Sarga 3

Verse 1

तेषामञ्जलिपद्मानि प्रगृहीतानि सर्वशः।प्रतिगृह्याब्रवीद्राजा तेभ्यः प्रियहितं वचः।।।।

あまねく恭敬して差し上げられた、蓮華のような合掌を受け取ると、王は彼らに、喜ばしくも益ある言葉を語った。

Verse 2

अहोऽस्मि परमप्रीतः प्रभावश्चातुलो मम।यन्मे ज्येष्ठं प्रियं पुत्रं यौवराज्यस्थमिच्छथ।।।।

ああ、我はこの上なく歓喜し、我が威光もまた比類ない。汝らが、我が愛する長子をユヴァラージャ、すなわち皇太子として立てようと望むゆえに。

Verse 3

इति प्रत्यर्च्य तान्राजा ब्राह्मणानिदमब्रवीत्।वसिष्ठं वामदेवं च तेषामेवोपशृण्वताम्।।।।

かくして王は、かのバラモンたちをしかるべく返礼して敬い、他の者たちが聞き入る中、ヴァシシュタとヴァーマデーヴァに向けてこの言葉を語った。

Verse 4

चैत्रश्श्रीमानयं मासः पुण्यः पुष्पितकाननः।यौवराज्याय रामस्य सर्वमेवोपकल्प्यताम्।।।।राज्ञस्तूपरते वाक्ये जनघोषो महानभूत्।

「この栄えあるチャイトラの月は聖なる月、林は花に満ちている。ラーマを皇太子として灌頂するため、すべてを整えよ。」王が言葉を終えると、民衆から大いなる歓呼が湧き起こった。

Verse 5

शनैस्तस्मिन्प्रशान्ते च जनघोषे जनाधिपः।।।।वसिष्ठं मुनिशार्दूलं राजा वचनमब्रवीत्।

人々のざわめきが次第に鎮まったとき、臣民の主たる王は、聖仙の中の虎ヴァシシュタに、次の言葉を告げた。

Verse 6

अभिषेकाय रामस्य यत्कर्म सपरिच्छदम्।।।।तदद्य भगवन् सर्वमाज्ञापयितु मर्हसि।

尊き御方よ、ラーマの聖なる灌頂・即位（アビシェーカ）を執り行うため、必要な品々を含めて一切を本日ご命令ください。

Verse 7

तच्छ्रुत्वा भूमिपालस्य वसिष्ठो द्विजसत्तमः।।।।आदिदेशाग्रतो राज्ञ स्स्थितान्युक्तान् कृताञ्जलीन्।

王の言葉を聞くや、婆羅門の中でも最勝のヴァシシュタは、王の御前に合掌して立つ任命された役人たちに指示を下した。

Verse 8

सुवर्णादीनि रत्नानि बलीन् सर्वौषधीरपि।।।।शुक्लमाल्यांश्च लाजांश्च पृथक्च मधुसर्पिषी।अहतानि च वासांसि रथं सर्वायुधान्यपि।।।।चतुरङ्गबलं चैव गजं च शुभलक्षणम्।चामरव्यजने श्वेते ध्वजं छत्रं च पाण्डुरम्।।।।शतं च शातकुम्भानां कुम्भानाग्निवर्चसाम्।हिरण्यशृङ्गमृषभं समग्रं व्याघ्रचर्म च।।।।उपस्थापयत प्रातरग्न्यगारं महीपतेः।

明朝までに、王の火の聖所に次を整えよ。黄金などの貴金属と宝玉、供物と諸薬草。白き花鬘、炒り穀、そして蜂蜜とギーは別々に。未使用の衣、戦車、あらゆる武器。四部の軍勢と吉相を備えた象。白いヤク尾の払子、旗と淡色の天蓋。光り輝く黄金の器を百。完全な虎皮。さらに金で飾った角を持つ牡牛を。

Verse 9

सुवर्णादीनि रत्नानि बलीन् सर्वौषधीरपि।।2.3.8।। शुक्लमाल्यांश्च लाजांश्च पृथक्च मधुसर्पिषी। अहतानि च वासांसि रथं सर्वायुधान्यपि।।2.3.9।। चतुरङ्गबलं चैव गजं च शुभलक्षणम्। चामरव्यजने श्वेते ध्वजं छत्रं च पाण्डुरम्।।2.3.10।। शतं च शातकुम्भानां कुम्भानाग्निवर्चसाम्। हिरण्यशृङ्गमृषभं समग्रं व्याघ्रचर्म च।।2.3.11।। उपस्थापयत प्रातरग्न्यगारं महीपतेः।

明朝までに、王の火の聖所に次を整えよ。黄金などの貴金属と宝玉、供物と諸薬草。白き花鬘、炒り穀、そして蜂蜜とギーは別々に。未使用の衣、戦車、あらゆる武器。四部の軍勢と吉相を備えた象。白いヤク尾の払子、旗と淡色の天蓋。光り輝く黄金の器を百。完全な虎皮。さらに金で飾った角を持つ牡牛を。

Verse 10

सुवर्णादीनि रत्नानि बलीन् सर्वौषधीरपि।।2.3.8।। शुक्लमाल्यांश्च लाजांश्च पृथक्च मधुसर्पिषी। अहतानि च वासांसि रथं सर्वायुधान्यपि।।2.3.9।। चतुरङ्गबलं चैव गजं च शुभलक्षणम्। चामरव्यजने श्वेते ध्वजं छत्रं च पाण्डुरम्।।2.3.10।। शतं च शातकुम्भानां कुम्भानाग्निवर्चसाम्। हिरण्यशृङ्गमृषभं समग्रं व्याघ्रचर्म च।।2.3.11।। उपस्थापयत प्रातरग्न्यगारं महीपतेः।

夜明けまでに、王の火殿アグニ・グリハに供えよ。黄金および諸々の貴金属、宝玉、供物とあらゆる薬草。白き花鬘と炒り穀。蜜とギーは別々に。新しい衣、戦車、あらゆる武器。四部の軍勢と、吉相を具えた象。白き牦牛尾の払子、旗、淡白の天蓋。輝く黄金の器を百。角に金を施した完全な牡牛と、虎皮を。

Verse 11

सुवर्णादीनि रत्नानि बलीन् सर्वौषधीरपि।।2.3.8।।शुक्लमाल्यांश्च लाजांश्च पृथक्च मधुसर्पिषी।अहतानि च वासांसि रथं सर्वायुधान्यपि।।2.3.9।।चतुरङ्गबलं चैव गजं च शुभलक्षणम्।चामरव्यजने श्वेते ध्वजं छत्रं च पाण्डुरम्।।2.3.10।।शतं च शातकुम्भानां कुम्भानाग्निवर्चसाम्।हिरण्यशृङ्गमृषभं समग्रं व्याघ्रचर्म च।।2.3.11।।उपस्थापयत प्रातरग्न्यगारं महीपतेः।

夜明けまでに、王の火殿アグニ・グリハに供えよ。黄金および諸々の貴金属、宝玉、供物とあらゆる薬草。白き花鬘と炒り穀。蜜とギーは別々に。新しい衣、戦車、あらゆる武器。四部の軍勢と、吉相を具えた象。白き牦牛尾の払子、旗、淡白の天蓋。輝く黄金の器を百。角に金を施した完全な牡牛と、虎皮を。

Verse 12

यच्चान्यत्किञ्चिदेष्टव्यं तत्सर्वमुपकल्प्यताम्।।।।अन्तःपुरस्य द्वाराणि सर्वस्य नगरस्य च।चन्दनस्रग्भिरर्च्यन्तां धूपैश्च घ्राणहारिभिः।।।।

また、ほかに必要なものがどれほど小さくとも、すべて整えよ。後宮の門も、都全体の門も、白檀の花鬘で飾り、香り高い薫香で供養せよ。

Verse 13

यच्चान्यत्किञ्चिदेष्टव्यं तत्सर्वमुपकल्प्यताम्।।2.3.12।।अन्तःपुरस्य द्वाराणि सर्वस्य नगरस्य च।चन्दनस्रग्भिरर्च्यन्तां धूपैश्च घ्राणहारिभिः।।2.3.13।।

また、ほかに必要なものがどれほど小さくとも、すべて整えよ。後宮の門も、都全体の門も、白檀の花鬘で飾り、香り高い薫香で供養せよ。

Verse 14

प्रशस्तमन्नं गुणवद्दधिक्षीरोपसेचनम्।द्विजानां शतसाहस्रे यत्प्रकाममलं भवेत्।।।।

勝れた食を調えよ――上質の米にダディ（凝乳）と乳を添えて潤し、清らかにして、十万のバラモンが望むままに満ち足りて食せるほどに。

Verse 15

सत्कृत्य द्विजमुख्यानां श्वःप्रभाते प्रदीयताम्।घृतं दधि च लाजाश्च दक्षिणाश्चापि पुष्कलाः।।।।

最勝のバラモンたちをしかるべく敬い奉ったのち、明日の暁に、ギー、ダディ（凝乳）、炒り穀、そして豊かなダクシナー（布施）を授けよ。

Verse 16

सूर्येऽभ्युदितमात्रे श्वो भविता स्वस्तिवाचनम्।ब्राह्मणाश्च निमन्त्र्यन्तां कल्प्यन्तामासनानि च।।।।

明日、日輪が昇りきらぬうちに吉祥の祝詞を唱えよ。さらにバラモンを招き、座を整えておけ。

Verse 17

आबध्यन्तां पताकाश्च राजमार्गश्च सिंच्यताम्।सर्वे च तालावचरा गणिकाश्च स्वलङ्कृताः।।।।कक्ष्यां द्वितीयामासाद्य तिष्ठन्तु नृपवेश्मनः।

旗幡を結び付け、王の大路には水を撒け。あらゆる芸人とガニカー（遊女）たちは美しく装い、王宮の第二の内庭に至って、そこに控えていよ。

Verse 18

देवायतनचैत्येषुसान्नभक्षा स्सदक्षिणाः।।।।उपस्थापयितव्या स्स्युर्माल्ययोग्याः पृथक्पृथक्।

神殿と聖なる祠においては、食と供物を備え、ダクシナー（布施）を携えた奉仕者をそれぞれ別々に配し、花鬘を捧げるにふさわしい者として立たせよ。

Verse 19

दीर्घासिबद्धा योधाश्च सन्नद्धा मृष्टवाससः।।।।महाराजाङ्गणं सर्वे प्रविशन्तु महोदयम्।

新たな衣をまとい、武具を整え、長剣を帯びたすべての戦士たちは、偉大なる王の栄光ある中庭へ入れ。

Verse 20

एवं व्यादिश्य विप्रौ तौ क्रियास्तत्र सुनिष्ठितौ।।।।चक्रतुश्चैव यच्छेषं पार्थिवाय निवेद्य च।

このようにして、戒律に堅固な二人のバラモンは、その場で祭式の指示を与え、残る務めも成し遂げて、王に奏上した。

Verse 21

कृतमित्येव चाब्रूतां अभिगम्य जगत्पतिम्।।।।यथोक्तवचनं प्रीतौ हर्षयुक्तौ द्विजर्षभौ।

国土の主に近づき、二人のすぐれたバラモンは喜びに満ち、仰せのとおりに「成し遂げました」と申し上げた。

Verse 22

ततस्सुमन्त्रं द्युतिमान्राजा वचनमब्रवीत्।रामः कृतात्मा भवता शीघ्रमानीयतामिति।।।।

そのとき光り輝く王はスーマントラに言った。「自制のラーマを、ただちにここへ連れて来よ。」

Verse 23

स तथेति प्रतिज्ञाय सुमन्त्रो राजशासनात्।।।।रामं तत्रानयाञ्चक्रे रथेन रथिनां वरम्।

御者の中の第一であるスーマントラは「しかと承りました」と誓い、王命に従って戦車にてラーマをそこへ連れて来た。

Verse 24

अथ तत्र समासीना स्तदा दशरथं नृपम्।।।।प्राच्योदीच्याः प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्याश्च भूमिपाः।म्लेच्छाश्चार्याश्च ये चान्ये वनशैलान्तवासिनः।।।।उपासाञ्चक्रिरे सर्वे तं देवा इव वासवम्।

そのときそこに座していた東と北、西と南の諸王――ムレッチャの君主もアーリヤの君主も、また森や山岳の辺境に住む者たちも――皆こぞってダシャラタ王を礼拝した。まるで神々（デーヴァ）がインドラを敬うがごとく。

Verse 25

अथ तत्र समासीना स्तदा दशरथं नृपम्।।2.3.24।।प्राच्योदीच्याः प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्याश्च भूमिपाः।म्लेच्छाश्चार्याश्च ये चान्ये वनशैलान्तवासिनः।।2.3.25।।उपासाञ्चक्रिरे सर्वे तं देवा इव वासवम्।

そのただ中で、その王仙は――マルットの中のインドラのように――宮殿に立ち、車に座して近づいて来る我が子を見た。

Verse 26

तेषां मध्ये स राजर्षिर्मरुतामिव वासवः।।।।प्रासादस्थो रथगतं ददर्शायान्तमात्मजम्।

そのただ中で、その王仙は――マルットの中のインドラのように――宮殿に立ち、車に座して近づいて来る我が子を見た。

Verse 27

गन्धर्वराजप्रतिमं लोके विख्यातपौरुषम्।।।।दीर्घबाहुं महासत्त्वं मत्तमातङ्गगामिनम्।चन्द्रकान्ताननं राममतीव प्रियदर्शनम्।।।।रूपौदार्यगुणैः पुंसां दृष्टिचित्तापहारिणम्।घर्माभितप्ताः पर्जन्यं ह्लादयन्तमिव प्रजाः।।।।न ततर्प समायान्तं पश्यमानो नराधिपः।

ラーマは、世に勇名高いガンダルヴァ王の姿そのもののようであった。長い腕を備え、偉大な気魄をたたえ、酔象のごとき威容ある歩みをなし、月光石のように澄みわたる顔はこの上なく愛でるに足る。容姿の麗しさと品位、徳によって人々の眼と心を奪い、炎暑に灼かれた者を喜ばせる慈雨のように民を潤した。近づく彼を見つめる王は、なお見飽きることがなかった。

Verse 28

गन्धर्वराजप्रतिमं लोके विख्यातपौरुषम्।।2.3.27।।दीर्घबाहुं महासत्त्वं मत्तमातङ्गगामिनम्।चन्द्रकान्ताननं राममतीव प्रियदर्शनम्।।2.3.28।।रूपौदार्यगुणैः पुंसां दृष्टिचित्तापहारिणम्।घर्माभितप्ताः पर्जन्यं ह्लादयन्तमिव प्रजाः।।2.3.29।।न ततर्प समायान्तं पश्यमानो नराधिपः।

人々の中の最勝者ラグハヴァは、御者とともに、カイラーサの峰のごとくそびえるその宮殿に登り、王に拝謁しようとした。

Verse 29

गन्धर्वराजप्रतिमं लोके विख्यातपौरुषम्।।2.3.27।।दीर्घबाहुं महासत्त्वं मत्तमातङ्गगामिनम्।चन्द्रकान्ताननं राममतीव प्रियदर्शनम्।।2.3.28।।रूपौदार्यगुणैः पुंसां दृष्टिचित्तापहारिणम्।घर्माभितप्ताः पर्जन्यं ह्लादयन्तमिव प्रजाः।।2.3.29।।न ततर्प समायान्तं पश्यमानो नराधिपः।

かくして王は、かのバラモンたちをしかるべく返礼して敬い、他の者たちが聞き入る中、ヴァシシュタとヴァーマデーヴァに向けてこの言葉を語った。

Verse 30

अवतार्य सुमन्त्रस्तं राघवं स्यन्दनोत्तमात्।।।।पितुस्समीपं गच्छन्तं प्राञ्जलिः पृष्ठतोऽन्वगात्।

スーマントラはラグハヴァを見事な車から降ろすと、ラーマが父のもとへ向かうのに従い、後ろから合掌して付き従った。

Verse 31

स तं कैलासशृङ्गाभं प्रासादं नरपुङ्गवः।।।।आरुरोह नृपं द्रष्टुं सह सूतेन राघवः।

人々の中の最勝者ラグハヴァは、御者とともに、カイラーサの峰のごとくそびえるその宮殿に登り、王に拝謁しようとした。

Verse 32

स प्राञ्जलिरभिप्रेत्य प्रणतः पितुरन्तिके।।।।नाम स्वं श्रावयन्रामो ववन्दे चरणौ पितुः।

ラーマは合掌して父のもとへ進み、傍らで深く礼拝し、へりくだって自らの名を告げ、父の御足に恭しく触れて拝した。

Verse 33

तं दृष्ट्वा प्रणतं पार्श्वे कृताञ्जलिपुटं नृपः।।।।गृह्याञ्जलौ समाकृष्य सस्वजे प्रियमात्मजम्।

近くに立ち、合掌して身をかがめる愛し子を見て、王はその折り重ねた手を取り、引き寄せて、いとしい息子を抱きしめた。

Verse 34

तस्मै चाभ्युदितं दिव्यं मणिकाञ्चनभूषितम्।।।।दिदेश राजा रुचिरं रामाय परमासनम्।

それから王は、宝玉と黄金で飾られた、輝かしく高く据えられた神聖なる最上の座を、ラーマのために設けよと命じた。

Verse 35

तदासनवरं प्राप्य व्यदीपयत राघवः।।।।स्वयैव प्रभया मेरुमुदये विमलो रविः।

その最上の座に就くや、ラाघヴァは燦然と輝いた——あたかも清らかな朝日のごとく、自らの光でメール山を照らし出すように。

Verse 36

तेन विभ्राजता तत्र सा सभाऽभिव्यरोचत।।।।विमलग्रहनक्षत्रा शारदी द्यौरिवेन्दुना।

彼がそこに輝くと、その सभाもまたいよいよ映えた——清らかな秋の天空が、星々と惑星に満ち、月の光に眩く照らされるように。

Verse 37

तं पश्यमानो नृपतिस्तुतोष प्रियमात्मजम्।।।।अलङ्कृतमिवात्मानमादर्शतलसंस्थितम्।

愛する御子を見つめた王は深い歓喜に満たされた——まるで鏡の面に、飾り立てられた自らの姿を見いだすかのように。

Verse 38

स तं सस्मितमाभाष्य पुत्रं पुत्रवतां वरः।।।।उवाचेदं वचो राजा देवेन्द्रमिव काश्यपः।

微笑みつつ子に語りかけ、父たちの中の最勝たる王はこう言った——それは、カश्यパがデーヴェーンドラに語るがごとくであった。

Verse 39

ज्येष्ठायामसि मे पत्न्यां सदृश्यां सदृशस्सुतः।।।।उत्पन्नस्त्वं गुणश्रेष्ठो मम रामात्मजः प्रियः।

ラーマよ、わが長妃——その人もまた相応しく尊き方——より汝は生まれた。汝は相応しき子、徳において最勝、わが愛子としていとおしい。

Verse 40

यतस्त्वया प्रजाश्चेमा स्स्वगुणैरनुरञ्जिताः।।।।तस्मात्त्वं पुष्ययोगेन यौवराज्यमवाप्नुहि।

そなたは自らの徳によってこの民の心を和らげ、慕わせた。ゆえに月が吉宿プシュヤに合する時、汝はユヴァラージャ（皇太子）の位を受けよ。

Verse 41

कामतस्त्वं प्रकृत्यैव विनीतो गुणवानसि।।।।गुणवत्यपि तु स्नेहात्पुत्र वक्ष्यामि ते हितम्।

まことに汝は生まれつき礼節を備え、徳に満ちている。されど我が子よ、そのように徳ある者にさえ、愛ゆえに汝の益となることを語ろう。

Verse 42

भूयो विनयमास्थाय भव नित्यं जितेन्द्रियः।।।।कामक्रोधसमुत्थानि त्यजेथा व्यसनानि च।

さらに謙虚さを身に置き、常に諸感官を制しておれ。欲と怒りから起こる過ちと災いをも捨て去れ。

Verse 43

परोक्षया वर्तमानो वृत्त्या प्रत्यक्षया तथा।।।।अमात्यप्रभृतीस्सर्वाःप्रकृतीश्चानुरञ्जय।

その振る舞いによって、彼らの不在のときも面前のときも、すべての者を喜ばせよ。大臣をはじめ、民衆に至るまで等しく。

Verse 44

कोष्ठागारायुधागारैःकृत्वा सन्निचयान्बहून्।।।।तुष्टानुरक्तप्रकृतिर्यः पालयति मेदिनीम्।तस्यनन्दन्ति मित्राणि लब्ध्वाऽमृतमिवामराः।।।।तस्मात्त्वमपि चात्मानं नियम्यैवं समाचर।

穀倉と武器庫に豊かな備えを積み、民を満ち足りて敬愛のうちに保ちながら大地を治める者——その友は、甘露アムリタを得た神々のように歓喜する。ゆえに汝もまた己を律し、このとおりに行え。

Verse 45

कोष्ठागारायुधागारैःकृत्वा सन्निचयान्बहून्।।2.3.44।।तुष्टानुरक्तप्रकृतिर्यः पालयति मेदिनीम्।तस्यनन्दन्ति मित्राणि लब्ध्वाऽमृतमिवामराः।।2.3.45।।तस्मात्त्वमपि चात्मानं नियम्यैवं समाचर।

穀倉と武器庫に豊かな備えを積み、民を満ち足りて敬愛のうちに保ちながら大地を治める者——その友は、甘露アムリタを得た神々のように歓喜する。ゆえに汝もまた己を律し、このとおりに行え。

Verse 46

तच्छ्रुत्वा सुहृदस्तस्य रामस्य प्रियकारिणः।।।।त्वरिताः शीघ्रमभ्येत्य कौसल्यायै न्यवेदयन्।

それを聞くと、ラーマの善き友らは喜びをもたらそうと急ぎ、ただちにカウサリヤーのもとへ赴いて告げ知らせた。

Verse 47

सा हिरण्यं च गाश्चैव रत्नानि विविधानि च।।।।व्यादिदेश प्रियाख्येभ्यः कौसल्या प्रमदोत्तमा।

女性の中でも最もすぐれたカウサリヤーは、喜ばしい知らせをもたらした使者たちに、黄金と牛と種々の宝玉を与えるよう命じた。

Verse 48

अथाऽभिवाद्य राजानं रथमारुह्य राघवः।।।।ययौ स्वं द्युतिमद्वेश्म जनौघैः प्रतिपूजितः।

それからラグハヴァは王に礼拝して挨拶を捧げ、車に乗り、自らの光り輝く邸へと向かった。人々の群れは彼を敬って見送った。

Verse 49

ते चापि पौरा नृपतेर्वचस्तच्छृत्वा तथा लाभमिवेष्टमाशु।नरेन्द्रमामन्त्र्य गृहाणि गत्वादेवान्समानर्चुरतिप्रहृष्टाः।।।।

市民たちもまた王の言葉を聞き、それを望み得た利得のように感じた。王に暇乞いして家々へ急ぎ帰り、歓喜に満ちて神々を礼拝した。