शिवस्य आश्वासनं हरि-ब्रह्मणोः तथा शङ्खचूडवृत्तान्तकथनम् / Śiva’s Reassurance to Hari and Brahmā; Account of Śaṅkhacūḍa’s Origin

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथाकर्ण्य वचश्शंभुर्हरिविध्योस्सुदीनयोः । उवाच विहसन्वाण्या मेघनादगभीरया

サナトクマーラは言った。ついでシャンブは、深く苦悩するハリとヴィディーの言葉を聞き、やわらかな微笑をたたえ、雲の轟きのように深い声で語った。

Verse 2

शिव उवाच । हे हरे वत्स हे ब्रह्मंस्त्यजतं सर्वशो भयम् । शंखचूडोद्भवं भद्रं सम्भविष्यत्यसंशयम्

シヴァは言った。「おおハリよ、愛しき子よ。おおブラフマーよ――あらゆる恐れをことごとく捨てよ。シャンカチューダより、必ずや吉祥なる結末が生じる。疑いはない。」

Verse 3

शंखचूडस्य वृत्तांतं सर्वं जानामि तत्त्वतः । कृष्णभक्तस्य गोपस्य सुदाम्नश्च पुरा प्रभो

主よ、私はシャンカチューダの一切の顛末を真実のままに知っております。また、古のスダーマー――クリシュナに帰依した牛飼い――のことも存じております。

Verse 4

मदाज्ञया हृषीकेशो कृष्णरूपं विधाय च । गोशालायां स्थितो रम्ये गोलोके मदधिष्ठिते

「我が命により、フリシーケーシャはクリシュナの姿を取り、牛舎に住した。そこは我が至上の主宰のもとにある、麗しきゴーローカである。」

Verse 5

स्वतंत्रोहमिति स्वं स मोहं मत्वा गतः पुरा । क्रीडास्समकरोद्बह्वीस्स्वैरवर्तीव मोहितः

「『我は独立している』と思い込み、彼はかつて自ら生じた迷妄に堕ちた。さらに、ただ己の気ままに振る舞う者のように惑わされ、多くの空しい戯れに耽った。」

Verse 6

तं दृष्ट्वा मोहमत्युग्रं तस्याहं मायया स्वया । तेषां संहृत्य सद्बुद्धिं शापं दापितवान् किल

そのきわめて激しい迷妄を見て、わたしは自らのマーヤー（Māyā）をもって彼に対し、さらに彼らの正しい分別を引き去って、呪詛を口にさせたという。

Verse 7

इत्थं कृत्वा स्वलीलां तां मायां संहृतवानहम् । ज्ञानयुक्तास्तदा ते तु मुक्तमोहास्सुबुद्धयः

「このように、わたしはそのマーヤー（Māyā）を自らのリーラー（神聖なる戯れ）として演じ、のちにそれを引き収めた。すると彼らは真の知に具わり、迷妄を離れて、澄みわたる分別の智慧に安住した。」

Verse 8

समीपमागतास्ते मे दीनीभूय प्रणम्य माम् । अकुर्वन्सुनुतिं भक्त्या करौ बद्ध्वा विनम्रकाः

それから彼らはわたしの近くに来て、しおれて謙り、わたしに礼拝した。合掌（アンジャリ）して、信愛をもって切なる讃嘆を捧げ、姿も低く従順であった。

Verse 9

वृत्तांतमवदन्सर्वं लज्जाकुलितमानसाः । ऊचुर्मत्पुरतो दीना रक्षरक्षेति वै गिरः

恥に心を揺さぶられながら、彼らは一切の経緯を語った。苦悩してわたしの前に立ち、「お守りください、お守りください」と繰り返し叫んだ。

Verse 10

तदा त्वहं भवस्तेषां संतुष्टः प्रोक्तवान् वचः । भयं त्यजत हे कृष्ण यूयं सर्वे मदाज्ञया

そのとき我—バヴァ（主シヴァ）—は彼らに満足し、こう告げた。「おおクリシュナよ、恐れを捨てよ。汝らすべて、我が命により進み行え。」

Verse 11

रक्षकोऽहं सदा प्रीत्या सुभद्रं वो भविष्यति । मदिच्छयाऽखिलं जातमिदं सर्वं न संशयः

我は慈愛の恩寵により、常に汝らの守護者である。吉祥は必ず汝らに授けられよう。わが意志によってこの全宇宙は生じた—疑いはない。

Verse 12

स्वस्थानं गच्छ त्वं सार्द्धं राधया पार्षदेन च । दानवस्तु भवेत्सोयं भारतेऽत्र न संशयः

汝はラーダーと従者を伴い、自らの住処へ帰れ。されどこの者は—婆羅多において必ずダーナヴァとなろう。疑いはない。

Verse 13

शापोद्धारं करिष्येऽहं युवयोस्समये खलु । मदुक्तमिति संधार्य शिरसा राधया सह

しかるべき時に、汝ら二人に及ぶ呪いを、我は必ず解き放とう。我が言葉を真実として堅く保ち、ラーダーと共に頭を垂れて受けよ。

Verse 14

श्रीकृष्णोऽमोददत्यंतं स्वस्थानमगमत्सुधीः । न्यष्ठातां सभयं तत्र मदाराधनतत्परौ

賢きシュリー・クリシュナは大いに歓喜して自らの住処へ帰った。そこにて二人は恐れを抱きつつ留まり、我（主シヴァ）への礼拝にひたすら心を向けた。

Verse 15

मत्वाखिलं मदधीनमस्वतन्त्रं निजं च वै । स सुदामाऽभवद्राधाशापतो दानवेश्वरः

「この一切は我に依り、自在ならず、まことに我がものだ」と思いなして、彼は—ラーダーの呪いにより—ダーナヴァの中の主たるスダーマーとなった。

Verse 16

शङ्खचूडाभिधो देवद्रोही धर्मविचक्षणः । क्लिश्नाति सुबलात्कृत्स्नं सदा देवगणं कुधीः

邪心を抱く者、名をシャṅカチューダ（Śaṅkhacūḍa）という。彼は神々の敵でありながら、ダルマの道に通じて狡猾である。その大いなる力の勢いによって、常にデーヴァの全軍を苦しめている。

Verse 17

मन्मायामोहितस्सोतिदुष्टमंत्रिसहा यवान् । तद्भयं त्यजताश्वेव मयि शास्तरि वै सति

「かのヤヴァナたちは、わがマーヤーに惑わされ、邪悪な助言者を伴って、恐れの因となった。今すぐその恐れを捨てよ—われはここに在り、汝らを戒め護る者である。」

Verse 18

सनत्कुमार उवाच । इत्यूचिवाञ्शिवो यावद्धरिब्रह्मपुरः कथाम् । अभवत्तावदन्यच्च चरितं तन्मुने शृणु

サナトクマーラは言った。「シヴァがハリとブラフマーに関する物語をこのように語っている間に、別の出来事が起こった。おお聖仙よ、その話を聞きなさい。」

Verse 19

तस्मिन्नेवांतरे कृष्णो राधया पार्षदैः सह । सद्गोपैराययौ शंभुमनुकूलयितुं प्रभुम्

その時、クリシュナはラーダーと従者たち、そして高徳のゴーパたちと共に、至上の主たるシャンブ（Śambhu）のもとへ赴き、その慈悲深いご加護を得ようとした。

Verse 20

प्रभुं प्रणम्य सद्भक्त्या मिलित्वा हरिमादरात् । संमतो विधिना प्रीत्या संतस्थौ शिवशासनात्

主に真実のバクティをもって礼拝し、ハリ（ヴィシュヌ）に敬意をもって相まみえたのち、正しい儀礼に従って愛をもって迎えられ、シヴァの命に従い、静かに落ち着いて留まった。

Verse 21

ततः शंभुं पुनर्नत्वा तुष्टाव विहिताञ्जलिः । श्रीकृष्णो मोहनिर्मुक्तो ज्ञात्वा तत्त्वं शिवस्य हि

その後、シュリー・クリシュナは再びシャンブ（Śambhu）に礼拝し、合掌して讃歌を捧げた。シヴァの真理（タットヴァ）を悟ったがゆえに、迷妄から解き放たれたのである。

Verse 22

श्रीकृष्ण उवाच । देवदेव महादेव परब्रह्म सतांगते । क्षमस्व चापराधं मे प्रसीद परमेश्वर

シュリー・クリシュナは言った。「神々の神よ、マハーデーヴァよ、至上のブラフマン（パラブラフマン）よ、善き者たちの帰依処にして到達の目標よ。どうか我が過ちをお赦しください。ご慈悲を、パラメーシュヴァラよ。」

Verse 23

त्वत्तः शर्व च सर्वं च त्वयि सर्वं महेश्वर । सर्वं त्वं निखिलाधीश प्रसीद परमेश्वर

シャルヴァよ、万有と一切の衆生はあなたより生じ、すべてはあなたのうちに安住する、マヘーシュヴァラよ。あなたこそ万物そのもの、あらゆる世界の主よ。どうかご慈悲を、パラメーシュヴァラよ。

Verse 24

त्वं ज्योतिः परमं साक्षात्सर्वव्यापी सनातनः । त्वया नाथेन गौरीश सनाथास्सकला वयम्

あなたはまさに至上の光そのもの—明らかに現前し、遍く行き渡り、永遠なるお方。おおガウリーの主（シヴァ）よ、あなたが我らの守護者であるがゆえに、我ら一切は真に依り処を得て安穏である。

Verse 25

सर्वोपरि निजं मत्वा विहरन्मोहमाश्रितः । तत्फलं प्राप्तवानस्मि शापं प्राप्तस्सवामकः

「万物の上に自分こそ至上と思い込み、迷妄に身を寄せてさまよい歩いた。今、その果報を受けたのだ—ヴァーマカとともに、我は呪詛を被った。」

Verse 26

पार्षदप्रवरो यो मे सुदामा नाम गोपकः । स राधाशापतः स्वामिन्दानवीं योनिमाश्रितः

主よ、わが従者のうち最もすぐれた者――牛飼いの名をスダーマという者が、ラーダーの呪いによって魔族の胎に入り、ダーナヴァの一族として生を受けました。

Verse 27

अस्मानुद्धर दुर्ग्गेश प्रसीद परमेश्वर । शापोद्धारं कुरुष्वाद्य पाहि नश्शरणागतान्

ドゥルガーの主よ、至上の主よ、どうかご慈悲を。今日この呪いを解き、我らを救い上げ、御身に帰依して来た者をお護りください。

Verse 28

इत्युक्त्वा विररामैव श्रीकृष्णो राधया सह । प्रसन्नोऽभूच्छिवस्तत्र शरणागतवत्सलः

そう語り終えると、シュリー・クリシュナはラーダーとともに沈黙した。するとその場で、帰依する者を常に慈しむシヴァは満悦された。

Verse 29

श्रीशिव उवाच । हे कृष्ण गोपिकानाथ भयं त्यज सुखी भव । मयानुगृह्णता तात सर्वमाचरितं त्विदम्

シュリー・シヴァは言われた。「クリシュナよ、ゴーピーたちの主よ、恐れを捨て、安らかであれ。愛し子よ、わが恩寵により、これらすべては正しく運び、汝によって成し遂げられた。」

Verse 30

संभविष्यति ते भद्रं गच्छ स्वस्थानमुत्तमम् । स्थातव्यं स्वाधिकारे च सावधानतया सदा

吉祥は必ず汝に訪れる。今こそ汝のすぐれた住処へ帰り、常に自らの正当な務めの領域にとどまり、つねに慎み深く注意してあれ。

Verse 31

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे शंखचूडवधे शिवोपदेशो नामैकत्रिंशोऽध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第二部ルドラ・サンヒターの第五篇ユッダ・カーンダ、シャンカチューダ誅殺の章において、「シヴァの教誨」と題する第三十一章はここに終わる。

Verse 32

वाराहप्रवरे कल्पे तरुण्या राधया सह । शापप्रभावं भुक्त्वा वै पुनरायास्यति स्वकम्

すぐれたヴァラーハ・カルパにおいて、若き乙女ラーダーと共に、彼はまことに呪いの果を受け、その力を味わい尽くしたのち、再び本来の境地と住処へと帰還するであろう。

Verse 33

सुदामा पार्षदो यो हि तव कृष्ण प्रियप्रियः । दानवीं योनिमाश्रित्येदानीं क्लिश्नाति वै जगत्

スダーマは、かつて汝の従者として仕え、汝に最も愛された者であった、ああクリシュナよ。今やダーナヴァの胎に生を受け、まことに現世を苦しめている。

Verse 34

शापप्रभावाद्राधाया देवशत्रुश्च दानवः । शङ्खचूडाभिधस्सोऽति दैत्यपक्षी सुरदुहः

ラーダーの呪詛の力により、神々の敵となるダーナヴァが現れた。彼はシャンカチューダと呼ばれ、ダイティヤの側に与し、デーヴァたちに苦患をもたらした。

Verse 35

तेन निस्सारिता देवास्सेन्द्रा नित्यं प्रपीडिताः । हृताधिकारा विकृतास्सर्वे याता दिशो दश

彼によって追い払われ、インドラをはじめとする神々は常に悩まされ続けた。正当な権威を奪われ苦悩に沈み、彼らは皆、十方のあらゆる方角へと逃げ散った。

Verse 36

ब्रह्माच्युतौ तदर्थे ही हागतौ शरणं मम । तेषां क्लेशविनिर्मोक्षं करिष्ये नात्र संशयः

「まさにそのために、ブラフマーとアチュタ（ヴィシュヌ）は我に帰依し、我を拠り所として来た。彼らを苦悩から解き放つであろう—疑いはない。」

Verse 37

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा शंकरः कृष्णं पुनः प्रोवाच सादरम् । हरिं विधिं समाभाष्य वचनं क्लेशनाशनम्

サナトクマーラは言った。こう語り終えると、シャンカラは敬意をもって再びクリシュナに告げ、さらにハリ（ヴィシュヌ）とヴィディ（ブラフマー）にも語りかけ、苦悩を滅する言葉を述べた。

Verse 38

शिव उवाच । हे हरे हे विधे प्रीत्या ममेदं वचनं शृणु । गच्छतं त्वरितं तातौ देवानंदाय निर्भयम्

シヴァは言った。「おおハリよ、おおヴィディ（ブラフマー）よ、愛をもって我が言葉を聞け。愛しき者たちよ、恐れなく速やかに行け。神々の歓喜と安寧のために。」

Verse 39

कैलासवासिनं रुद्रं मद्रूपं पूर्णमुत्तमम् । देवकार्यार्थमुद्भूतं पृथगाकृतिधारिणम्

彼は、カイラーサに住まう主ルドラを拝した—我と同一の本性にして、円満・最勝・無比なる御方。神々の務めのために顕現し、別個の、目に見える姿を帯びていた。

Verse 40

एतदर्थे हि मद्रूपः परिपूर्णतमः प्रभुः । कैलासे भक्तवशतस्संतिष्ठति गिरौ हरे

まさにこの目的のためにこそ、我と同一の姿を具え、最も円満に成就した至上の主は、ハリよ、カイラーサ山に住まわれる。信愛（バクティ）に心動かされ、信者たちの愛のままに従われるのである。

Verse 41

मत्तस्त्वत्तो न भेदोऽस्ति युवयोस्सेव्य एव सः । चराचराणां सर्वेषां सुरादीनां च सर्वदा

我と汝との間に差別はない。汝ら二者が常に礼拝し奉るべきは、ただ彼のみである。動くもの動かぬもの一切の衆生、また諸天らに至るまで、いついかなる時も奉仕されるべき唯一の主である。

Verse 42

आवयोभेदकर्ता यस्स नरो नरकं व्रजेत् । इहापि प्राप्नुयात्कृष्टं पुत्रपौत्रविवर्जितः

我らの間に分別を作る者は地獄に堕ちる。さらにこの世においても苦患を受け、子も孫も断たれてしまう。

Verse 43

इत्युक्तवंतं दुर्गेशं प्रणम्य च मुहुर्मुहुः । राधया सहितः कृष्णः स्वस्थानं सगणो ययौ

かくしてドゥルゲーシャ（Durgēśa）に告げ終えると、クリシュナはラーダーとともに幾度も恭しく礼拝し、従者を伴って自らの住処へと帰って行った。

Verse 44

हरिर्ब्रह्मा च तौ व्यास सानन्दौ गतसाध्वसौ । मुहुर्मुहुः प्रणम्येशं वैकुंठं ययतुर्द्रुतम्

おおヴィヤーサよ、ハリとブラフマーは、ともに歓喜に満ち恐れを離れ、イーシャ（Īśa）すなわち主シヴァに幾度も礼拝した。重ねて拝したのち、彼らは速やかにヴァイクンタ（Vaikuṇṭha）へと去った。

Verse 45

तत्रागत्याखिलं वृत्तं देवेभ्यो विनिवेद्य तौ । तानादाय ब्रह्मविष्णू कैलासं ययतुर्गिरिम्

そこに到着すると、二柱（ブラフマーとヴィシュヌ）は出来事の一切を神々に報告した。ついでその神々を伴い、ブラフマーとヴィシュヌはカイラーサ山へと向かった。

Verse 46

तत्र दृष्ट्वा महेशानं पार्वतीवल्लभं प्रभुम् । दीनरक्षात्तदेहं च सगुणं देवनायकम्

そこで彼らは、パールヴァティーに愛される主、至高の統御者マヘーシャーナを拝し、さらに苦しむ者を護るためにお取りになったその具身の御姿—サグナ（有相）の主、神々の導き手—をも見た。

Verse 47

तुष्टुवुः पूर्ववत्सर्वे भक्त्या गद्गदया गिरा । करौ बद्ध्वा नतस्कंधा विनयेन समन्विताः

以前と同じく、彼らは皆、信愛をもって主を讃え、感極まって声を詰まらせた。合掌し、肩を低くして礼拝し、謙虚さと慎み深い作法に満ちていた。

Verse 48

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव गिरिजानाथ शंकर । वयं त्वां शरणापन्ना रक्ष देवान्भयाकुलान्

देवたちは言った。「神々の神よ、マハーデーヴァよ、ギリジャーの主よ、シャンカラよ—恐れに乱れる我らは、あなたに帰依いたします。どうか我ら देवたちをお護りください。」

Verse 49

शंखचूडदानवेन्द्रं जहि देवनिषूदनम् । तेन विक्लाविता देवाः संग्रामे च पराजिताः

「ダーナヴァの王シャンカチューダを討て、神々の敵を滅ぼす者よ。彼のためにデーヴァたちは動揺し、戦場で敗北したのだ。」

Verse 50

हृताधिकाराः कुतले विचरंति यथा नराः । देवलोको हि दुर्दृश्यस्तेषामासीच्च तद्भयात्

かつての権能を奪われた彼らは、凡夫のごとく地上をさまよった。しかもその脅威を恐れるがゆえに、神々の世界は彼らから隠され、見ることが難しくなった。

Verse 51

दीनोद्धर कृपासिन्धो देवानुद्धर संकटात् । शक्रं भयान्महेशानहत्वा तं दानवाधिपम्

おおマヘーシャーナよ、慈悲の大海にして苦しむ者を救い上げる御方よ——この危難よりデーヴァたちをお救いください。あのダーナヴァの主を討ち、シャクラ（インドラ）を恐れから解き放ってください。

Verse 52

इति श्रुत्वा वचश्शंभुर्देवानां भक्तवत्सलः । उवाच विहसन् वाण्या मेघनादगभीरया

その言葉を聞くと、神々の中の信奉者を常に慈しむシャンブは、やわらかな微笑みをたたえ、雷雲の轟きのように深く響く声で語られた。

Verse 53

श्रीशंकर उवाच । हे हरे हे विधे देवाः स्वस्थानं गच्छत धुवम् । शंखचूडं वधिष्यामि सगणं नात्र संशयः

シュリー・シャンカラは言われた。「おおハリよ、おおヴィダー（創造主）よ、神々よ——ただちにそれぞれの住処へ帰りなさい。われはシャンカチューダを、その眷属もろとも討つ。ここに疑いはない。」

Verse 54

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य महेशस्य वचः पीयूषसंनिभम् । ते सर्वे प्रमुदा ह्यासन्नष्टं मत्वा च दानवम्

サナトクマーラは言った。「マヘーシャ（主シヴァ）の甘露のごとき御言葉を聞いて、彼らは皆大いに歓喜し、ダーナヴァ（阿修羅）が滅ぼされたと思った。」

Verse 55

हरिर्जगाम वैकुंठं सत्यलोके विधिस्तदा । प्रणिपत्य महेशं च सुराद्याः स्वपदं ययुः

ハリ（ヴィシュヌ）はヴァイクンタへ赴き、ついでヴィディ（ブラフマー）はサティヤローカへ帰還した。マヘーシャ（シヴァ）に礼拝してのち、神々および他の者たちもまた、それぞれの住処へと帰っていった。