Previous Verse
Next Verse

Valmiki Ramayana 2.3.24Ayodhya Kanda, Sarga 3, Shloka 24

यौवराज्याभिषेक-उपकल्पनम्

Preparations for Rama’s Installation as Yuvaraja

अथ तत्र समासीना स्तदा दशरथं नृपम्।।।।प्राच्योदीच्याः प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्याश्च भूमिपाः।म्लेच्छाश्चार्याश्च ये चान्ये वनशैलान्तवासिनः।।।।उपासाञ्चक्रिरे सर्वे तं देवा इव वासवम्।

atha tatra samāsīnāḥ tadā daśarathaṃ nṛpam | prācyodīcyāḥ pratīcyāś ca dākṣiṇātyāś ca bhūmipāḥ | mlecchāś cāryāś ca ye cānye vana-śailānta-vāsinaḥ | upāsāñ cakrire sarve taṃ devā iva vāsavam ||

そのときそこに座していた東と北、西と南の諸王――ムレッチャの君主もアーリヤの君主も、また森や山岳の辺境に住む者たちも――皆こぞってダシャラタ王を礼拝した。まるで神々(デーヴァ)がインドラを敬うがごとく。

athathen/thereupon
atha:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (particle: then/now)
tatrathere
tatra:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb: there)
samāsīnāḥseated
samāsīnāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsam-āsīna (कृदन्त; धातु √ās (आस्) + उपसर्ग सम्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त) ‘समासीन’ = seated
tadāat that time
tadā:
Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb: then)
daśarathamDaśaratha
daśaratham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdaśaratha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
nṛpamthe king
nṛpam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnṛpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘दशरथम्’ इति विशेष्यस्य विशेषणभावेन (appositional)
prācyodīcyāḥ(those) from the east and north
prācyodīcyāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootprācya + udīcya (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; द्वन्द्वसमासः (पूर्वदिक्+उत्तरदिक्) = eastern and northern (people)
pratīcyāḥ(those) from the west
pratīcyāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootpratīcya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; दिक्वाचक विशेषण
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction: and)
dākṣiṇātyāḥ(those) from the south
dākṣiṇātyāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootdākṣiṇātya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; देशवाचक विशेषण (southern)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction: and)
bhūmipāḥkings/rulers
bhūmipāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhūmipa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
mlecchāḥforeigners/non-Aryans
mlecchāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmleccha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (and)
āryāḥĀryas/nobles
āryāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootārya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (and)
yewho
ye:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (प्रातिपदिक; सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम (relative pronoun: who)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (and)
anyeothers
anye:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootanya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘अन्य’ = others
vanaśailāntavāsinaḥdwellers in forests and mountain regions
vanaśailāntavāsinaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvana + śaila + anta + vāsin (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषसमासः (वन-शैल-अन्ते वासिनः) = dwellers at the forest/mountain-ends
upāsāmhomage/service
upāsām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootupāsā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘उपासा’ = service/homage
cakrirethey performed/did
cakrire:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (कृ)
Formलिट् (परिपूर्ण/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
sarveall
sarve:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘सर्वे’ = all (as subject)
tamhim
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक; सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
devāḥthe gods
devāḥ:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; उपमानकर्तृ (subject of comparison)
ivalike
iva:
Upama-sambandha (उपमा-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक (particle of simile: like/as)
vāsavamVāsava (Indra)
vāsavam:
Upameya (उपमेय)
TypeNoun
Rootvāsava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; इन्द्रनाम (Indra)

After Sumantra had gone, the kings from eastern, northern, western, southern nonAryan and Aryan countries, rulers from forests and mountains paid homage to king Dasaratha, as devatas do to Indra.

D
Daśaratha
I
Indra (Vāsava)
F
forest-dwellers

FAQs

Respect for legitimate authority: rulers acknowledge Daśaratha’s sovereignty through homage, reflecting the dharmic ideal of ordered governance and mutual recognition among kings.

A wide assembly of regional rulers has gathered at Ayodhyā and is honoring Daśaratha in a formal court setting.

Daśaratha’s royal stature and established legitimacy—he is portrayed as a central, Indra-like figure among rulers.

Ask anything about this verse

A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.

Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App