मेनायाः क्रोध-विलापः — Menā’s Lament and Reproach (to the Sage)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । संज्ञां लब्धा ततस्सा च मेना शैलप्रिया सती । विललापातिसंक्षुब्धा तिरस्कारमथाकरोत्

ブラフマーは言った。すると、徳高く山を愛する婦人メーナーは意識を取り戻した。激しく動揺して嘆き悲しみ、やがて非難の言葉をあらわした。

Verse 2

तत्र तावत्स्वपुत्रांश्च निनिन्द खलिता मुहुः । प्रथमं सा ततः पुत्री कथयामास दुर्वचः

その場で、動揺に呑まれた彼女は、自らの息子たちをしきりに非難した。ついでまず、その娘が荒々しく不相応な言葉を口にした。

Verse 3

मेनोवाच । मुने पुरा त्वया प्रोक्तं वरिष्यति शिवा शिवम् । पश्चाद्धिमवतः कृत्यं पूजार्थं विनिवेशितम्

メナーは言った。「おお牟尼よ、かつてあなたは、シヴァー（パールヴァティー）がシヴァを夫主として選ぶであろうと告げられました。その後、ヒマヴァトの務め――供養のために必要なものを整えること――は、しかるべく開始されたのです。」

Verse 4

ततो दृष्टं फलं सत्यं विपरीतमनर्थकम् । मुनेऽधमाहं दुर्बुद्धे सर्वथा वञ्चिता त्वया

それから私は、真の結果を見た――まことに逆となり、ことごとく破滅をもたらすものだった。おお牟尼よ！この卑しき女である私は、あなたにすっかり欺かれたのだ、悪しき心の者よ。

Verse 5

पुनस्तया तपस्तप्तं दुष्करं मुनिभिश्च यत् । तस्य लब्धं फलं ह्येतत्पश्यतां दुःखदायकम्

彼女は再び、聖仙たちにさえ困難なほどの苛烈な苦行（タパス）を修した。だがその果報は、目撃した者たちにとって悲嘆の因となってしまった。

Verse 6

किं करोमि क्व गच्छामि को मे दुःखं व्यपोहताम् । कुलादिकं विनष्टं मे विहितं जीवितं मम

「私は何をすればよいのか。どこへ行けばよいのか。誰がこの悲しみを取り除いてくれるのか。わが一族とそれに属するすべては滅び、今やこの命さえ、苦しみのために定められた宿命のようだ。」

Verse 7

क्व गता ऋषयो दिव्याः श्मश्रूणि त्रोटयाम्यहम् । तपस्विनी च या पत्नी सा धूर्ता स्वयमागता

「神妙なる聖仙たちはどこへ行ったのだ。動揺のあまり、我が髭をむしり取ってしまいそうだ！ しかも、真に苦行する妻—あの狡猾な女—が自らここへ来たのだ！」

Verse 8

केषाञ्चैवापराधेन सर्वं नष्टं ममाधुना । इत्युक्त्वा वीक्ष्य च सुतामुवाच वचनं कटु

「ある者どもの罪過によって、我がすべては今や滅びた。」そう言い放ち、彼は娘を見据えて、辛辣な言葉を浴びせた。

Verse 9

किं कृतं ते सुते दुष्टे कर्म दुःखकरं मम । हेम दत्त्वा त्वयानीतः काचो वै दुष्टया स्वयम्

「邪なる娘よ、わたしにどれほど苦しみをもたらす業をなしたのか。黄金を与えておきながら、持ち帰ったのはただの玻璃（はり）—まことに、ひねくれた心ゆえにお前自身がそうしたのだ。」

Verse 10

हित्वा तु चन्दनं भूयो लेपितः कर्दमस्त्वया । हंसमुड्डीय काको वै गृहीतो हस्तपञ्जरे

「白檀の塗香を捨て、また泥を身に塗った。白鳥を捕らえようと舞い上がったのに、両手の檻に入ったのは烏（からす）だけであった。」

Verse 11

हित्वा ब्रह्मजलं दूरे पीतं कूपोदकं त्वया । सूर्यं हित्वा तु खद्योतो गृहीतो यत्नतस्त्वया

「大海のごとく広大なる（高き真理の）水を遠く捨て、井戸水を飲んだ。太陽を捨てて、骨を折って掴んだのは蛍（ほたる）であった。」

Verse 12

तण्डुलांश्च तथा हित्वा कृतं वै तुषभक्षणम् । प्रक्षिप्याज्यं तथा तैलं कारण्डं भुक्तमादरात्

米粒さえも捨て去り、まことに籾殻（ぬか）を食として口にした。さらにギーと油を混ぜ、粗末なその食を敬虔に、慎み深く食した。

Verse 13

सिंहसेवां तथा मुक्त्वा शृगालस्सेवितस्त्वया । ब्रह्मविद्यां तथा मुक्त्वा कुगाथा च श्रुता त्वया

獅子への奉仕を捨てて、かえって山犬（ジャッカル）に仕えた。梵の聖智ブラフマヴィディヤーを捨て、卑しく無益な物語に耳を傾けた。

Verse 14

गृहे यज्ञविभूतिं हि दूरीकृत्य सुमंगलाम् । गृहीतश्च चिताभस्म त्वया पुत्रि ह्यमंगलम्

家から、祭祀に用いる吉祥なる聖灰（ヴィブーティ）を遠ざけ、しかも娘よ、火葬の薪の灰を手に取った――それはまことに不吉である。

Verse 15

सर्वान् देववरांस्त्यक्त्वा विष्ण्वादीन्परमेश्वरान् । कृतं त्वया कुबुद्ध्या वै शिवार्थं तप ईदृशम्

ヴィシュヌをはじめとする最勝の神々をすべて捨て、迷える思いのままに、シヴァのためにこのような苦行を行ったのだ。

Verse 16

धिक्त्वा च तव बुद्धिश्च धिग्रूपं चरितं तव । धिक् चोपदेशकर्त्तारं धिक्सख्यावपि ते तथा

恥ずべきは汝、そして汝の思慮もまた恥ずべし。汝の姿も行いも恥ずべし。そのような教えを授けた者も恥ずべし、さらには汝の交わりさえも恥ずべし。

Verse 17

आवां च धिक्तथा पुत्री यौ ते जन्मप्रवर्तकौ । धिक्ते नारद बुद्धिञ्च सप्तर्षींश्च सुबुद्धिदान्

「恥は我らに、そして我らの娘にも—汝の誕生を動かし始める器となってしまったゆえに。さらに恥は汝の策にも、ああナーラダ（Nārada）よ、また善き知解を授ける者でありながら七仙（サプタリシ、Saptarṣi）にも。」

Verse 18

धिक्कुलं धिक्क्रियादाक्ष्यं सर्वं धिग्यत्कृतं त्वया । गृहन्तु धुक्षितं त्वेतन्मरणं तु ममैव हि

この家系よ、恥を知れ！この祭式の巧みさよ、恥を知れ——汝がなした一切よ、恥を知れ。燃え立つこの火よ、この身を焼き尽くせ；死はまことに、ただ我ひとりが抱き取るべきもの。

Verse 19

पार्वतानामयं राजा नायातु निकटे मम । सप्तर्षयस्स्वयं नैव दर्शयन्तु मुखम्मम

「あの山々の王は、わたしの近くへ来てはならぬ。さらに七仙（サプタリシ）でさえ、わたしに顔を見せてはならぬ。」

Verse 20

साधितं किञ्च सर्वैस्तु मिलित्वा घातितं कुलम् । वन्ध्याहं न कथं जाता गर्भो न गलितः कथम्

「どういうわけか、汝らは皆で結託し、目的を遂げて我が一族を打ち倒した。だが、なぜ我は不妊とならぬのか。なぜ胎は落ちぬのか。」

Verse 21

अथो न वा मृता चाहं पुत्रिका न मृता कथम् । रक्षसाद्य कथं नो वा भक्षिता गगने पुनः

「あるいは——我は死んでいないのか。もし我が死んでいないなら、なぜ娘は死なぬのか。あるいは、なぜ我らは羅刹（ラークシャサ）などに喰らわれぬのか——再び、天空において。」

Verse 22

छेदयामि शिरस्तेऽद्य किं करोमि कलेवरैः । त्यक्त्वा त्वां च कुतो यायां हाहा मे जीवितं हतम्

「今日、お前の首をはねてやる。この体に何の用があるというのか。お前を捨てて、私はどこへ行けるというのか。ああ、私の命そのものが破壊されてしまった！」

Verse 23

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा पतिता सा च मेना भूमौ विमूर्छिता । व्याकुला शोकरोषाद्यैर्न गता भर्तृसन्निधौ

ブラフマーは言った。このように語ると、メーナーは地面に倒れ、気を失った。悲しみや怒りなどに打ちひしがれ、彼女は夫のそばへは行かなかった。

Verse 24

हाहाकारो महानासीत्त स्मिन्काले मुनीश्वर । सर्वे समागतास्तत्र क्रमात्तत्सन्निधौ सुराः

聖者の中で最も優れた者よ、その時、大きな叫び声が上がった。そしてすべての神々が次々とそこに集まり、その場にやって来た。

Verse 25

पुरा देवमुने चाहमागतस्तु स्वयं तदा । मां दृष्ट्वा त्वं वचस्ता वै प्रावोच ऋषिसत्तम

かつて、神なる牟尼よ、その時わたし自らそこへ赴いた。わたしを見て、汝はまことに言葉をもってわたしに語りかけた、最勝の聖仙よ。

Verse 26

नारद उवाच । यथार्थं सुंदरं रूपं ना ज्ञातं ते शिवस्य वै । लीलयेदं धृतं रूपं न यथार्थं शिवेन च

ナーラダは言った。「まことに、汝はシヴァの真実にして至美なる御姿をまだ知らぬ。この姿はシヴァがリーラー—神聖なる戯れ—としてここに仮に帯びたものであり、究竟の実在ではない。」

Verse 27

तस्मात्क्रोधं परित्यज्य स्वस्था भव पतिव्रते । कार्य्यं कुरु हठं त्यक्त्वा शिवां देहि शिवाय च

ゆえに、怒りを捨てて心を安らかに保て、貞節なる妻よ。なすべきことを、強情を離れて行い、また吉祥なる「シヴァー（Śivā）」—祝福の贈り物—をもシヴァに捧げよ。

Verse 28

ब्रह्मोवाच । तदाकर्ण्य वचस्ते सा मेना त्वां वाक्यमब्रवीत् । उत्तिष्ठेतो गच्छ दूरं दुष्टाधमवरो भवान्

ブラフマーは言った。あなたの言葉を聞いて、メーナーはあなたにこう告げた。「立って、遠くへ去れ。おまえは卑しい—邪悪で、さげすむべき者だ。」

Verse 29

इत्युक्ते तु तया देव इन्द्राद्याः सकलाः क्रमात् । समागत्य च दिक्पाला वचनं चेदमब्रुवन्

彼女がそのように語り終えると、インドラら一切の神々が次々と来集し、さらに方位を護る守護神（ディクパーラ）も集まって、次の言葉を述べた。

Verse 30

देवा ऊचुः । हे मेने पितृकन्ये हि शृण्वस्मद्वचनम्मुदा । अयं वै परमः साक्षाच्छिवः परसुखावहः

神々は言った。「おおメナーよ、ピトリたちの娘よ、喜びをもって我らの言葉を聞きなさい。まさにこれは至上者—直に顕現されたシヴァその御身—であり、最高の至福を授けるお方である。」

Verse 31

कृपया च भवत्पुत्र्यास्तपो दृष्ट्वातिदुस्सहम् । दर्शनं दत्तवाञ्छम्भुर्वरं सद्भक्तवत्सलः

慈悲ゆえに、あなたの娘が行った耐え難いほどの厳しい苦行を見て、真の帰依者を常に愛するシャンブ（シヴァ）は、彼女に神聖なるダルシャナ（御姿の拝観）を授け、さらに一つの恩寵を与えた。

Verse 32

ब्रह्मोवाच । अथोवाच सुरान्मेना विलप्याति मुहुर्मुहुः । न देया तु मया कन्या गिरिशायोग्ररूपिणे

ブラフマーは言った。ついで神々の母メーナーは、幾度も嘆き泣きつつ語った。「猛々しく畏るべき姿のギリーシャ（シヴァ）に、わが娘を与えてはならぬ。」

Verse 33

किमर्थन्तु भवन्तश्च सर्वे देवाः प्रपञ्चिताः । रूपमस्याः परन्नाम व्यर्थीकर्तुं समुद्यतः

いったい何のために、汝らすべての神々はこのような誇示と騒ぎをもってここに来たのか——この女神の至高にして超越なる美と、真実の御名（栄光）を、むなしくしてしまおうというのか。

Verse 34

इत्युक्ते च तया तत्र ऋषयस्सप्त एव हि । ऊचुस्ते वच आगत्य वसिष्ठाद्या मुनीश्वर

彼女がその場でかく語るや、ヴァシシュタをはじめとする七人の聖仙——偉大なる牟尼の主たち——が近づき、言葉を述べた。

Verse 35

सप्तर्षयः ऊचुः । कार्य्यं साधयितुम्प्राप्ताः पितृकन्ये गिरिप्रिये । विरुद्धं चात्र उक्तार्थे कथम्मन्यामहे वयम्

七聖仙は言った。「おお、父の愛し子よ、山の愛しき者よ。われらは務めを成就せんとして来た。だが汝の言葉は、この事の目的そのものに背くように思われる。いかに理解すべきか。」

Verse 36

ब्रह्मोवाच । अयं वै परमो लाभो दर्शनं शंकरस्य यत् । दानपात्रं स ते भूत्वागतस्तव च मंदिरम्

ブラフマーは言った。「まことに、最高の利得とはシャンカラのダルシャナを得ることだ。汝の布施を受けるにふさわしい器となり、彼は今、汝の मंदिरにも来たのである。」

Verse 37

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा तैस्ततो मेना मुनिवाक्यं मृषाकरोत् । प्रत्युवाच च रुष्टा सा तानृषीञ्ज्ञानदुर्बला

ブラフマーは言った。「彼らがそのように語ると、メーナーは仙人（ṛṣi）たちの言葉を偽りとして退けた。ついで怒りに支配され、真の分別に乏しいまま、彼女はその仙人たちに言い返した。」

Verse 38

मेनोवाच । शस्त्राद्यैर्घातयिष्येहं न हास्ये शंकरायताम् । दूरं गच्छत सर्वे हि नागन्तव्यं मदन्तिके

メーナーは言った。「ここで私は武器などであなたを打ち倒すでしょう。あなたがシャンカラのところへ行くのを許しません。皆、遠くへ去りなさい！私のそばに来てはなりません。」

Verse 39

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा विररामाशु सा विलप्यातिविह्वला । हाहाकारो महानासीत्तत्र तद्वृत्ततो मुने

ブラフマーは言った。このように語った後、彼女はすぐに沈黙した。苦悩に打ちひしがれ、彼女は嘆き悲しんだ。おお、聖者よ、その出来事のために、そこで大きな悲嘆の叫びが上がった。

Verse 40

ततो हिमालयस्तत्राजगामातिसमाकुलः । ताञ्च बोधयितुं प्रीत्या प्राह तत्त्वञ्च दर्शयन्

その時、ヒマラヤは非常に動揺してそこへやって来た。愛情を持って彼女の理解を呼び覚まそうと願い、彼は彼女に語りかけた。同時に、その状況の背後にある真実の原理（タットヴァ）を指摘した。

Verse 41

हिमालय उवाच । शृणु मेने वचो मेऽद्य विकलाऽसि कथम्प्रिये । के के समागता गेहं कथं चैतान्विनिन्दसि

ヒマラヤは言った。「愛するメーナーよ、今日、私の言葉を聞きなさい。なぜそれほどまでに苦悩しているのか。誰が私たちの家に来たのか、そしてなぜ彼らを非難するのか。」

Verse 42

शंकरं त्वं च जानासि रूपं दृष्ट्वासि विह्वला । विकटं तस्य शंभोस्तु नानारूपाभिधस्य हि

汝はまことにシャンカラ（Śaṅkara）を知っている。されどその御姿を見て、心は打ち震え惑った。多くの名を持ち、多くの形として顕れるそのシャンブ（Śambhu）には、奇瑞にして畏るべき相があるのだ。

Verse 43

स शंकरो मया ज्ञातस्सर्वेषां प्रतिपालकः । पूज्यानां पूज्य एवासौ कर्तानुग्रहनिग्रहान्

我は知った。シャンカラ（Śaṅkara）は一切を護り養う御方である。礼拝に値する者の中にあっても、ただ御一人こそ最も礼拝に値し、衆生に対して恩寵と制止（懲戒）とをなす御方である。

Verse 44

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वती खण्डे मेनाप्रबोधवर्णनो नाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः

かくして、尊き『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第二部ルドラ・サンヒターの第三章パールヴァティー・カンダにおける、「メナーの覚醒（教示）の叙述」と名づけられた第四十四章は終わる。

Verse 45

यद्वै द्वारगतश्शंभुः पुरा विकटरूपधृक् । नानालीलाञ्च कृतवाञ्चेतयामि च तामिमाम्

我はその御業を想起する。いにしえ、シャンブ（Śambhu）は門口に来たりて畏るべき姿を帯び、数多の神聖なるリーラー（līlā）を演じ給うた—信徒に対し、恩寵をいったん覆い、のちに顕すためである。

Verse 46

तन्माहात्म्यं परं दृष्ट्वा कन्यां दातुं त्वया मया । अंगीकृतं तदा देवि तत्प्रमाणं कुरु प्रिये

その至上の偉大さを見て、ああ女神よ、そのとき我は汝と共に、この乙女を婚姻に与えることを受け入れた。愛しき者よ、いまその決定を、確証ある権威の誓定として固めよ。

Verse 47

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा सोऽद्रिनाथो हि विरराम ततो मुने । तदाकर्ण्य शिवामाता मेनोवाच हिमालयम्

ブラフマーは言った。「かく語り終えると、ああ賢者よ、山の主（ヒマーラヤ）は沈黙した。その言葉を聞いて、シヴァの母メーナーはヒマーラヤに向かって語り始めた。」

Verse 48

मेनोवाच । मद्वचः श्रूयतां नाथ तथा कर्तुं त्वमर्हसि । गृहीत्वा तनुजां चैनां बद्ध्वा कण्ठे तु पार्वतीम्

メーナーは言った。「おお主よ、わたしの言葉をお聞きください。そしてそのとおりに行うべきです。この娘を受け取り、パールヴァティーを花鬘のように御首に掛けてください（妻としてお受けください）。」

Verse 49

अधः पातय निःशंकं दास्ये तां न हराय हि । तथैनामथवा नाथ गत्वा वै सागरे सुताम्

「ためらいなく下へ投げ落としなさい。わたしはハラ（シヴァ）にこの子を与えません。さもなくば、主よ、海へ赴き、海の娘としてこの子を与えなさい。」

Verse 50

निमज्जय दयां त्यक्त्वा ततोऽद्रीश सुखी भव । यदि दास्यसि पुत्री त्वं रुद्राय विकटात्मने । तर्हि त्यक्ष्याम्यहं स्वामिन्निश्चयेन कलेवरम्

「憐れみを捨て、わたしを苦悩へ沈めてから、山の主よ、どうぞ満ち足りておいでなさい。もし汝が、恐るべき性をもつルドラに娘を与えるなら、夫よ、わたしは必ずこの身を捨てます。」

Verse 51

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ते च तदा तत्र वचने मेनया हठान् । उवाच वचनं रम्यं पार्वती स्वयमागता

ブラフマーは言った。メーナーがその場で頑なに言い張って語り終えると、パールヴァティー自らが前に進み出て、柔らかく麗しい言葉を述べた。

Verse 52

पार्वत्युवाच । मातस्ते विपरीता हि बुद्धिर्जाताऽशुभावहा । धर्मावलम्बनात्त्वं हि कथन्धर्मं जहासि वै

パールヴァティーは言った。「母上、あなたの理解はまことに逆へと転じ、不吉な結果を招きます。ダルマに依り頼んでいるのに、どうして真にダルマを捨てられましょうか。」

Verse 53

अयं रुद्रोऽपरस्साक्षात्सर्वप्रभव ईश्वरः । शम्भुस्सुरूपस्सुखदस्सर्वश्रुतिषु वर्णितः

このルドラこそ、まさに超越者そのもの—万有の根源たる主イーシュヴァラである。彼はシャンブ—吉祥にして完全なる御姿、安楽を授ける御方—として、あらゆるシュルティ（ヴェーダ）に称えられている。

Verse 54

महेशश्शंकरश्चायं सर्वदेवप्रभुस्स्वराट् । नानारूपाभिधो मातर्हरिब्रह्मादिसेवितः

母よ、この主はマヘーシャ—まさしくシャンカラ—諸神の主にして自在の王である。多くの姿、多くの御名で知られ、ハリ（ヴィシュヌ）やブラフマー、その他の神々によっても礼拝される。

Verse 55

अधिष्ठानं च सर्वेषां कर्ता हर्ता च स प्रभुः । निर्विकारी त्रिदेवेशो ह्यविनाशी सनातनः

彼は万有の依り処であり、その主は為す者であると同時に、収め取り退かせる者でもある。不変にして三神の主、滅びることなく、永遠である。

Verse 56

यदर्थे देवतास्सर्वा आयाता किंकरीकृताः । द्वारि ते सोत्सवाश्चाद्य किमतोऽन्यत्परं सुखम्

汝のために諸天の神々は皆来たりて侍者となり、今日まさに汝の門前に立ち、祭りの歓喜をもって祝している。これに勝る至福が他にあろうか。

Verse 57

उत्तिष्ठातः प्रयत्नेन जीवितं सफलं कुरु । देहि मां त्वं शिवायास्मै स्वाश्रमं कुरु सार्थकम्

努めて起き上がり、己が命をまことに実りあるものとせよ。われをかの主シヴァに与え、汝のアーシュラマ（家住の法）を意義深く成就させよ。

Verse 58

देहि मां परमेशाय शंकराय जनन्यहो । स्वीकुरु त्वमिमं मातर्विनयम्मे ब्रवीमि ते

「母上よ！至上主パラメーシャ、シャンカラに私をお与えください。母上よ、この願いをお受け入れください。私はへりくだって、あなたに嘆願いたします。」

Verse 59

चेन्न दास्यसि तस्मै मां न वृणेऽन्यमहं वरम् । भागं लभेत्कथं सैंहं शृगालः परवंचकः

「もし母上が私をあのお方にお与えくださらぬなら、私は他のいかなる恩寵も望みません。欺くジャッカルが、どうして獅子の取り分を得られましょうか。」

Verse 60

मनसा वचसा मातः कर्मणा च हरस्त्वयम् । मया वृतो वृतश्चैव यदिच्छसि तथा कुरु

「母上よ、心によっても、言葉によっても、行いによっても、あなたはまことにハラ（シヴァ）を得られました。私はあなたを選び、あなたもまた私を選ばれた—今は、あなたの望むままになさってください。」

Verse 61

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य शिवावाक्यं मेना शैलेश्वरप्रिया । सुविलप्य महाक्रुद्धा गृहीत्वा तत्कलेवरम्

ブラフマーは言った。シヴァのこれらの言葉を聞いて、山の主の愛妻メーナーは激しく嘆き悲しんだ。そして、激しい怒りに駆られ、彼女はその体を取り上げた。

Verse 62

मुष्टिभिः कूर्परैश्चैव दन्तान्धर्षयती च सा । ताडयामास तां पुत्रीं विह्वलातिरुषान्विता

拳と肘で打ち、怒りに歯を食いしばりながら、彼女はその娘を打った。激しい怒りに圧倒され、我を忘れて。

Verse 63

ये तत्र ऋषयस्तात त्वदाद्याश्चापरे मुने । तद्धस्तात्ताम्परिच्छिद्य नित्युर्दूरतरं ततः

「いとしき者よ、そこにいたリシたち――まず汝をはじめ、ほかの者たちも、ああムニよ――彼の手から彼女を受け取り、己らの庇護のもとに置いてから、そこを遠く離れて退いたのだ。」

Verse 64

तान्वै तथा विधान्दृष्ट्वा भर्त्सयित्वा पुनः पुनः । उवाच श्रावयन्ती सा दुर्वचो निखिलान्पुनः

彼らがそのように不当な振る舞いをするのを見て、彼女は幾度も幾度も叱責した。さらに皆に聞かせるようにして、あの辛辣な言葉のすべてを、再び語り放った。

Verse 65

मेनोवाच । किं मेना हि करिष्येऽहं दुष्टां ग्रहवतीं शिवाम् । दास्याम्यस्यै गरन्तीव्रं कूपे क्षेप्स्यामि वा ध्रुवम्

メーナーは言った。「このシヴァーは性根が悪く、まるで邪なる影響に取り憑かれている。わたしは彼女に猛毒を与えるか、さもなくば必ず井戸へ投げ込んでしまおう。」

Verse 66

छेत्स्यामि कालीमथवा शस्त्रास्त्रैर्भूरिखण्डशः । निमज्जयिष्ये वा सिन्धौ स्वसुताम्पार्वतीं खलु

「あるいは我は武器にてカーリーを幾多の断片に斬り裂くか、さもなくばまことに我が娘パールヴァティーを大海に沈めよう。」

Verse 67

अथवा स्वशरीरं हि त्यक्ष्याम्याश्वन्यथा ध्रुवम् । न दास्ये शम्भवे कन्यां दुर्गां विकटरूपिणे

「さもなくば、我はただちにこの身を捨てよう—それは確かなこと。猛々しく畏るべき姿のドゥルガーなる我が娘を、シャンブ（Śambhu）には決して与えぬ。」

Verse 68

वरोऽयं कीदृशो भीमोऽनया लब्धश्च दुष्टया । कारितश्चोपहासो मे गिरेश्चापि कुलस्य हि

「この邪悪な女が得たという、この恐るべき恩寵とはいったい何なのだ。彼女は私を嘲りの的にし、さらにギリーシャ（シヴァ）までも、そして我ら一族全体の名誉をも笑いものにした。」

Verse 69

न माता न पिता भ्राता न बन्धुर्गोत्रजोऽपि हि । नो सुरूपं न चातुर्य्यं न गुहं वास्य किंचन

彼には母も父もなく、兄弟もなく、同族の縁者すらいない。容姿の麗しさもなく、才知もなく、隠れた美徳とて何一つないのだ。

Verse 70

न वस्त्रं नाप्यलङ्कारास्सहायाः केऽपि तस्य न । वाहनं न शुभं ह्यस्य न वयो न धनन्तथा

彼には衣もなく、飾りもない。連れ立つ者も一人としていない。吉祥なる乗り物もなく、若さもなく、財もまたない。

Verse 71

न पावित्र्यं न विद्या च कीदृशः काय आर्तिदः । किं विलोक्य मया पुत्री देयास्मै स्यात्सुमंगला

「彼には清浄もなく、学識もない。この苦しみを与える者は、いかなる身を有するのか。いかなる徳を見て、わが娘を彼に与え、娘が真にスマンガラ（吉祥）となるというのか。」

Verse 72

ब्रह्मोवाच । इत्यादि सुविलप्याथ बहुशो मेनका तदा । रुरोदोच्चैर्मुने सा हि दुःखशोकपरिप्लुता

ブラフマーは語った。「このように幾度も嘆き終えると、その時メーナカーは悲しみと憂いに満たされ、聖仙よ、大声で泣き叫んだ。」

Verse 73

अथाहन्द्रुतमागत्याकथयम्मेनकां च ताम् । शिवतत्त्वं च परमं कुज्ञानहरमुत्तमम्

そのとき彼は言った。「急いで来て、メーナカーにも告げよ——迷妄の知を除き去る最上の真理、至高のシヴァ・タットヴァを彼女に説け。」

Verse 74

ब्रह्मोवाच । श्रोतव्यम्प्रीतितो मेने मदीयं वचनं शुभम् । यस्य श्रवणतः प्रीत्या कुबुद्धिस्ते विनश्यति

ブラフマーは言った。「メーナよ、わたしの吉祥なる言葉を、喜びの信と敬虔をもって聴きなさい。愛の信心をもって聞く者には、誤った理解と誤謬の判断が滅する。」

Verse 75

शङ्करो जगतः कर्ता भर्ता हर्ता तथैव च । न त्वं जानासि तद्रूपं कथन्दुःखं समीहसे

シャンカラはまことに宇宙の創造者であり、保持者であり、また融解（滅尽）する者でもある。汝がその真実の御本性を知らぬのに、どうして自ら進んで悲苦を求めるのか。

Verse 76

अनेकरूपनामा च नाना लीलाकरः प्रभुः । सर्वस्वामी स्वतन्त्रश्च मायाधीशोऽविकल्पकः

彼は多くの姿と多くの名を持ち、さまざまな神聖なるリーラー（神戯）を現す主である。万有の主にして常に自在独立、マーヤーを統べ、あらゆる限定的な分別と二者択一を超えた唯一者である。

Verse 77

इति विज्ञाय मेने त्वं शिवान्देहि शिवाय वै । कुहठन्त्यज कुज्ञानं सर्वकार्यविनाशनम्

かく悟って彼は決した。「汝はシヴァーである。まことにシヴァに己を捧げよ。ねじれた頑迷さを捨て、虚偽の知を払い去れ。それはあらゆる尊い行いを滅ぼすからである。」

Verse 78

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ता सा मया मेना विलपन्ती मुहुर्मुहुः । लज्जां किंचिच्छनैस्त्यक्त्वा मुने मां वाक्यमब्रवीत्

ブラフマーは言った。「このように私が告げると、メーナーは幾度も幾度も嘆き泣いた。やがて少しずつ恥じらいを捨て、聖仙よ、彼女は私に次の言葉を語った。」

Verse 79

मेनोवाच । किमर्थन्तु भवान्ब्रह्मन्रूपमस्य महावरम् । व्यर्थीकरोति किमियं हन्यतां न स्वयं शिवा

メーナーは言った。「おおブラフマンよ、なぜあなたはその大いなる授けものと、最上の姿とを無益なものにするのですか。なぜこの者が殺されねばならないのです—なぜシヴァー女神ご自身が討たれないのですか。」

Verse 80

न वक्तव्यं च भवता शिवाय प्रतिदीयताम् । न दास्येऽहं शिवायैनां स्वसुताम्प्राणवल्लभाम्

「そして『彼女をシヴァにお与えなさい』などと、あなたは口にしてはなりません。私はこの子を—わが娘、命のごとく愛しい娘を—シヴァにお渡しはいたしません。」

Verse 81

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ते तु तदा सिद्धाः सनकाद्या महामुने । समागत्य महाप्रीत्या वचनं हीदमब्रुवन्

ブラフマーは言った。「このように語られるや、ああ大聖者よ、成就者たち—サナカら—は大いなる歓喜に満ちて進み出て、次の言葉を述べた。」

Verse 82

सिद्धा ऊचुः । अयम्वै परमस्साक्षाच्छिवः परसुखावहः । कृपया च भवत्पुत्र्यै दर्शनन्दत्तवान्प्रभुः

シッダたちは言った。「これこそまことに至上者—我らの前に顕れたシヴァその御身—無上の安楽を授けるお方である。慈悲ゆえに主は、あなたの娘に神聖なる拝謁（ダルシャナ）をお授けになった。」

Verse 83

ब्रह्मोवाच । अथोवाच तु तान्मेना विलप्य च मुहुर्मुहुः । न देया तु मया सम्यग्गिरिशायोग्ररूपिणे

ブラフマーは言った。ついでメーナーは、幾度も嘆き泣きつつ彼らに語った。「まことに、恐るべき姿を帯びるギリーシャに（娘を）正しく与えるべきではない。」

Verse 84

किमर्थन्तु भवन्तश्च सर्वे सिद्धाः प्रपञ्चिनः । रूपमस्याः परं नाम व्यर्थीकर्त्तुं समुद्यताः

「いかなる理由で、汝らすべては—成就せるシッダにして世事にも通じながら—彼女の至上の姿と最上の名を、むなしくせんと努めるのか。」

Verse 85

इत्युक्ते च तया तत्र मुनेऽहं चकितोऽभवम् । सर्वे विस्मयमापन्ना देवसिद्धर्षिमानवाः

彼女がその場でかく語ったとき、ああ牟尼よ、私は驚愕した。すると、神々・シッダたち・リシたち・人々のすべてが、驚嘆に沈んだ。

Verse 86

एतस्मिन्समये तस्या हठं श्रुत्वा दृढं महत् । द्रुतं शिवप्रियो विष्णुस्समागत्याऽब्रवीदिदम्

その時、彼女の偉大で堅固な決意を聞き、常に主シヴァに愛されるヴィシュヌは速やかに来たりて、かく語った。

Verse 87

विष्णुरुवाच । पितॄणां च प्रिया पुत्री मानसी गुणसंयुता । पत्नी हिमवतस्साक्षाद्ब्रह्मणः कुलमुत्तमम्

ヴィシュヌは言った。「彼女は祖霊（ピトリ）に愛される娘、意より生まれ、徳を具えた者である。まことにヒマヴァーンの妃そのものであり、梵天（ブラフマー）の最勝の家系に属する。」

Verse 88

सहायास्तादृशा लोके धन्या ह्यसि वदामि किम् । धर्मस्याधारभूतासि कथं धर्मं जहासि हि

そなたのような助け手はこの世に稀である――まことに福徳に恵まれている、これ以上何を言おう。そなたはダルマそのものの支えであるのに、いかでダルマを捨て得ようか。

Verse 89

देवैश्च ऋषिभिश्चैव ब्रह्मणा वा मया तथा । विरुद्धं कथ्यते किं नु त्वयैव सुविचार्यताम्

それが神々によるものであれ、リシたちによるものであれ、ブラフマーによるものであれ、あるいはこの私によるものであれ――ここで語られていることに、真実と正しき秩序に背くものが何かあるだろうか。そなた自身、よく思惟せよ。

Verse 90

शिवत्वं न च जानासि निर्गुणस्य गुणस्स हि । विरूपस्स सुरूपो हि सर्वसेव्यस्सतां गतिः

そなたは真に「シヴァたる境地（Śivatva）」を知らぬ。彼はニルグナ（あらゆる属性を超越）でありながら、まさに諸属性の根拠である。世の眼には無相あるいは異様に映ろうとも、本質においては至上の美である。万有に礼拝され、善き者たちの帰依処にして究竟の目的地である。

Verse 91

तेनैव निर्मिता देवी मूलप्रकृतिरीश्वरी । तत्पार्श्वे च तदा तेन निर्मितः पुरुषोत्तमः

ただ彼のみが、女神—イーシュヴァリー、根本自然ムーラ・プラクリティ—を顕現させ、さらにその御側に、至上の人プルショーत्तマを現し給うた。

Verse 92

ताभ्यां चाहं तथा ब्रह्मा ततश्च गुणरूपतः । अवतीर्य स्वयं रुद्रो लोकानां हितकारकः

その二つの根源より、我とブラフマーとが生じた。さらにルドラ自ら、グナ（guṇa）より成る姿を帯びて降臨し、諸世界の利益をなした。

Verse 93

ततो वेदास्तथा देवा यत्किंचिद्दृश्यते जगत् । स्थावरं जंगमं चैव तत्सर्वं शकरादभूत्

彼よりヴェーダと諸神が生じた。まことに、この世に見えるもの—不動なるものも動くものも—そのすべてはシャンカラより顕れ出た。

Verse 94

तद्रूपम्वर्णितं केन ज्ञायते केन वा पुनः । मया च ब्रह्मणा यस्य ह्यतो लब्धश्च नैव हि

その御姿を真に説き明かせる者が誰であろうか。ましてや、再びそれを完全に知り尽くせる者が誰であろう。われ—梵天ブラフマー—でさえ、かの御方の真実を全きまでに把握したことはない。

Verse 95

आब्रह्मस्तम्बपर्यंतं यत्किञ्चिद्दृश्यते जगत् । तत्सर्वं च शिवं विद्धि नात्र कार्या विचारणा

梵天より一葉の草に至るまで、この宇宙として見えるものはすべて、ただシヴァであると知れ。ここに、さらに思案する必要はない。

Verse 96

स एवेदृक्सुरूपेणावतीर्णो निजलीलया । शिवातपः प्रभावाद्धि तव द्वारि समागतः

かの御方ご自身が、このように麗しき御姿をとり、自らの神聖なるリーラーによって降臨された。まことに、シヴァへの苦行（タパス）の威力により、御方は汝の門前に来られたのだ。

Verse 97

तस्मात्त्वं हिमवत्पत्नि दुःखं मुञ्च शिवम्भज । भविष्यति महानन्दः क्लेशो यास्यति संक्षयम्

ゆえに、ヒマヴァーンの妃よ、憂いを捨て、篤き信愛をもってシヴァを礼拝し帰依せよ。大いなる歓喜は必ず現れ、汝の苦悩はことごとく尽き果てるであろう。

Verse 98

ब्रह्मोवाच एवम्प्रबोधितायास्तु मेनकाया अभून्मुने । तस्यास्तु कोमलं किंचिन्मनो विष्णुप्रबोधितम्

ブラフマーは語った。「賢者よ、このように諭されてメーナカーは受け入れる心となった。内より和らいだその柔らかな心は、ヴィシュヌの勧めによって幾ばくか目覚めたのである。」

Verse 99

परं हठं न तत्याज कन्यान्दातुं हराय न । स्वीचकार तदा मेना शिवमायाविमोहि ता

しかし彼女は、乙女をハラ（シヴァ）に与えまいという強い頑なさを捨てなかった。だがやがて、シヴァの神なるマーヤーに惑わされたメーナーは同意を与えた。

Verse 100

उवाच च हरिं मेना किञ्चिद्बुद्ध्वा गिरिप्रिया । श्रुत्वा विष्णुवचो रम्यं गिरिजाजननी हि सा

その後、山（ヒマーラヤ）に愛され、またギリジャーの母であるメーナーは、ヴィシュヌの麗しい言葉を聞いて幾ばくか事情を悟り、ハリに向かって語った。

Verse 101

यदि रम्यतनुस्स स्यात्तदा देया मया सुता । नान्यथा कोटिशो यत्नैर्वच्मि सत्यन्दृढं वचः

「もし彼がまことに麗しく相応しい御身を具えているなら、我が娘を婚姻として授けよう。さもなくば、たとえ千万の努力を重ねようとも叶わぬ。これは堅固なる真実、揺るがぬ誓願として我は語る。」

Verse 102

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा वचनं मेना तूष्णीमास दृढव्रता । शिवेच्छाप्रेरिता धन्या तथा याखिलमोहिनी

ブラフマーは語った。「かく言い終えると、堅き誓いに立つメナーは沈黙した。まことに彼女は福徳ある者、シヴァの御意に促され、なお万有を魅了し惑わせ得る者であった。」