Adhyaya 17

Verse 1

शिवशर्मोवाच । शुक्रसंबंधिनी देवौ कथा श्रावि मया शुभा । यस्याः श्रवणमात्रेण प्रीणिते श्रवणे मम

シヴァシャルマンは言った。「女神よ、私はシュクラに結びつく吉祥なる物語を語り終えました。これをただ聞くだけで、聞いているその瞬間に我が心は歓喜します。」

Verse 2

कस्य पुण्यनिधेर्लोकः शोकहृत्त्वेष निर्मलः । एतदाख्यातुमुद्युक्तौ भवंतौ भवतां मम

功徳の宝であるお二方よ――この憂いを奪う清浄なる世界は誰のものですか。どうか私にそれを説き明かす用意をしてください。

Verse 3

धयित्वा श्रोत्रपात्राभ्यां वाणीममृतरूपिणीम् । न तृप्तिमधिगच्छामि भवन्मुखसुखोद्गताम्

我が耳を器として、あなたがたの言葉――甘露の姿をなし、口もとより甘く流れ出るそれ――を飲みましたが、なお満ち足りることがありません。

Verse 4

गणावूचतुः । लोहितांगस्य लोकोयं शिवशर्मन्निबोध ह । उत्पत्तिं चास्य वक्ष्यावो भूसुतोयं यथाभवत्

ガナたちは言った。「シヴァシャルマンよ、よく知れ。この世界はローヒターンガのものだ。さらに彼の出生と、いかにしてこの者が大地の子となったかを語ろう。」

Verse 5

पुरा तपस्यतः शंभोर्दाक्षायण्या वियोगतः । भालस्थलात्पपातैकः स्वेदबिंदुर्महीतले

昔、ダークシャーヤニーと離れてシャンブが苦行に励んでいたとき、その額からただ一滴の汗が大地の面へと落ちた。

Verse 6

ततः कुमारः संजज्ञे लोहितांगो महीतलात् । स्नेहसंवर्धितः सोथ धात्र्या धात्रीस्वरूपया

そののち、地の面よりローヒターンガという少年が生まれた。さらに彼は、地母神ダートリー（Dhātrī）そのものの姿をもつ乳母によって、慈しみ深く養い育てられた。

Verse 7

माहेय इत्यतः ख्यातिं परामेष गतः सदा । ततस्तेपे तपोत्युग्रमुग्रपुर्यां पुरानघ

それゆえ彼は常に「マーへーヤ（Māheya）」として大いなる名声を得た。ついで、罪なき者よ、彼はウグラプリー（Ugrapurī）にてきわめて苛烈な苦行を修した。

Verse 8

असिश्च वरणा चापि सरितौ यत्र शोभने । द्युनद्योत्तरवाहिन्या मिलितेऽत्र जगद्धिते

ここ、この麗しき地において、アシー川とヴァラナー川は、北へ流れる天の河と合流する。この合流は世界の安寧のためである。

Verse 9

सर्वगोपि हि विश्वेशो यत्र नित्यं प्रकाशते । मुक्तये सर्वजंतूनां कालोज्ज्ञित स्ववर्ष्मणाम्

そこでは、万有の主ヴィシュヴェーシャ（Viśveśa）が、すべてに隠れながらも常に光り輝き、時（カーラ）に圧される身をもつ一切の衆生に解脱を授ける。

Verse 10

अमृतं हि भवंत्येव मृता यत्र शरीरिणः । अनुग्रहं समासाद्य परं विश्वेश्वरस्य ह

まことにその地では、身をもつ者が死してさえ不死となる。主ヴィシュヴェーシュヴァラ（Viśveśvara）の至高の恩寵を得るがゆえである。

Verse 11

अपुनर्भवदेहास्ते येऽविमुक्रेतनुत्यजः । विना सांख्येन योगेन विना नानाव्रतादिभिः

アヴィムクタにて身を捨つる者は、再生なき身を得る——サーンキヤを要せず、ヨーガを要せず、種々の誓戒などをも要しない。

Verse 12

संस्थाप्य लिंगं विधिना स्वनाम्नांगारकेश्वरम् । पांचमुद्रे महास्थाने कंबलाश्वतरोत्तरे

定められた作法に従ってリンガを正しく安置し、彼は自らの名にちなみそれをアṅガーラケーシュヴァラと名づけた。そこはカンバラーシュヴァタラの北、パーンチャムドラーと呼ばれる大いなる霊地であった。

Verse 13

ज्वलदंगारवत्तेजो यावत्तस्यशरीरतः । विनिर्ययौ तपस्तावत्तेन तप्तं महात्मना

その身より、燃える炭火のごとき光輝がほとばしり出た。かの炎の威光が流れ出るかぎり、偉大なる魂はその間じゅう苦行（タパス）に身を焼いた。

Verse 14

ततोंगारक नाम्ना स सर्वलोकेषु गीयते । तस्य तुष्टो महादेवो ददौ ग्रहपदं महत्

ゆえに彼は、あらゆる世界において「アṅガーラカ」との名で讃え歌われる。マハーデーヴァは彼を喜び、グラハ（惑星神）という大いなる位を授けた。

Verse 15

अंगारक चतुर्थ्यां ये स्नात्वोत्तरवहांभसि । अभ्यर्च्यांगारकेशानं नमस्यंति नरोत्तमाः

アṅガーラカ・チャトゥルティーの日に、北へ流れるウッタラヴァハーの水に沐浴し、アṅガーラケーシャを礼拝して恭しく頂礼する人々——人の中の最勝者たちは——

Verse 16

न तेषां ग्रहपीडा च कदाचित्क्वापि जायते । अंगांरकेन संयुक्ता चतुर्थी लभ्यते यदि

彼らには、いついかなる所においても惑星の苦厄は起こらない——アṅガーラカ（火星）と相合する聖なるチャトゥルティーを得るならば。

Verse 17

उपरागसमं पर्व तदुक्तं कालवेदिभिः । तस्यां दत्तं हुतं जप्तं सर्वं भवति चाक्षयम्

聖なる時を知る者たちは、この行は食の祭に等しいと説く。その日に布施（ダーナ）し、火に供え、またジャパとして誦するものは、すべて尽きることがない。

Verse 18

श्रद्धया श्राद्धदा ये वै चतुर्थ्यंगारयोगतः । तेषां पितॄणां भविता तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी

信をもって、アṅガーラカと結びつくチャトゥルティーにシュラーダを捧げる者には、その祖霊に十二年にわたる満足が生じる。

Verse 19

अंगारकचतुर्थ्यां तु पुरा जज्ञे गणेश्वरः । अतएव तु तत्पर्व प्रोक्तं पुण्यसमृद्धये

まことに、いにしえにガネーシュヴァラはアṅガーラカ・チャトゥルティーに誕生した。ゆえにその聖なる時は、功徳の増大と繁栄のために説き示される。

Verse 20

एकभक्तव्रती तत्र संपूज्य गणनायकम् । किंचिद्दत्त्वा तमुद्दिश्य न विघ्नैरभिभूयते

そこで、エーカバクタ・ヴラタを守る者は、ガナナー ヤカを正しく礼拝し、彼を念じてたとえわずかな布施をしても、障碍に圧倒されない。

Verse 21

अंगारेश्वर भक्ता ये वाराणस्यां नरोत्तमाः । तेऽस्मिन्नंगारके लोके वसंति परमर्द्धयः

ヴァーラーナシーにてアṅガーレーシュヴァラを敬い奉る人々、すなわち人のうち最勝の者は、このアṅガーラカの世界に住し、無上の繁栄を具える。

Verse 22

अगस्त्य उवाच । इत्थं कथयतोरेव रम्यां पुण्यवतीं कथाम् । भगवद्गणयोः प्राप नेत्रातिथ्यं गुरोः पुरी

アガスティヤは言った。「かくして二人が、麗しく功徳をもたらす物語を語り合っていると、師の都—聖なるカーシー—が主の眷属たちの視界に入り、眼の饗宴となった。」

Verse 23

नेत्रानंदकरीं दृष्ट्वा शिवशर्माऽथ तां पुरीम् । पप्रच्छाचार्यवर्यस्य कस्येयं पूरनुत्तमा

目を喜ばせるその都を見て、シヴァシャルマーは優れた師に問うた。「この比類なき都は、いったい誰のものですか。」

Verse 24

गणावूचतुः । सखे सुखं समाख्यावो नानाख्येयं तवाग्रतः । अध्वखेदापनोदाय पुनरस्याः पुरः कथाम्

ガナたちは言った。「友よ、汝の前に、語るに値することを喜んで説き明かそう。旅の疲れを払うため、我らが語るこの都の物語を、もう一度聞くがよい。」

Verse 25

विधेर्विधित्सतः पूर्वं त्रिलोकीरचनां मुदा । आविरासुः सुताः सप्त मानसाः स्वस्यसंनिभाः

創造主（ヴィダートリ／ブラフマー）が喜びをもって三界を造らんとし、創造を始めるより先に、自らに似た七人の意生の子らが顕れた。

Verse 26

मरीच्यत्र्यंगिरो मुख्याः सर्वे सृष्टिप्रवर्तकाः । प्रजापतेरंगिरसस्तेष्वभूद्देवसत्तमः

その中でもマリーチ、アトリ、アンギラスが最も勝れ、いずれも創造を推し進める者であった。さらにプラジャーパティ・アンギラスより、神性ある者のうち最上の子が現れた。

Verse 27

सुतश्चांगिरसो नाम बुद्ध्या विबुधसत्तमः । शांतो दांतो जितक्रोधो मृदुवाङ्निर्मलाशयः

その子はアーンギラサと名づけられ、智慧において賢者の中の最勝であった。静謐にして自制し、怒りを克服し、言葉は柔らかく、心は清らかであった。

Verse 28

वेदवेदार्थतत्त्वज्ञः कलासु कुशलोऽमलः । पारदृश्वा तु सर्वेषां शास्त्राणां नीतिवित्तमः

彼はヴェーダとその義の真髄を知り、汚れなく、諸芸に巧みであった。あらゆるシャーストラを徹底して見通し、ダルマと正しい治道の理解において第一であった。

Verse 29

हितोपदेष्टा हितकृदहितात्यहितः सदा । रूपवाञ्छीलसंपन्नो गुणवान्देशकालवित्

彼は益あることを教え、益あることを行い、害あるものから常に遠ざかっていた。容姿端正で品行に優れ、徳を備え、場所と時を見極める者として、まことに模範であった。

Verse 30

सर्वलक्षणसंभार संभृतो गुरुवत्सलः । तताप तापसीं वृत्तिं काश्यां स महतीं दधत

あらゆる吉祥の相を具え、師を深く敬愛して、彼はカーシーにおいて大いなる苦行を修し、タパスヴィンの高き行を保った。

Verse 31

महल्लिंगं प्रतिष्ठाप्य शांभवं भूरिभावनः । अयुतं शरदां दिव्यं दिव्यतेजा महातपाः

神々しい光輝に満ちた大苦行者にして大いなる施与者は、偉大なるシャンブ（Śaṃbhu）のリンガを安置し、天上の一万の秋のあいだ、激しい苦行を修した。

Verse 32

ततः प्रसन्नो भगवान्विश्वेशो विश्वभावनः । आविर्भूय ततो लिंगान्महसां राशिरब्रवीत्

そのとき、宇宙を保つバガヴァーン・ヴィシュヴェーシュヴァラは慈悲を垂れた。かのリンガより、光明の塊のごとく顕現して、語られた。

Verse 33

प्रसन्नोस्मि वरं ब्रूहि यत्ते मनसि वर्तते । इति शंभुं समालोक्य तुष्टावेति स हृष्टवान्

「われは満足した。望む恩寵を申せ—汝の心にあるものを。」こうしてシャンブを仰ぎ見、彼は歓喜して讃歌を唱え始めた。

Verse 34

आंगिरस उवाच । जय शंकर शांत शशांकरुचे रुचिरार्थद सर्वद सर्वशुचे । शुचिदत्त गृहीत महोपहृते हृतभक्तजनोद्धततापतते

アンギラスは言った。「勝利あれ、シャṅカラよ—汝は寂静そのもの、月の光のごとく輝く者。麗しき目的を授け、すべてを授ける全き清浄者よ。清らかに捧げられた大供養を受け取り、帰依者の激しい苦熱を取り除き給う。」

Verse 35

ततसर्वहृदंबर वरदनते नतवृजिनमहावन दाहकृते । कृतविविधचरित्रतनोसुतनो तनुविशिखविशोषणधैर्यनिधे

おお恩寵を授ける者、あらゆる心の内なる天空よ。礼拝して伏す者の罪という広大な森を焼き尽くす者よ。無数の神聖なる行いを身に現す御方よ。堅忍の宝として、欲望の細き矢を枯らし尽くし給う。

Verse 36

निधनादि विवर्जितकृतनतिकृत्कृतिविहितमनोरथपन्नगभृत् । नगभर्तृसुतार्पितवामवपुः स्ववपुःपरिपूरितसर्वजगत्

死とあらゆる制約を離れ、敬虔な礼拝を成就し、功徳の業より起こる願いを満たし、蛇を戴く御方。御身の左半は山王の娘に捧げられながら、なお御自身の身をもって全宇宙を遍満し満たしたまう。

Verse 37

त्रिजगन्मयरूपविरूपसुदृग्दृगुदंचनकुंचन कृतहुतभुक् । भवभूतपतेप्रमथैकपते पतितेष्वपिदत्तकरप्रसृते

御姿は三界そのものの精髄、御眼は妙なる光にて万有を高め、また制し、供犠の火もまた御身に仕える。ああ、衆生と有の主、プラマタたちの唯一の主よ——堕ちた者にさえ御手を差し伸べたまう。

Verse 38

प्रसूताखिलभूतलसंवरणप्रणवध्वनिसौधसुधांशुधर । वरराजकुमारिकया परया परितः परितुष्ट नतोस्मि शिव

おおシヴァよ、万世界を生み、また包みこむ御方。月を戴き、住処はプラナヴァ（オーム）の響きに満ちる。至上の王女たる女神に四方より喜ばされる御身に、われは礼拝してひれ伏す。

Verse 39

शिवदेव गिरीश महेश विभो विभवप्रद गिरिश शिवेशमृड । मृडयोडुपतिध्र जगत्त्रितयं कृतयंत्रणभक्तिविघातकृताम्

神なるシヴァよ、ギリーシャ、マヘーシャ、遍在の主、繁栄を授ける御方。山の主、シヴァー（女神）の主、慈悲深きムリダよ。月を戴く御方よ——三界を吉祥ならしめ、信愛を妨げる束縛を打ち砕きたまえ。

Verse 40

न कृतांत त एष बिभेभि हरप्रहराशु महाघममोघमते । नमतांतरमन्यदवैनि शिवं शिवपादनतेः प्रणतोस्मि ततः

死はこの者を恐れさせない。汝の迅き一撃、ハラよ、それは大罪を滅する—智慧に誤りなき御方よ。礼拝してひれ伏す者にとり、シヴァより高き帰依処はない。ゆえに、われはその御足に礼拝する御方に、伏して帰命する。

Verse 41

विततेऽत्र जगत्यखिलेऽघहरं हर तोषणमेव परं गुणवन् । गुणहीनमहीन महावलयं प्रलयांतकमीश नतोस्मि ततः

この広大な世界において、ああハラよ、徳ある者にとっての至上の善は、万罪を滅するあなたを喜ばせること。主よ、徳（属性）の有無によってあなたは損なわれず、あなたは大いなる遍満の輪、滅尽の終極である。ゆえに我はあなたに礼拝する。

Verse 42

इति स्तुत्वा महादेवं विररामांगिरः सुतः । व्यतरच्च महेशानः स्तुत्या तुष्टो वरान्बहून्

このようにマハーデーヴァを讃え終えると、アンギラスの子は沈黙した。するとマヘーシャーナ（シヴァ）はその讃歌に満悦し、多くの恩寵を授けた。

Verse 43

श्रीमहादेव उवाच । बृहता तपसानेन बृहतां पतिरेध्यहो । नाम्ना बृहस्पतिरिति ग्रहेष्वर्च्योभव द्विज

シュリー・マハーデーヴァは言われた。「この大いなる苦行によって、まことに汝は偉大なる者たちの主となれ。さらに『ブリハスパティ（Bṛhaspati）』の名をもって、二度生まれし者よ、諸惑星の中で礼拝に値する者となれ。」

Verse 44

अस्माल्लिंगार्चनान्नित्यं जीवभूतोसि मे यतः । अतो जीव इति ख्यातिं त्रिषु लोकेषु यास्यसि

「汝は常にリンガを礼拝したゆえ、まるで我が命そのものとなった。ゆえに三界において『ジーヴァ（Jīva）』の名で名声を得るであろう。」

Verse 45

वाचां प्रपंचैश्चतुरैर्निष्प्रपंचो यतः स्तुतः । अतो वाचां प्रपंचस्य पतिर्वाचस्पतिर्भव

「汝は四つの巧みなる言葉の道をもって、あらゆる繁縟を超えた超越者を讃えた。ゆえに言語の多様なる展開の主となれ――『ヴァーチャスパティ（Vācaspati）』となれ。」

Verse 46

अस्य स्तोत्रस्य पठनादपि वागुदियाच्च यम् । तस्य स्यात्संस्कृता वाणी त्रिभिर्वर्षैस्त्रिकालतः

この讃歌を読むだけでも、もし言葉が湧き上がり明晰に力を得るなら、三年のうちに—日に三度の修習によって—その声は洗練され、雅やかとなる。

Verse 47

समुत्पन्ने महाकार्ये न स बुद्ध्या प्रहीयते । यः पठिष्यत्यदः स्तोत्रं वायव्याख्यं दिनेदिने

大いなる事業が起こるとき、日々この「ヴァーヤヴィヤ」と名づけられた讃歌を誦する者は、識別の智慧に見捨てられない。

Verse 48

अस्यस्तोत्रस्य पठनान्नियतं मम संनिधौ । न दुर्वृत्तौ प्रवृत्तिः स्यादविवेकवतां नृणाम्

この讃歌を誦すれば、必ずわたしの御前にとどまる。分別に乏しい人々でさえ、悪しき行いへと傾かなくなる。

Verse 49

अदः स्तोत्रं पठञ्जंतुर्जातुपीडां ग्रहोद्भवाम् । न प्राप्स्यति ततो जप्यमिदं स्तोत्रं ममाग्रतः

この讃歌を誦する者は、惑星に起因する苦難を決して受けない。ゆえに、この讃歌はわたしの御前でジャパとして繰り返し唱えるべきである。

Verse 50

नित्यं प्रातः समुत्थाय यः पठिष्यति मानवः । इमां स्तुतिं हरिष्येऽहं तस्य बाधाः सुदारुणाः

毎朝起きて日々この讃嘆を誦する者には、この讃歌によって、最も恐ろしい障碍をわたしが取り除こう。

Verse 51

त्वत्प्रतिष्ठितलिंगस्य पूजां कृत्वा प्रयत्नतः । इमां स्तुतिमधीयानो मनोवांछामवाप्स्यति

汝が स्थापितしたリンガを努めて供養し、この讃歌を学び誦する者は、心に願うところを必ず得る。

Verse 52

इति दत्त्वा वराञ्छंभुः पुनर्ब्रह्माणमाह्वयत् । सेंद्रान्देवगणान्सर्वान्सयक्षोरगकिन्नरान्

かくして恩寵の諸願を授けた後、シャンブは再びブラフマーを招き、インドラを首とする一切の神々の群れ、さらにヤクシャ、ナーガ、キンナラをも呼び集めた。

Verse 53

तानागतान्समालोक्य शिवो व्रह्माणमब्रवीत् । विधेविधेहि मद्वाक्यादमुं वाचस्पतिं मुनिम्

皆が集い来たのを見て、シヴァはブラフマーに告げた。「おお定める者よ、我が命により、あの聖仙ヴァーチャスパティを正しく任命せよ。」

Verse 54

गुरुं सर्वसुरेंद्राणां परितः स्वगुणैर्गुरुम् । अभिषिंच विधानेन देवाचार्य पदे मुदे

「正しい作法により彼に灌頂せよ。彼は諸天の主らすべての गुरुであり、自らの徳によって गुरुたる者。喜びのうちに देवたちの師（デーヴァ・アーチャーリヤ）の位に就けよ。」

Verse 55

अतीव धिषणाधीशो ममप्रीतोभविष्यति । महाप्रसाद इत्याज्ञां शिरस्याधाय तत्क्षणात्

「智慧の主は、我に大いに満悦されよう。」その命を「大いなる恩寵」と受け、ただちに頂に戴いて、恭しく受諾した。

Verse 56

सुरज्येष्ठः सुराचार्यं चकारांगिरसं तदा । देवदुंदुभयो नेदुर्ननृतुश्चाप्सरोगणाः

そのとき神々の中の最勝者は、アーンギラサ（ブリハスパティ）を神々の師（アーチャーリヤ）として任じた。天の太鼓は鳴り響き、アプサラスの群れは舞い踊った。

Verse 57

गुरुपूजां व्यधुः सर्वे गीर्वाणा मुदिताननाः । अभिषिक्तो वसिष्ठाद्यैर्मंत्रपूतेन वारिणा

神々は皆、喜びに満ちた顔でグル（師）を礼拝した。ヴァシシュタらによって、真言により清められた水で灌頂（アビシェーカ）を受けた。

Verse 58

पुनरन्यं वरं प्रादाद्गिरीशः पतये गिराम् । शृण्वांगिरस धर्मात्मन् देवेज्यकुलनंदन

さらにギリーシャは言語の主にもう一つの恩寵を授けて言った。「聞け、アーンギラサよ、法にかなう心の者よ、神々の祭司の家系の喜びよ。」

Verse 59

भवतास्थापितं लिंगं सुबुद्धिपरिवर्धनम् । बृहस्पतीश्वर इति ख्यातं काश्यां भविष्यति

「汝が स्थापितしたリンガは、正しい智慧を増し育てるもの。カ―シーにおいて『ブリハスパティーシュヴァラ』として名高くなるであろう。」

Verse 60

गुरुपुष्यसमायोगे लिंगमेतत्समर्च्य च । यत्करिष्यंति मनुजास्तत्सिद्धिमधियास्यति

「グル（木星）とプシュヤ宿の合が起こるとき、このリンガを供養する人は—何を成そうとも、その事は成就へと至る。」

Verse 61

बृहस्पतीश्वरं लिंगं मया गोप्यं कलौ युगे । अस्य संदर्शनादेव प्रतिभा प्रतिलभ्यते

このブリハスパティーシュヴァラのリンガは、カリの時代には我が秘して守るべきである。されど、ただ拝見するだけで霊感の智慧（プラティバー）を得る。

Verse 62

चंद्रेश्वराद्दक्षिणतो वीरेशान्नैरृते स्थितम् । आराध्य धिषणेशं वै गुरुलोके महीयते

チャンドレーシュヴァラの南、ヴィレーシャの南西に、ディシャネーシャが鎮座する。これを礼拝する者はグル（ブリハスパティ）の世界で尊ばれ、そこで崇高な位を得る。

Verse 63

गुर्वंगना गमनजं पापं षण्मास सेवनात् । अवश्यं विलयं याति तमः सूर्योदयाद्यथा

グルの妻に近づくことから生じる罪は、この聖地で六か月の篤い修行により必ず消え去る。闇が日の出とともに必ず退くように。

Verse 64

अतएव हि गोप्तव्यं महापातकनाशनम् । बृहस्पतीश्वरं लिंगं नाख्येयं यस्यकस्यचित्

ゆえに、大罪を滅するブリハスパティーシュヴァラのリンガは、まさに聖なる秘事として守り、誰彼かまわず語り広めてはならない。

Verse 65

इति दत्त्वा वरान्देवस्तत्रैवांतर्हितो भवत् । द्रुहिणो गुरुणा सार्धं सेंद्रोपेंद्रो बृहस्पतिम्

かくして恩寵を授け終えると、主はその場で姿を隠された。ついでブラフマーはグル（ブリハスパティ）とともに、さらにインドラとウペーンドラ（ヴィシュヌ）も加わって、ブリハスパティを敬礼した。

Verse 66

अस्मिन्पुरेभिषिच्याथ विसृज्येंद्रादिकान्सुरान् । अलंचकार स्वं लोकं विष्णुनाऽनुमतो द्विज

この都で灌頂を受けたのち、彼はインドラら諸天を退かせ、ヴィシュヌの許しのもとに、婆羅門よ、自らの世界を整え飾り立てた。

Verse 67

अगस्त्य उवाच । अतिक्रम्य गुरोर्लोकं लोपामुद्रे ददर्श सः । शिवशर्मा पुरी सौरेः प्रभामंडल मंडिताम्

アガスティヤは言った。「師（グル）の世界を越えて、彼は汝のために、ローパームドラーよ、光輪に飾られた太陽の都シヴァシャルマーを見た。」

Verse 68

पृष्टौ तेन च तौ तत्र तां पुरीं प्रददर्शतुः । द्विजेन द्विजवर्याय गणवर्यौ शुचिस्मिते

そこで彼が問うと、その二人はその都を示した――最勝のガナたちが、最勝の婆羅門に。清らかな微笑みの汝よ。

Verse 69

गणावूचतुः । मारीचेः कश्यपाज्जज्ञे दाक्षायण्यां द्विजोष्णगुः । तस्यभार्याभवत्संज्ञा पुत्री त्वष्टुः प्रजापतेः

ガナたちは言った。「マリーチの子カश्यパと、ダークシャーヤニーより、婆羅門ウシュナグが生まれた。その妻はサンジュニャー、トヴァシュトリ・プラジャーパティの娘である。」

Verse 70

भर्तुरिष्टा ततस्तस्माद्रूपयौवनशालिनी । संज्ञा बभूव तपसा सुदीप्तेन समन्विता

夫に愛され、美と若さを備えたサンジュニャーは、苦行によって、烈しく燃え立つ光輝を身に帯びるに至った。

Verse 71

आदित्यस्य हि तद्रूपं मंडलस्य तु तेजसा । गात्रेषु परिदध्यौ वै नातिकांतमिवाभवत्

その姿は、太陽の円輪の燃え立つ光威によって彼女の四肢にまとい付き、烈しい輝きに圧されて、もはやひときわ麗しくは見えぬかのようであった。

Verse 72

न खल्वयमृतोंऽडस्थ इति स्नेहादभाषत । तदा प्रभृति लोकेयं मार्तंड इति चोच्यते

愛ゆえに彼女は言った。「まことに、彼は卵の中で死んではいない。」その時よりこの世では、彼はマールタンダ（Mārtaṇḍa）と呼ばれるようになった。

Verse 73

तेजस्त्वभ्यधिकं तस्य साऽसहिष्णुर्विवस्वतः । येनातितापयामास त्रैलोक्यं तिग्मरश्मिभृत्

しかし彼の光輝はあまりにも甚だしく、彼女はヴィヴァスヴァーン（Vivasvān）の灼熱の姿に耐えられなかった。鋭き光線を帯びる者は、その光で三界を焼き焦がしたのである。

Verse 74

त्रीण्यपत्यानि भो ब्रह्मन्संज्ञायां महसां निधिः । आदित्यो जनयामास कन्यां द्वौ च प्रजापती

おおブラーフマナよ、光輝の蔵たるアーディティヤは、サンジュニャー（Saṃjñā）に三人の子をもうけた。すなわち一人の娘と二人の息子であり、その二人はプラジャーパティ（prajāpati）、生類の祖となった。

Verse 75

वैवस्वतं मनुं ज्येष्ठं यमं च यमुनां ततः । नातितेजोमयं रूपं सोढुं साऽलं विवस्वतः

彼女はまず長子ヴァイヴァスヴァタ・マヌ（Vaivasvata Manu）を産み、次いでヤマ（Yama）とヤムナー（Yamunā）を産んだ。されど彼女は、ヴィヴァスヴァーン（Vivasvān）のあまりに火のごとき姿に耐えられなかった。

Verse 76

मायामयीं ततश्छायां सवर्णां निर्ममे स्वतः । प्रांजलिः प्रणता भूत्वा संज्ञां छाया तदाब्रवीत्

そののち彼女は自ら、幻力より同じ姿の影身—チャーヤー（Chāyā）を造り出した。合掌して深く礼拝し、チャーヤーはサンジュニャー（Saṃjñā）に語りかけた。

Verse 77

तवाज्ञाकारिणीं देवि शाधि मां करवाणि किम् । संज्ञोवाच ततश्छायां सवर्णे शृणु सुंदरि

「女神よ、私は御命令に従う者。お教えください、何をなすべきでしょうか。」するとサンジュニャーはチャーヤーに言った。「麗しきサヴァルナーよ、聞きなさい。」

Verse 78

अहं यास्यामि सदनं त्वष्टुस्त्वं पुनरत्र मे । भवने वस कल्याणि निर्विशंकं ममाज्ञया

「私はトヴァシュトリ（Tvaṣṭṛ）の館へ赴く。そなたはその間、ここ我が家に留まれ。吉祥なる者よ、我が命により、疑いなく恐れず住まいなさい。」

Verse 79

मनुरेष यमावेतौ यमुना यम संज्ञकौ । स्वापत्यदृष्ट्या द्रष्टव्यमेतद्बालत्रयं त्वया

「こちらがマヌ（Manu）。そしてこの二人が双子、ヤムナー（Yamunā）とヤマ（Yama）である。この三人の幼子を、わが子を見る思いで見守りなさい。」

Verse 80

अनाख्येयमिदं वृत्तं त्वया पत्यौ शुचिस्मिते । इत्याकर्ण्याथ सा त्वाष्ट्रीं देवीं छाया जगाद ह

「この出来事を、わが夫に告げてはならぬ。清らかな微笑みの者よ。」そう聞いて、チャーヤーはトヴァシュトリの娘なる女神に語りかけた。

Verse 81

आकचग्रहणान्नाहमाशापाच्च कदाचन । आख्यास्यामि चरित्रं ते याहि देवि यथासुखम्

汝が我が髪を誓いのしるしとして取り、また我が守護を願い求めるゆえに、我は決して汝の物語を明かさぬ。女神よ、心のままに行け。

Verse 82

इत्यादिश्य सवर्णां सा तथेत्युक्ता सवर्णया । पितुरंतिकमासाद्य नत्वा त्वष्टारमब्रवीत्

かく諭されて、彼女はサヴァルナーに「そのとおりに」と答えて承諾した。ついで父のもとに赴き、トヴァシュトリに礼拝して語りかけた。

Verse 83

पितः सोढुं न शक्नोमि तेजस्तेजोनिधेरहम् । तीव्रं तस्यार्यपुत्रस्य काश्यपस्य महात्मनः

「父上、あの高徳なるカ―シュヤパ、あの気高き御子の燃え立つ光輝に、私は耐えられません。彼はまことに光明の宝蔵です。」

Verse 84

निशम्योदीरितं तस्याः पित्रानिर्भर्त्सिता बहु । भर्तुः समीपं याहीति नियुक्ता सा पुनःपुनः

その言葉を聞くや、父は彼女を幾度も厳しく叱り、繰り返し命じた。「夫のもとへ戻りなさい。」

Verse 85

चिंतामवाप महतीं स्त्रीणां धिक्चेष्टितं त्विति । निनिंद बहुधात्मानं स्त्रीत्वं चाति निनिंद सा

彼女は大いなる憂いに沈み、「ああ、女の振る舞いは恥ずべきもの」と嘆いた。さまざまに自らを責め、さらに己の女であることをも痛切に責めた。

Verse 86

स्वातंत्र्यं न क्वचित्स्त्रीणां धिगस्वातंत्र्यजीवितम् । शैशवे यौवने प्रांते पितृभर्तृसुताद्भयम्

女に自立はどこにもない――自立なき生は恥である。幼き時も、若き時も、老いた時も、父・夫・子によりて依り恐れが生ずる。

Verse 87

त्यक्तं भर्तृगृहं मौग्ध्याद्धंत दुवृर्त्तया मया । अविज्ञातापि चेद्यायामथ पत्युर्निकेतनम्

ああ、愚かにも、素行の悪いこの私が夫の家を捨ててしまった。たとえ知られずとも、今こそ夫君の住まいへ赴くべきである。

Verse 88

तत्रास्ति सा सवर्णा वै परिपूर्णमनोरथा । अथावतिष्ठे सात्रैव पित्रा निर्भर्त्सिताप्यहम्

そこにはサヴァルナーがまことに留まり、望みは満ち足りている。だが私はここにとどまり、父に叱責されてもなお動かない。

Verse 89

ततोति चंडश्चंडाशुः पित्रोरतिभयंकरः । अहो यदुच्यते लोकैरुपाख्यानमिदं हि तत्

それよりチャンダとチャンダーシュが現れ、父母にとってこの上なく恐るべきものとなった。まさにこれこそ、人々が語り継ぐ名高い説話である。

Verse 90

स्फुटं दृष्टं मयाद्येति स्वकरांगारकर्ष णम् । नष्टं भर्तृगृहं मौग्ध्याच्छ्रेयो वा न पितुर्गृहम्

今日、私ははっきり悟った――それは自らの手で熾火を引きずるようなものだ。愚かにも夫の家を滅ぼしてしまった；父の家が私にとってより善いというのか。

Verse 91

वयश्च प्रथमं चारु रूपं त्रैलोक्यकांक्षितम् । सर्वाभिभवनं स्त्रीत्वं कुलं चातीव निर्मलम्

わが齢は初めての花盛り、わが美は麗しく、三界に望まれる。わが女身はすべてを圧し、わが家系はきわめて清浄である。

Verse 92

पतिश्च तादृक्सर्वज्ञो लोकचक्षुस्तमोपहः । सर्वेषां कर्मणां साक्षी सर्वः सर्वत्रसंचरः

まことにその主はかくのごとし。全知にして諸世界の眼、闇を払う者。あらゆる衆生の業の証人、遍満し、至るところを巡り行く。

Verse 93

मह्यं श्रेयः कथं वा स्यादिति सा परिचिंत्य च । अगच्छद्वडवा भूत्वा तपसे पर्यनिंदिता

彼女は「いかにして我に真の善が得られようか」と思いめぐらし、出立した。牝馬となり、非難なき身として、ひたすら苦行に身を捧げた。

Verse 94

उत्तरांश्च कुरून्प्राप चरंती नीरसंतृणम् । व्युत्तेपे च तपस्तीव्रं पतिमाधाय चेतसि । तपोबलेन तत्पत्युः सहिष्ये तेज इत्यलम्

彼女は北方のクルに至り、水なき枯草の中をさまよった。夫なる主を心に据え、激しいタパスを修し、「苦行の力によって、あの夫の燃え立つ威光に耐えてみせる—これでよい」と決意した。

Verse 95

मन्यमानोथ तां संज्ञां सवर्णायां तदा रविः । सावर्णिं जनयामास मनुमष्टममुत्तमम्

そのときラヴィ（太陽神）は彼女をサンジュニャーと思い、サヴァルナーにおいて、すぐれたサーヴァルニ—第八のマヌ—をもうけた。

Verse 96

शनैश्चरं द्वितीयं च सुतां भद्रां तृतीयिकाम् । सवर्णा स्वेष्वपत्येषु सापत्न्यात्स्त्रीस्वभावतः

彼女は第二子としてシャナイシュチャラ（Śanaiścara）を、第三子として娘バドラ（Bhadrā）を産んだ。サヴァルナー（Savarṇā）は、女の本性と同妻どうしの競い合いゆえに、とりわけ自らの子らに愛着を寄せた。

Verse 97

चकाराभ्यधिकं स्नेहं न तथा पूर्वजेष्वथ । मनुस्तत्क्षांतवाञ्ज्येष्ठो भक्ष्यालंकारलालने

彼女は年少の者たちには過ぎるほどの愛情を注ぎ、年長の者たちにはそうではなかった。だが長子マヌ（Manu）は忍耐して耐えた――美味なる食、飾り、そして慈しみの愛撫を心に求めながらも。

Verse 98

कनिष्ठेष्वधिकं दृष्ट्वा सावर्ण्यादिषु नो यमः । कदाचिद्रोषतो बाल्याद्भाविनोर्थस्य गौरवात्

サーヴァルニ（Sāvarṇi）ら年少の者がより厚く寵愛されるのを見て、ヤマ（Yama）は幼さゆえに時に憤り、そこから生じる未来の帰結を重く受け止めた。

Verse 99

पदा संतर्जयामास यमः संज्ञासरूपिणीम् । तं शशाप च सा क्रोधात्सावर्णेर्जननी तदा

ヤマ（Yama）はサンジュニャー（Sañjñā）の姿を帯びる者を、足を上げて脅した。そのときサーヴァルニ（Sāvarṇi）の母は怒りに燃え、彼を呪った。

Verse 100

जिघांसता त्वया पाप मां यदंघ्रिः समुद्यतः । अचिरात्तत्पतत्वेष तवेति भृशदुःखिता

「罪ある者よ！わたしを打たんとして足を上げたその足が、ほどなくお前から落ち去れ！」彼女は深い悲嘆のうちに、かく告げた。

Verse 110

ततो भगवते शप्तुमुद्यते सा शशंस ह । यथावृत्तं तथा तथ्यं तुतोष भगवानपि

彼女がまさに福徳なる主を呪おうとしたとき、事の次第を起こったとおりに、真実のまま語り告げた。すると主もまた満足された。

Verse 120

देवौ तस्मादजायेतामश्विनौ भिषजांवरौ । स्वरूपमनुरूपं च द्युमणिस्तामदर्शयत

彼からは、医師の中でも最勝なる二柱の神アシュヴィンが生まれ、ディユマニは彼らの本性にふさわしい姿を示し現した。

Verse 129

श्रुत्वाऽध्यायमिमं पुण्यं ग्रहपीडा न जायते । नोपसर्गभयं तस्य काश्यां निवसतः सतः

この功徳ある章を聞けば、惑星の障りによる苦悩は起こらない。しかもカーシーに住む徳ある者には、災厄への恐れがない。