Valmiki Ramayana 2.3.9 — Ayodhya Kanda, Sarga 3, Shloka 9

यौवराज्याभिषेक-उपकल्पनम्

Preparations for Rama’s Installation as Yuvaraja

Devanagari script

सुवर्णादीनि रत्नानि बलीन् सर्वौषधीरपि।।2.3.8।।

शुक्लमाल्यांश्च लाजांश्च पृथक्च मधुसर्पिषी।

अहतानि च वासांसि रथं सर्वायुधान्यपि।।2.3.9।।

चतुरङ्गबलं चैव गजं च शुभलक्षणम्।

चामरव्यजने श्वेते ध्वजं छत्रं च पाण्डुरम्।।2.3.10।।

शतं च शातकुम्भानां कुम्भानाग्निवर्चसाम्।

हिरण्यशृङ्गमृषभं समग्रं व्याघ्रचर्म च।।2.3.11।।

उपस्थापयत प्रातरग्न्यगारं महीपतेः।

Transliteration

suvarṇādīni ratnāni balīn sarvauṣadhīr api |

śuklamālyāṁś ca lājāṁś ca pṛthak ca madhusarpiṣī |

ahatāni ca vāsāṁsi rathaṁ sarvāyudhāny api |

caturaṅgabalaṁ caiva gajaṁ ca śubhalakṣaṇam |

cāmaravyajane śvete dhvajaṁ chatraṁ ca pāṇḍuram |

śataṁ ca śātakumbhānāṁ kumbhān agnivarcasām |

hiraṇyaśṛṅgam ṛṣabhaṁ samagraṁ vyāghracarma ca |

upasthāpayata prātar agnyagāraṁ mahīpateḥ ||

Translation

明朝までに、王の火の聖所に次を整えよ。黄金などの貴金属と宝玉、供物と諸薬草。白き花鬘、炒り穀、そして蜂蜜とギーは別々に。未使用の衣、戦車、あらゆる武器。四部の軍勢と吉相を備えた象。白いヤク尾の払子、旗と淡色の天蓋。光り輝く黄金の器を百。完全な虎皮。さらに金で飾った角を持つ牡牛を。

Word by Word

• यत्: whatever
• यत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; सम्बन्धबोधक; एष्टव्यम् इति विशेषणेन निर्दिष्टम्

• च: and
• च: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• अन्यत्: other
• अन्यत्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: anya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; यत्/किञ्चित् इत्यस्य विशेषण

• किञ्चित्: anything (even a little)
• किञ्चित्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: kim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; अनिश्चितपरिमाण (indefinite)

• एष्टव्यम्: to be sought/required
• एष्टव्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: √iṣ (इष्) (धातु)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/obligatory) नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'to be desired/required'

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वम् इत्यनेन सह कर्म

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: sarva (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; उपकल्प्यताम् इति क्रियायाः कर्म

• उपकल्प्यताम्: let it be arranged
• उपकल्प्यताम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: upa + √kḷp (कॢप्) (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि प्रयोगः (passive)

• अन्तःपुरस्य: of the inner palace/apartments
• अन्तःपुरस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: antaḥpura (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; अव्ययीभाव-समासः (antaḥ + pura)

• द्वाराणि: gates/doors
• द्वाराणि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: dvāra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; अर्च्यन्ताम् इति क्रियायाः कर्तृस्थानी (passive subject)

• सर्वस्य: of the whole
• सर्वस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: sarva (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसक/पुं, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; नगरस्य इति विशेष्यस्य विशेषण

• नगरस्य: of the city
• नगरस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: nagara (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; द्वाराणि इत्यस्य सम्बन्धः

• च: and
• च: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• चन्दनस्रग्भिः: with sandal and garlands
• चन्दनस्रग्भिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: candana (प्रातिपदिक) + sraj (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; द्वन्द्वः (candana + srag) 'with sandal (paste) and garlands'

• अर्च्यन्ताम्: let (them) be worshipped/adorned
• अर्च्यन्ताम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √arc (अर्च्) (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; कर्मणि प्रयोगः (passive)

• धूपैः: with incense
• धूपैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: dhūpa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; करण

• च: and
• च: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• घ्राणहारिभिः: fragrant, pleasing to the nose
• घ्राणहारिभिः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: ghrāṇa (प्रातिपदिक) + hārin (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; तत्पुरुषः (ghrāṇam haranti iti) 'delighting the smell'; धूपैः इति विशेष्यस्य विशेषण

Context

By tomorrow early morning arrange in the place set aside for sacred fire in the king's palace gold and other metals, gems, articles of worship, also herbs, garlands of white flowers, roasted corn, honey and clarified butter in separate containers, fresh clothes, chariot, weapons of every kind, army of four divisions, an elephant possessing auspicious marks, white fans made of Yak's hair, a standard, white parasol, a hundred golden vessels shining like fire, a bull with goldplated horns and a tiger skin.

Characters & Entities

• Agnyagāra (royal fire-sanctuary)
• Ratna (gems)
• Bali (offerings)
• Auṣadhi (herbs)
• Madhu (honey)
• Ratha (chariot)
• Gaja (elephant)
• Cāmara (yak-tail fan)
• Dhvaja (banner)
• Chatra (parasol)
• Ṛṣabha (bull)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as meticulous sacred duty: public rites are performed with purity, completeness, and proper preparation, reflecting respect for truth, tradition, and social order.

What is the narrative situation?

Vasiṣṭha enumerates the ritual and royal items to be assembled for Rama’s consecration, specifying location (agnyagāra) and time (early morning).

Which character virtue is emphasized?

Organizational excellence and ritual exactness—Vasiṣṭha embodies the priestly virtue of ensuring that dharmic ceremonies are executed without omission.