Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 13

देवीयोगनिद्रास्तुतिḥ तथा चण्डिकायाः प्रादुर्भावः | Hymn to Devī Yogānidrā and the Manifestation of Caṇḍikā

Devanagari script

प्रकाशशुद्ध्यादियुता विरागा सा त्वं हि विद्या विविधावलंबा । कूटस्थमव्यक्तमनंतरूपं त्वं बिभ्रती कालमयी जगंति

Transliteration

prakāśaśuddhyādiyutā virāgā sā tvaṃ hi vidyā vividhāvalaṃbā | kūṭasthamavyaktamanaṃtarūpaṃ tvaṃ bibhratī kālamayī jagaṃti

Translation

汝はヴィディヤー（真智）――光明の清澄と浄らかさを具え、離欲（ヴァイラーギャ）に安住し、さまざまに衆生を支える者。汝は時（カーラ）そのものとして諸世界を担い、内に不変のクータスタ、未顕のアヴィヤクタ、そして無量の姿をもつ唯一者を宿す。

Word by Word

• प्रकाशशुद्ध्यादियुता: endowed with illumination, purity, etc.
• प्रकाशशुद्ध्यादियुता: कर्ता-विशेषण (qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: प्रकाश + शुद्धि + आदि + युत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (प्रकाश-शुद्धि-आदि-युक्ता); ‘सा/विद्या’ इत्यस्य विशेषणम्

• विरागा: dispassionate
• विरागा: कर्ता-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: विराग (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• सा: she
• सा: कर्ता (प्रथमा)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्ता (प्रथमा)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• हि: indeed
• हि: निपात (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• विद्या: knowledge, wisdom
• विद्या: विधेय (predicate)
• Type: Noun
• Root: विद्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय (predicate nominative)

• विविधावलंबा: having various supports/means
• विविधावलंबा: विधेय-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: विविध + अवलम्ब (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (विविधम् अवलम्बनम् यस्याः/या); ‘विद्या’ इत्यस्य विशेषणम्

• कूटस्थम्: unchanging, abiding at the summit
• कूटस्थम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: कूटस्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘(अव्यक्तम्...)’ इत्यस्य विशेषणम्

• अव्यक्तम्: unmanifest
• अव्यक्तम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अव्यक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• अनन्तरूपम्: of infinite forms
• अनन्तरूपम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अनन्त + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (अनन्तं रूपं यस्य)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्ता (प्रथमा)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• बिभ्रती: bearing, sustaining
• बिभ्रती: कर्ता (participial predicate)
• Type: Verb
• Root: भृ (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; परस्मैपद-भावः

• कालमयी: consisting of time
• कालमयी: कर्ता-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: काल + मय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (कालमय = time-constituted); ‘त्वम्/सा’ इत्यस्य विशेषणम्

• जगन्ति: the world
• जगन्ति: कर्म (द्वितीया)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (वैदिक/छान्दस रूप ‘जगन्ति’ = जगत्); कर्मपद

Speaker

Sati (addressing the supreme Shiva-Śakti reality as the sustaining Vidyā/Śakti)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Mantra Metadata

Type: stotra

Shakti Dimension

Shakti Form: Satī

Role: teaching

Cosmic Context

Cosmic Event: kāla-tattva as world-support (jagat-dhāraṇa)

Characters & Entities

• Shiva
• Sati
• Shakti
• Kala (Time)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It identifies the supreme principle as Vidyā (liberating wisdom) that is both transcendent (immutable, unmanifest) and immanent (infinite forms), sustaining the cosmos through Kāla-śakti while guiding the soul toward dispassion and purity.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By affirming “infinite forms,” it supports Saguna devotion—such as Linga worship—while also pointing to the Linga’s deeper meaning as the sign of the unmanifest, immutable reality beyond form.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Cultivate virāga (detachment) and śuddhi (inner purity) through japa of the Panchākṣarī “Om Namaḥ Śivāya,” steady meditation on the changeless kūṭastha within, and time-conscious discipline (kāla-smaraṇa) that turns life toward liberation.