Adhyaya 8

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । धर्मारण्यकथां पुण्यां श्रुत्वा तृप्तिर्न मे विभो । यदायदा कथयसि तदा प्रोत्सहते मनः । अतः परं किमभवत्परं कौतूहलं हि मे

ユディシュティラは言った。「大いなる御方よ、ダルマーラニヤの聖なる物語を聞いても、なお私は満ち足りません。あなたが語るたびに、心はいよいよ熱望に燃えます。ゆえに、その後に何が起こったのですか。まことに私の好奇は大きいのです。」

Verse 2

व्यास उवाच । शृणु पार्थ महापुण्यां कथां स्कंदपुराणजाम् । स्थाणुनोक्तां च स्कंदाय धर्मारण्योद्भवां शुभाम्

ヴィヤーサは言った。「聞け、パールタよ。これはスカンダ・プラーナより生まれた、最上の功徳をもたらす物語である。ダルマーラニヤに起こり、スターヌ（シヴァ）がスカンダに語った吉祥の説話である。」

Verse 3

सर्वतीर्थस्य फलदां सर्वोपद्रवनाशिनीम् । कैलासशिखरासीनं देवदेवं जगद्गुरुम् । पंचवक्त्रं दशभुजं त्रिनेत्रं शूलपाणिनम्

—（その聖なる物語は）あらゆるティールタの果報を授け、すべての災厄を滅する。（そこには）神々の神、世界の師が、カイラーサの峰に坐す姿が説かれる。五つの御顔、十の御腕、三つの御眼、手には三叉戟を執る。

Verse 4

कपालखटवांगकरं नागयज्ञोपवीतिनम् । गणैः परिवृतं तत्र सुरासुरनमस्कृतम्

髑髏とカトヴァーンガの杖を携え、蛇を聖なる紐として身に帯び、そこに御座した。御身はガナたちに囲まれ、デーヴァもアスラも等しく礼拝し、合掌して敬った。

Verse 5

नानारूपगुणैर्गीतं नारदप्रमुखैर्युतम् । गंधर्वैश्चाप्सरोभिश्च सेवितं तमुमापतिम् । तत्रस्थं च महादेवं प्रणिपत्याब्रवीत्सुतः

そのウマーの主は、さまざまな姿と功徳を讃える讃歌によって歌われ、ナーラダらに随侍され、ガンダルヴァとアプサラスに仕えられていた。そこでスカンダは、その場に坐すマハーデーヴァに伏して礼拝し、言葉を述べた。

Verse 6

स्कंद उवाच । स्वामिन्निंद्रादयो देवा ब्रह्माद्याश्चैव सर्वशः । तव द्वारे समायातान्त्वद्दर्शनैकलालसाः । किमाज्ञापयसे देव करवाणि तवाग्रतः

スカンダは言った。「主よ、インドラをはじめ諸天の神々、またブラフマーらすべてが、ただあなたの聖なる御姿（ダルシャン）を求めて御門に参りました。大いなる神よ、何をお命じになりますか。御前にて私は何をなすべきでしょうか。」

Verse 7

व्यास उवाच । स्कंदस्य वचनं श्रुत्वा आसनादुत्थितो हरः । वृषभं न समारूढो गंतुकामोऽभवत्तदा

ヴィヤーサは言った。スカンダの言葉を聞くや、ハラは座より立ち上がった。聖牛にまたがることもなく、そのとき出立しようと心を定めた。

Verse 8

गतुकामं शिवं दृष्ट्वा स्कंदो वाक्यमथाब्रवीत्

シヴァが出立しようとしているのを見て、スカンダは次の言葉を述べた。

Verse 9

स्कंद उवाच । किं कार्यं देव देवानां यत्त्वमाहूयसे त्वरम् । वृषं त्यक्त्वा कृपासिंधो कृपास्ति यदि मे वद

スカンダは言った。「神々のいかなる務めゆえに、主よ、あなたはかくも急ぎ召されるのですか。聖牛さえ退けて、慈悲の大海よ—もし私に御慈愛があるなら、お告げください。」

Verse 10

देवदानव युद्धं वा किं कार्यं वा महत्तरम्

それは諸天とダーナヴァとの戦いなのですか、それともさらに大いなる務めなのでしょうか。

Verse 11

शिव उवाच । शृणुष्वैकाग्रमनसा येनाहं व्यग्रचेतसः । अस्ति स्थानं महापुण्यं धर्म्मारण्यं च भूतले

シヴァは言った。「一心に心を定めて聞け。わが心は切に急いている。地上には、最上の功徳を具えた聖地がある――ダルマーラニヤ、すなわちダルマの森である。」

Verse 12

तत्रापि गंतुकामोऽहं देवैः सह षडाननः

「その同じ聖地へ、わたしもまた赴きたい――諸天とともに、六面の御方（シャダーナナ）よ。」

Verse 13

स्कंद उवाच । तत्र गत्वा महादेव किं करिष्यसि सांप्रतम् । तन्मे ब्रूहि जगन्नाथ कृत्यं सर्वमशेषतः

スカンダは言った。「大デーヴァよ、そこへ赴いたのち、今なにをなさるのですか。宇宙の主よ、あなたの目的と為すべき一切を、余すところなく私にお語りください。」

Verse 14

शिव उवाच । श्रूयतां वचनं पुत्र मनसोल्हादकारणम् । आदितः सर्व्ववृत्तानां सृष्टि स्थितिकरं महत्

シヴァは言った。「わが子よ、心を喜ばせるわたしの言葉を聞け。はじめより語ろう――あらゆる出来事の創造と維持を成り立たせる、偉大なる物語を。」

Verse 15

परंतु प्रलये जाते सर्वतस्तमसा वृतम् । आसीदेकं तदा ब्रह्म निर्गुणं बीजमव्ययम्

「しかしプララヤ（大壊滅）が起こり、万物が四方より闇に覆われたとき、そのとき在ったのはただブラフマンのみ――無属性にして、不滅の種子、変わることなきもの。」

Verse 16

निर्मितं वै गुणैरादौ मह द्द्रव्यं प्रचक्ष्यते

初めに、まことにグナ（guṇa）より、「マハット（mahat）」と呼ばれる大原理が生じたと説かれる。

Verse 17

महाकल्पे च संप्राप्ते चराचरे क्षयं गते । जलरूपी जगन्नाथो रममाणस्तु लीलया

そして大カルパが到来し、動くものも動かぬものも滅び去ったとき、宇宙の主は水の姿となり、リーラー（līlā）の戯れのうちに遊びつつ留まった。

Verse 18

चिरकाले गते सोपि पृथिव्यादिसुतत्त्वकैः । वृक्षमुत्पादयामासायुतशाखामनोरमम्

久しい時が過ぎて、彼もまた、地より始まる微細なタットヴァ（tattva）によって、万の枝をもつ麗しき樹を生み出した。

Verse 19

फलैर्विशालैराकीर्णं स्कंधकांडादिशोभितम् । फलौघाढ्यो जटायुक्तो न्यग्रो धो विटपो महान्

それは大きな果実で満ち、幹や枝などにより美しく飾られていた。果房は豊かで、垂れ下がる根を備えた、偉大なるニヤグローダ（Nyagrodha）の菩提樹（バンヤン）であった。

Verse 20

बालभावं ततः कृत्वा वासुदेवो जनार्द्दनः । शेतेऽसौ वटपत्रेषु विश्वं निर्मातुमुत्सुकः

そのときヴァースデーヴァ、ジャナールダナは幼子の姿となり、宇宙を創造せんとする熱願を抱いて、バンヤンの葉の上に横たわった。

Verse 21

सनाभिकमले विष्णो र्जातो ब्रह्मा हि लोककृत् । सर्वं जलमयं पश्यन्नानाकारमरूपकम्

ヴィシュヌの臍より生じた蓮華から、諸世界の造り手ブラフマーが生まれた。彼が見渡すと、万物は水より成り、定まった形はなくとも、さまざまに現れ得るものとして映った。

Verse 22

तं दृष्ट्वा सहसोद्वेगाद्ब्रह्मा लोकपितामहः । इदमाह तदा पुत्र किं करो मीति निश्चितम्

それを見て、諸世界の祖父ピターマハたるブラフマーは、たちまち動揺に包まれた。そこで言った。「おお子よ、まことに私は何をなすべきか」—そう心に定めたのである。

Verse 23

खे जजान ततो वाणी देवात्सा चाशरीरिणी । तपस्तप विधे धातर्यथा मे दर्शनं भवेत्

そのとき虚空に、神々より発した無身の神声が起こった。「タパス（苦行）を修せよ、ヴィダートリ（Vidhātṛ）よ、ダーター（Dhātṛ）よ。そうすれば我がダーシャナ（聖なる御姿の拝見）を得るであろう。」

Verse 24

तच्छ्रुत्वा वचनं तत्र ब्रह्मा लोकपितामहः । प्रातप्यत तपो घोरं परमं दुष्करं महत्

その言葉を聞くや、諸世界の祖父ピターマハたるブラフマーは、ただちにそこで苛烈なるタパスを修した。至上にして、きわめて困難、しかも大いなる力を備えるものであった。

Verse 25

प्रहसन्स तदा बालरूपेण कमलापतिः । उवाच मधुरां वाचं कृपालुर्बाल लीलया

そのときカマラーパティ（ラクシュミーの主）は微笑み、幼子の姿となって現れた。慈悲深く、幼き戯れ（リーラー）のごとく、甘美なる言葉を語った。

Verse 26

श्रीविष्णुरुवाच । पुत्र त्वं विधिना चाद्य कुरु ब्रह्मांडगोलके । पातालं भूतलं चैव सिंधुसागरकाननम्

聖なるヴィシュヌは言われた。「わが子よ、いま定められた法に従い、宇宙の卵の球体の内に創造せよ――パーターラ（地下の諸界）、地上界、そして河川・大海・森林の諸領域を。」

Verse 27

वृक्षाश्च गिरयो द्विपदाः पशवस्तथा । पक्षिणश्चैव गंधर्वाः सिद्धा यक्षाश्च राक्षसाः

「（創れ）樹木と山々、二足の者と獣たち、さらに鳥たち――そしてガンダルヴァ、シッダ、ヤクシャ、ラークシャサをも。」

Verse 28

श्वापदाद्याश्च ये जीवाश्चतुराशीतियोनयः । उद्भिज्जाः स्वेदजाश्चैव जरायुजास्तथांडजाः

「また、野の獣に始まる生きとし生けるもの――（すべての）八十四の生類を創れ。地より芽生えるもの、汗より生ずるもの、胎より生まれるもの、卵より生まれるもの。」

Verse 29

एकविंशतिलक्षाणि एकैकस्य च योनयः । कुरु त्वं सकलं चाशु इत्युक्त्वांतरधीयत । ब्रह्मणा निर्मितं सर्वं ब्रह्मांडं च यथोदितम्

「それぞれの（類）には二十一ラクシャの生まれがある。すべてを速やかに創れ。」そう告げると主は姿を消された。かくしてブラフマーは万有を造り、宇宙の卵は宣言のとおりに成った。

Verse 30

यस्मिन्पितामहो जज्ञे प्रभुरेकः प्रजापतिः । स्थाणुः सुरगुरुर्भानुः प्रचेताः परमेष्ठिनः

その宇宙の秩序の中に、祖父神ピターマハが生まれた――唯一の主宰、プラジャーパティである。彼はスターヌ、神々の師、バーヌ、プラチェータ、パラメーシュティンとも呼ばれる。

Verse 31

यथा दक्षो दक्षपुत्रा स्तथा सप्तर्षयश्च ये । ततः प्रजानां पतयः प्राभवन्नेकविंशतिः

ダクシャとダクシャの子らが祖となったように、七聖仙（サプタリシ）もまた祖となった。彼らより二十一のプラジャーパティ（衆生の主）が現れ、子孫繁栄の展開を司った。

Verse 32

पुरुषश्चाप्रमेयश्च एवं वंश्यर्षयो विदुः । विश्वेदेवास्तथादित्या वसव श्चाश्विनावपि

系譜を知る賢者たちはこのように悟る。宇宙的人（プルシャ）と不可量なるもの（アプラメーヤ）、またヴィシュヴェーデーヴァ、アーディティヤ、ヴァス、そして双子神アシュヴィンも、神聖なる秩序のうちに現れた。

Verse 33

यक्षाः पिशाचाः साध्याश्च पितरो गुह्यकास्तथा । ततः प्रसूता विद्वांसो ह्यष्टौ ब्रह्मर्षयोऽमलाः

ヤクシャ、ピシャーチャ、サーディヤ、祖霊（ピトリ）およびグヒヤカが現れた。同じ展開から、八人の無垢なるブラフマリシ—清浄なる智に安住する賢き聖見者—が生まれた。

Verse 34

राजर्षयश्च बहवः सर्वे समुदिता गुणैः । द्यौरापः पृथिवी वायुरंतरिक्षं दिशस्तथा

また多くのラージャリシ（王の聖仙）も現れ、皆徳に満ちていた。さらに天、水、大地、風、中空、そして方位もまた顕現した。

Verse 35

संवत्सरार्तवो मासाः पक्षाहोरात्रयः क्रमात् । कलाकाष्ठामुहूर्तादि निमे षादि लवास्तथा

しかるべき順序において、年、季節、月、半月、昼と夜が生じた。さらに時の度量として、カーラー（kalā）、カーシュター（kāṣṭhā）、ムフールタ（muhūrta）などが、ニメーシャ（nimeṣa）とラヴァ（lava）に至るまで現れた。

Verse 36

ग्रहचक्रं सनक्षत्रं युगा मन्वन्तरादयः । यच्चान्यदपि तत्सर्वं संभूतं लोकसाक्षिकम्

惑星の輪は星宿とともに、ユガ、マンヴァンタラ等、その他のすべて—それらはことごとく、諸世界の証人にして枠組みとして生じた。

Verse 37

यदिदं दृश्यते चक्रं किंचि त्स्थावरजंगमम् । पुनः संक्षिप्यते पुत्र जगत्प्राप्ते युगक्षये

この見える輪転の秩序—静なるものも動くものも—世がユガの終わりに至るとき、再び収められる、わが子よ。

Verse 38

यथर्तावृतुलिंगानि नामरूपाणि पर्यये । दृश्यन्ते तानि तान्येव तथा वत्स युगादिकम्

季節の巡りにおいて、その徴（しるし）と同じ名と形が次々に繰り返し現れるように、愛し子よ、ユガなどの周期もまた回帰する。

Verse 39

शिव उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि कथां पौराणिकीं शुभाम् । ब्रह्मणश्च तथा पुत्र वंशस्यैवानुकीर्तनम्

シヴァは言った。「これより、吉祥なるプラーナの物語を説き明かそう。さらに、わが子よ、ブラフマーの系譜を順に唱え述べる。」

Verse 40

ब्रह्मणो मानसाः पुत्रा विदिताः षण्महर्षयः । मरीचिरत्र्यंगिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः

ブラフマーの意（こころ）より生まれた子らは、六人の大リシとして知られる。すなわち、マリーチ、アトリ、アンギラス、プラスタヤ、プラハ、クラトゥである。

Verse 41

मरीचेः कश्यपः पुत्रः कश्यपाच्चरमाः प्रजाः । प्रजज्ञिरे महाभागा दक्षकन्यास्त्रयोदश

カश्यパはマリーチの子である。カश्यパより後代の諸存在が生まれ、ダクシャの十三人の輝かしき娘たちが現れた。

Verse 42

अदितिर्दितिर्दनुः काला दनायुः सिंहिका तथा । क्रोधा प्रोवा वसिष्ठा च विनता कपिला तथा

アディティ、ディティ、ダヌ、カーラー、ダナーユ、そしてシンヒカー。さらにクローダー、プロヴァー、ヴァシシュター、ヴィナター、またカピラー—（これらはダクシャの娘たちとして名を挙げられる）。

Verse 43

कण्डूश्चैव सुनेत्रा च कश्यपाय ददौ तदा । अदित्यां द्वादशादित्याः संजाता हि शुभाननाः

そしてカンドゥーとスネートラーもまた、その時カश्यパに与えられた。アディティからは十二のアーディティヤが生まれ、光り輝き、吉祥なる面貌を具えていた。

Verse 44

सूर्याद्वै धर्मराड् जज्ञे ते नेदं निर्मितं पुरा । धर्मेण निर्मितं दृष्ट्वा धर्मारण्यमनुत्तमम् । धर्मारण्यमिति प्रोक्तं यन्मया स्कन्द पुण्यदम्

スーリヤよりまことにダルマラートが生まれ、彼によってこの（聖なる地）は太古に造り成された。ダルマによって築かれたこの無上の森を見て、人々はそれを「ダルマーラニヤ」と呼んだ—我は汝に告げる、スカンダよ—功徳（プンニャ）を授けるゆえに。

Verse 45

स्कन्द उवाच । धर्मारण्यस्य चाख्यानं परमं पावनं तथा । श्रोतुमिच्छामि तत्सर्वं कथयस्व महेश्वर

スカンダは言った。「ダルマーラニヤの、最上にして浄めをもたらす由来を、余すところなく聞きたい。すべてを語り給え、マヘーシュヴァラよ。」

Verse 46

ईश्वर उवाच । इन्द्राद्याः सकला देवा अन्वयुर्ब्रह्मणा सह । अहं वै तत्र यास्यामि क्षेत्रं पापनिषूदनम्

イーシュヴァラは言った。「インドラをはじめとするすべての神々は、ブラフマーとともに従って行った。わたしもまたそこへ赴こう――罪を滅する聖なるクシェートラへ。」

Verse 47

स्कन्द उवाच । अहमप्यागमिष्यामि तं द्रष्टुं शशिशे खर

スカンダは言った。「わたしもまた来て、その聖なる場所を拝し見よう。」

Verse 48

सूत उवाच । ततः स्कन्दस्तथा रुद्रः सूर्यश्चैवानिलोऽनलः । सिद्धाश्चैव सगन्धर्वास्तथैवाप्सरसः शुभाः

スータは語った。そこでスカンダ、またルドラ、スーリヤ、さらにヴァーユとアグニが集い、シッダたちはガンダルヴァとともに、また吉祥なるアプサラスも同様に集って出立した。

Verse 49

पिशाचा गुह्यकाः सर्व इन्द्रो वरुण एव च । नागाः सर्वाः समाजग्मुः शुक्रो वाचस्पतिस्तथा

すべてのピシャーチャとグヒヤカが来集し、インドラとヴァルナもまた来た。あらゆるナーガがそこに集い、シュクラとブリハスパティも同様であった。

Verse 50

ग्रहाः सर्वे सनक्षत्रा वसवोऽष्टौ ध्रुवा दयः । अंतरिक्षचराः सर्वे ये चान्ये नगवासिनः

すべてのグラハはナクシャトラとともに来たり、八柱のヴァスと、また不動なるドゥルヴァたちも来集した。中空を行く者はことごとく、さらに山に住まう他の者たちも集まった。

Verse 51

ब्रह्मादयः सुराः सर्वे वैकुण्ठं परया मुदा । मन्त्रणार्थं तदा ब्रह्मा विष्णवेऽमितते जसे

そのときブラフマーとすべての神々は、至上の歓喜に満たされてヴァイクンタへ赴いた。そこで協議のため、ブラフマーは無量の光輝をもつヴィシュヌに近づいた。

Verse 52

गत्वा तस्मिंश्च वैकुण्ठे ब्रह्मा लोकपितामहः । ध्यात्वा मुहूर्तमाचष्ट विष्णुं प्रति सुहर्षितः

そのヴァイクンタに到り、世界の祖父たるブラフマーはしばし瞑想し、やがて大いなる歓喜に満ちてヴィシュヌに語りかけた。

Verse 53

ब्रह्मोवाच । कृष्ण कृष्ण महाबाहो कृपालो परमेश्वर । स्रष्टा त्वं चैव हर्ता त्वं त्वमेव जगतः पिता

ブラフマーは言った。「クリシュナ、クリシュナよ、偉大なる腕をもつ方、慈悲深き至上主よ。あなたは創造者、あなたは収める者。あなたこそ唯一、宇宙の父である。」

Verse 54

नमस्ते विष्णवे सौम्य नमस्ते गरुडध्वज । नमस्ते कम लाकांत नमस्तेब्रह्मरूपिणे

礼拝します、温和なるヴィシュヌよ。礼拝します、ガルダを旗印とする御方よ。礼拝します、カマラー（ラクシュミー）の愛しき御方よ。礼拝します、ブラフマーの姿を現す御方よ。

Verse 55

नमस्ते मत्स्यरूपाय विश्वरूपाय वै नमः । नमस्ते दैत्यनाशाय भक्तानामभयाय च

礼拝します、マツヤの御姿なる方よ。まことに礼拝します、遍満する宇宙の御姿よ。礼拝します、ダイティヤを滅する方よ。礼拝します、信愛の者に無畏を授ける方よ。

Verse 56

कंसघ्नाय नमस्तेस्तु बलदैत्यजिते नमः । ब्रह्मणैवं स्तुतश्चासीत्प्रत्यक्षोऽसौ जनार्द्दनः

カンサを討ちし御方よ、汝に礼拝。魔バラを征せし御方よ、汝に礼拝。かくブラフマーに讃えられ、ジャナールダナは彼の前に現れ給うた。

Verse 57

पीतांबरो घनश्यामो नागारिकृतवाहनः । चतुर्भुजो महा तेजाः शंखचक्रगदाधरः

黄の衣をまとい、雨雲のごとく濃き青黒にして、蛇を乗り物とし給う。四臂にして大いなる光明を放ち、法螺貝と円盤と棍棒を執り給うた。

Verse 58

स्तूयमानः सुरैः सर्वैः स देवोऽमितविक्रमः । विद्याधरैस्तथा नागैः स्तूयमानश्च सर्वशः

その無量の武威を具えた神は、あらゆるデーヴァに讃えられ、またヴィディヤーダラとナーガにも、四方八方より称讃された。

Verse 59

उत्तस्थौ स तदा देवो भास्करामितदीप्तिमान् । कोटिरत्नप्रभाभास्वन्मुकुटादिविभूषितः

その時その神は起ち上がり、無数の太陽にも似た光輝を放った。冠をはじめ諸々の荘厳を身に帯び、千万の宝玉の光をきらめかせていた。