व्योमवाणी-श्रवणं, गणानां शरणागमनं, सती-दाह-वृत्तान्तः — Hearing the Heavenly Voice; The Gaṇas Seek Refuge; Account of Satī’s Self-Immolation

Verse 1

नारद उवाच । श्रुत्वा व्योमगिरं दक्षः किमकार्षीत्तदाऽबुधः । अन्ये च कृतवंतः किं ततश्च किमभूद्वद

ナーラダは言った。「天よりの声を聞いた後、愚かなダクシャはその時いかなる行いをしたのか。他の者たちは何をしたのか。さらにその後に起こったことも語ってください。」

Verse 2

पराजिताः शिवगणा भृगुमंत्रबलेन वै । किमकार्षुः कुत्र गतास्तत्त्वं वद महामते

まことに、ブリグの真言の力によって、シヴァの従者たるガナの軍勢は打ち破られた。そののち彼らは何をなし、いずこへ赴いたのか。おお大賢者よ、真実の次第を語り給え。

Verse 3

ब्रह्मोवाच । श्रुत्वा व्योमगिरं सर्वे विस्मिताश्च सुरादयः । नावोचत्किंचिदपि ते तिष्ठन्तस्तु विमोहिताः

ブラフマーは言った。「虚空より起こった声を聞くや、神々をはじめ一同は驚嘆に打たれた。惑いのうちにその場に立ち尽くし、一言すら発することができなかった。」

Verse 4

पलायमाना ये वीरा भृगुमंत्रबलेन ते । अवशिष्टा श्शिवगणाश्शिवं शरणमाययुः

ブリグの真言の勢いに圧されて逃れた勇士たち――なお残ったシヴァのガナたちは――シヴァのもとへ赴き、御身を帰依処として身を寄せた。

Verse 5

सर्वं निवेदयामासू रुद्रायामिततेजसे । चरित्रं च तथाभूतं सुप्रणम्यादराच्च ते

そこで彼らは恭しく礼拝し、無量の光輝を具えるルドラに一切を奏上した。起こったままの全ての次第を、深い敬意をもって語り告げたのである。

Verse 6

गणा ऊचुः । देवदेव महादेव पाहि नश्शरणागतान् । संशृण्वादरतो नाथ सती वार्तां च विस्तरात्

ガナたちは言った。「神々の神よ、マハーデーヴァよ、帰依して来た我らをお護りください。主よ、サティーの物語を敬虔に、注意深くお聞き入れになり、余すところなく詳しくお聞きください。」

Verse 7

गर्वितेन महेशानदक्षेन सुदुरात्मना । अवमानः कृतस्सत्याऽनादरो निर्जरैस्तथा

傲慢なダクシャ――マヘーシャに敵対し、性根のきわめて邪なる者――によってサティーは侮辱された。さらにその場にいた神々もまた、彼女を顧みず軽んじた。

Verse 8

तुभ्यं भागमदात्रो स देवेभ्यश्च प्रदत्तवान् । दुर्वचांस्यवदत्प्रोच्चैर्दुष्टो दक्षस्सुगर्वितः

その邪なるダクシャは驕りに膨れ、あなたには供犠の分け前を与えず、他の神々には分け与えた。さらに彼は大声で、荒々しく侮辱の言葉を吐いた。

Verse 9

ततो दृष्ट्वा न ते भागं यज्ञेऽकुप्यत्सती प्रभो । विनिंद्य बहुशस्तातमधाक्षीत्स्वतनुं तदा

そして供犠においてあなたの分け前がないのを見て、サティーは主よ、激しく憤った。父を幾度も責めたのち、彼女は自らの身を火に委ねた。

Verse 10

गणास्त्वयुतसंख्याका मृतास्तत्र विलज्जया । स्वांगान्याछिद्य शस्त्रैश्च क्रुध्याम ह्यपरे वयम्

その場で、幾万ものガナが恥辱のあまり命を落とした。さらに我らのうち幾人かは、怒りに駆られて武器で自らの肢を切り落とした。

Verse 11

तद्यज्ञे ध्वंसितुं वेगात्सन्नद्धास्तु भयावहाः । तिरस्कृता हि भृगुणा स्वप्रभावाद्विरोधिना

その祭祀を滅ぼさんとして、彼らは凄まじい勢いで突進し、武具を整え、恐るべき姿となった。自らの力ゆえに対立の勢となったブリグに侮辱されたからである。

Verse 12

ते वयं शरणं प्राप्तास्तव विश्वंभर प्रभो । निर्भयान् कुरु नस्तस्माद्दयमानभवाद्भयात्

おお主よ、宇宙を支える御方よ！われらは汝を避難処として帰依した。ゆえに慈悲をもって、われらに無畏を与え、無慈悲なる者より起こる恐れから守り給え。

Verse 13

अपमानं विशेषेण तस्मिन् यज्ञे महाप्रभो । दक्षाद्यास्तेऽखिला दुष्टा अकुर्वन् गर्विता अति

大いなる主よ、その祭祀において彼らはことさらに侮辱をなした。ダクシャら一切は邪悪にして、驕りきわめて高く、それを行ったのである。

Verse 14

इत्युक्तं निखिलं वृत्तं स्वेषां सत्याश्च नारद । तेषां च मूढबुद्धीनां यथेच्छसि तथा कुरु

かくして、ナーラダよ、サティヤー（サティー）は自らの縁者に関わる一切の顛末を汝に語った。今や、迷妄の बुद्धि に陥った彼らに対し、汝の望むままに処し給え。

Verse 15

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्यवचस्तस्य स्वगणानां वचः प्रभुः । सस्मार नारदं सर्वं ज्ञातुं तच्चरितं लघु

ブラフマーは言った。「彼の言葉、また自らの従者たちの言葉をこのように聞き、全ての経緯を速やかに知ろうとして、主ブラフマーはナーラダを召した。」

Verse 16

आगतस्त्वं द्रुतं तत्र देवर्षे दिव्यदर्शन । प्रणम्य शंकरं भक्त्या सांजलिस्तत्र तस्थिवान्

神眼を具えしデーヴァリシよ、汝は速やかにそこへ到り、信愛もってシャンカラに礼拝し、合掌してその場に立ちたり。

Verse 17

त्वां प्रशस्याथ स स्वामी सत्या वार्त्तां च पृष्टवान् । दक्षयज्ञगताया वै परं च चरितं तथा

その後、主は汝を讃え、サティーの消息を問うた――とりわけ、彼女がダクシャの祭祀（ヤジュニャ）へ赴いたときに起こった至上の顛末を。

Verse 18

पृष्टेन शंभुना तात त्वयाश्वेव शिवात्मना । तत्सर्वं कथितं वृतं जातं दक्षाध्वरे हि यत्

愛しき者よ、シャンブが汝に問うたとき――汝はまさしくシヴァそのものの本性を具える者――汝はダクシャの祭祀にて起こりし一切を、速やかに余すところなく語りき。

Verse 19

तदाकर्ण्येश्वरो वाक्यं मुने तत्त्वन्मुखोदितम् । चुकोपातिद्रुतं रुद्रो महारौद्रपराक्रमः

聖仙よ、汝の口より発せられしその言葉を聞くや、主はたちまち憤怒に燃えた。至極に恐るべき威力を具えるルドラは、忽ち怒りを起こした。

Verse 20

उत्पाट्यैकां जटां रुद्रो लोकसंहारकारकः । आस्फालयामास रुषा पर्वतस्य तदोपरि

諸世界の滅尽（プララヤ）をもたらす神威なるルドラは、己が結髪（ジャター）の一房を引き抜き、憤怒してそれを打ちつけ、かの山の上へ投げ下ろした。

Verse 21

तोदनाच्च द्विधा भूता सा जटा च मुने प्रभोः । संबभूव महारावो महाप्रलयभीषणः

おお聖仙よ、それが打たれるや、主の結髪（ジャター）は二つに裂け、そして大いなる咆哮が起こった――大劫の滅尽（マハープララヤ）の恐怖にも似て。

Verse 22

तज्जटायास्समुद्भूतो वीरभद्रो महाबलः । पूर्वभागेन देवर्षे महाभीमो गणाग्रणीः

おお天の聖仙よ、その結髪そのものから、ヴィーラバドラが生じた――大いなる力を備え、姿は凄まじく、シヴァのガナの先頭に立つ者として、前方の部分より現れ出た。

Verse 23

स भूमिं विश्वतो वृत्त्वात्यतिष्ठद्दशांगुलम् । प्रलयानलसंकाशः प्रोन्नतो दोस्सहस्रवान्

大地を四方より包み込み、彼は地より十指の幅だけ高く立った。大劫の火のごとく燃え上がり、千の腕を具え、抗しがたい威力を放っていた。

Verse 24

कोपनिश्वासतस्तत्र महारुद्रस्य चेशितुः । जातं ज्वराणां शतकं संनिपातास्त्रयोदश

至上主マハールドラの憤怒の息より、百の熱病が生じ、さらに諸体液の合併より生まれた十三の複合の熱病が現れた。

Verse 25

महाकाली समुत्पन्ना तज्जटापरभा गतः । महाभयंकरा तात भूतकोटिभिरावृता

主の結い固められた髪（ジャター）より、マハーカーリーが湧き出で、その髪から生じた光輝をまとった。ああ愛しき者よ、彼女はこの上なく恐るべく、シヴァの霊衆たるブータが無数（コーティ）に取り巻いていた。

Verse 26

सर्वे मूर्त्तिधराः क्रूराः स्वर लोकभयंकराः । स्वतेजसा प्रज्वलंतो दहंत इव सर्वतः

彼らは皆、形を帯びた者であり、猛々しく、天界すら震え上がらせるほど恐るべき存在であった。自らの生得の光輝に燃え立ち、四方八方を焼き尽くすかのように見えた。

Verse 27

अथ वीरो वीरभद्रः प्रणम्य परमेश्वरम् । कृतांजलिपुटः प्राह वाक्यं वाक्यविशारदः

そのとき勇将ヴィーラバドラ（Vīrabhadra）は、パラメーシュヴァラ（主シヴァ）に礼拝してひれ伏し、合掌して恭しく言葉を述べた。彼は言辞に巧みで、弁えある者であった。

Verse 28

वीरभद्र उवाच । महारुद्र महारौद्र सोमसूर्याग्निलोचन । किं कर्तव्यं मया कार्यं शीघ्रमाज्ञापय प्रभो

ヴィーラバドラは言った。「おおマハールドラ（Mahārudra）、おおマハーラウドラ（Mahāraudra）、月と太陽と火を御眼とする御方よ——私は何をなすべきでしょうか。いかなる務めを果たすべきでしょうか。主よ、速やかにお命じください。」

Verse 29

शोषणीयाः किमीशान क्षणार्द्धेनैव सिंधवः । पेषणीयाः किमीशान क्षणार्द्धेनैव पर्वताः

おおイーシャーナ（Īśāna、主シヴァ）よ、成し得ぬことがありましょうか。半瞬のうちに大海は干上がり、半瞬のうちに山々は粉となって砕かれましょう。

Verse 30

क्षणेन भस्मसात्कुर्यां ब्रह्मांडमुत किं हर । क्षणेन भस्मसात्कुर्याम्सुरान्वा किं मुनीश्वरान्

おおハラ（シヴァ）よ、ただ一瞬にして、宇宙の卵（梵卵・世界）全体を灰と化すことができる――それが何だというのか。さらに一瞬にして、神々をも、ましてや尊き牟尼（ムニ）たる大聖たちをも、灰に焼き尽くすことができる。

Verse 31

व्याश्वासः सर्वलोकानां किमु चार्यो हि शंकर । कर्तव्य किमुतेशान सर्वप्राणिविहिंसनम्

万有の生きとし生けるものに対して、わずかな不信すら不相応であるなら、ましてや真の師たるあなた、シャンカラに対してはなおさらである。おおイーシャーナよ、いかなる生命を害することに「正しさ」があり得ようか。

Verse 32

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे वीरभद्रोत्पत्तिशिवोपदेशवर्णनं नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第二ルドラ・サンヒター、第二サティ・カーンダにおいて、「ヴィーラバドラの出現とシヴァの教誨の叙述」と題する第三十二章はここに終わる。

Verse 33

यत्र यत्कार्यमुद्दिश्य प्रेषयिष्यसि मां प्रभो । तत्कार्यं साधयाम्येव सत्वरं त्वत्प्रसादतः

主よ、いかなる務めのために私を遣わされようとも、その目的のままに――あなたの恩寵の力によって、私は必ずや速やかにその務めを成し遂げましょう。

Verse 34

क्षुद्रास्तरंति लोकाब्धिं शासनाच्छंकरस्य ते । हरातोहं न किं तर्तुं महापत्सागरं क्षमः

取るに足らぬ者でさえ、シャンカラ（Śaṅkara）の御命令と御慈悲によって輪廻の海を渡る。ましてやハラ（Hara）に護られるこの我が、かくも広大なる大災厄の海を渡れぬはずがあろうか。

Verse 35

त्वत्प्रेषिततृणेनापि महत्कार्यं मयत्नतः । क्षणेन शक्यते कर्तुं शंकरात्र न संशयः

おおシャンカラよ。あなたが遣わす一本の草でさえ、大いなる事は労なく刹那に成し遂げられる。これに疑いはない。

Verse 36

लीलामात्रेण ते शंभो कार्यं यद्यपि सिद्ध्यति । तथाप्यहं प्रेषणीयो तवैवानुग्रहो ह्ययम्

おおシャンブよ。あなたのただのリーラー（līlā）によって目的の事はすでに成就するのに、それでもなお私はあなたの使者として遣わされる。まさにこれこそが、私へのあなたの恩寵である。

Verse 37

शक्तिरेतादृशी शंभो ममापि त्वदनुग्रहात् । विना शक्तिर्न कस्यापि शंकर त्वदनुग्रहात्

おおシャンブよ。このような力さえ、私もあなたの恩寵によって得たにすぎない。シャクティ（Śakti）なくしては誰も何一つ成し得ず、おおシャンカラよ――すべてはあなたの恩寵によってのみ働く。

Verse 38

त्वदाज्ञया विना कोपि तृणादीनपि वस्तुतः । नैव चालयितुं शक्तस्सत्यमेतन्न संशयः

あなたの御命令なくしては、誰一人として真に一本の草すら動かすことはできない。これは真実であり、疑いはない。

Verse 39

शंभो नियम्यास्सर्वेपि देवाद्यास्ते महेश्वर । तथैवाहं नियम्यस्ते नियंतुस्सर्वदेहिनाम्

おおシャンブ（Śambhu）、おおマヘーシュヴァラ（Maheśvara）——まことに諸天ならびに一切の存在は、御身の制御と統御のもとにあります。同じくこの私もまた御身に治められております。御身こそ、あらゆる有身の衆生を統べる至上の統御者だからです。

Verse 40

प्रणतोस्मि महादेव भूयोपि प्रणतोस्म्यहम् । प्रेषय स्वेष्ट सिद्ध्यर्थं मामद्य हर सत्वरम्

おおマハーデーヴァよ、我は汝に礼拝す。重ねて重ねて礼拝す。最も切なる願いの成就のため、ハラよ、今日ただちに我を定められし終わりへと速やかに遣わしたまえ。

Verse 41

स्पंदोपि जायते शंभो सख्यांगानां मुहुर्मुहुः । भविष्यत्यद्य विजयो मामतः प्रेषय प्रभो

おおシャンブよ、仲間たちの四肢に震えが幾度も起こる。今日こそ勝利は必ず我らのもの。ゆえに主よ、ここより我を遣わしたまえ。

Verse 42

हर्षोत्साहविशेषोपि जायते मम कश्चन । शंभो त्वत्पादकमले संसक्तश्च मनो मम

おおシャンブよ、我が内に格別の歓喜と熱情が湧き起こる。わが心は汝の御足の蓮華にすっかり結びついた。

Verse 43

भविष्यति प्रतिपदं शुभसंतानसंततिः

日ごとに、吉祥なる子孫の連なりが生じてゆく。

Verse 44

तस्यैव विजयो नित्यं तस्यैव शुभमन्वहम् । यस्य शंभौ दृढा भक्तिस्त्वयि शोभनसंश्रये

ただその者にこそ常なる勝利があり、ただその者にこそ日々の吉祥がある—シャンブへの信愛が堅固なる者よ。おお、美しき帰依処よ。

Verse 45

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तं तद्वचः श्रुत्वा संतुष्टो मंगलापतिः । वीरभद्र जयेति त्वं प्रोक्ताशीः प्राह तं पुनः

ブラフマーは言った。かく語られた言葉を聞いて、マンガラーパティ（主シヴァ）は満悦し、再び彼に告げて祝福した。「ヴィーラバドラよ、勝利せよ！」

Verse 46

महेश्वर उवाच । शृणु मद्वचनं तात वीरभद्र सुचेतसा । करणीयं प्रयत्नेन तद्द्रुतं मे प्रतोषकम्

マヘーシュヴァラは言った。「我が言葉を聞け、わが子よ、ヴィーラバドラよ。澄みわたる確かな心で受けとめよ。なすべきことは努め励んで行い、速やかに成し遂げよ。それは我を満足させるであろう。」

Verse 47

यागं कर्तुं समुद्युक्तो दक्षो विधिसुतः खलः । मद्विरोधी विशेषेण महागर्वोऽबुधोऽधुना

ブラフマーの子である邪悪なダクシャは、いま供犠を行おうと起ち上がった。とりわけ彼は我に敵対し、今や大いなる驕りにふくれ、無明により盲となっている。

Verse 48

तन्मखं भस्मसात्कृत्वा सयागपरिवारकम् । पुनरायाहि मत्स्थानं सत्वरं गणसत्तम

その供犠を、儀礼の一切の随伴とともに灰燼に帰したなら、ただちに我が住処へ戻れ、ガナの中の最勝者よ。

Verse 49

सुरा भवंतु गंधर्वा यक्षा वान्ये च केचन । तानप्यद्यैव सहसा भस्मसात्कुरु सत्वरम्

彼らがデーヴァであれ、ガンダルヴァであれ、ヤクシャであれ、また他のいかなる者であれ――今日この日に、忽ち遅滞なく、彼らをも灰とせよ。

Verse 50

तत्रास्तु विष्णुर्ब्रह्मा वा शचीशो वा यमोपि वा । अपि चाद्यैव तान्सर्वान्पातयस्व प्रयत्नतः

「そこにいようとも――ヴィシュヌであれ、ブラフマーであれ、シャチーの主インドラであれ、あるいはヤマであれ。まさに今日、あらゆる手段を尽くし、全力をもって彼らすべてを打ち倒せ。」

Verse 51

सुरा भवंतु गंधर्वा यक्षा वान्ये च केचन । तानप्यद्यैव सहसा भस्मसात्कुरु सत्वरम्

デーヴァ、ガンダルヴァ、ヤクシャ、あるいは他の誰であろうとも、今日この時、直ちに遅滞なく彼らを灰に帰せしめよ。

Verse 52

दधीचिकृतमुल्लंघ्य शपथं मयि तत्र ये । तिष्ठंति ते प्रयत्नेन ज्वालनीयास्त्वया ध्रुवम्

そこでダディーチの誓いを破り、私に敵対し続ける者たちは、お前の尽力によって必ずや焼き尽くされねばならぬ。

Verse 53

प्रमथाश्चागमिष्यंति यदि विष्ण्वादयो भ्रमात् । नानाकर्षणमंत्रेण ज्वालयानीय सत्वरम्

プラマタたちが来るならば、あるいはヴィシュヌたちが迷いによって近づくならば、様々な招引のマントラによって速やかに守護の火を燃え上がらせるべきである。

Verse 54

ये तत्रोल्लंघ्य शपथं मदीयं गर्विताः स्थिताः । ते हि मद्द्रोहिणोऽतस्तान् ज्वालयानलमालया

私の厳かな誓いを破り、そこに傲慢に立っている者たちは、私に対する反逆者である。ゆえに、火の輪をもって彼らを焼き尽くせ。

Verse 55

सपत्नीकान्ससारांश्च दक्षयागस्थलस्थितान् । प्रज्वाल्य भस्मसात्कृत्वा पुनरायाहि सत्वरम्

ダクシャの犠牲の場にいる者たちを、その妻や従者たちとともにすべて焼き払い、灰にしてから、すぐにここに戻ってきなさい。

Verse 56

तत्र त्वयि गते देवा विश्वाद्य अपि सादरम् । स्तोष्यंति त्वां तदाप्याशु ज्वालया ज्वालयैव तान्

汝がそこへ赴けば、ヴィシュヴァデーヴァら諸天は敬って汝を讃えるであろう。されどその時でさえ、汝の炎もって速やかに彼らを焼き尽くせ。然り、ただちに焼け。

Verse 57

देवानपि कृतद्रोहान् ज्वालामालासमाकुलः । ज्वालय ज्वलनैश्शीघ्रं माध्यायाध्यायपालकम्

たとえ背信をなした諸天であっても—炎の花鬘に取り巻かれ—燃え盛る火もって速やかに焼き尽くせ。おお、聖なる誦唱とその正しき次第を護り保つ者よ。

Verse 58

दक्षादीन्सकलांस्तत्र सपत्नीकान्सबांधवान् । प्रज्वाल्य वीर दक्षं नु सलीलं सलिलं पिब

おお勇士よ、そこで滅びの火を燃え立たせ、ダクシャならびに他のすべてを—その妻たちと親族ともども—焼き尽くせ。のち、戯れに水を飲み、身を冷ますがごとくせよ。

Verse 59

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तो रोषताम्राक्षो वेदमर्यादपालकः । विरराम महावीरं कालारिस्सकलेश्वरः

ブラフマーは言った。かく告げられるや、大勇士は—怒りにより眼を朱に染めながらも—ヴェーダの規範を護る者、万有の主、カーラ（死）に敵する者として、退きて行を止めた。