Sarga 16

Verse 1

ततो नारायणो देवो नियुक्तस्सुरसत्तमै:।जानन्नपि सुरानेवं श्लक्ष्णं वचनमब्रवीत्।।।।

そのとき、神々の中の最勝者らに請われたナーラーヤナ神は、すでに承知していながらも、彼らに柔らかな言葉で語りかけた。

Verse 2

उपाय: को वधे तस्य रावणस्य दुरात्मन:।यमहं तं समास्थाय निहन्यामृषिकण्टकम्।।।।

「これをふさわしき王妃たちに与えて食させよ。彼女らを通して、汝がこの祭祀を行う目的である王子たちを得るであろう、大王よ。」

Verse 3

एवमुक्तास्सुरास्सर्वे प्रत्यूचुर्विष्णुमव्ययम्।मानुषीं तनुमास्थाय रावणं जहि संयुगे।।।।

かく告げられると、すべての神々は不滅のヴィシュヌに答えた。「人の身を取り、戦いにおいてラーヴァナを討ち滅ぼしてください。」

Verse 4

स हि तेपे तपस्तीव्रं दीर्घकालमरिन्दम ।येन तुष्टोऽभवद्ब्रह्मा लोककृल्लोकपूर्वज:।।।।

彼は長きにわたり激しいタパス（苦行）を修めた、敵を屈する者よ。そのゆえに、世界の創造主であり世界に先立つブラフマーは満足した。

Verse 5

सन्तुष्ट: प्रददौ तस्मै राक्षसाय वरं प्रभु:। 04नानाविधेभ्यो भूतेभ्यो भयं नान्यत्र मानुषात्।।।।अवज्ञाता: पुरा तेन वरदाने हि मानवा:। 105

主は満足し、そのラークシャサに一つのヴァラ（恩寵）を授けた。さまざまな種の生きものからは恐れを抱かぬが—ただ人間だけは例外である。というのも、その恩寵を願うにあたり、彼はかつて人間を侮っていたからである。

Verse 6

एवं पितामहात्तस्माद्वरं प्राप्य स दर्पित:।।।।उत्सादयति लोकान्त्रीन् स्त्रियश्चाप्यपकर्षति ।तस्मात्तस्य वधो दृष्टो मानुषेभ्य: परन्तप।।।।

かくして彼は梵天ブラフマーよりその恩寵を得るや驕り高ぶり、三界を荒らし、さらには女たちをも力ずくでさらった。ゆえに、敵を焼き尽くす者よ、彼の死は人の手によって訪れると見定められた。

Verse 7

एवं पितामहात्तस्माद्वरं प्राप्य स दर्पित:।।1.16.6।।उत्सादयति लोकान्त्रीन् स्त्रियश्चाप्यपकर्षति ।तस्मात्तस्य वधो दृष्टो मानुषेभ्य: परन्तप।।1.16.7।।

かくして彼は梵天ブラフマーよりその恩寵を得るや驕り高ぶり、三界を荒らし、さらには女たちをも力ずくでさらった。ゆえに、敵を焼き尽くす者よ、彼の死は人の手によって訪れると見定められた。

Verse 8

इत्येतद्वचनं श्रुत्वा सुराणां विष्णुरात्मवान्।पितरं रोचयामास तदा दशरथं नृपम्।।।।

神々のこの言葉を聞くと、心を治めたヴィシュヌは、そのときダシャラタ王を自らの父として嘉し、定めた。

Verse 9

स चाप्यपुत्रो नृपतिस्तस्मिन्काले महाद्युति:।अयजत्पुत्रियामिष्टिं पुत्रेप्सुररिसूदन:।।।।

その頃、まばゆい威光を備えた王は、子なき身でありながら、子を得んと願い、敵を滅ぼす者として、子授けの祭儀プトラカーメーシュティ（putrakāmeṣṭi）を執り行った。

Verse 10

स कृत्वा निश्चयं विष्णुरामन्त्र्य च पितामहम्।अन्तर्धानं गतो देवै: पूज्यमानो महर्षिभि:।।।।

かくしてヴィシュヌは決意を定め、ピターマハ（ブラフマー）に別れを告げた。神々と大聖仙に礼拝されつつ、彼はその姿を隠し、見えなくなった。

Verse 11

तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।।।कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।।।

そのとき、祭主が供物を捧げているさなか、祭火より、比類なき光輝を放ち、無量の武勇と大いなる力を具えた偉大なる天なる存在が顕れた。

Verse 12

तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।1.16.11।। कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।1.16.12।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।1.16.13।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।1.16.14।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।1.16.15।।

そのとき、祭主が供物を捧げているさなか、祭火より、比類なき光輝を放ち、無量の武勇と大いなる力を具えた偉大なる天なる存在が顕れた。

Verse 13

तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।1.16.11।। कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।1.16.12।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।1.16.13।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।1.16.14।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।1.16.15।।

そのとき、祭主が供物を捧げているさなか、祭火より、比類なき光輝を放ち、無量の武勇と大いなる力を具えた偉大なる天なる存在が顕れた。

Verse 14

तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।1.16.11।। कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।1.16.12।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।1.16.13।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।1.16.14।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।1.16.15।।

そのとき、祭主が供物を捧げているさなか、祭火より、比類なき光輝を放ち、無量の武勇と大いなる力を具えた偉大なる天なる存在が顕れた。

Verse 15

तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।1.16.11।। कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।1.16.12।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।1.16.13।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।1.16.14।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।1.16.15।।

そのとき、祭主が供物を捧げているさなか、祭火より、比類なき光輝を放ち、無量の武勇と大いなる力を具えた偉大なる天なる存在が顕れた。

Verse 16

समवेक्ष्याब्रवीद्वाक्यमिदं दशरथं नृपम्।प्राजापत्यं नरं विद्धि मामिहाभ्यागतं नृप।।।।

ダシャラタ王を見て、彼はこう告げた。「大王よ、我はプラジャーパティより遣わされた者、ここに来たりし人と知り給え。」

Verse 17

तत: परं तदा राजा प्रत्युवाच कृताञ्जलि:।भगवन् स्वागतं तेऽस्तु किमहं करवाणि ते।।।।

すると王は合掌して答えた。「尊き御方よ、ようこそお越しくださいました。わたしに何をなさせ給うか。」

Verse 18

अथो पुनरिदं वाक्यं प्राजापत्यो नरोऽब्रवीत्।राजन्नर्चयता देवानद्य प्राप्तमिदं त्वया।।।।

さらにプラジャーパティの使者は言った。「王よ、汝が神々を礼拝したゆえに、今日これを得たのだ。」

Verse 19

इदं तु नृपशार्दूल पायसं देवनिर्मितम्।प्रजाकरं गृहाण त्वं धन्यमारोग्यवर्धनम्।।।।

「王の中の虎よ、神々の造りしこのパーヤサを受けよ。子を授け、福徳をもたらし、健やかさを増す。」

Verse 20

भार्याणामनुरूपाणामश्नीतेति प्रयच्छ वै।तासु त्वं प्राप्स्यसे पुत्रान्यदर्थं यजसे नृप।।।।

「これをふさわしき王妃たちに与えて食させよ。彼女らを通して、汝がこの祭祀を行う目的である王子たちを得るであろう、大王よ。」

Verse 21

तथेति नृपति: प्रीतश्शिरसा प्रतिगृह्यताम्।पात्रीं देवान्नसम्पूर्णां देवदत्तां हिरण्मयीम्।।।।

「そのとおりに」と喜びに満ちた王は、敬虔に頭を垂れて拝し、神々より授けられた、天の食を満たした黄金の器を受け取った。

Verse 22

अभिवाद्य च तद्भूतमद्भुतं प्रियदर्शनम्।मुदा परमया युक्तश्चकाराभिप्रदक्षिणम्।।।।

麗しくも不思議なるその存在に礼拝を捧げ、彼は至上の歓喜に満たされて、敬意をもってその周りを右繞した。

Verse 23

ततो दशरथ: प्राप्य पायसं देवनिर्मितम्।बभूव परमप्रीत: प्राप्य वित्तमिवाधन:।।।।

その後、ダシャラタは神々の作りしパーヤサを得て、貧しき者が忽ち財を得るがごとく、限りなく喜びに満たされた。

Verse 24

ततस्तदद्भुतप्रख्यं भूतं परमभास्वरम्।संवर्तयित्वा तत्कर्म तत्रैवान्तरधीयत।।।।

やがて、驚くべき姿にして至極に輝くその存在は、その務めを果たし終えると、まさにその場で姿を消した。

Verse 25

हर्षरश्मिभिरुद्योतं तस्यान्त:पुरमाबभौ।शारदस्याभिरामस्य चन्द्रस्येव नभोंऽशुभि:।।।।

その奥宮は歓喜の光に照らされて輝き、あたかも麗しき月の光芒が秋の空を照らすがごとくであった。

Verse 26

सोऽन्त:पुरं प्रविश्यैव कौसल्यामिदमब्रवीत्।पायसं प्रतिगृह्णीष्व पुत्रीयं त्विदमात्मन:।।।।

内宮に入ると、彼はカウサリヤーにこう告げた。「このパーヤサをお受けください。これはあなたのためであり、子を授ける霊妙の供物です。」

Verse 27

कौसल्यायै नरपति: पायसार्धं ददौ तदा।अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिप:।।।।कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात्।प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम्।।।।अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महीपति:।एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक् ।।।।

そのとき王はパーヤサの半分をカウサリヤーに与え、残りの半分からさらに半分をスミトラーに与えた。子を得んがため、残った分の半分をカイケーイーに授け、さらに大地の主は思いを巡らせて、最後に残った一分—甘露（アムリタ）にも似たパーヤサ—をスミトラーに与えた。かくして王は、妃たちにそれぞれ別々にパーヤサを分け与えた。

Verse 28

कौसल्यायै नरपति: पायसार्धं ददौ तदा।अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिप:।।1.16.27।।कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात्। प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम्।।1.16.28।। अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महीपति:।एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक् ।।1.16.29।।

そのとき王はパーヤサの半分をカウサリヤーに与え、残りの半分からさらに半分をスミトラーに与えた。子を得んがため、残った分の半分をカイケーイーに授け、さらに大地の主は思いを巡らせて、最後に残った一分—甘露（アムリタ）にも似たパーヤサ—をスミトラーに与えた。かくして王は、妃たちにそれぞれ別々にパーヤサを分け与えた。

Verse 29

कौसल्यायै नरपति: पायसार्धं ददौ तदा।अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिप:।।1.16.27।।कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात्। प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम्।।1.16.28।। अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महीपति:।एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक् ।।1.16.29।।

そのとき王はパーヤサの半分をカウサリヤーに与え、残りの半分からさらに半分をスミトラーに与えた。子を得んがため、残った分の半分をカイケーイーに授け、さらに大地の主は思いを巡らせて、最後に残った一分—甘露（アムリタ）にも似たパーヤサ—をスミトラーに与えた。かくして王は、妃たちにそれぞれ別々にパーヤサを分け与えた。

Verse 30

तास्त्वेतत्पायसं प्राप्य नरेन्द्रस्योत्तमास्स्त्रय:।सम्मानं मेनिरे सर्वां: प्रहर्षोदितचेतस:।।।।

その三人の高貴な王妃は、王よりそのパーヤサ（payasa）を受け取ると、皆みずから栄誉を得たと思い、歓喜に心を満たした。

Verse 31

ततस्तु ता: प्राश्य तदुत्तमास्त्रियोमहीपतेरुत्तमपायसं पृथक्।हुताशनादित्यसमानतेजसोऽचिरेण गर्भान्प्रतिपेदिरे तदा।।।।

それから高貴な妃たちは、王の最上のパーヤサをそれぞれ分けて食すると、ほどなく懐妊し、その光輝は火と太陽に等しかった。

Verse 32

ततस्तु राजा प्रसमीक्ष्य ता: स्त्रिय:प्ररूढगर्भा: प्रतिलब्धमानस:।बभूव हृष्टस्त्रिदिवे यथा हरि:सुरेन्द्रसिद्धर्षिगणाभिपूजित:।।।।

王は、后たちの胎がすでに確かに宿っているのを見て、心の安らぎを取り戻し、歓喜に満たされた――それは、天界トリディヴァにおいて、インドラとシッダやリシの群れに礼拝されるハリ（ヴィシュヌ）のごとくであった。

Verse 33

神々のこの言葉を聞くと、心を治めたヴィシュヌは、そのときダシャラタ王を自らの父として嘉し、定めた。