देवीयोगनिद्रास्तुतिḥ तथा चण्डिकायाः प्रादुर्भावः | Hymn to Devī Yogānidrā and the Manifestation of Caṇḍikā

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन् तात महाप्राज्ञ वद नो वदतां वर । गते विष्णौ किमभवदकार्षीत्किं विधे भवान्

ナーラダは言った。「おおブラフマーよ、尊き父よ、大いなる智者よ、語り手の中の最勝者よ、我らに告げ給え。ヴィシュヌが去った後、何が起こったのか。さらにその後、創造主ヴィダートリたるあなたは何をなされたのか。」

Verse 2

ब्रह्मोवाच । विप्रनन्दनवर्य त्वं सावधानतया शृणु । विष्णौ गते भगवति यदकार्षमहं खलु

ブラフマーは言った。「おお賢仙の子らの中の最勝者よ、心を澄まして聴け。福徳具足の主ヴィシュヌが去った後、我がなしたことをまことに語ろう。」

Verse 3

विद्याविद्यात्मिकां शुद्धां परब्रह्मस्वरूपिणीम् । स्तौमि देव जगद्धात्रीं दुर्गां शम्भुप्रियां सदा

おお女神よ、我は常にドゥルガーを讃える——清浄にして、知と無知の両方を本質とし、その自性は至上梵（パラブラフマン）。諸世界を支える母にして、シャンブ（シヴァ）に永遠に愛される御方。

Verse 4

सर्वत्र व्यापिनीं नित्यां निरालंबां निराकुलाम् । त्रिदेवजननीं वंदे स्थूलस्थूलामरूपिणीम्

遍く満ちる常住の女神に、われは礼拝する。支えなく自立し、常に静謐で乱れなき御方、三神の母。最も粗大なる形にさえ現れながら、真実には無相なる御方。

Verse 5

त्वं चितिः परमानंदा परमात्मस्वरूपिणी । प्रसन्ना भव देवेशि मत्कार्यं कुरु ते नमः

汝は清浄なる意識そのもの、至上の歓喜、最高我の本性として顕れた御方。おお女神、神々の主よ、どうか慈悲を垂れ、我が願いを成就したまえ。汝に敬礼す。

Verse 6

ब्रह्मोवाच । एवं संस्तूयमाना सा योगनिद्रा मया मुने । आविर्बभूव प्रत्यक्षं देवर्षे चंडिका मम

ブラフマーは言った。「かく我が讃嘆したところ、聖仙よ、そのヨーガの眠り—我がカーンディカー—は天なる聖見者の前に、直に、目に見える姿で顕現した。」

Verse 7

स्निग्धांजनद्युतिश्चारुरूपा दिव्यचतुर्भुजा । सिंहस्था वरहस्ता च मुक्तामणिकचोत्कटा

彼女は眼脂の艶やかな光のごとく輝き、姿は妙麗、神々しく四臂を具えていた。獅子に坐し、一手は恩寵を授け、真珠と宝玉の飾りにより燦然と荘厳であった。

Verse 8

शरदिंद्वानना शुभ्रचन्द्रभाला त्रिलोचना । सर्वावयवरम्या च कमलांघ्रिनखद्युतिः

その御顔は秋の月のごとく、額は汚れなき三日月のように輝いた。三眼にして、あらゆる肢体が麗しく、蓮華の御足の爪の光が鮮やかにきらめいた。

Verse 9

समक्षं तामुमां वीक्ष्य मुने शक्तिं शिवस्य हि । भक्त्या विनततुंगांशः प्रास्तवं सुप्रणम्य वै

おお牟尼よ、眼前に現れたウマー—まことにシヴァご自身の神聖なるシャクティ—を見て、彼は信愛（バクティ）により高貴な四肢を折り伏せ、深く五体投地してから、その讃歌を唱え始めた。

Verse 10

ब्रह्मोवाच । नमो नमस्ते जगतःप्रवृत्तिनिवृतिरूपे स्थितिसर्गरूपे । चराचराणां भवती सुशक्तिस्सनातनी सर्वविमोहनीति

ブラフマーは言った。「帰依し奉る、帰依し奉る。汝は世界の外への働きと内への退入の相、また維持と創造の相である。動くものも動かぬものも、すべての存在にとって汝は最上の力なる永遠のシャクティ、万有に迷妄のヴェールを垂らす御方である。」

Verse 11

इति श्रीशिवपुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां सतीखण्डे दुर्गास्तुतिब्रह्मवरप्राप्तिवर्णनो नामेकादशोऽध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・プラーナ』第二巻「ルドラ・サンヒター」中の「サティー・カンダ」において、第十一章「ドゥルガー讃歌とブラフマーの恩寵（授与）の獲得の叙述」は終わる。

Verse 12

या योगिनां वै महिता मनोज्ञा सा त्वं न ते परमाणुसारे । यमादिपूते हृदि योगिनां या या योगिनां ध्यानपथे प्रतीता

汝はヨーギーたちに讃えられる、悦ばしく崇高なる実在である。原子のごとき微細な痕跡を追うだけでは、汝に到ることはできない。汝はヤマ等の修行によって清められたヨーギーの心中において悟られ、彼らのディヤーナ（禅定）の道において知られる御方である。

Verse 13

प्रकाशशुद्ध्यादियुता विरागा सा त्वं हि विद्या विविधावलंबा । कूटस्थमव्यक्तमनंतरूपं त्वं बिभ्रती कालमयी जगंति

汝はヴィディヤー（真智）――光明の清澄と浄らかさを具え、離欲（ヴァイラーギャ）に安住し、さまざまに衆生を支える者。汝は時（カーラ）そのものとして諸世界を担い、内に不変のクータスタ、未顕のアヴィヤクタ、そして無量の姿をもつ唯一者を宿す。

Verse 14

विकारबीजं प्रकरोपि नित्यं गुणान्विता सर्वजनेषु नूनम् । त्वं वै गुणानां च शिवे त्रयाणां निदानभूता च ततः परासि

おおシヴァー（女神）よ、汝はまことに変化の原初の種子として常に在り、グナとして一切衆生に遍満する。実に汝は三つのグナの根源因であり、ゆえにまたそれらを超えて立つ—超越者である。

Verse 15

सत्वं रजस्तामस इत्यमीषां विकारहीना समु वस्तितीर्या । सा त्वं गुणानां जगदेकहेतुं ब्रह्मांतरारंभसि चात्सि पासि

サットヴァ、ラジャス、タマス――三つのグナと語られるが――真実には、これらは汝のうちに何の変化も生じさせない。おお女神よ、汝はそれらを超えて立つ。これらのグナを通して汝は宇宙の唯一の因となり、ブラフマーの各周期において創造を起こし、保持し、また融解へと導く。

Verse 16

अशेषजगतां बीजे ज्ञेयज्ञानस्वरूपिणि । जगद्धिताय सततं शिवपत्नि नमोस्तु ते

おおシヴァの聖なる妃よ—あらゆる世界の種因にして、知らるべきものと知る意識そのものなる御方よ。常に宇宙の安寧のために働かれるあなたに、敬礼いたします。

Verse 17

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचः सा मे काली लोक विभाविनी । प्रीत्या मां जगतामूचे स्रष्टारं जनशब्दवत्

ブラフマーは言った。かくして我が言葉を聞くや、諸世界を顕し照らすカーリーは、喜びと慈しみをもって、衆生の創造者たるこの私に、世人の声のように平明で率直な言葉で語りかけた。

Verse 18

देव्युवाच । ब्रह्मन्किमर्थं भवता स्तुताहमवधारय । उच्यतां यदि धृष्योसि तच्छीघ्रं पुरतो मम

女神は言われた。「おおブラフマーよ、よく心得よ——なぜ汝は我を讃えたのか。もし汝にその大胆さがあるなら、我が前で速やかに申せ。」

Verse 19

प्रत्यक्षमपि जातायां सिद्धिः कार्यस्य निश्चिता । तस्मात्त्वं वांछितं ब्रूहि या करिष्यामि भाविता

たとえ目の前に明らかとなったとしても、その事業の成就は確実である。ゆえに汝の望みを告げよ。堅き意志をもって、我はそれを成し遂げよう。

Verse 20

ब्रह्मोवाच । शृणु देवि महेशानि कृपां कृत्वा ममोपरि । मनोरथस्थं सर्वज्ञे प्रवदामि त्वदाज्ञया

ブラフマーは言った。「おお女神よ、マヘーシャーニよ、我に慈悲を垂れ、聞き給え。万知なる御方よ、我が胸の願いに宿り給うあなたの御命に従い、我は語ろう。」

Verse 21

यः पतिस्तव देवेशि ललाटान्मेऽभवत्पुरा । शिवो रुद्राख्यया योगी स वै कैलासमास्थितः

おお女神よ、はるか昔に汝の夫となった主—我が額より現れ出でた、ルドラの名で知られる瑜伽行者シヴァ—まことに今、カイラーサ山に住まわれる。

Verse 22

तपश्चरति भूतेश एक एवाविकल्पकः । अपत्नीको निर्विकारो न द्वितीयां समीहते

ブーテーシャ（主シヴァ）は苦行を修する—ただ独り、内に分裂も他の選択もなく。伴侶なく不変にして、第二の者（連れ）すら望まれない。

Verse 23

तं मोहय यथा चान्यां द्वितीयां सति वीक्षते । त्वदृते तस्य नो काचिद्भविष्यति मनोहरा

「彼を惑わせ、サティが他の女を第二の候補として見るようにせよ。だが汝を除いて、彼にとって心を奪う女は決して現れぬ。」

Verse 24

तस्मात्त्वमेव रूपेण भवस्व हरमोहिनी । सुता भूत्वा च दक्षस्य रुद्रपत्नी शिवे भव

ゆえに、ハラ（シヴァ）を魅了するその御姿を、ただ汝のみが取るべし。ダクシャの娘として生まれ、吉祥なる女神よ、ルドラ（シヴァ）の妃となれ。

Verse 25

यथा धृतशरीरा त्वं लक्ष्मीरूपेण केशवम् । आमोदयसि विश्वस्य हितायैतं तथा कुरु

汝がラクシュミーの姿として身を取り、宇宙の利益のためにケーシャヴァ（ヴィシュヌ）を歓ばせるがごとく――同じくこの行いを、諸世界の善のためになせ。

Verse 26

कांताभिलाषमात्रं मे दृष्ट्वाऽनिंदद्वृषध्वजः । स कथं वनितां देवी स्वेच्छया संग्रहीष्यति

我にただ愛しき者を求むる微かな願いがあるのを見て、無垢なる牛旗の主（シヴァ）はそれすら許さなかった。ましてやいかなる女神、あるいは世の女が、御自らの意のままに受け入れられようか。

Verse 27

हरे गृहीतकांते तु कथं सृष्टिश्शुभावहा । आद्यंतमध्ये चैतस्य हेतौ तस्मिन्विरागिणि

おおハリよ、汝が愛妃（ラクシュミー）を受け入れたというのに、万有の初め・終わり・中ほどに在すその因たる御方が、なお離欲の出離者（シヴァ）であるなら、吉祥と称される創造はいかにして進むであろうか。

Verse 28

इति चिंतापरो नाहं त्वदन्यं शरणं हितम् । कृच्छ्रवांस्तेन विश्वस्य हितायैतत्कुरुष्व मे

かくして憂いの思いに沈む我には、汝のほかに善き帰依処はない。ゆえに困難であっても、全世界の利益のため、我がためにこれを成し遂げよ。

Verse 29

न विष्णुस्तस्य मोहाय न लक्ष्मीर्न मनोभवः । न चाप्यहं जगन्मातर्नान्यस्त्वां कोपि वै विना

ヴィシュヌも、ラクシュミーも、マノーバヴァ（カーマ）も、彼に迷妄を起こさせることはできない。われにもできぬ。おお、世界の母よ――まことに、あなた以外にそれを成し得る者はない。

Verse 30

तस्मात्त्वं दक्षजा भूत्वा दिव्यरूपा महेश्वरी । तत्पत्नी भव मद्भक्त्या योगिनं मोहयेश्वरम्

それゆえ、偉大なる女神マヘーシュヴァリーよ、神妙なる御姿をとり、ダクシャの娘として生まれよ。我への帰依によって、かのヨーギー――至上主シヴァ――の妻となり、主の御后よ、その御心を魅了せよ。

Verse 31

दक्षस्तपति देवेशि क्षीरोदोत्तरतीरगः । त्वामुद्दिश्य समाधाय मनस्त्वयि दृढव्रतः

おお女神よ、諸天の主よ。ダクシャは乳海の北岸にて苦行（タパス）を修し、堅固なる誓願をもって心を三昧に収め、ただ汝のみを観想している。

Verse 32

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्सा चिंतामाप शिवा तदा । उवाच च स्वमनसि विस्मिता जगदम्बिका

ブラフマーは言った。かの言葉を聞いて、シヴァーは深い思索に沈んだ。驚嘆した宇宙の母は、自らの心の内にて独り語った。

Verse 33

देव्युवाच । अहो सुमहदाश्चर्यं वेदवक्तापि विश्वकृत् । महाज्ञानपरो भूत्वा विधाता किं वदत्ययम्

女神は言った。「ああ、なんと大いなる驚異であろう。ヴェーダを宣説し世界を造るブラフマーが、大智に住しながら、この創造主はいったい何を語っているのか。」

Verse 34

विधेश्चेतसि संजातो महामोहोऽसुखावहः । यद्वरं निर्विकारं तं संमोहयितुमिच्छति

ヴィデー（梵天ブラフマー）の心に、苦しみをもたらす大いなる迷妄が生じ、彼は、変化なく一切の変容を離れたその最勝者を惑わせようと望んだ。

Verse 35

हरमोहवरं मत्तस्समिच्छति विधिस्त्वयम् । को लाभोस्यात्र स विभुर्निर्मोहो निर्विकल्पकः

あなたは、ヴィディ（梵天ブラフマー）が私に、ハラを惑わせる恩寵を求めていると言う。そこに何の益があろうか。遍満する主は迷妄を離れ、あらゆる概念の二分を超えておられる。

Verse 36

परब्रह्माख्यो यश्शंभुर्निर्गुणो निर्विकारवान् । तस्याहं सर्वदा दासी तदाज्ञावशगा सदा

至上ブラフマンと称され、無属性にして変化なきシャンブよ。私は常にその御方の侍女であり、いつも御命令のもとにある。

Verse 37

स एव पूर्णरूपेण रुद्रनामाभवच्छिवः । भक्तोद्धारणहेतोर्हि स्वतंत्रः परमेश्वरः

その御方ご自身—シヴァ—は完全なる御姿として顕れ、「ルドラ」の名を得た。まことに、全く自在なる至上主は、信徒を引き上げ救済するためにそのように示現された。

Verse 38

हरेर्विधेश्च स स्वामी शिवान्न्यूनो न कर्हिचित् । योगादरो ह्यमायस्थो मायेशः परतः परः

彼はハリ（ヴィシュヌ）と制定者（ブラフマー）すらも統べる主であり、いかなる時もシヴァに劣ることはない。ヨーガを尊び、迷妄を超えて安住し、マーヤーの主にして、あらゆる至上を超える至上者である。

Verse 39

मत्वा तमात्मजं ब्रह्मा सामान्यसुरसंनिभम् । इच्छत्ययं मोहयितुमतोऽज्ञानविमोहितः

ブラフマーは彼を自らの子と思い、ただの天神に等しいと見なした。無明に惑わされ、彼を迷わせようと望んだ。

Verse 40

न दद्यां चेद्वरं वेदनीतिर्भ्रष्टा भवेदिति । किं कुर्यां येन न विभुः क्रुद्धस्स्यान्मे महेश्वरः

「もし恩寵を授けねば、ヴェーダに定められた正しい秩序が損なわれる。どうすれば、全能の主マハーデーヴァが私に怒りを起こされぬであろうか。」

Verse 41

ब्रह्मो वाच । विचार्य्येत्थं महेशं तं सस्मार मनसा शिवा । प्रापानुज्ञां शिवस्याथोवाच दुर्गा च मां तदा

ブラフマーは言った。「このように思案して、シヴァー（サティー）は心のうちにそのマヘーシャを念じた。ついでシヴァの許しを得て、ドゥルガーがそのとき私に語った。」

Verse 42

दुर्गोवाच । यदुक्तं भवता ब्रह्मन् समस्तं सत्यमेव तत् । मदृते मोहयित्रीह शंकरस्य न विद्यते

ドゥルガーは言った。「おお、バラモンよ。あなたが語ったことはすべて、まことにことごとく真実である。わたしを除いて、この世にシャンカラ（シヴァ）を惑わせ得る迷妄の力は存在しない。」

Verse 43

हरेऽगृहीतदारे तु सृष्टिनैषा सनातनी । भविष्यतीति तत्सत्यं भवता प्रतिपादितम्

「おおハリよ、あなたがまだ妃を迎えぬかぎり、この太初の創造は永遠の道程に従って進むことができない。ゆえに、あなたが『必ず成就する』と宣言したことは真実である。」

Verse 44

ममापि मोहने यन्नो विद्यतेस्य महाप्रभोः । त्वद्वाक्याद्विगुणो मेद्य प्रयत्नोऽभूत्स निर्भरः

我が迷妄のうちにあってさえ、かの大いなる主を真に理解してはいなかった。されど汝の言葉により、我が誠の精進は倍となり、満ちた決意をもって励むに至った。

Verse 45

अहं तथा यतिष्यामि यथा दारपरिग्रहम् । हरः करिष्यति विधे स्वयमेव विमोहितः

「我はかく努めて、ハラ（シヴァ）に妻を受け入れさせよう。おおヴィデー（梵天）よ、我がマーヤーにより惑わされ、彼は自らの意のままにそれを為すであろう。」

Verse 46

सतीमूर्तिमहं धृत्वा तस्यैव वशवर्तिनी । भविष्यामि महाभागा लक्ष्मीर्विष्णोर्यथा प्रिया

サティ（Satī）の姿を取り、我はただ彼のみに全き帰依と従順を捧げよう、幸いなる者よ——ヴィシュヌに愛されるラクシュミーのごとく、主シヴァに愛される者となる。

Verse 47

यथा सोपि मयैवेय वशवर्ती सदा भवेत् । तथा यत्नं करिष्यामि तस्यैव कृपया विधे

「彼もまた常に我が勢力のもとに留まるよう、我はそのように努めよう——彼自身の恩寵によって、おおヴィデー（梵天）よ。」

Verse 48

उत्पन्ना दक्षजायायां सतीरूपेण शंकरम् । अहं सभाजयिष्यामि लीलया तं पितामह

ダクシャの妻よりサティの姿として生まれし我は、神聖なるリーラーとしてシャンカラ（シヴァ）を敬い奉る。かくして祖父ブラフマーよ、汝をもまた敬うであろう。

Verse 49

यथान्यजंतुरवनौ वर्तते वनितावशे । मद्भक्त्या स हरो वामावशवर्ती भविष्यति

地上のありふれた生きものが女の支配のもとに生きるように、同じく—我へのバクティ（信愛）によって—ハラ（シヴァ）は我が影響のもとに至るであろう。

Verse 50

ब्रह्मोवाच । मह्यमित्थं समाभाष्य शिवा सा जगदम्बिका । वीक्ष्यमाणा मया तात तत्रैवांतर्दधे ततः

ブラフマーは言った。「このように我に語り終えると、宇宙の母なるシヴァーは、私が見守るそのさなか、愛しき者よ、その場でただちに姿を隠して消え去った。」

Verse 51

तस्यामंतर्हितायां तु सोहं लोकपितामहः । अगमं यत्र स्वसुतास्तेभ्यस्सर्वमवर्णयम्

彼女（サティー）がこのように姿を隠すと、私――諸世界の祖父たるブラフマー――は我が子らのいる所へ赴き、起こったことを余すところなく語り聞かせた。