Adhyaya 32

Verse 1

भीष्म उवाच । केन कर्मविपाकेन प्रेतत्वं जायते पुनः । केन वात्र प्रमुच्येत तन्मे ब्रूहि महामते

ビーシュマは言った。「いかなる業の熟果によって、人は再びプレータ（さまよう亡霊）となるのか。さらに、いかなる手段によってその境涯から解放されるのか。大いなる心の方よ、私に説き明かしてください。」

Verse 2

पुलस्त्य उवाच । अहं ते कथयिष्यामि सर्वमेतदशेषतः । यच्छ्रुत्वा न पुनर्मोहं यास्यते नृपसत्तम

プラスタヤは言った。「これらすべてを余すところなく語ろう。これを聞けば、王の中の最勝者よ、汝は再び迷妄に陥ることはない。」

Verse 3

येन जायेत प्रेतत्वं येन चास्मात्प्रमुच्यते । प्राप्नोति नरकं घोरं दुस्तरं त्रिदशैरपि

それによって人はさまよう餓鬼（プレータ）となり、またそれによってその境涯から解き放たれる。これに背く者は、神々にさえ渡り難い恐るべき地獄に至る。

Verse 4

सतां संभाषणे चैव पुण्यतीर्थानुकीर्त्तने । मानवास्तु प्रमुच्यंत आपन्नाः प्रेतयोनिषु

徳ある人々と語らい、聖なるティールタの名と讃徳を唱えることによって、人はたとえプレータの境遇に堕ちていても、その状態から解放される。

Verse 5

श्रूयते हि पुरा भीष्म ब्राह्मणः संशितव्रतः । पृथुस्सर्वत्र विख्यातः संतोषे च सदा स्थितः

古より聞こえている、ビ―シュマよ。堅固な誓戒を守る一人のバラモンがいて、その名をプリトゥといい、遍く名高く、常に知足に安住していた。

Verse 6

स्वाध्याययुक्तो गेहेषु नित्ययोगश्च योगवित् । जपयज्ञविधानेन युक्तं कालं क्षिपेच्च सः

在家にありつつもスヴァーディヤーヤに励み、常にヨーガに安住してその行に通じ、時を正しく過ごすべし。すなわち、ジャパ・ヤジュニャ（唱誦の供犠）の規範に身を捧げて。

Verse 7

युक्तः क्षमादयाभ्यां च क्षांत्यायुक्तश्च तत्त्ववित् । अहिंसाहितचित्तश्च मार्द्दवे च तथास्थितः

寛容をはじめ諸徳を備え、忍耐と結ばれて真実を知る者である。心はアヒンサー（不殺生・不害）に安住し、さらに柔和と温順に堅く立つ。

Verse 8

ब्रह्मचर्यसमायुक्तस्तपोयोगसमन्वितः । युक्तः स पितृकार्येषु युक्तो वैदिककर्मसु

梵行の戒を具え、苦行とヨーガの修習に満たされて、彼は祖霊に捧げる儀礼にも、ヴェーダの務めにもふさわしい。

Verse 9

परलोकभयेयुक्तो युक्तस्सत्यवचः प्रति । युक्तो मधुरवाक्येषु युक्तश्चातिथिपूजने

来世への畏れによって身を律し、真実の言葉に帰依し、やさしく甘い言葉を語り、また客人を敬いもてなすことに励む。

Verse 10

इष्टापूर्तसमायुक्तो युक्तो द्वंद्वविवर्जने । स्वकर्मविधिसंयुक्तो युक्तः स्वाध्यायकर्मसु

彼は iṣṭa と pūrta――敬虔な祭儀と公共の施し――に励み、対立する二相を離れることに身を鍛え、自己の務めの正しい規定にかなって、スヴァーディヤーヤ（自誦・学習）と定められた行為の実践に堅く立つ。

Verse 11

एवं कर्माणि कुर्वंतस्संसारविजिगीषया । बहून्यब्दान्यतीतानि ब्राह्मणस्य गृहे सतः

このように、輪廻の世を克服せんとの志をもってその諸行を続けるうち、彼がバラモンの家に留まっている間に、多くの歳月が過ぎ去った。

Verse 12

तस्य बुद्धिरियं जाता तीर्थाभिगमनं प्रति । पुण्यैस्तीर्थजलैरेतत्क्लिन्नं कुर्यां कलेवरम्

そのとき彼のうちに、ティールタ（聖なる渡し場）へ赴こうという決意が生じた。「功徳により清められたティールタの聖水によって、この身を濡らし、浄めよう。」

Verse 13

प्रयतः पुष्करे स्नात्वा भास्करस्योदयं प्रति । कृतजप्यनमस्कारोप्यद्ध्वानं प्रत्यपद्यत

自らを慎み、彼はプシュカラで沐浴した。太陽の昇りに向かい、ジャパと礼拝を修めてから、旅路へと踏み出した。

Verse 14

अग्रतः पंचपुरुषानपश्यत्सोति भीषणान् । वने कंटकवृक्षाढ्ये निर्जने पक्षिवर्जिते

彼の前方に、五人の男が見えた。あまりに恐ろしいその者たちは、棘の木が繁る森の中、荒れ果て鳥影もない場所にいた。

Verse 15

तान्दृष्ट्वा विकृताकारान्सुघोरान्पापदर्शनान् । ईषत्संत्रस्तहृदयो व्यतिष्ठन्निश्चलाकृतिः

彼らを見て—姿は歪み、きわめて凄惨で、罪の相を帯びていた—心はわずかに怯えたが、なお身を動かさず立ち尽くした。

Verse 16

अवलंब्य ततो धैर्य्यं भयमुत्सृज्य दूरतः । पप्रच्छ मधुराभाषी के यूयं विकृताः कुतः

やがて彼は勇気を取り戻し、恐れを遠く払い、柔らかな言葉で問うた。「汝らは誰か、その異様な姿は何ゆえか。どこから来たのか。」

Verse 17

किं वा चैव कृतं कर्म ये नप्राप्ताश्च वैकृतम् । कथमेवंविधाः सर्वे प्रस्थिताः कुत्र चाध्वनि

「そもそも汝らは何の業をなしたのか—変成した（より高き）境地に至らぬ者たちよ。いかにして皆このような姿となり、いずれの道を行き、どこへ向かって旅しているのか。」

Verse 18

प्रेता ऊचुः । क्षुत्पिपासान्विता नित्यं महादुःखसमावृताः । हृतप्रज्ञा वयं सर्वे नष्टसञ्ज्ञाविचेतसः

プレータたちは言った。「われらは常に飢えと渇きに悩まされ、大いなる苦しみに包まれている。われらは皆、分別の智慧を失い、覚知は消え、心は乱れている。」

Verse 19

न जानीमो दिशं चापि प्रदिशं चापि कां च न । नांतरिक्षं महीं चापि न जानीमो दिवं तथा

われらは方角すら知らず、また中間の方角も知らない。虚空も大地も知らず、同じく天界も知らない。

Verse 20

यदेतद्दुःखमाख्यातमेतदेव सुखं भवेत् । प्रभातमिदमाभाति भास्करोदयदर्शनात्

苦しみと説かれるものも、みずから安楽となり得る。この暁は、太陽の昇る姿を見て輝きわたる。

Verse 21

अहं पर्युषितो नाम सूचीमुखस्तथाऽपरः । शीघ्रगो रोहकश्चैव पंचमो लेखकस्तथा

「我が名はパリューシタ。もう一人はスーチームカ。さらにシーグラガとローハカがおり、第五はレーカカと呼ばれる。」

Verse 22

ब्राह्मण उवाच । प्रेतानां कर्मजातानां नाम्ना वै संभवः कुतः । किं तत्कारणमुद्दिश्य यतो यूयं सनामकाः

バラモンは言った。「自らの業（カルマ）より生じたプレータたちに、いかにして名が生まれるのか。いかなる因によって、汝らはそれぞれ名を授かっているのか。」

Verse 23

प्रेता ऊचुः । अहं स्वादु सदा भुंजे दद्यां पर्युषितं द्विजे । एतत्कारणमासाद्य नाम पर्युषितो मम

プレータたちは言った。「私は常に甘美なるものを食す。しかしかつて、バラモンに残り物の古い食を施した。その因縁により、我が名は『パリュシタ（残り物・古きもの）』となった。」

Verse 24

सूचिता बहवोऽनेन विप्राश्चान्नाद्यकांक्षिणः । एतत्कारणमुद्दिश्य सूचीमुखाभिधो मतः

この行いによって、食と施しを求める多くのバラモンが指し示され、さらし者となった。ゆえに彼は『スーチームカ（針の顔・針の口）』と呼ばれるのである。

Verse 25

शीघ्रं गतोऽस्मि विप्रेण याचितः क्षुधितेन च । एतत्कारणमुद्दिश्य शीघ्रगो द्विजसत्तम

「飢えたバラモンに乞われ、私はただちに赴いた。ゆえに我は『シーグラガ（疾く行く者）』と知られる。おお、二度生まれの最勝者よ。」

Verse 26

गृहोपरि सदा स्वादु भुंक्ते द्विजभयेन हि । उद्विग्नमानसस्तत्र तेनासौ रोहकः स्मृतः

バラモンを恐れて、彼はいつも家の屋上で美味なる食を口にした。そこでは心が絶えずおびえ騒いだ。ゆえに彼は『ローハカ』と呼ばれる。

Verse 27

मौने चापि स्थितो नित्यं याचितो विलिखन्महीम् । अस्माकमपि पापिष्ठो लेखको नाम नामतः

彼は常に沈黙にとどまり、求められると地面に文字を記した。われらの中にあっても最も罪深く、ただ名のみ『レーカカ（書記）』と呼ばれるにすぎない。

Verse 28

कृच्छ्रेण लेखको याति रोहकस्तु अवाक्शिराः । शीघ्रगः पंगुतां प्राप्तः सूची सूचीमुखोऽभवत्

書き手は苦しみつつ進み、よじ登る者は頭を下にして逆さとなり、疾く走る者は跛となり、針はただ「針の口の顔」と化した。

Verse 29

पर्युषितो लम्बग्रीवो लंबोदर उदाहृतः । बृहद्वृषणलंबोष्ठः पापादस्मादजायत

この罪より、腐りて悪臭を放ち、首長く「大腹」と呼ばれる者が生まれた。巨大な睾丸と垂れた唇を備え、かの悪よりかくして起こった。

Verse 30

एतत्ते सर्वमाख्यातमात्मवृत्तं सहेतुकम् । पृच्छस्व यदि ते श्रद्धा पृष्टाश्च कथयामहे

これらすべてを、因縁を伴う我が身の由来として汝に語り尽くした。信があるなら問うがよい。問われれば、さらに説き明かそう。

Verse 31

ब्राह्मण उवाच । ये जीवा भुवि तिष्ठंति सर्वेप्याहारमूलकाः । युष्माकमपि चाहारं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

バラモンは言った。「地上に住む一切の生きものは、みな食により支えられている。汝らの食についても、真実のままに聞きたい。」

Verse 32

प्रेता ऊचुः । शृणुष्वाहारमस्माकं सर्वसत्वविगर्हितम् । यच्छ्रुत्वा निंदसे विप्र भूयोभूयश्च नित्यशः

プレータたちは言った。「我らの食を聞け。あらゆる生きものに忌み嫌われるものだ。これを聞けば、婆羅門よ、汝は日ごとに幾度も我らを非難するであろう。」

Verse 33

श्लेष्ममूत्रपुरीषेण योषिदङ्गमलेन च । गृहाणि त्यक्तशौचानि प्रेता भुंजंति तत्र वै

清浄さが捨て去られた家では、プレータ（餓鬼）たちが、痰、尿、糞、そして女性の体の不浄なものを食べているのです。

Verse 34

स्त्रीभिर्दग्धानि कीर्णानि प्रकीर्णोच्छिष्टकानि च । मलेनापि जुगुप्स्यानि प्रेता भुंजंति तत्र वै

そこで、亡霊（プレータ）たちは、女性によって焦がされたり、撒き散らされたり、あちこちに散らばった残り物や、汚れによって忌まわしくなった食べ物を食べるのです。

Verse 35

चित्तलज्जाविहीनानि होमहीनानि यानि च । व्रतैश्चैव विहीनानि प्रेता भुंजंति तत्र वै

内なる恥じらいを欠き、聖なる火の供物を欠き、誓いの行いもない供物（または行為）、そこでは実に、プレータ（餓鬼）たちがそれらを享受するのです。

Verse 36

गुरवो नैव पूज्यंते स्त्रीजितानि गृहाणि च । क्रोधलोभगृहीतानि प्रेता भुंजंति तत्र वै

師が敬われず、家が女性への官能的な執着に支配され、怒りと貪欲が支配する家庭では、実にプレータ（餓鬼）たちが食事をするのです。

Verse 37

त्रपा मे जायते तात कथ्यमाने स्वभोजने । अस्मात्परतरं चान्यन्न वक्तुमपि शक्यते

親愛なる者よ、私自身の食事について語られるとき、私は恥ずかしさを感じます。これ以外に、語ることができるものは何もありません。

Verse 38

निवृत्तिं प्रेतभावस्य पृच्छामस्त्वां दृढव्रत । यथा न भवति प्रेतस्तन्मे वद तपोधन

堅き誓願の人よ、われらはプレータの境涯を断つ道を汝に問う。苦行の宝よ、いかにして人はプレータとならずに済むのか、我に告げよ。

Verse 39

ब्राह्मण उवाच । एकरात्र द्विरात्रादि कृच्छ्रचांद्रायणदिभिः । व्रतैरन्यैः कृतैर्नित्यं न प्रेतो जायते नरः

ブラーフマナは言った。「一夜・二夜などの斎戒を常に修し、またクリッチュラやチャンドラーヤナ等の誓戒、その他の誓いを行うなら、人はプレータとはならない。」

Verse 40

त्रीनग्नीन्पञ्च चैकं वा योऽहन्यहनि सेवते । स वै भूतदयापन्नो न प्रेतो जायते नरः

日々、三つの聖火を、あるいは五つを、または一つの火であっても守り仕え、しかも衆生への慈悲を具える者は、死後プレータとはならない。

Verse 41

तुल्यो मानेऽपमाने च तुल्यः कांचनलोष्टयोः । तुल्यः शत्रौ च मित्रे च न प्रेतो जायते नरः

誉れにも辱めにも動ぜず、黄金と土塊とを等しく見、敵にも友にも平等である者は、プレータとして生まれない。

Verse 42

देवताऽतिथिपूजासु गुरुपूजासु नित्यशः । रतो वै पितृपूजासु न प्रेतो जायते नरः

神々と客人を常に敬い、師を礼拝し、さらに祖霊（ピトリ）への供養に心を尽くす者は、死後プレータとはならない。

Verse 43

शुक्लांगारकसंयुक्ता चतुर्थी जायते यदा । श्रद्धया श्राद्धकृत्तस्यां न प्रेतो जायते नरः

チャトゥルティー（第四の月日）がシュクラ（白分・明るい半月）とアンガーラカ（火星／火曜日）に合する時、その日に信をもってシュラッダ（祖霊供養）を修すれば、人はプレータ（さまよう霊）として生まれない。

Verse 44

जितक्रोधविमर्शोयस्तृष्णासंगविवर्जितः । क्षमावान्दानशीलश्च न प्रेतो जायते नरः

怒りを克服し、分別に導かれ、渇愛と執着を離れ、赦し深く施しに富む者は、プレータ（さまよう霊）として生まれない。

Verse 45

गोब्राह्मणांश्च तीर्थानि पर्वतांश्च नदीस्तथा । देवांश्चैव तु यो वन्द्यान्न प्रेतो जायते नरः

牛とバラモンを敬い、ティールタ（聖なる巡礼地）、山々と河川、そして諸神を礼拝する者は、死後プレータ（さまよう霊）として生まれない。

Verse 46

प्रेता ऊचुः । श्रुताश्च विविधा धर्माः पृच्छामो दुःखिता मुने । येन वै जायते प्रेतस्तन्नो वद महामते

プレータたちは言った。「さまざまなダルマを私たちは聞きました、聖仙よ。苦しみに悩まされて問います――何によって人はプレータとなるのですか。大いなる心の方よ、それをお告げください。」

Verse 47

ब्राह्मण उवाच । शूद्रान्नेन तु भुक्तेन ब्राह्मणेन विशेषतः । म्रियते ह्युदरस्थेन स वै प्रेतो भवेन्नरः

バラモンは言った。「バラモンが――とりわけ――シュードラに関わる食を口にするなら、腹中に残ったそれによって死ぬと言われ、その人はまことにプレータ（さまよう霊）となる。」

Verse 48

मातरं पितरं भ्रातॄन्भगिनीं सुतमेव च । अदृष्टदोषांस्त्यजति स प्रेतो जायते नरः

母・父・兄弟・姉妹、さらには自らの子に至るまで、明らかな過失なき者たちを捨てる人は、死後にプレータ（さまよう亡霊）となる。

Verse 49

अयाज्ययाजनाच्चैव याज्यस्य च विवर्जनात् । रतो वै शूद्रसेवासु स प्रेतो जायते नरः

祭祀にふさわしからぬ者のために供犠を執り行い、ふさわしき者を退け、さらにシュードラへの奉仕に耽る者は、プレータ（不安の亡霊）として生まれる。

Verse 50

न्यासापहर्ता मित्रध्रुक्शूद्रपाकरतः सदा । विस्रंभघाती कूटस्थः स प्रेतो जायते नरः

託された財を奪い、友を裏切り、常にシュードラを貶め、信頼する者を殺し、欺きに留まる者は、プレータ（さまよう霊）として生まれる。

Verse 51

ब्रह्महा गोघ्नकः स्तेनः सुरापो गुरुतल्पगः । भूमिकन्यापहर्त्ता च स प्रेतो जायते नरः

ブラーフマナを殺す者、牛を殺す者、盗人、酒に溺れる者、師の床を汚す者、乙女をさらう者——そのような人はプレータ（不安の霊）として生まれる。

Verse 52

सामान्यां दक्षिणां लब्ध्वा एक एव निगूहति । नास्तिकीभावनिरतः स वै प्रेतोभिजायते

慣例のダクシナーを得ながら、それを独り隠して分かち合わず、無神の心に耽る者は、まことにプレータ（安らぎなき霊）として生まれる。

Verse 53

एवं ब्रुवाणे विप्रेन्द्र आकाशे दुंदुभिस्वनः । पुष्पवृष्टिः पपातोर्व्यां देवैर्मुक्ता सहस्रशः

彼がそのように語ると、ああ最勝の婆羅門よ、虚空に天の太鼓の響きが轟き、神々が幾千と放った花の雨が大地に降り注いだ。

Verse 54

प्रेतानां तु विमानानि आगतानि समंततः । अस्य विप्रस्य संभाषात्पुण्यसंकीर्तनेन च

すると四方から、亡き霊のためのヴィマーナ（天の車）が集い来た。これはこの婆羅門の語らいと、功徳を讃え告げる唱和によって招かれたのである。

Verse 55

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सतां संभाषणं कुरु । यदि ते श्रेयसा कार्यं गंगासुत अतंद्रितः

ゆえに、あらゆる努力をもって善き人々と交わり語り合いなさい。もし真の安寧、最高の善を求めるなら、ガンガーの子よ、常に怠らず目覚めていなさい。

Verse 56

तिलकं सर्वधर्मस्य पञ्चप्रेतकथामिमाम् । पठेल्लक्षं योऽस्य कुले न प्रेतो जायते नरः

この「五つのプレータ」の物語こそ、あらゆるダルマのティラカ（聖なる印）である。これを十万遍誦する者の家系には、人がプレータとして生まれることはない。

Verse 57

शृणोति वाप्यभीक्ष्णं वा श्रद्धया परयान्वितः । भक्त्या समन्वितो वापि न प्रेतो जायते नरः

これを、至上の信をもって、また篤い帰依をもって幾度も聴聞する者は、プレータとして生まれることがない。

Verse 58

भीष्म उवाच । अंतरिक्षे किमर्थं तु पुष्करं परिकीर्त्यते । मुनिभिर्धर्मशीलैश्च लभ्यते तत्कथं त्विह

ビーシュマは言った。「なぜプシュカラは中間界（天空・大気）にあると称えられるのか。しかも正しい行いの聖仙のみが得るというなら、我らはここでいかにしてそれを得られようか。」

Verse 59

येन तल्लभ्यते लब्धं लब्धं चैव फलप्रदम् । तन्मे सर्वं समाचक्ष्व कौतुकादेव पृच्छतः

どうか余すところなく語ってください——私はただ知りたい一心で問うのです——それはいかなる手段によって得られるのか。得られたのち、いかにして功徳の実となり、果報を授けるのか。

Verse 60

पुलस्त्य उवाच । ऋषिकोटिस्समायाता दक्षिणापथवासिनी । स्नानार्थं पुष्करे राजन्पुष्करं च वियद्गतम्

プラスタは言った。「王よ、南方の地に住む一クロールの聖仙たちが集い、沐浴のためにプシュカラへ来た。するとプシュカラもまた天へと昇り、虚空へ向かった。」

Verse 61

मत्वाते मुनयः सर्वे प्राणायामपरायणाः । ध्यायमानाः परं ब्रह्म स्थिता द्वादशवत्सरान्

かく思い定めて、すべての聖仙は調息（プラーナーヤーマ）に専心し、至上のブラフマンを観想しつつ十二年のあいだ留まった。

Verse 62

ब्रह्मा महर्षयस्तत्र देवास्सेन्द्रास्समागताः । ऋषयोंतर्हिताः प्रोचुर्नियमांस्ते सुदुष्करान्

そこにブラフマー、大聖仙たち、そしてインドラを伴う神々が集った。やがて聖仙たちは隠遁して静寂に入り、きわめて修し難い戒律（ニヤマ）を宣示した。

Verse 63

आकारणं पुष्करस्य मंत्रेण क्रियतां द्विजाः । आपोहिष्ठेति तिसृभिरृग्भिः सांनिध्यमेष्यति

おお二度生まれの者たちよ、マントラによってプシュカラ（Puṣkara）を招請せよ。「Āpo hi ṣṭhā…」に始まるリグ・ヴェーダの三つの讃歌により、神の臨在が得られる。

Verse 64

अघमर्षणजप्येन भवेद्वै फलदायकम् । विप्रैर्वाक्यावसाने तु सर्वैस्तैस्तु तथा कृतम्

アガマルシャナ（Aghamarṣaṇa）の讃歌をジャパとして唱えれば、まことに果報を授けるものとなる。言葉の唱和が終わると、かのブラーフマナたちは皆そのとおりに行った。

Verse 65

कृतेन पुण्यतां प्राप्ता ये निदेशाच्च ते द्विजाः । गर्हिता धर्मशास्त्रेषु ते विप्रा दक्षिणोत्तराः

そのような行いと教示によって功徳を得た二度生まれの者たちは、しかしダルマシャーストラにおいて非難される――「ダクシノーッタラ」（南と北）と呼ばれるブラーフマナたちである。

Verse 66

ये चान्ये पार्वतीयाश्च श्राद्धेनार्हंति केतनम् । एतस्मात्कारणाद्राजन्वियत्येवं समास्थितम्

また他の山住みの者たちも、その住処においてシュラーダ（śrāddha）の供養を受けるにふさわしい。このゆえに、王よ、天上界においてもかく定められたのである。

Verse 67

कार्तिक्यां पुष्करं स्नानात्पूततामभियच्छति । ब्रह्मणा सहितं राजन्सर्वेषां पुण्यदायकम्

王よ、カールティカ月にプシュカラ（Puṣkara）で沐浴すれば清浄が授けられる。さらにブラフマー（Brahmā）とともに、それは万人に功徳を与えるものとなる。

Verse 68

तत्रागतास्तु ये वर्णाः सर्वे ते पुण्यभाजनाः । द्विजैस्तुल्या न संदेहो विना मंत्रेण ते नृप

王よ、そこに来たすべてのヴァルナは功徳の器である。疑いなく、彼らは二度生まれの者に等しい、たとえヴェーダのマントラを持たずとも。

Verse 69

आग्नेयं तु यदा ऋक्षं कार्तिक्यां भवति क्वचित् । महती सा तिथिर्ज्ञेया स्नाने दाने तथोत्तमा

しかし、カルティカ月にアグネーヤのナクシャトラが現れるとき、その日は大いなる吉日と知るべきであり、沐浴の儀と布施に最も勝れている。

Verse 70

यदा याम्यं तु भवति ऋक्षं तस्यां तिथौ क्वचित् । तिथिः सापि महापुण्या यतिभिः परिकीर्तिता

また、ある時そのティティにおいてナクシャトラが「ヤームヤ」となるなら、そのティティもまた、修行者たちにより大いなる功徳ある日と宣言される。

Verse 71

प्राजापत्यं यदा ऋक्षं तिथौ तस्यां नराधिप । सा महाकार्तिकी प्रोक्ता देवानामपि दुर्लभा

人の王よ、プラージャーパティヤと呼ばれるナクシャトラがそのティティと一致するとき、その時は「大カルティキー」と説かれ、神々にとってさえ稀である。

Verse 72

यदा चार्के गुरौ सोमे वारेष्वेतेषु वै त्रिषु । त्रीण्येतानि च ऋक्षाणि स्वयं प्रोक्तानि ब्रह्मणा

そして日曜・木曜・月曜というこの三つの曜日において、これら三つのナクシャトラはブラフマー自らによって説き示された。

Verse 73

अत्राश्वमेधिकं पुण्यं स्नातस्य भवति ध्रुवम् । दानमक्षयतां याति पितॄणां तर्पणं तथा

ここで沐浴する者には、必ずやアシュヴァメーダ（馬祀）の功徳が生ずる。布施は尽きることなく、また祖霊を満たすための供水も同様に、確かな果報を結ぶ。

Verse 74

विशाखासु यदा भानुः कृत्तिकासु च चंद्रमाः । स योगः पुष्करो नाम पुष्करेष्वतिदुर्लभः

太陽がヴィシャーカー（Viśākhā）にあり、月がクリッティカー（Kṛttikā）にあるとき、その合はプシュカラ・ヨーガと呼ばれ、プシュカラの聖なる機会の中でもきわめて稀である。

Verse 75

अंतरिक्षावतीर्णे तु तीर्थे पैतामहे शुभे । स्नानं येऽत्र करिष्यंति तेषां लोका महोदयाः

天空より聖なる臨在が降りたという吉祥のティールタ、パイターマハにおいて、ここで沐浴する者は、大いなる繁栄と高き福運の世界に至る。

Verse 76

न स्पृहांतेन्यपुण्यस्य कृतस्याप्यकृतस्य च । करिष्यंति महाराज सत्यमेतदुदाहृतम्

彼らは他者の功徳を欲しない—すでに得られたものも、まだ得られていないものも。大王よ、彼らはそのとおりに行う。これこそ宣言された真実である。

Verse 77

तीर्थानां प्रवरं तीर्थं पृथिव्यामिह पठ्यते । नास्मात्परं पुण्यतीर्थं लोकेषु नृप पठ्यते

これは地上における諸ティールタの中で最勝のティールタであると説かれる。王よ、あらゆる世界において、これに勝る聖なるティールタは説かれない。

Verse 78

कार्तिक्यां तु विशेषेण पुण्या पापहरा शुभा । उदुंबरवनात्तस्मादागता च सरस्वती

しかしとりわけカールティカ月には、彼女はいよいよ至聖にして、吉祥にして罪を滅する者となる。ウドゥンバラの森より、サラスヴァティーもまた現れ来た。

Verse 79

तया तत्पूरितं तीर्थं पुष्करं मुनिसेवितम् । दक्षिणे शिखरं भाति पर्वतस्याविदूरतः

彼女によって、聖なるティールタであるプシュカラ—聖仙に仕えられる地—は満たされた。南には、山から遠からず、一つの峰が輝いている。

Verse 80

नीलांजनचयप्रख्यं वर्णतो नीलशाद्वलम् । तया तच्छिखरं तस्य खस्थितं पुष्करं यथा

それは青き眼薬の塊のようで、色は暗く、深い青の草の艶を帯びていた。その傍らで、あの山の頂はプシュカラのごとく、まるで虚空に据えられたかのように見えた。

Verse 81

प्रावृट्काले वियत्पूर्णं घनवृंदमिवोच्छ्रितम् । कदंबपुष्पगंधाढ्यं कुटजार्जुनभूषितम्

雨季には、虚空は満ちて高くそびえ、雲の群れのようであった。カダンバの花の香に満ち、クタジャとアルジュナの樹々に飾られていた。

Verse 82

रथमार्गमिवारोढुं रवेस्तच्छिखरं स्थितम् । वृत्तैस्सपुलकैस्स्निग्धैः स्त्रीणामिव पयोधरैः

その峰は、まるで太陽が乗り上げる道のように据えられていた。丸く、細かな起伏を帯び、艶やかで、女人の乳房のごとくであった。

Verse 83

श्रीफलैः शिखरं भाति समन्तात्सुमनोहरैः । गुंजद्भिः षट्पदकुलैः समंतादुपशोभितम्

山の頂は四方にわたり麗しきシュリーファラ（śrīphala）の実に輝き、また四方より羽音を立てる蜂の群れによりいよいよ荘厳に飾られていた。

Verse 84

कोकिलारावरुचिरं शिखि केका रवाकुलम् । शृंगे मनोहरे तस्मिन्नुद्गतासु मनोरमा

その麗しき峰はコーキラの甘き声に響き、孔雀の啼き声に満ちていた。その魅惑の頂に、ひとりの美しき乙女が現れ、そこに立ち上がった。

Verse 85

पुण्यापुण्यजलोपेता नदीयं ब्रह्मणस्सुता । वंशस्तंबात्सुविपुला प्रवृत्ता चोत्तरामुखी

この川は、功徳と罪過のいずれをももたらす水を具え、ブラフマーの娘と説かれる。巨大な竹の茎より湧き出で、広大に満ちて流れ、北へとその流れを向ける。

Verse 86

गत्वा ततो नातिदूरात्पुनर्याति पराङ्मुखी । ततः प्रभृति सा देवी प्रसन्ना प्रकटास्थिता

そこからさほど遠くへ行かぬうちに、彼女は再び引き返し、背を向けて立った。その時より、かの女神は清らかに安らぎ、慈しみをもって顕現し続けた。

Verse 87

अन्तर्धानं परित्यज्य प्राणिनामनुकम्पया । कनका सुप्रभा चैव नन्दा प्राची सरस्वती

衆生への憐れみにより、彼女は隠れた状態を捨て、カナカー（Kanakā）、スプラバー（Suprabhā）、ナンダー（Nandā）、プラーチー（Prācī）、そしてサラスヴァティー（Sarasvatī）として顕現した。

Verse 88

पंचस्रोताः पुष्करेषु ब्रह्मणा परिभाषिता । तस्यास्तीरे सुरम्याणि तीर्थान्यायतनानि च

プシュカラにおいて、ブラフマーは五つの聖なる流れを定めた。その岸辺には、麗しいティールタ（聖なる渡り場）と聖所がまた並ぶ。

Verse 89

संसेवितानि मुनिभिः सिद्धैश्चापि समंततः । तेषु सर्वेषु भविता धर्महेतुः सरस्वती

これらの地は、あまねくムニたちとシッダたちにも親しまれている。そのすべての中で、サラスヴァティーがダルマの因であり源となる。

Verse 90

हाटकक्षितिगौरीणां तत्तीर्थेषु महोदयम् । दानं दत्तं नरैः स्नातैर्जनयत्यक्षयं फलम्

ハータカ、クシティ、ガウリーに縁ある者には、そのティールタにおいて大いなる霊的高揚がある。人々が沐浴の後にそこで施す布施は、不滅の果報を生む。

Verse 91

धान्यप्रदानं प्रवरं वदंति तिलप्रदानं च तथा मुनींद्राः । यैस्तेषु तीर्थेषु नरैः प्रदत्तं तद्धर्महेतु प्रवरं प्रदिष्टम्

最勝の聖仙たちは、穀物の布施がこの上なく優れ、また胡麻の布施も同様であると説く。人々がそれらのティールタで捧げるものは、すぐれたダルマ（功徳）の因であると宣言される。

Verse 92

प्रायोपवेशं प्रयतः प्रयत्नाद्यस्तेषु कुर्यात्प्रमदा पुमान्वा । तीर्थेपि संयोज्य मनोपि चेत्थं भुंक्ते फलं ब्रह्मगृहे यथेष्टम्

慎みある女であれ男であれ、真摯な努力をもってその行の中で断食入定（死に至る断食）の誓いを行い、さらにティールタにあってもこのように心を結び定める者は、ブラフマーの住処にて望む果報を享受する。

Verse 93

तस्योपकंठे म्रियते हि यैस्तु कर्मक्षयात्स्थावरजंगमैश्च । ते चापि सर्वे सकलं प्रसह्य लभंति यज्ञस्य फलं दुरापम्

まことに、過去のカルマが尽きてその聖地の傍らで死ぬ者は――不動の存在であれ動く生きものであれ――皆ことごとく例外なくその境遇を乗り越え、得難きヤジュニャ（祭祀）の果報を得る。

Verse 94

ततस्तु सा धर्मफलारणी च जन्मादिदुःखार्दितचेतसां तु । सर्वात्मना चारुफला सरस्वती सेव्या प्रयत्नात्पुरुषैर्महानदी

ゆえに、大河サラスヴァティーは――ダルマの果を生む源であり、麗しき果報を授けるものとして――生まれに始まる苦しみに心を悩ます人々が、全身全霊の信愛と真摯な努力をもって奉仕し、敬うべきである。

Verse 95

तत्र ये सलिलं पूतं पिबंति सततं नराः । न ते मनुष्या देवास्ते जगत्यामिह संस्थिताः

そこで常にその清浄なる水を飲む人々は、ただの人間ではない。この世に住まう神々なのである。

Verse 96

यज्ञैर्दानैस्तपोभिश्च यत्फलं प्राप्यते द्विजैः । तदत्र स्नानमात्रेण शूद्रैरपि स्वभावजैः

祭祀（ヤジュニャ）や布施、苦行によって二度生まれ（dvija）が得る功徳は、ここではただ沐浴するだけで得られる。シュードラ（Śūdra）であっても、その本性のままに同じ果を得る。

Verse 97

दर्शनात्पुष्करस्यापि महापातकिनोपि ये । तेपि तत्पापनिर्मुक्ताः स्वर्गं यांति तनुक्षये

たとえ大罪を負う者であっても、ただプシュカラ（Puṣkara）を拝するだけでその罪より解き放たれ、身の終わりに天界へと赴く。

Verse 98

तत्रोपवासी यज्ञस्य पुंडरीकस्य यत्फलम् । तत्प्राप्नोति नरः क्षिप्रमल्पायासेन पुष्करे

プシュカラにおいて、そこで断食の誓いを守る者は、わずかな労苦で、プンダリーカ祭（ヤジュニャ）の功徳と同等の果報を速やかに得る。

Verse 99

माघमासे तिलान्यस्तु प्रयच्छति च स द्द्विजे । यथाशक्ति च भक्त्या च स विष्णुभवने वसेत्

マーガ月に、力に応じて信心をもってブラーフマナに胡麻を施す者は、ヴィシュヌの御住処に住する。

Verse 100

तत्रोपवासं स्नानं च पंचगव्याशनं तथा । यः करोति नरः सोपि देहांते स्वर्गमाप्नुयात्

そこで断食と沐浴を行い、さらにパンチャガヴャ（五牛聖品）を口にする者は、命終のとき天界に至る。

Verse 101

वसंति तत्समीपस्था येपि तस्करजातयः । तेपि तस्यानुभावेन स्वर्यांति च न संशयः

盗賊の家に生まれた者であっても、それの近くに住むなら、その霊験の力によって彼らもまた天界に至る。疑いはない。

Verse 102

ये पुनः शूद्रवृत्तिस्थास्त्रिरात्रोपोषिता नराः । प्रयच्छंति द्विजेष्वर्थं ब्रह्मशक्तिसमन्विताः

しかし、シュードラの生業に従う者であっても、三夜の断食を守り、二度生まれ（ドヴィジャ）に財を施すなら、ブラフマンの力を具える。

Verse 103

ते मृता यानमारूढाः पद्मासनचतुर्भुजाः । ब्रह्मणा सह सायुज्यं प्राप्नुवंत्यपुनर्भवम्

死後、彼らは天の車に乗り、蓮華に坐して四臂の姿となり、梵天ブラフマーとの合一を得て、再生なき不還の境地に至る。

Verse 104

गंगोद्भेदं यत्र गंगा संप्राप्ता सरितां वराम् । सरस्वतीं द्रष्टुकामा सांत्वार्थे प्रोद्गतांऽबरात्

そこ、ガンゴードベーダと呼ばれる地で、ガンガーは諸河の最勝に至った。サラスヴァティーに会いたいと願い、慰めのために天より身を起こした。

Verse 105

तत्र गत्वा पयःपूतं सुरसिद्धनिषेवितम् । सारस्वतं च विमलं विद्याधरगणार्चितम्

そこへ赴けば、サーラスヴァタの聖地が見える。聖なる水により清められ、神々とシッダたちが集い、汚れなく、ヴィディヤーダラの群れに礼拝されている。

Verse 106

पीतमेकांजलिमितं येनाप्तं तेन तत्परं । अवलोक्य दिशं पूर्वामाह गंगे सखि त्वया

彼女は掌にすくえるほどの水を一度だけ飲み、それを得た者へと心を定めた。やがて東方を仰ぎ見て言った。「おおガンガーよ、わが友よ——あなたゆえに……」。

Verse 107

एकाकिनी वियुक्तास्मि क्व यास्येहमबांधवा । तां विज्ञाय ततो गंगा रुदंतीं शोककर्शिताम्

「私はひとり、引き離されてしまった。縁者もなく、どこへ行けばよいのか。」そう悟ったガンガーは、悲しみにやつれ涙する彼女を見た。

Verse 108

पूर्वदेशात्समायाता द्रष्टुं तां दीनमानसाम् । दृष्ट्वा च तां महाभागां परिष्वज्य तु पीडिताम्

東の国より、心沈む彼女を見舞うために来たりて、いま苦しみに悩むその最も幸いなる女性を見て、彼らは抱きしめ慰めた。

Verse 109

नेत्रे प्रमृज्य चैतस्याः प्राह गंगा वचस्तदा । मा रोदीस्त्वं महाभागे दुःष्करं ते कृतं सखि

そのときガンガーは彼女の目をぬぐい、こう告げた。「泣くことはない、幸いなる者よ。友よ、そなたは成し難きことを成し遂げた。」

Verse 110

देवकार्यं यदन्येन कर्तुं शक्येत नैव हि । एतस्मात्ते महाभागे द्रष्टुं देवाः समागताः

この神聖なる務めは他の誰にも真に成し得ぬゆえ、ゆえにこそ、いと幸いなる者よ、諸天の神々はそなたを拝見せんと集い来た。

Verse 111

एषां च क्रियतां पूजा वाङ्मनः काय कर्मणा । सरस्वती सुरेंद्राणां कृत्त्वा पूजा विधिक्रमम्

彼らへの礼拝は、言葉と心と身の行いによってなされるべし。サラスヴァティーは定められた作法の次第を正しく行い、諸天の主たちにプージャーを捧げた。

Verse 112

क्रमेण ब्रह्मजा पश्चात्संगता तु सखीजनम् । ज्येष्ठमध्यमयोर्मध्ये संगमो लोकविश्रुतः

やがてブラフマーの娘は女友だちの輪に加わり、そして長姉と中姉とのあいだに、世に名高き会合の地が生じた。

Verse 113

पश्चान्मुखी ब्रह्मसुता जाह्नवी तु उदङ्मुखी । ततस्ते विबुधाः सर्वे पुष्करं ये समागताः

ブラフマーの娘は西に向かい、ジャーフナヴィー（ガンガー）は北に向かっていた。すると、プシュカラに集ったすべての神々もまた、それに倣って同様に行った。

Verse 114

विदित्वा दुष्करं कर्म तस्या स्तुतिमकारयन् । त्वं बुद्धिस्त्वं मतिर्लक्ष्मीस्त्वं विद्या त्वं गतिः परा

その行いが成し難い業であると悟り、彼らは彼女を讃える讃歌を作らせた。「汝は बुद्धि（知性）、汝は मति（分別）。汝はラクシュミー、汝は विद्या（知識）。汝は至上の帰依処である。」

Verse 115

त्वं श्रद्धा त्त्वं परा निष्ठा बुद्धिर्मेधा रतिः क्षमा । त्वं सिद्धिस्त्वं स्वधा स्वाहा त्वं पवित्रं मतं महत्

汝は信、汝は至上の堅固。汝は बुद्धि（知性）、मेधा（洞察）、喜び、そして क्षमा（寛忍）。汝は成就、汝はスヴァダーとスヴァーハー。汝は清浄そのもの—最高の真理と称えられる。

Verse 116

संध्या रात्रिः प्रभा भूतिर्मेधा श्रद्धा सरस्वती । यज्ञ विद्या महाविद्या गुह्यविद्या च शोभना

汝は黄昏、夜、光輝、繁栄。汝は मेधा（叡智）、信、そしてサラスヴァティー。汝はヤジュニャの智、大いなる智、そして秘奥の麗しき智—いずれも吉祥にして輝く。

Verse 117

आन्वीक्षिकी तु या वार्ता दंडनीतिश्च कथ्यते । नमोस्तु ते पुण्यजले नमः सागरगामिनि

論理を究める探求として「論議」と呼ばれるもの、また「統治の学」として語られるもの—聖なる水よ、汝に礼拝。大海へと流れゆく者よ、汝に礼拝。

Verse 118

नमस्ते पापनिर्मोके नमो देवि जगत्प्रिये । एवं स्तुता हि सा देवी दिव्या स्वार्थपरायणैः

汝に礼拝す、罪を解き放つ御方よ。礼拝す、世に愛されし女神よ。かくして、その光輝ある女神は、自らの目的に心を寄せる者たちにより讃えられた。

Verse 119

एवं सा प्राङ्मुखी तत्र स्थिता देवी सरस्वती । सर्वतीर्थमयी देवी सर्वामरसमन्विता

かくして東に面し、女神サラスヴァティーはそこに立たれた。あらゆる聖なる巡礼地を体現し、すべての不死者に随伴される女神である。

Verse 120

प्राची सेति बुधैर्ज्ञेया ब्रह्मणो वचनं तथा । तत्र शुद्धावटंनाम तीर्थं पैतामहं स्मृतम्

ブラフマーの御言葉によれば、賢者はこれが「プラーチー」と呼ばれることを知るべきである。そこには「シュッダーヴァタ」と名づけられた聖なる渡しがあり、祖父（ブラフマー）に属するティールタとして記憶されている。

Verse 121

दर्शनेनापि वै तस्य महापातकिनोपि ये । भोगिभोगान्समश्नंति विशुद्धा ब्रह्मणोंतिके

ただそれを拝するだけでも、たとえ大罪を負う者であっても福者の歓楽に与る。清められて、ブラフマーの御前へと至るのである。

Verse 122

प्रायोपवेशं ये तत्र प्रकुर्वंति नरोत्तमाः । ते मृता ब्रह्मयानेन दिवं यांत्यकुतोभयाः

そこでプラーヨーパヴェーシャ（死に至る断食）を行う最上の人々は、命終ののち、ブラフマーの道（ブラフマ・ヤーナ）によって天界へと昇り、いずこにも恐れの因なく、無畏に往く。

Verse 123

तत्राल्पमपि यैर्दानं दत्तं ब्रह्मविदात्मनाम् । जन्मांतरशतं तेषां तैर्दत्तं भावितात्मनाम्

たとえわずかな布施であっても、そこで本性としてブラフマンの悟りを具える者に捧げられるなら、施主には百の生を超えて続く功徳となる――心と意が清らかな者の施しはかくも力強い。

Verse 124

खण्डस्फुटितसंस्कारं तत्र कुर्वन्ति ये नराः । ते ब्रह्मलोकमासाद्य मोदन्ते सुखिनस्सदा

そこで破損したものの修復と再奉献（再加持）の儀礼を行う人々は、ブラフマローカに至り、常に安楽にして歓喜する。

Verse 125

योऽत्र पूजाजपोहोमः कृतो भवति देहिनाम् । अनन्तं तत्फलं सर्वं ब्रह्मभक्तिरतात्मनाम्

ここで身をもつ者が行う礼拝・真言誦持（ジャパ）・護摩供は何であれ、その全果は、心をブラフマーへの信愛に捧げる者にとって無限となる。

Verse 126

तत्र दीपप्रदानेन ज्ञानचक्षुरतींद्रियः । प्राप्नोति धूपदानेन स्थानं ब्रह्मनिषेवितम्

そこで灯明を供えれば、感官を超えた智慧の眼を得る。香を供えれば、ブラフマーがしばしば臨み、奉仕を受ける境地に至る。

Verse 127

अथ किं बहुनोक्तेन संगमे यत्प्रदीयते । तदनंतफलं प्रोक्तं जीवतो वा मृतस्य च

さて、多くを語る必要があろうか。聖なる集会の場で施されるものは何であれ、無尽の果報をもたらすと説かれる――生者のためであれ、亡き者のためであれ。

Verse 128

स्नानाज्जपात्तथा होमादनंतफलसाधकम् । रामेणागत्य वै तत्र पिंडं दशरथस्य च

沐浴とジャパの誦持、また火供（ホーマ）によって、尽きることなき果報が成就する。そこへラーマが来て、ダシャラタのためにもピンダ（祖霊供養の供物）を捧げた。

Verse 129

दत्तं श्राद्धं तत्र तेन मार्कंडेयेन दर्शिते । तत्र वापी चतुःकोणा तत्र पिंडप्रदा नराः

そこはマールカンデーヤが示した場所であり、そこでシュラッダ（śrāddha）が執り行われた。さらに四角の階段井戸があり、人々はそこで亡き者のためにピンダを供える。

Verse 130

हंसयुक्तेन यानेन सर्वे यांति त्रिविष्टपम् । तस्यां वाप्यां तु वै ब्रह्मा पितृमेधं चकार ह

白鳥を軛とする車に乗り、すべての者はトリヴィシュタパ（天界）へと至る。そしてその聖なる池において、まことにブラフマーはピトリメーダ（祖霊祭）の儀礼を行った。

Verse 131

यज्ञं यज्ञविदां श्रेष्ठः समाप्तवरदक्षिणम् । वसवः पितरो ज्ञेया रुद्राश्चैव पितामहाः

そのヤジュニャは、祭儀を知る者の中でも最勝のものとして、正しく授けられたダクシナー（謝礼）とともに円満に成就した。ヴァスはピトリ（祖霊）と知るべく、ルドラもまたピターマハ（祖父霊）である。

Verse 132

आदित्याश्च ततस्तेषां विहिताः प्रपितामहाः । त्रिविधा अपि आहूय पुनरुक्ता विरिंचिना

それからアーディティヤたちは、彼らのプラピターマハ（曾祖父霊）として定められた。さらに三種の区分をも召し集め、ヴィリンチ（ブラフマー）は再び彼らに告げた。

Verse 133

भवद्भिः पिंडदानाद्यं ग्राह्यमत्र स्थितैस्सदा । यत्कृतं पितृकार्यं च तदनंतफलं भवेत्

あなたがたはこの地にとどまる間、ピṇḍa-dāna（亡き者のための飯団の供え）に始まる供物を、常にここで受け取るべきである。ここで行われる祖霊のための儀礼は、尽きることなき功徳となる。

Verse 134

वृत्यर्थं पितरस्तेषां तुष्टाश्चैव पितामहाः । लभंते तर्पणात्तृप्तिं पिंडदानात्त्रिविष्टपम्

彼らの糧のために、そのピトリ（祖霊）とまた祖父祖先は歓喜する。タルパナ（水の供養）によって満足を得、ピṇḍa-dānaによってトリヴィシュタパ（天界）に至る。

Verse 135

तस्मात्सर्वं परित्यज्य प्राचीने पिंडदो भवेत् । दत्वा पुत्रः प्रयत्नेन पितॄन्सर्वांश्च तर्पयेत्

ゆえに、他のすべてを捨てて、東方に向かってピṇḍaを供えるべきである。供え終えたなら、子は努めて、すべての祖先をタルパイ（tarpay）して満たすべし。

Verse 136

प्राचीनेश्वरदेवस्य पुरोभूतं प्रतिष्ठितम् । आदितीर्थं तदित्युक्तं दर्शनादपि मुक्तिदम्

プラーチーネーシュヴァラ神の御前に、先立って安置され、確立している。ゆえにそれは「アーディ・ティールタ（Ādi-tīrtha）」—原初の聖なる渡り—と呼ばれ、ただ見るだけでも解脱を授ける。

Verse 137

स्पृष्ट्वा तु सलिलं तत्र मुच्यते जन्मबंधनात् । अवगाहनाद्ब्रह्मणोऽसौ भवत्यनुचरः सदा

そこでその水に触れるだけで、繰り返す生の束縛から解き放たれる。さらに身を沈めて沐浴すれば、常にブラフマー（Brahmā）の随侍となる。

Verse 138

आदितीर्थे नरः स्नात्वा यः प्रदद्यात्समाधिना । अन्नमल्पमपि प्रायः प्रायशस्स्वर्गमाप्नुयात्

アーディティールタにて沐浴し、心を定めた信愛をもって、たとえわずかな食を施す者は、おおむね天界に至る。

Verse 139

यस्तत्र ब्रह्मभक्तानां नरः स्नात्वा ददेद्धनम् । कृसेरणापि हेम्ना च स स्वर्गे मोदते सुखी

そこで沐浴し、梵天の信徒に財を布施する者は、たとえ細き金の一粒ほどであっても、天界にて安楽に歓喜する。

Verse 140

प्राचीसरस्वती तत्र नरैः किं मृग्यते परम् । तस्यां स्नानात्फलं तृप्त्यै तपोयज्ञादिलक्षणम्

そのプラーチー・サラスヴァティーにおいて、人はこれ以上の利得を何と求めようか。彼女に沐浴すれば、心を満たす果報を得る。それは苦行や祭祀などの果と同質である。

Verse 141

ये पिबंति नराः पुण्यां प्राचीं देवीं सरस्वतीम् । न ते नराः सुरा ज्ञेया मार्कंडेयर्षिरब्रवीत्

「聖なる東方の女神サラスヴァティーの水を飲む者は、もはやただの人間と見なしてはならぬ」—そう聖仙マールカンデーヤは語った。

Verse 142

सरस्वती नदीं प्राप्य न स्नाने नियमः क्वचित् । भुक्ते वा न च वा भुक्ते दिवा वा यदि वा निशि

サラスヴァティー河に至れば、沐浴にいかなる制限もない。食後であれ未食であれ、昼であれ夜であれ。

Verse 143

तत्तीर्थं सर्वत्तीर्थानां प्राचीनं प्रवरं स्मृतत् । पापघ्नं पुण्यजननं प्राणिनां परिकीर्तितम्

その聖なる渡し場は、あらゆる巡礼地の中で最も古く最も勝れたものとして記憶され、罪を滅し、生きとし生けるものに功徳を生じさせると称えられる。

Verse 144

ये पुनर्भावितात्मानस्तत्र स्नात्वा जनार्दनम् । पूजयन्ति यथाशक्ति ते प्रयांति त्रिविष्टपम्

しかし心が浄められた者たちは、そこで沐浴してから、力の及ぶかぎりジャナールダナを礼拝し、トリヴィシュタパ（天界）へと旅立つ。

Verse 145

देवानां प्रवरो विष्णुस्तेन यत्र सरस्वती । सेविता तत्परं तीर्थं क्षितौ ब्रह्मसुतोऽब्रवीत्

神々の中で最も勝れたのはヴィシュヌである。ゆえに、地上においてサラスヴァティーが礼拝されるその場所こそ至上のティールタである――とブラフマーの子は宣言した。

Verse 146

ततस्तस्मान्महातीर्थं मन्यमाना महोदयम् । मंदाकिनीमुदीक्षंती स्थिता तत्र सरस्वती

それから彼女は、その地を大いなるティールタ、きわめて吉祥にして大いなる繁栄を授ける所とみなし、サラスヴァティーはマンダーキニーを見つめつつそこに留まった。

Verse 147

तत्तीर्थं सर्वतीर्थानां परं स्वायंभुवोऽब्रवीत् । मंदाकिन्यासमं यत्र प्राप्य पुण्यसमागमम्

その聖なるティールタこそ、スヴァヤンブー（ブラフマー）が語ったように、あらゆる巡礼地の中で至上である。そこに至れば、マンダーキニーに等しい功徳の合流を得る。

Verse 148

तत्रस्थाने स्थिता देवैः स्तुता देवी सरस्वती । मत्वा चैकाकिनीं तां तु दीनास्यां दीनमानसां

その場所にて女神サラスヴァティーは立ち、諸天に讃えられていた。彼らは彼女がひとりで、顔を伏せ心乱れているのを見て、深い悲しみに沈むと悟った。

Verse 149

सखीं तदाऽसृजद्ब्रह्मा रूपिणीं विमलेक्षणाम् । हरिणीं हरिरप्याशु जज्ञे कमललोचनाम्

そのときブラフマーは、姿うるわしく清らかな眼をもつ伴侶を創り出した。さらにハリ（ヴィシュヌ）もたちまち、蓮華の眼をもつ牝鹿を顕した。

Verse 150

वज्रिणीमपि देवेशो वज्रपाणिर्विसृष्टवान् । सुकुरंगरुचिं देवो नीलकंठो वृषध्वजः

また諸天の主、金剛を執る者ヴァジュラパーニ（インドラ）はヴァジュリニーを創り、青き喉をもち牛を旗印とする神（シヴァ）ニールカンタはスークランガルチを創った。

Verse 151

सखीं संजनयामास सरस्वत्यास्त्रिलोचनः । विलोक्यमाना सा राजन्सखीभिः सुरसुंदरी

王よ、三つの眼をもつ主トリローチャナは、サラスヴァティーのために一人の女伴を生じさせた。その天上の麗人は見つめられつつ、女友だちに囲まれていた。

Verse 152

प्रहृष्टा यातुमारब्धा देवादेशान्महानदी । ततः सखीभिः सार्द्धं सा प्राचीनागंतुमुद्यता

喜びに満ちて、大いなる河は諸天の命に従い旅立ちを始めた。やがて友らを伴い、東方の地へ向かう支度を整えた。

Verse 153

सरस्वती समस्तानां तासां श्रेष्ठतमा स्मृता । प्राचीसरस्वतीतोयं ये पिबंति मृगा भुवि

それらすべての聖なる河の中で、サラスヴァティーは最もすぐれたものとして記憶される。地上において、東のサラスヴァティー（プラーチー・サラスヴァティー）の水を飲む鹿たちは……

Verse 154

तेपि स्वर्गं गमिष्यंति यज्ञैर्द्विजवरा यथा । चिंतामणिरिवात्रैषा प्राची ज्ञेया सरस्वती

彼らもまた天界へ赴くであろう。最勝の二度生まれ（ドヴィジャ）が祭祀（ヤジュニャ）によってそれを得るのと同じく。ここにあるこの東のサラスヴァティーは、願いを成就させる宝珠チンターマニのごときものと知るべきである。

Verse 155

तथा कामफलस्येयं हेतुभूता महानदी । दक्षिणां दिशमालोक्य पुनः पश्चान्मुखी गता

またこの大河は、望みの果報をもたらす因となった。南の方角を望んだのち、再び引き返して西へと向きを変えて流れた。

Verse 156

उक्ता तया तथा गंगा दिशं प्राचीं व्रजस्व ह । विस्मर्तव्या न चाहं ते व्रज देवि यथागतम्

彼女にそのように告げられて、ガンガーは言った。「まことに東の方角へ行きなさい。わたしを忘れてはならぬ。女神よ、来たときのままに行きなさい。」