सृष्टिविस्तारप्रश्नः (Sṛṣṭi-vistāra-praśnaḥ) — The Detailed Inquiry into Creation

Verse 1

शौनक उवाच । देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् । सृष्टिं तु विस्तरेणेमां सूतपुत्र वदाशु मे

シャウナカは言った。「スータの子よ、神々、ダーナヴァ、ガンダルヴァ、ナーガ、そしてラークシャサたちの創造について、速やかに、しかも詳しく私に語ってください。」

Verse 2

सूत उवाच । यदा न ववृधे सा तु वीरणस्य प्रजापतिः । सुतां सुतपसा युक्तामाह्वयत्सर्गकारणात्

スータは語った。彼女がそれ以上成長しなくなったとき、創造の継続の因となるゆえに、プラジャーパティであるヴィーラナは、すぐれた苦行（タパス）を具えた自らの娘を呼び寄せた。

Verse 3

स मैथुनेन धर्मेण ससर्ज विविधाः प्रजाः । ताः शृणु त्वं महाप्राज्ञ कथयामि समासतः

正しい生殖の法（マイトゥナ・ダルマ）によって、彼はさまざまな衆生を生み出した。おお大いなる智者よ、聞け――我は要を略して語ろう。

Verse 4

तस्यां पुत्रसहस्राणि वीरिण्यां पंच वीर्यवान् । आश्रित्य जनयामास दक्ष एव प्रजापतिः

そのヴィーリニーにおいて、剛健なるプラジャーパティ・ダクシャは彼女に依り、幾千の息子たちをもうけ、さらに力ある五人をも生んだ。

Verse 5

एतान्सृष्टांस्तु तान्दृष्ट्वा नारदः प्राह वै मुनिः । सर्वं स तु समुत्पन्नो नारदः परमेष्ठिनः

創られたそれらの存在を見て、聖仙ナーラダは語った。まことにナーラダ—パラメーシュティン（梵天ブラフマー）より全きかたちで生じた者—が彼らに告げた。

Verse 6

श्रुतवान्वा कश्यपाद्वै पुंसां सृष्टिर्भविष्यति । दक्षस्येव दुहितृषु तस्मात्तानब्रवीत्तु सः

「あるいは、カश्यパより人々の創造が起こるであろう。かつてダクシャの娘たちを通して起こったように。」ゆえに彼は、その趣旨をもって彼らに語った。

Verse 7

अजानतः कथं सृष्टिं बालिशा वै करिष्यथ । दिशं कांचिदजानंतस्तस्माद्विज्ञाय तां भुवम्

おお、幼稚なる者たちよ。無知のままで、いかにして創造を成し遂げようというのか。いずれの方角すら知らぬのだから、まずこの世界（その秩序と本性）を悟り、それから行え。

Verse 8

इत्युक्ताः प्रययुस्सर्वे आशां विज्ञातुमोजसा । तदंतं न हि संप्राप्य न निवृत्ताः पितुर्गृहम्

かく告げられると、彼らは皆、力強い熱意をもって、その方角の果て（その広がり）を知ろうと旅立った。しかし終端に到らず、父の住まいへは戻らなかった。

Verse 9

तज्ज्ञात्वा जनयामास पुनः पंचशतान्सुतान् । तानुवाच पुनस्सोऽपि नारदस्सर्वदर्शनः

それを知るや、彼は再び五百人の息子をもうけた。すると、あらゆる教説に通暁するナーラダもまた、彼らに改めて語りかけた。

Verse 10

नारद उवाच । भुवो मानमजानंतः कथं सृष्टिं करिष्यथ । सर्वे हि बालिशाः किं हि सृष्टिकर्तुं समुद्यताः

ナーラダは言った。「諸世界の尺度と真の広がりを知らぬまま、どうして創造を成し遂げようというのか。まことに汝らは皆うぶで未熟—なぜ創造者として振る舞おうとするのだ。」

Verse 11

सूत उवाच । तेऽपि तद्वचनं श्रुत्वा निर्यातास्सर्वतोदिशम् । सुबलाश्वा दक्षसुता हर्यश्वा इव ते पुरा

スータは語った。「その言葉を聞くや、彼らもまた四方八方へと旅立った——剛健にして迅速なる者、ダクシャの子らは、昔ハリヤシュヴァたちがなしたように。」

Verse 12

अनंतं पुष्करं प्राप्य गतास्तेऽपि पराभवम् । अद्यापि न निवर्तंते समुद्रेभ्य इवापगाः

果てなきプシュカラに至ったとき、彼らでさえ敗北に遭った。そして今日に至るまで帰還しない——海へ注いだ川が、もはや逆流せぬがごとく。

Verse 13

तदाप्रभृति वै भ्राता भ्रातुरन्वेषणे रतः । प्रयातो नश्यति मुने तन्न कार्य्यं विपश्चिता

「その時以来、兄は弟を求めることに没頭し続けた。だがそのように出立する者は滅びる、ああ牟尼よ。ゆえに賢者はかかる行いをなすべきではない。」

Verse 14

तांश्चापि नष्टान्विज्ञाय पुत्रान्दक्षः प्रजापतिः । स च क्रोधा द्ददौ शापं नारदाय महात्मने

プラジャーパティ・ダクシャは、わが子らが（世俗の繁殖を捨てて）またもや失せたと知るや、怒りに呑まれて、大魂の聖仙ナーラダに呪詛を宣した。

Verse 15

कुत्रचिन्न लभस्वेति संस्थितिं कलहप्रिय । तव सान्निध्यतो लोके भवेच्च कलहस्सदा

おお、争いを好む者よ、いずこにも安住の処を得るなかれ。汝が世に近く在るだけで、人々の間に争いは常に起こる。

Verse 16

सांत्वितोऽथ विधात्रा हि स दक्षस्तु प्रजापतिः । कन्याः षष्ट्यसृजत्पश्चाद्वीरिण्यामिति नः श्रुतम्

やがてプラジャーパティたるダクシャは、創造主ブラフマーに慰められたのち、ヴィーリニーにより六十人の娘たちをもうけたと、われらは聞き伝えている。

Verse 17

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । सप्तविंशति सोमाय चतस्रोऽरिष्टनेमिने

彼は十人をダルマに、十三人をカश्यパに、二十七人をソーマに、そして四人をアリシュタネーミに与えた。

Verse 18

द्वे चैवं ब्रह्मपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे तदा । द्वे कृशाश्वाय विदुषे तासां नामानि मे शृणु

このように、二人はブラフマーの子に、二人はその時アンギラスに、二人は博識なるクリシャーシュヴァに与えられた。いま、彼女らの名を私から聞きなさい。

Verse 19

अरुंधती वसुर्य्यामिर्लम्बा भानुर्मरुत्वती । संकल्पा च मुहूर्ता च संध्या विश्वा च वै मुने

聖仙よ、アルンダティー、ヴァスル(ヤ)ーミー、ランバー、バーヌ、マルトヴァティー、サンカルパー、ムフールター、サンディヤー、そしてヴィシュヴァ—これらの名（神聖なる女性の力）もまた、この文脈において語られる。

Verse 20

धर्मपत्न्यो मुने त्वेतास्तास्वपत्यानि मे शृणु । विश्वेदेवास्तु विश्वायास्साध्यान्साध्या व्यजायत

おお牟尼よ、これらはダルマの妃たちである。今、その彼女らから生まれた子らを聞け。ヴィシュヴァーよりヴィシュヴェデーヴァが現れ、サーディヤーよりサーディヤと呼ばれる神々が生まれた。

Verse 21

मरुत्वत्यां मरुत्वंतो वसोस्तु वसवस्तथा । भानोस्तु भानवस्सर्वे मुहूर्तायां मुहूर्तजाः

マルトヴァティーよりマルトヴァンたちが生まれ、ヴァスーより同じくヴァスたちが生まれた。バーನುよりすべてのバーನವが生まれ、ムフールターよりムフールタジャと呼ばれる神々が生まれた。

Verse 22

लम्बायाश्चैव घोषोऽथ नागवीथी च यामिजा । पृथिवी विषमस्तस्यामरुन्धत्यामजायत

ランバーよりゴーシャが生まれ、またナーガヴィーティーとヤーミジャーも生まれた。アルンダティーよりプリティヴィーとヴィシャマが生まれた。

Verse 23

संकल्पायास्तु सत्यात्मा जज्ञे संकल्प एव हि । अयादया वसोः पुत्रा अष्टौ ताञ्छृणु शौनक

サンカルパーより、真実の魂をもつ者—まさにサンカルパが生まれた。さらにアヤーらよりヴァスの八人の पुत्रが生まれた；それを聞け、オー・シャウナカよ。

Verse 24

अयो धुवश्च सोमश्च धरश्चैवानिलोऽनलः । प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवाऽष्टा च नामतः

彼らは名により八ヴァス（八神）と呼ばれる。すなわち、アヨ、ドゥルヴァ、ソーマ、ダラ、アニラ、アナラ、プラテュ―シャ、プラバーサである。

Verse 25

अयस्य पुत्रो वैतण्डः श्रमः शांतो मुनिस्तथा । ध्रुवस्य पुत्रो भगवान्कालो लोकभावनः

アヨの子はヴァイタンḍァであり、さらにシュラマ、シャーンタ、そしてムニ（聖仙）もいた。ドゥルヴァの子は、諸世界を養い支える尊きカーラであった。

Verse 26

सोमस्य भगवान्वर्चा वर्चस्वी येन जायते । धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यवहस्तथा

ソーマ（Soma）より、衆生を輝かせる神聖なる光輝が生じる。ダラ（Dhara）よりはドラヴィナ（Draviṇa）が生まれ、同じくフタハヴィヤヴァハ（Hutahavyavaha）—供物を運ぶ者—も生ずる。

Verse 27

मनोहरायाश्शिशिरः प्राणोऽथ रमणस्तथा । अनिलस्य शिवा भार्य्या यस्याः पुत्राः पुरोजवः

マノーハラー（Manoharā）の子らは、シシラ（Śiśira）、プラーナ（Prāṇa）、そしてラマナ（Ramaṇa）であった。彼女はアニラ（Anila、風神）の吉祥なる妻となり、その子らは俊速なるプロージャヴァス（Purojavas）であった。

Verse 28

अविज्ञातगतिश्चैव द्वौ पुत्रावनिलस्य तु । अग्निपुत्रः कुमारस्तु शरस्तम्बे श्रियावृते

風神ヴァーユには、まことに行方測りがたい二人の子がいた。さらに、火神アグニより生まれしクマーラは、光り輝くシャラの葦の中、栄光に飾られた葦叢のただ中に見いだされた。

Verse 29

तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेयश्च पृष्ठतः । अपत्यं कृत्तिकानां तु कार्तिकेय इति स्मृतः

彼よりシャーカとヴィシャーカが生まれ、さらにその後にナイガメーヤが生まれた。だが、クリッティカーたちの子は、カルッティケーヤの名で記憶される。

Verse 30

प्रत्यूषस्य त्वभूत्पुत्र ऋषिर्नाम्ना तु देवलः । द्वौ पुत्रौ देवलस्यापि प्रजावन्तौ मनीषिणौ

さて、プラティユーシャには、デーヴァラという名のリシ（聖仙）の子があった。デーヴァラにもまた二人の子があり、いずれも賢明で、子孫に恵まれていた。

Verse 31

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां सर्गवर्णनं नामैकऽत्रिंशोध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第五巻「ウマー・サンヒター」において、「サルガ・ヴァルナナ（宇宙創造の叙述）」と題する第三十一章はここに終わる。

Verse 32

प्रभासस्य तु सा भार्य्या वसूनामष्टमस्य च । विश्वकर्मा महाभाग तस्य जज्ञे प्रजापतिः

彼女はヴァスたちの第八であるプラバーサ（Prabhāsa）の妻となり、その吉祥なる者より、プラジャーパティたるヴィシュヴァカルマン（Viśvakarmā）が生まれた。

Verse 33

कर्ता शिल्पसहस्राणां त्रिदशानां च वार्द्धकिः । भूषणानां च सर्वेषां कर्ता शिल्पवतां वरः

彼は千々の工芸を成す者、神々の中の天上の建築師である。あらゆる装身具を造り出す者—まことに職人たちの中の最勝である。

Verse 34

यस्सर्वासां विमानानि देवतानां चकार ह । मनुष्याश्चोपजीवन्ति यस्य शिल्पं महात्मनः

彼こそが、あらゆる神々のヴィマーナ（vimāna、天翔る車）を造り上げた者である。その大いなる魂の尊き工芸によって、人々もまた生計を立てている。

Verse 36

सरूपायां प्रसूतस्य स्त्रियां रुद्रश्च कोटिशः । तत्रैकादशमुख्यास्तु तन्नामानि मुने शृणु

サルーパーより、その女人の胎内において、ルドラたちは数えきれぬほどのコーティ（億）にわたり生まれ出た。だがその中で、十一柱が主要とされる。おお牟尼よ、今その御名を聞け。

Verse 37

अजैकपादहिर्बुध्न्यस्त्वष्टा रुद्रश्च वीर्यवान् । हरश्च बहुरूपश्च त्र्यम्बकश्चापराजितः

アジャイカパーダとアヒルブドゥニャ、トヴァシュトリ、そして武勇に満ちたルドラ、無数の姿をとるハラ、さらに征服されぬ三眼主トリヤンバカ——これらは御方の尊き顕現と聖なる御名である。

Verse 38

वृषाकपिश्च शम्भुश्च कपर्दी रैवतस्तथा । एकादशैते कथिता रुद्रास्त्रिभुवनेश्वराः

「ヴリシャーカピ、シャンブ、カパルディ、そして同じくライヴァタ——これらは三界を統べる主、十一のルドラであると説かれる。」

Verse 39

शतं त्वेवं समाख्यातं रुद्राणाममितौजसाम् । शृणु कश्यपपत्नीनां नामानि मुनिसत्तम

かくして、計り知れぬ光威を具えた百のルドラを汝に説き明かした。いま、最勝の牟尼よ、カश्यパの妻たちの名を聴け。