पूजाविधिः (Pūjā-vidhiḥ) — The Supreme Procedure of Worship (Morning Observances)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि पूजाविधिमनुत्तमम् । श्रूयतामृषयो देवास्सर्वकामसुखावहम्

ブラフマーは言った。「これより後、比類なき礼拝の法を説き明かそう。おお仙人たち、神々よ、聴け——この儀礼は、正しき願いをことごとく満たす安楽を授ける。」

Verse 2

ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय संस्मरेत्सांबकं शिवम् । कुर्यात्तत्प्रार्थनां भक्त्या सांजलिर्नतमस्तकः

ブラーフマ・ムフールタに起き、シャクティと一体なる主シヴァ、サーンバカを念ぜよ。信愛をもって合掌し、頭を垂れて、彼に祈りを捧げるべし。

Verse 3

उत्तिष्ठोत्तिष्ठ देवेश उत्तिष्ठ हृदयेशय । उत्तिष्ठ त्वमुमास्वामिन्ब्रह्माण्डे मंगलं कुरु

「起てよ、起てよ、神々の主よ。起てよ、心に住まい心を治める主よ。起てよ、ウマーの主よ、このブラフマーンダ（宇宙卵）に吉祥を成したまえ。」

Verse 4

जानामि धर्मं न च मे प्रवृत्तिर्जानाम्यधर्मं न च मे निवृत्तिः । त्वया महादेव हृदिस्थितेन यथा नियुक्तोऽस्मि तथा करोमि

私はダルマを知りながら、それに向かう真の衝動が我にない。アダルマを知りながら、それを退ける力が我にない。おおマハーデーヴァよ、我が心に住まう御方よ、あなたが導くままに、私はそのように行います。

Verse 5

इत्युक्त्वा वचनं भक्त्या स्मृत्वा च गुरुपादके । बहिर्गच्छेद्दक्षिणाशां त्यागार्थं मलमूत्रयोः

かく語り終え、信愛をもって師（グル）の御足を念じつつ、糞尿を捨てるため外に出て南方へ向かうべし。

Verse 6

देहशुद्धिं ततः कृत्वा स मृज्जलविशोधनैः । हस्तौ पादौ च प्रक्षाल्य दंतधावनमाचरेत्

次いで、土（粘土）と水によって身を清め、手足を洗い、さらに歯を清める行をなすべし。清浄なる行いと礼拝のための備えである。

Verse 7

दिवानाथे त्वनुदिते कृत्वा वै दंतधावनम् । मुखं षोडशवारं तु प्रक्षाल्यांजलिभिस्तथा

昼の主たる太陽が未だ昇らぬうちに、まことに歯を清めるべし。次いで、手に掬う水にて同様に口を十六度すすぎ洗いし、外なる清浄をもってシヴァ礼拝の支えとせよ。

Verse 8

षष्ठ्याद्यमाश्च तिथयो नवम्यर्कदिने तथा । वर्ज्यास्सुरर्षयो यत्नाद्भक्तेन रदधावने

神聖なる仙賢は告げる。第六日より始まる幾つかのティティ、また第九日、さらに日曜日は、歯を清める行において、信者は努めて慎んで避けるべきである。

Verse 9

यथावकाशं सुस्नायान्नद्यादिष्वथवा गृहे । देशकालाविरुद्धं च स्नानं कार्यं नरेण च

状況に応じて、人はよく沐浴すべきである—川などの水辺でも、家においてでもよい。沐浴は、場所と時に背かぬよう、ふさわしく行うべきである。

Verse 10

रवेर्दिने तथा श्राद्धे संक्रान्तौ ग्रहणे तथा । महादाने तथा तीर्थे ह्युपवासदिने तथा

また日曜日、シュラーダ（祖霊供養）の儀、サンクラーンティの時、日月食の折、大施（マハーダーナ）の機会、ティールタ（聖地）において、そして断食（ウパヴァーサ）の日にも——これらはシヴァの行法にとり、とりわけ相応しい時である。

Verse 11

अशौचेप्यथवा प्राप्ते न स्नायादुष्णवारिणा । यथा साभिमुखंस्नायात्तीर्थादौ भक्तिमान्नरः

たとえアシャウチャ（不浄）の状態に至ったとしても、熱い湯で沐浴してはならない。むしろティールタなどの聖なる場所において、信心ある者はそこに正面して恭しく沐浴し、その行いを清浄と帰依の供養として整えよ。

Verse 12

तैलाभ्यंगं च कुर्वीत वारान्दृष्ट्वा क्रमेण च । नित्यमभ्यंगके चैव वासितं वा न दूषितम्

定められた日を順に見定めて、油の按摩を行うべきである。日々の按摩に用いるものは、たとえ香を薫じたものであっても、不浄とは見なされない。

Verse 13

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमखंडे सृष्ट्युपाख्याने शिवपूजन वर्णनो नाम त्रयोदशोध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第二部ルドラ・サンヒター第一分、創造の物語における「シヴァ礼拝の叙述」と名づけられた第十三章は終わる。

Verse 14

देशं कालं विचार्यैवं स्नानं कुर्याद्यथा विधि । उत्तराभिमुखश्चैव प्राङ्मुखोप्यथवा पुनः

このように、場所と時をよく考慮して、定められた作法のとおりに浄浴を行うべきである—北に向かって、あるいはまた東に向かって。

Verse 15

उच्छिष्टेनैव वस्त्रेण न स्नायात्स कदाचन । शुद्धवस्त्रेण संस्नायात्तद्देवस्मरपूर्वकम्

不浄に汚れた布で決して沐浴してはならない。清らかな布で沐浴し、まずその御神—主シヴァ—を念じて、沐浴を礼拝と浄化とならしめよ。

Verse 16

परधार्य्यं च नोच्छिष्टं रात्रौ च विधृतं च यत् । तेन स्नानं तथा कार्यं क्षालितं च परित्यजेत्

他人の衣を身につけたとき、あるいは不浄（ウッチシタ）に触れたとき、また夜のあいだ身に帯びたものがあるときは、しかるべく浄浴を行うべきである。そしてその不浄を除くために洗い清めたものは捨て去れ。

Verse 17

तर्पणं च ततः कार्यं देवर्षिपितृतृप्तिदम् । धौतवस्त्रं ततो धार्यं पुनराचमनं चरेत्

その後、神々・天の聖仙（リシ）・祖霊を満足させるタर्पナ（献水）を行うべきである。次いで、洗い清めた衣をまとい、再びアーチャマナ（浄めのための啜水儀礼）を修する。

Verse 18

शुचौ देशे ततो गत्वा गोमयाद्युपमार्जिते । आसनं च शुभं तत्र रचनीयं द्विजोत्तमाः

次に、牛糞などで清められた清浄の地へ赴き、そこで吉祥なる座を整えるべきである、ああ、二度生まれの中の最勝者よ。

Verse 19

शुद्धकाष्ठसमुत्पन्नं पूर्णं स्तरितमेव वा । चित्रासनं तथा कुर्यात्सर्वकामफलप्र दम्

清浄なる木より生じた座（アーサナ）を、全きままでも、または正しく敷き覆ってでもよいから整え、彩り飾った座として作るべきである。そのアーサナは、主シヴァの礼拝に用いられるとき、あらゆる願いの果を授けるものとなる。

Verse 20

यथायोग्यं पुनर्ग्राह्यं मृगचर्मादिकं च यत् । तत्रोपविश्य कुर्वीत त्रिपुंड्रं भस्मना सुधीः

次に、ふさわしく、賢き信者は鹿皮などの適切な座を改めて用いるべきである。そこに坐して、聖灰（バスマ）によりトリプンダラ（Tripuṇḍra）を施すべし。

Verse 21

जपस्तपस्तथा दानं त्रिपुण्ड्रात्सफलं भवेत् । अभावे भस्मनस्तत्र जलस्यादि प्रकीर्तितम्

ジャパ（真言誦持）、タパス（苦行）、ダーナ（布施）は、三本の聖灰線たるトリプンダラ（Tripuṇḍra）を伴うとき、真に果を結ぶ。もし聖灰（バスマ）が無いなら、水などをはじめとする代替法もまた、その作法として説かれている。

Verse 22

एवं कृत्वा त्रिपुंड्रं च रुद्राक्षान्धारयेन्नरः । संपाद्य च स्वकं कर्म पुनराराधयेच्छिवम्

このようにしてトリプンダラ（聖なる灰の三本線）を施し、ルドラークシャの数珠を身に着けよ。しかるのち、定められた自らの務めを正しく果たしてから、再びシヴァを礼拝すべきである。

Verse 23

पुनराचमनं कृत्वा त्रिवारं मंत्रपूर्वकम् । एकं वाथ प्रकुर्याच्च गंगाबिन्दुरिति ब्रुवन्

さらにアーチャマナを行い、真言を先にして清めの水を三度すすれ。あるいは一度だけ行い、「これはガンガーの一滴なり」と唱えて、その行を清浄とせよ。

Verse 24

अन्नोदकं तथा तत्र शिवपूजार्थमाहरेत् । अन्यद्वस्तु च यत्किंचिद्यथाशक्ति समीपगम्

そこにおいて、シヴァの礼拝のために食物と水を携えて来よ。また、近くにある他のいかなる物でも、力の及ぶ限り、同じく御供として捧げるべきである。

Verse 25

कृत्वा स्थेयं च तत्रैव धैर्यमास्थाय वै पुनः । अर्घं पात्रं तथा चैकं जलगंधाक्षतैर्युतम्

その場にあって揺るがず、再び堅固な沈着を保ったなら、次にアルギャの器を一つ整えるべきである。水を満たし、香を加え、アクシャタ（欠けぬ米粒）を添えて、シヴァ礼拝の供献とせよ。

Verse 26

दक्षिणांसे तथा स्थाप्यमुपचारस्य क्लृप्तये । गुरोश्च स्मरणं कृत्वा तदनुज्ञामवाप्य च

次に、供養の諸作法を正しく整えるため、それを右肩に置くべし。さらに師（グル）を念じ、その許可を得てから、続けて行ずるべし。

Verse 27

संकल्पं विधिवत्कृत्वा कामनां च नियुज्य वै । पूजयेत्परया भक्त्या शिवं सपरिवारकम्

法にかなってサンカルパ（誓願）を立て、意図と願いの目的を正しく定めたなら、至上の帰依をもって、眷属を伴う主シヴァを礼拝すべし。

Verse 28

मुद्रामेकां प्रदर्श्यैव पूजयेद्विघ्नहारकम् । सिंदुरादिपदार्थैश्च सिद्धिबुद्धिसमन्वितम्

定められた一つのムドラー（印相）を示して、障碍を除くガネーシャを礼拝すべし。さらに朱（シンドゥーラ）などの供物で荘厳し、シッディとブッディを従える御方を供養せよ。

Verse 29

लक्षलाभयुतं तत्र पूजयित्वा नमेत्पुनः । चतुर्थ्यंतैर्नामपदैर्नमोन्तैः प्रणवादिभिः

その場で、十万の功徳をもたらすほどの供物をもって彼を供養し、さらに再び礼拝せよ。プラナヴァ「オーム」に始まり、与格の名句を唱え、末尾を「ナマハ」として敬礼を捧げるべきである。

Verse 30

क्षमाप्यैनं तदा देवं भ्रात्रा चैव समन्वितम् । पूजयेत्परया भक्त्या नमस्कुर्यात्पुनः पुनः

次に、兄弟とともにその神なる主に赦しを乞い、至上の信愛をもって供養し、幾度も幾度も礼拝すべきである。

Verse 31

द्वारपालं सदा द्वारि तिष्ठंतं च महोदरम् । पूजयित्वा ततः पश्चात्पूजयेद्गिरिजां सतीम्

まず、戸口に立ち常に目覚めて守る門衛マホーダラを供養せよ。その後、サティー、ギリジャー（山の娘）を、しかるべき恭敬をもって礼拝すべきである。

Verse 32

चंदनैः कुंकुमैश्चैव धूपैर्दीपैरनेकशः । नैवेद्यैर्विविधैश्चैव पूजयित्वा ततश्शिवम्

白檀の塗香とクンクマ、香と多くの灯明、さらに種々のナイヴェーディヤ（食供）をもって主シヴァを礼拝すべし。かくしてシヴァを敬い奉ったのち、信愛をもって儀礼をさらに進める。

Verse 33

नमस्कृत्य पुनस्तत्र गच्छेच्च शिवसन्निधौ । यदि गेहे पार्थिवीं वा हैमीं वा राजतीं तथा

礼拝して再びそこに赴き、シヴァの御前近くへ進むべし。もし家に、土製のシヴァ・リンガ、あるいは金製、また銀製のリンガがあるなら、そのように近づいて礼拝する。

Verse 34

धातुजन्यां तथैवान्यां पारदां वा प्रकल्पयेत् । नमस्कृत्य पुनस्तां च पूजयेद्भक्तितत्परः

それは鉱物より生じた材、あるいは他の適切な物質、または水銀（パーラダ）によってさえ作りなさい。しかる後、再び礼拝して頭を垂れ、一心のバクティをもってシヴァに供養し礼拝すべきである。

Verse 35

तस्यां तु पूजितायां वै सर्वे स्युः पूजितास्तदा । स्थापयेच्च मृदा लिंगं विधाय विधिपूर्वकम्

彼女が正しく供養されるなら、まことにそれによって一切が供養されたことになる。次いで、定められた作法に従い、土でリンガを作り、礼拝のために正しく安置（ स्थापित ）すべきである。

Verse 36

कर्तव्यं सर्वथा तत्र नियमास्स्वगृहे स्थितैः । प्राणप्रतिष्ठां कुर्वीत भूतशुद्धिं विधाय च

この礼拝のあり方においては、自宅に住する者は定められた諸規律を必ず守るべきである。まずブータ・シュッディ（諸元素の浄化）を行い、その後にプラーナ・プラティシュターを修して、聖なる形に生命を安置すべきである。

Verse 37

दिक्पालान्पूजयेत्तत्र स्थापयित्वा शिवालये । गृहे शिवस्सदा पूज्यो मूलमंत्राभियोगतः

そこでシヴァ寺院に方位の守護神（ディクパーラ）を安置したのち、彼らを供養し礼拝すべきである。自宅においてもまた、根本マントラ（ムーラ・マントラ）を正しく用いて、常にシヴァを礼拝すべきである。

Verse 38

तत्र तु द्वारपालानां नियमो नास्ति सर्वथा । गृहे लिंगं च यत्पूज्यं तस्मिन्सर्वं प्रतिष्ठितम्

その家内礼拝においては、門衛（ドヴァーラパーラ）に関する必須の規定はまったくない。なぜなら、家でリンガを礼拝する時、すべてはそのリンガ自体に स्थापित、すなわち安立していると見なされるからである。

Verse 39

पूजाकाले च सांगं वै परिवारेण संयुतम् । आवाह्य पूजयेद्देवं नियमोऽत्र न विद्यते

礼拝の時には、神—シヴァ—を、その全き顕現（サーンガ、諸肢を具えた姿）と眷属の随伴とともに招き、供養して拝すべきである。このことに厳格な制限はなく、真実の信敬こそが規範である。

Verse 40

शिवस्य संनिधिं कृत्वा स्वासनं परिकल्पयेत् । उदङ्मुखस्तदा स्थित्वा पुनराचमनं चरेत्

主シヴァの（内なる）臨在を確立したのち、自らの礼拝の座を整えるべきである。次いで北に面して立ち、浄化を新たにするため再びアーチャマナ（ācamana）を行え。

Verse 41

प्रक्षाल्य हस्तौ पश्चाद्वै प्राणायामं प्रकल्पयेत् । मूलमंत्रेण तत्रैव दशावर्तं नयेन्नरः

手を洗い清めたのち、プラーナーヤーマを修すべきである。その場において、ムーラ・マントラ（シヴァの根本真言）により、行者は十回これを行え。

Verse 42

पंचमुद्राः प्रकर्तव्याः पूजावश्यं करेप्सिताः । एता मुद्राः प्रदर्श्यैव चरेत्पूजाविधिं नरः

正しい作法をもって礼拝を行おうとする者は、必ず五つの印相（パンチャ・ムドラー）を行うべきである。これらのムドラーを示してからこそ、定められたプージャーの次第に進むのである。

Verse 43

दीपं कृत्वा तदा तत्र नमस्कारं गुरोरथ । बध्वा पद्मासनं तत्र भद्रासनमथापि वा

その場で灯明をともしたのち、師（グル）に恭しく礼拝（ナマスカーラ）すべし。ついで、そこにてパドマーサナ（蓮華坐）に坐すか、あるいはバドラ―サナ（吉祥の坐法）に坐すべし。

Verse 44

उत्तानासनकं कृत्वा पर्यंकासनकं तथा । यथासुखं तथा स्थित्वा प्रयोगं पुनरेव च

ウッターナーサナと名づけられる坐法をとり、また同様にパリヤンカーサナの坐法をとる。安定して心地よい仕方で坐し、そののち、定められた修法（礼拝・瞑想）をあらためて進めるべし。

Verse 45

कृत्वा पूजां पुराजातां वट्टकेनैव तारयेत् । यदि वा स्वयमेवेह गृहे न नियमोऽस्ति च

古来伝承されたとおりに供養を行ったなら、たとえ素朴な供物の餅（ヴァッタカ vaṭṭaka）によってでも、それを成就して結願すべし。あるいは自宅に定まった規則や厳格な守則がないなら、この場で自らそのように行ってもよい。

Verse 46

पश्चाच्चैवार्घपात्रेण क्षारयेल्लिंगमुत्तमम् । अनन्यमानसो भूत्वा पूजाद्रव्यं निधाय च

その後、アルギャの器を用いて、最上のリンガを丁寧に清めるべきである。心を一つにして他念なく、供養の品々を置き、整えて備える。

Verse 47

पश्चाच्चावाहयेद्देवं मंत्रेणानेन वै नरः । कैलासशिखरस्थं च पार्वतीपतिमुत्तमम्

その後、礼拝者はこのまさに同じ真言によって神を招請すべきである。すなわち、カイラーサの峰に住まう、パールヴァティーの最上の夫君シヴァを。

Verse 48

यथोक्तरूपिणं शंभुं निर्गुणं गुणरूपिणम् । पंचवक्त्रं दशभुजं त्रिनेत्रं वृषभध्वजम्

我は説かれたとおりの御姿にてシャンブ（Śambhu）を観想する。すなわち、徳相を超えたニルグナでありながら、徳相あるサグナとして顕れるシヴァ。五面・十臂・三眼にして、旗印に聖牛を掲げ給う。

Verse 49

कर्पूरगौरं दिव्यांगं चन्द्रमौलिं कपर्दिनम् । व्याघ्रचर्मोत्तरीयं च गजचर्माम्बरं शुभम्

御身は樟脳のごとく白く、神妙なる光輝の御体。月を頂に戴き、髪はもつれた巻き髻として結われる。上衣として虎皮をまとい、吉祥なる象皮を衣として着す——これぞ観想すべき主シヴァの聖なる御姿である。

Verse 50

वासुक्यादिपरीतांगं पिनाकाद्यायुधान्वितम् । सिद्धयोऽष्टौ च यस्याग्रे नृत्यंतीह निरंतरम्

その御身はヴァースキをはじめとする天なる蛇たちに取り巻かれ、ピナーカの弓に始まる諸武器をもって荘厳されている。御前では八つのシッディが絶え間なく舞い、常に主シヴァに奉仕している。

Verse 51

जयजयेति शब्दश्च सेवितं भक्त पूजकैः । तेजसा दुःसहेनैव दुर्लक्ष्यं देवसेवितम्

「ジャヤ、ジャヤ！」という歓呼が起こり、礼拝する帰依者たちにより大切に捧げられた。だが耐え難い威光ゆえに、神々が崇拝していてもなお、御姿は見定めがたかった。

Verse 52

शरण्यं सर्वसत्त्वानां प्रसन्नमुखपंकजम् । वेदैश्शास्त्रैर्यथा गीतं विष्णुब्रह्मनुतं सदा

御方は一切衆生の帰依処、蓮華のごとき御顔は常に安らかで慈しみに満ちる。ヴェーダとシャーストラが歌い告げるとおり、ヴィシュヌとブラフマーにより永遠に礼拝される。

Verse 53

भक्तवत्सलमानंदं शिवमावाहयाम्यहम् । एवं ध्वात्वा शिवं साम्बमासनं परिकल्पयेत्

「我は主シヴァを招請する—アーナンダに満ち、帰依者を慈しむ御方を。」かくして、アンバー（ウマー）とともにシヴァを観想したのち、ふさわしく御座（アーサナ）を整えるべきである。

Verse 54

चतुर्थ्यंतपदेनैव सर्वं कुर्याद्यथाक्रमम् । ततः पाद्यं प्रदद्याद्वै ततोर्घ्यं शंकराय च

第四格（与格）の語を用いて、すべての供物を順序どおりに捧げよ。次に足洗いの水パーディヤを献じ、さらにシャンカラにもアルギャを供え奉るべし。

Verse 55

ततश्चाचमनं कृत्वा शंभवे परमात्मने । पश्चाच्च पंचभिर्द्रव्यैः स्नापयेच्छंकरं मुदा

次に、至上我なるシャンブ（Śambhu）にアーチャマナ（浄めの啜水）を行い、後に五つの聖なる供物をもって、歓喜してシャンカラを沐浴させ奉れ。

Verse 56

वेदमंत्रैर्यथायोग्यं नामभिर्वा समंत्रकैः । चतुर्थ्यंतपदैर्भक्त्या द्रव्याण्येवार्पयेत्तदा

そののち、信愛をもって、相応のヴェーダ・マントラにより、あるいはマントラを伴う御聖名によって、シヴァに供物を捧げるべきである。定めに従い、「-āya」で終わる与格の供献句を唱えて捧げよ。

Verse 57

तथाभिलषितं द्रव्यमर्पयेच्छंकरोपरि । ततश्च वारुणं स्नानं करणीयं शिवाय वै

同じように、望む供物をシャンカラ（シヴァ）の上に捧げよ。その後、シヴァのために、必ずヴァルナ沐浴（Varuṇa-snāna）—聖水による儀礼の浄め—を行うべきである。

Verse 58

सुगंधं चंदनं दद्यादन्यलेपानि यत्नतः । ससुगंधजलेनैव जलधारां प्रकल्पयेत्

注意深く、芳香の白檀と他の塗香を捧げよ。さらに香水のみを用いて、水の流れを絶えず注ぎ続けるよう整え、主シヴァへのアビシェーカ（灌頂供養）とせよ。

Verse 59

वेदमंत्रैः षडंगैर्वा नामभी रुद्रसंख्यया । यथावकाशं तां दत्वा वस्त्रेण मार्जयेत्ततः

ヴェーダの真言によって、あるいは六支分（ṣaḍaṅga）の真言によって、または定められた数のルドラの御名によって、ふさわしくその浄めの水を捧げるべきである。ついで後に、布をもって（礼拝の対象・場所を）拭い清めよ。

Verse 60

पश्चादाचमनं दद्यात्ततो वस्त्रं समर्पयेत । तिलाश्चैव जवा वापि गोधूमा मुद्गमाषकाः

その後、浄めのためのアーチャマナ（ācamanam：浄水をすすり飲む作法）を捧げ、次いで布を供える。また胡麻、大麦、小麦、緑豆（ムドガ）、黒豆（マーシャ）などの穀豆を、シヴァへの信愛の供物として捧げてもよい。

Verse 61

अर्पणीयाः शिवायैव मंत्रैर्नानाविधैरपि । ततः पुष्पाणि देयानि पंचास्याय महात्मने

これらは種々の真言を添えて、ただシヴァのみに捧げるべきである。その後、偉大なる御心の主、五面のパーンチャーシャ（Pañcāsya）に花を供えよ。

Verse 62

प्रतिवक्त्रं यथाध्यानं यथायोग्याभिलाषतः । कमलैश्शतपत्रैश्च शंखपुष्पैः परैस्तथा

それぞれの御面に定められた観想（ディヤーナ）に従い、また自らの相応の力と真心の願いにかなって、蓮華、百弁の花、法螺（śaṅkha）に似た花、さらに他のすぐれた花々を供えよ。

Verse 63

कुशपुष्पैश्च धत्तूरैर्मंदारैर्द्रोणसंभवैः । तथा च तुलसीपत्रैर्बिल्वपत्रैर्विशेषतः

主シヴァは、クシャの花、ダットゥーラの花、マンダーラの花、そしてドローナより生じた花によって礼拝すべきである。さらにトゥラシーの葉をも供え、なかでもとりわけビルヴァの葉を最上として捧げよ。

Verse 64

पूजयेत्परया भक्त्या शंकरं भक्तवत्सलम् । सर्वाभावे बिल्वपत्रमपर्णीयं शिवाय वै

至上の信愛をもって、信徒を慈しむシャンカラを礼拝すべきである。たとえ他の供物が一切なくとも、穴なきビルヴァの葉をシヴァに捧げよ。

Verse 65

बिल्वपत्रार्पणेनैव सर्वपूजा प्रसिध्यति । ततस्सुगंधचूर्णं वै वासितं तैलमुत्तमम्

ビルヴァの葉を捧げるだけで、あらゆる供養は成就し円満となる。その後、芳香の粉と、最上の香油をも供えるべきである。

Verse 66

अर्पणीयं च विविधं शिवाय परया मुदा । ततो धूपं प्रकर्तव्यो गुग्गुलागुरुभिर्मुदा

至上の歓喜をもって、さまざまな聖なる供物をシヴァに捧げよ。次いで信愛により、グッグル（guggulu）の樹脂と芳香のアグル（aguru）で調えた薫香（ドゥーパ）を作り、喜びの心で供えよ。

Verse 67

दीपो देयस्ततस्तस्मै शंकराय घृतप्लुतः । अर्घं दद्यात्पुनस्तस्मै मंत्रेणानेन भक्तितः

それから、ギー（精製バター）に浸した灯明を主シャンカラ（Śaṅkara）に供えるべきである。さらにまた、信愛をもって、このマントラとともにアルギャ（arghya：敬水の供え）を御前に捧げよ。

Verse 68

कारयेद्भावतो भक्त्या वस्त्रेण मुखमार्जनम् । रूपं देहि यशो देहि भोगं देहि च शंकर

真心の信愛をもって、布で主の御顔をやさしく拭い、祈って言うべきである。「おおシャンカラよ、姿の美を授け給え。名誉を授け給え。ふさわしき享楽をも授け給え。」

Verse 69

भुक्तिमुक्तिफलं देहि गृहीत्वार्घं नमोस्तु ते । ततो देयं शिवायैव नैवेद्यं विविधं शुभम्

「世の享楽と解脱の果を、どうか我に授けたまえ。このアルギャの供えをお受け取りののち、汝に礼拝し奉る。続いて、吉祥なる種々のナイヴェーディヤを、ただシヴァのみに捧げるべし。」

Verse 70

तत आचमनं प्रीत्या कारयेद्वा विलम्बतः । ततश्शिवाय ताम्बूलं सांगोपाङ्गं विधाय च

その後、歓喜の信心をもって、（御前に）アーチャマナ（ācamana）の浄水を啜らせ、あるいは急がずにこれを行うべし。次いで、相応の添え物を具えたタンブーラ（檳榔・噛み葉）を供物として整え、主シヴァに捧げよ。

Verse 71

कुर्यादारार्तिकं पञ्चवर्तिकामनुसंख्यया । पादयोश्च चतुर्वारं द्विःकृत्वो नाभिमण्डले

五つの灯芯を備えた灯明にて、定められた数に従いアーラティを行うべし。主の御足の前で四度、臍の輪の前で二度、光を廻し—かくして教えのとおり、相あるシヴァ（サグナ・シヴァ）に恭敬の灯を捧げる。

Verse 72

एककृत्वे मुखे सप्तकृत्वः सर्वाङ्गं एव हि । ततो ध्यानं यथोक्तं वै कृत्वा मंत्रमुदीरयेत्

顔には一度、全身には七度これを塗布すべし。次いで、説かれたとおりに正しく禅観（ディヤーナ）を修し、真言（マントラ）を誦すべし。

Verse 73

यथासंख्यं यथाज्ञानं कुर्यान्मंत्रविधिन्नरः । गुरूपदिष्टमार्गेण कृत्वा मंत्रजपं सुधीः

人は真言の作法に従い、定められた数を守り、己の理解に応じて修すべし。賢き求道者は真言のジャパを成し、師（グル）の教え示す道に従って進むべし。

Verse 74

गुरूपदिष्टमार्गेण कृत्वा मन्त्रमुदीरयेत् । यथासंख्यं यथाज्ञानं कुर्यान्मंत्रविधिन्नरः

グル（師）に授けられた道に従い、定めの作法を行ってから、マントラを唱えるべきである。人はマントラの規定に従い、正しい回数と自らの理解に応じて、マントラ儀軌をそのまま実践せよ。

Verse 75

स्तोत्रैर्नानाविधैः प्रीत्या स्तुवीत वृषभध्वजम् । ततः प्रदक्षिणां कुर्याच्छिवस्य च शनैश्शनैः

愛と信愛をもって、牛旗を掲げる主（シヴァ）を種々の讃歌によって讃嘆すべきである。次いで、シヴァの周りをゆるやかに、恭しく右繞（プラダクシナー）せよ。

Verse 76

नमस्कारांस्ततः कुर्यात्साष्टांगं विधिवत्पुमान् । ततः पुष्पांजलिदेंयो मंत्रेणानेन भक्तितः

それから礼拝者は、作法にかなって八支礼（サーシュターンガ）の礼拝を行うべきである。次いで信愛をもって、このまさにそのマントラとともに、花の合掌供（プシュパーンジャリ）を捧げよ。

Verse 77

शंकराय परेशाय शिवसंतोषहेतवे । अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानाद्यद्यत्पूजादिकं मया

至上主シャンカラ、シヴァの歓喜を成就させる御方に――無知ゆえであれ、理解してであれ、私が行った礼拝その他の行為のすべてを、どうか御身に奉げます。

Verse 78

कृतं तदस्तु सफलं कृपया तव शंकर । तावकस्त्वद्गतप्राण त्वच्चित्तोहं सदा मृड

おおシャンカラよ、御慈悲により、なされたことが実りとなりますように。私はただ御身のもの――我が命の息は御身に宿り、我が心は常に御身に定まっています、ああムリダよ。

Verse 79

इति विज्ञाय गौरीश भूतनाथ प्रसीद मे । भूमौ स्खलितवादानां भूमिरेवावलंबनम्

かく悟りて、ああガウリーの主よ、万有のナータよ、どうか我に慈悲を垂れたまえ。地に立ちながら言葉を滑らせた者には、この大地そのものがただ一つの支えとなる。

Verse 80

त्वयि जातापराधानां त्वमेव शरणं प्रभो । इत्यादि बहु विज्ञप्तिं कृत्वा सम्यग्विधानतः

「主よ、あなたに対して罪過を生じた者にとって、帰依処はただあなたのみ。」かく語り、なお多くの言葉をもって、しかるべき作法に従い、正しく幾度も謙って祈願した。

Verse 82

पुष्पांजलिं समर्प्यैव पुनः कुर्यान्नतिं मुहुः । स्वस्थानं गच्छ देवेश परिवारयुतः प्रभो । पूजाकाले पुनर्नाथ त्वया गंतव्यमादरात् । इति संप्रार्थ्य वहुशश्शंकरं भक्तवत्सलम्

花を一握り捧げ終えたなら、さらに幾度も礼拝し、こう祈るべきである。「神々の主よ、大いなる主よ、眷属を伴い、いま御身の御座へお帰りください。されど主よ、供養の時には、慈悲ゆえに再びお越しください。」このように、 भक्तवत्सल（信者を愛する）シャンカラに、たびたび願い奉る。

Verse 83

विसर्जयेत्स्वहृदये तदपो मूर्ध्नि विन्यसेत् । इति प्रोक्तमशेषेण मुनयः शिवपूजनम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं चैव किमन्यच्छ्रोतुमर्हथ

それを自らの心臓に帰し、ついでその加持された聖水を頭頂の冠に置くべきである。かくして、ああ牟尼たちよ、シヴァ礼拝は余すところなく説き尽くされた。これはブクティ（世の成就）とムクティ（解脱）とをともに授ける—これ以上、汝らが聴くに値する何があろうか。