Adhyaya 28

Verse 1

ऋषय ऊचुः । विस्तरेण समाख्याहि जन्म तस्य महात्मनः । पृथोश्चैव महाभाग श्रोतुकामा वयं पुनः

聖仙たちは言った。「幸いなる御方よ、あの大いなる魂の誕生を、またプṛトゥの誕生をも、詳しく語ってください。私たちは再び聞きたいのです。」

Verse 2

राज्ञा तेन यथा दुग्धा इयं धात्री महात्मना । पुनर्देवैश्च पितृभिर्मुनिभस्तत्त्ववेदिभिः

かの大いなる王がこの養いの大地を「乳しぼり」して富を引き出したように、彼女はまた、デーヴァ、ピトリ、そして真理を知るムニたちによっても「乳しぼり」された。

Verse 3

यथा दैत्यैश्च नागैश्च यथा यक्षैर्यथा द्रुमैः । शैलैश्चैव पिशाचैश्च गंधर्वैः पुण्यकर्मभिः

ダイティヤやナーガにおいても、ヤクシャや樹木においても同様であり、また山々、ピシャーチャ、そして功徳の業をなすガンダルヴァにおいても同じである。

Verse 4

ब्राह्मणैश्च तथा सिद्धै राक्षसैर्भीमविक्रमैः । पूर्वमेव यथा दुग्धा अन्यैश्च सुमहात्मभिः

彼女はすでに以前にも「乳しぼり」されていた。すなわちブラーフマナたち、またシッダたち、恐るべき武威のラクシャサたち、そして他の大いなる魂の者たちによって。

Verse 5

तेषामेव हि सर्वेषां विशेषं पात्रधारणम् । क्षीरस्यापि विधिं ब्रूहि विशेषं च महामते

まことに、彼らすべてについて、器の保持と保管に関する特別な区別を説き明かしてください。また乳についての定められた作法と、その特別な細目もお語りください、偉大なる心の方よ。

Verse 6

वेनस्यापि नृपस्यैव पाणिरेव महात्मनः । ऋषिभिर्मथितः पूर्वं स कस्मादिह कारणात्

ヴェーナ王――その大いなる魂の持ち主――の手でさえ、かつて聖仙たちによって乳を攪拌するかのように攪り練られた。いかなる理由で、ここにそのことが起こったのですか。

Verse 7

क्रुद्धश्चैव महापुण्यैः सूतपुत्र वदस्व नः । विचित्रेयं कथा पुण्या सर्वपापप्रणाशिनी

スータの子よ、たとえ我らが憤っていても、汝の大いなる功徳をもって語ってくれ。この不思議で清らかな物語は福徳に満ち、あらゆる罪を滅する。

Verse 8

श्रोतुकामा महाभाग तृप्तिर्नैव प्रजायते । सूत उवाच । वैन्यस्य हि पृथोश्चैव तस्य विस्तरमेव च

幸いなる方よ、聞きたいと願っても、満足は少しも生じない。スータは言った。「ヴェーナの子プリトゥの物語と、その全き伝記を、詳しく語ろう。」

Verse 9

जन्मवीर्यं तथा क्षेत्रं पौरुषं द्विजसत्तमाः । प्रवक्ष्यामि यथा सर्वं चरित्रं तस्य धीमतः

二度生まれの最勝者たちよ、私はありのままに語ろう。彼の誕生と威力、その領域、勇武、そしてその賢者の生涯の全き物語を。

Verse 10

शुश्रूषध्वं महाभागा मामेवं द्विजसत्तमाः । अभक्ताय न वक्तव्यमश्रद्धाय शठाय च

このようにして、よく耳を傾けよ、幸いなる者たちよ、二度生まれの最勝者たちよ。これはバクティなき者、シュラッダーなき者、そして欺く者に語ってはならない。

Verse 11

सुमूर्खाय सुमोहाय कुशिष्याय तथैव च । श्रद्धाहीनाय कूटाय सर्वनाशाय मा द्विजाः

二度生まれの者たちよ、これを極めて愚かな者、迷妄の者、悪しき弟子に授けてはならない。またシュラッダーなき者、偽りと欺きの者、全き破滅へ向かう者にも与えるな。

Verse 12

अन्यथा पठते यो हि निरयं च प्रयाति हि । भवंतो भावसंयुक्ताः सत्यधर्मपरायणाः

しかし、これを別の仕方で誤って誦する者は、まことに地獄へ赴く。汝らは正しいバーヴァと理解を具え、真実とダルマに帰依している。

Verse 13

भवतामग्रतः सर्वं चरित्रं पापनाशनम् । संप्रवक्ष्याम्यशेषेण शृणुध्वं द्विजसत्तमाः

汝らの前に、罪を滅するこの全き物語を、今、余すところなく語ろう。聞け、二度生まれの最勝者たちよ。

Verse 14

स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं धन्यं वेदैश्च संमितम् । रहस्यमृषिभिः प्रोक्तं प्रवक्ष्यामि द्विजोत्तमाः

二度生まれの最勝者たちよ、今、聖仙リシたちが説いた秘教を説き明かそう。それはスヴァルガへ導き、名声と長寿を授け、吉祥をもたらし、ヴェーダと調和する。

Verse 15

यश्चैनं कीर्तयेन्नित्यं पृथोर्वैन्यस्य विस्तरम् । ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्वा न स शोचेत्कृताकृतम्

ヴェーナの子プリトゥ（Pṛthu）の詳しい物語を、まずブラーフマナ（Brāhmaṇa）に礼拝してから常に唱える者は、為したことにも為さなかったことにも嘆かない。

Verse 16

सप्तजन्मार्जितं पापं श्रुतमात्रेण नश्यति । ब्राह्मणो वेदविद्वांश्च क्षत्रियो विजयी भवेत्

七生にわたり積まれた罪は、ただ（この聖なる物語を）聞くだけで滅する。ブラーフマナ（Brāhmaṇa）はヴェーダの智者となり、クシャトリヤ（Kṣatriya）は勝利を得る。

Verse 17

वैश्यो धनसमृद्धः स्याच्छूद्रः सुखमवाप्नुयात् । एवं फलं समाप्नोति पठनाच्छ्रवणादपि

ヴァイシャ（Vaiśya）は財に恵まれ、シュードラ（Śūdra）は安楽を得る。このような果報は、読むことによっても、聞くことによっても得られる。

Verse 18

पृथोर्जन्मचरित्रं च पवित्रं पापनाशनम् । धर्मगोप्ता महाप्राज्ञो वेदशास्त्रार्थकोविदः

プリトゥ（Pṛthu）の誕生と行いの物語は清浄にして罪を滅する聖なるもの。彼はダルマの護持者であり、大いなる叡智を備え、ヴェーダとシャーストラ（śāstra）の義に通達していた。

Verse 19

अत्रिवंशसमुत्पन्नः पूर्वमत्रिसमः प्रभुः । स्रष्टा सर्वस्य धर्मस्य अंगो नाम प्रजापतिः

アトリ（Atri）の系譜に生まれ、かつてアトリに等しき主であった、アンガ（Aṅga）という名のプラジャーパティ（Prajāpati）がいた。彼はあらゆるダルマの創設者であり確立者である。

Verse 20

य आसीत्तस्य पुत्रो वै वेनो नाम प्रजापतिः । धर्ममेवं परित्यज्य सर्वदैव प्रवर्तते

その子はまことにヴェーナと名づくるプラジャーパティであった。かくしてダルマを捨て、常にそれに背いて行った。

Verse 21

मृत्योः कन्या महाभागा सुनीथा नाम नामतः । तां तु अंगो महाभागः सुनीथामुपयेमिवान्

ムリティユにはスニータという名の大いに幸いなる娘があった。栄えあるアンガはそのスニータを妻として迎えた。

Verse 22

तस्यामुत्पादयामास वेनं धर्मप्रणाशनम् । मातामहस्य दोषेण वेनः कालात्मजात्मजः

彼女から、ダルマを滅ぼす者ヴェーナが生まれた。しかも母方の祖父の過失により、ヴェーナはカーラの子の孫となった。

Verse 23

निजधर्मं परित्यज्य अधर्मनिरतोभवत् । कामाल्लोभान्महामोहात्पापमेव समाचरत्

自らの定められた務めを捨て、アダルマに耽った。欲と貪りと大いなる迷妄に駆られ、ただ罪のみを行った。

Verse 24

वेदाचारमयं धर्मं परित्यज्य नराधिपः । अन्ववर्तत पापेन मदमत्सरमोहितः

ヴェーダの行法に根ざすダルマを捨て、王は罪の道に従った。驕りと嫉みと迷いに惑わされていた。

Verse 25

वेदाध्यायं विना लोके प्रावर्तंत तदा जनाः । निःस्वाध्यायवषट्काराः प्रजास्तस्मिन्प्रजापतौ

そのとき世の人々はヴェーダの学習を離れて暮らし始めた。あのプラジャーパティのもとで、民はスヴァーディヤーヤ（自誦）を失い、供犠の聖なる唱和「ヴァシャット」も失った。

Verse 26

प्रवृत्तं न पपुः सोमं हुतं यज्ञेषु देवताः । इत्युवाच स दुष्टात्मा ब्राह्मणान्प्रति नित्यशः

「神々は、供犠（ヤジュニャ）において正しく調え捧げられたソーマを飲まないのだ。」その邪悪な心の者は、こうしてブラーフマナたちに繰り返し語った。

Verse 27

नाध्येतव्यं न होतव्यं न देयं दानमेव च । न यष्टव्यं न होतव्यमिति तस्य प्रजापतेः

「学んではならぬ。供物を捧げてはならぬ。施してはならぬ—布施すらも。供犠を行ってはならぬ、供物を投じてもならぬ。」これがそのプラジャーパティの掟であった。

Verse 28

आसीत्प्रतिज्ञा क्रूरेयं विनाशे प्रत्युपस्थिते । अहमिज्यश्च यष्टा च यज्ञश्चेति पुनः पुनः

滅びが迫るとき、この苛烈な決意が幾度も起こった。「礼拝されるべきはただ我のみ。供犠を行う者もただ我のみ。供犠そのものもただ我のみ。」

Verse 29

मयि यज्ञा विधातव्या मयि होतव्यमित्यपि । इत्यब्रवीत्सदा वेनो ह्यहं विष्णुः सनातनः

「供犠（ヤジュニャ）は我がために行うべし。供物もまた我のうちへ捧げ入れるべし。」ヴェーナ王は常にこう宣言した。「我こそはヴィシュヌ、永遠なる者である。」

Verse 30

अहं ब्रह्मा अहं रुद्रो मित्र इंद्रः सदागतिः । अहमेव प्रभोक्ता च हव्यं कव्यं न संशयः

我はブラフマー、我はルドラ、またミトラにしてインドラ、常に帰依の拠り所である。供物を受け享受する主はただ我のみ—神々へのハヴィヤと祖霊へのカヴィヤ、そのことに疑いはない。

Verse 31

अथ ते मुनयः क्रुद्धा वेनं प्रति महाबलाः । ऊचुस्ते संगताः सर्वे राजानं पापचेतनम्

そのとき、力あるムニたちは憤りに燃え、皆集い、罪深き心を抱く王ヴェーナに向かって語った。

Verse 32

ऋषय ऊचुः । राजा हि पृथिवीनाथः प्रजां पालयते सदा । धर्ममूर्तिः स राजेंद्र तस्माद्धर्मं हि रक्षयेत्

聖仙たちは言った。「王はまことに大地の主であり、常に民を守る。王の中の最勝者よ、彼はダルマそのものの体現である。ゆえにダルマを守護すべきである。」

Verse 33

वयं दीक्षां प्रवेक्ष्यामो यज्ञे द्वादशवार्षिकीम् । अधर्मं कुरु मा यागे नैष धर्मः सतां गतिः

「我らは十二年にわたるヤジュニャのため、ディークシャ（灌頂の誓戒）に入ろうとしている。祭儀においてアダルマをなしてはならぬ—それはダルマではなく、徳ある者の道でもない。」

Verse 34

कुरु धर्मं महाराज सत्यं पुण्यं समाचर । प्रजाहं पालयिष्यामि इति ते समयः कृतः

「大王よ、ダルマを行い、真実に従い、功徳ある行いを修めよ。汝はすでに誓ったではないか—『我は民を守護する』と。」

Verse 35

तांस्तथाब्रुवतः सर्वान्महर्षीनब्रवीत्तदा । वेनः प्रहस्य दुर्बुद्धिरिममर्थमनर्थकम्

かくして一切の大聖仙が語り終えると、ヴェーナは嘲り笑い、邪なる知をもって、無意味で道理なき言葉を返した。

Verse 36

वेन उवाच । स्रष्टा धर्मस्य कश्चान्यः श्रोतव्यं कस्य वा मया । श्रुतवीर्यतपः सत्ये मया वा कः समो भुवि

ヴェーナは言った。「ダルマを創る者が他にいるというのか。わたしが誰の言葉を聴くべきだ。名声・武勇・苦行・真実において、この地上で我に等しい者がいようか。」

Verse 37

प्रभवं सर्वभूतानां धर्माणां च विशेषतः । संमूढा न विदुर्नूनं भवंतो मां विचेतसः

我は一切の生きとし生けるものの根源、ことに諸ダルマの根源である。しかるに汝らは迷い、分別を失って、まことに我を知らぬ。

Verse 38

इच्छन्दहेयं पृथिवीं प्लावयेयं जलैस्तथा । द्यां भुवं चैव रुंधेयं नात्र कार्या विचारणा

もし我が望むなら、大地を焼き尽くし、また水で満たして沈めることもできる。さらに天界と中界をも塞ぎ得る—ここに思案は要らぬ。

Verse 39

यदा न शक्यते मोहादवलेपाच्च पार्थिव । अपनेतुं तदा वेनं ततः क्रुद्धा महर्षयः

王よ、迷妄と驕慢ゆえにヴェーナを抑え、道から引き戻すことができなかったとき、大聖仙たちはついに憤怒に燃え上がった。

Verse 40

विस्फुरंतं तदा वेनं बलाद्गृह्य ततो रुषा । वेनस्य तस्य सव्योरुं ममंथुर्जातमन्यवः

そのとき、もがくヴェーナを力ずくで取り押さえ、怒りに燃えた者たちは、起こった憤りのままに、ヴェーナの左の腿をかき回すように揉みしだいた。

Verse 41

कृष्णांजनचयोपेतमतिह्रस्वं विलक्षणम् । दीर्घास्यं च विरूपाक्षं नीलकंचुकवर्चसम्

濃い黒のアンジャナ（眼膏）に塗れ、きわめて背が低く異様な姿であった。顔は長く、目は歪み、青い衣のような覆い—鎧めいた光—をまとっていた。

Verse 42

लंबोदरं व्यूढकर्णमतिभीतं दुरोदरम् । ददृशुस्ते महात्मानो निषीदेत्यब्रुवंस्ततः

その大いなる聖者たちは彼を見た。腹は突き出て、耳は広がり、ひどく怯え、腹はやつれていた。そこで彼らは言った。「座れ。」

Verse 43

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा निषसाद भयातुरः । पर्वतेषु वनेष्वेव तस्य वंशः प्रतिष्ठितः

彼らの言葉を聞くと、彼は恐れに苦しみつつ座った。その血統は、山々と森の中にのみ根づいていった。

Verse 44

निषादाश्च किराताश्च भिल्लानाहलकास्तथा । भ्रमराश्च पुलिंदाश्च ये चान्ये म्लेच्छजातयः

そこから、ニーシャーダ、キラ―タ、ビッラ、アーハラカが生じ、またブラーマラ、プリンダも生じた。さらに他の、ミレッチャ（ヴェーダの法の外にある異族）と数えられる諸集団も同様である。

Verse 45

पापाचारास्तु ते सर्वे तस्मादंगात्प्रजज्ञिरे । अथ ते ऋषयः सर्वे प्रसन्नमनसस्ततः

罪深き行いの者たちは皆、その肢より生まれた。すると諸々のリシは心に歓びを得て満ち足りた。

Verse 46

गतकल्मषमेवं तं जातं वेनं नृपोत्तमम् । ममंथुर्दक्षिणं पाणिं तस्यैव च महात्मनः

かくして、王の中の最勝なるヴェーナは穢れなく生まれ、聖仙たちはその大いなる魂の右手を攪拌するように揉み回した。

Verse 47

मथिते तस्य पाणौ तु संजातं स्वेदमेव हि । पुनर्ममंथुस्ते विप्रा दक्षिणं पाणिमेव च

その手が攪拌されると、掌にまことに汗が生じた。そこでその婆羅門たちは再び、右手をも攪拌した。

Verse 48

सुकरात्पुरुषो जज्ञे द्वादशादित्यसन्निभः । तप्तकांचनवर्णांगो दिव्यमाल्यांबरावृतः

猪より一人の पुरुषが生まれ、十二のアーディティヤに等しく輝いた。四肢は灼けた黄金の色、天なる花鬘と衣に飾られていた。

Verse 49

दिव्याभरणशोभांगो दिव्यगंधानुलेपनः । मुकुटेनार्कवर्णेन कुंडलाभ्यां विराजते

その肢体は天上の宝飾により輝き、神なる香を塗られている。太陽の色の宝冠と一対の耳飾りにより、いよいよ光り映える。

Verse 50

महाकायो महाबाहू रूपेणाप्रतिमो भुवि । खड्गबाणधरो धन्वी कवची च महाप्रभुः

彼は巨躯にして大いなる腕を備え、地上に比類なき姿であった。剣と矢を携え、弓を執る射手として甲冑をまとい、偉大にして輝ける主であった。

Verse 51

सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वालंकारभूषणः । तेजसा रूपभावेन सुवर्णैश्च महामतिः

彼はあらゆる吉祥の相を具え、すべての装身具で荘厳されていた。光輝と容姿の美、そして黄金の輝きによって、偉大にして賢明なる者として現れた。

Verse 52

दिवि इंद्रो यथा भाति भुवि वेनात्मजस्तथा । तस्मिञ्जाते महाभागे देवाश्च ऋषयोमलाः

天においてインドラが輝くように、地上ではヴェーナの子が輝いた。その最も幸いなる者が誕生すると、神々と汚れなきリシたちは歓喜した。

Verse 53

उत्सवं चक्रिरे सर्वे वेनस्य तनयं प्रति । दीप्यमानः स्ववपुषा साक्षादग्निरिवोज्ज्वलः

皆はヴェーナの子のために祭礼を催した。自らの光輝に燃え立ち、彼は燦然と輝いた――まさに火そのものが顕現したかのように。

Verse 54

आद्यमाजगवं नाम धनुर्गृह्य महावरम् । शरान्दिव्यांश्च रक्षार्थे कवचं च महाप्रभम्

まず彼は「アージャガヴァ」(Ājagava)と名づけられた強大な弓を手に取った。さらに護りのため、天なる矢と、威光ある強大な鎧をも身に備えた。

Verse 55

जाते सति महाभागे पृथौ वीरे महात्मनि । संप्रह्रष्टानि भूतानि समस्तानि द्विजोत्तम

大いに幸いなるプリトゥ（Pṛthu）――勇猛にして大いなる魂をもつ者――が誕生すると、あらゆる生きとし生けるものは歓喜した、ああ最勝の二度生まれよ。

Verse 56

सर्वतीर्थानि तोयानि पुण्यानि विविधानि च । तस्याभिषेके विप्रेंद्राः सर्व एव प्रतस्थिरे

あらゆるティールタ（tīrtha）の聖なる水、また種々の清浄なる霊水が集められ、彼の灌頂（abhiṣeka）のために、すべての最勝のバラモンたちが整い出立した。

Verse 57

पितामहाद्या देवास्तु भूतानि विविधानि च । स्थावराणि चराण्येव अभ्यषिंचन्नराधिपम्

そのとき、ピターマハ（Pitāmaha、梵天Brahmā）をはじめとする神々は、さまざまな存在――不動のものも動くものも――と共に、王に灌頂の聖油を注いだ。

Verse 58

महावीरं प्रजापालं पृथुमेव द्विजोत्तम । पृथुर्वैन्यो राजराज्ये अभिगम्य चराचरैः

ああ最勝のバラモンよ、偉大なる勇者にして民を護る者は、ただプリトゥのみであった。プリトゥ・ヴァイニヤが王権の主位に至るや、動くものも動かぬものも、あらゆる存在が礼拝して帰依を捧げた。

Verse 59

देवैर्विप्रैस्तथा सर्वैरभिषिक्तो महामनाः । राज्ञां समधिराज्ये वै पृथुर्वैन्यः प्रतापवान्

かくして、高き志と大いなる威力を備えたプリトゥ・ヴァイニヤは、神々とバラモンたち――まことに万有によって――灌頂され、諸王の上に立つ至上の君主として定められた。

Verse 60

तस्य पित्रा प्रजाः सर्वाः कदा नैवानुरंजिताः । तेनानुरंजिताः सर्वा मुमुदिरे सुखेन वै

その父のもとでは、すべての民はいつも真に喜ばされることがなかった。だが彼に喜ばされると、皆はまことに安らぎのうちに歓喜した。

Verse 61

अनुरागात्तस्य वीरस्य नाम राजेत्यजायत । प्रयातस्य सुवीरस्य समुद्रस्य द्विजोत्तम

愛慕ゆえに、その勇士は「ラージャ」という名で知られるようになった。かの剛勇が旅立つとき、ああ最勝の二度生まれよ、彼は大海へと向かった。

Verse 62

आपस्तस्तंभिरे सर्वा भयात्तस्य महात्मनः । दुर्गं मार्गं विलोप्यैव सुमार्गं पर्वता ददुः

その大いなる魂を畏れて、あらゆる水は静まり動きを止めた。山々は険路を消し去り、易き道を授けた。

Verse 63

ध्वजभंगं न चक्रुस्ते गिरयः सर्व एव ते । अकृष्टपच्या पृथिवी सर्वत्र कामधेनवः

その山々は皆、旗を折ることがなかった。大地は耕さずして作物を実らせ、至るところに願いを叶えるカーマデーヌーの牝牛があった。

Verse 64

पर्जन्यः कामवर्षी च वेदयज्ञान्महोत्सवान् । कुर्वंति ब्राह्मणाः सर्वे क्षत्रियाश्च तथा परे

雨を授けるパルジャニヤは願いを成就させる者となり、すべてのブラーフマナは、クシャトリヤや他の者たちと共に、ヴェーダの供犠の大祭を執り行う。

Verse 65

सर्वकामफला वृक्षास्तस्मिञ्छासति पार्थिवे । न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्नाकालमरणं नृणाम्

その王が治めていたとき、木々はあらゆる願いをかなえる果実を結んだ。人々の間に飢饉も病もなく、時ならぬ死もなかった。

Verse 66

सर्वे सुखेन जीवंति लोका धर्मपरायणाः । तस्मिञ्छासति दुर्धर्षे राजराजे महात्मनि

人々は皆ダルマに帰依して安らかに暮らし、征服されぬ大いなる魂の「王の中の王」が統べていた。

Verse 67

एतस्मिन्नेव काले तु यज्ञे पैतामहे शुभे । सूत सूत्यां समुत्पन्नः सौम्येहनि महात्मनि

まさにその時、吉祥なる祖霊の供犠パイターマハ・ヤジュニャのさなか、スータよ、あなたの妻に高貴な子が授かった。穏やかで聖なる日に。

Verse 68

तस्मिन्नेव महायज्ञे जज्ञे प्राज्ञोऽथ मागधः । पृथोःस्तवार्थं तौ तत्र समाहूतौ महर्षिभिः

その同じ大供犠において、賢き吟遊詩人マガダが生まれた。プṛトゥ王を讃えるため、二人は大聖仙たちによりそこへ召された。

Verse 69

सूतस्य लक्षणं वक्ष्ये महापुण्यं द्विजोत्तमाः । शिखासूत्रेण संयुक्तो वेदाध्ययनतत्परः

おお最勝の二度生まれの者たちよ、私はスータの相を語ろう。大いなる功徳を備え、シカー（頂髻）と聖紐を身につけ、ヴェーダの学習に専心する。

Verse 70

सर्वशास्त्रार्थवेत्तासावग्निहोत्रमुपासते । दानाध्ययनसंपन्नो ब्रह्माचारपरायणः

彼はあらゆるシャーストラの義を知り、正しく聖なるアグニホートラを修する。布施と聖典の学修に満ち、梵行（ブラフマチャリヤ）の戒に専心する。

Verse 71

देवानां ब्राह्मणानां च पूजनाभिरतः सदा । याचकस्तावकैः पुण्यैर्वेदमंत्रैर्यजेत्किल

常にデーヴァとブラーフマナへの礼拝に励む者は、まことに、汝の功徳ある行いとヴェーダのマントラによってヤジュニャを修すべきである。

Verse 72

ब्रह्माचारपरो नित्यं संबंधं ब्राह्मणैः सह । एवं स मागधो जज्ञे वेदाध्ययनवर्जितः

常に梵行（ブラフマチャリヤ）に励み、ブラーフマナと交わっていたにもかかわらず、そのマーガダはなおヴェーダ学習を欠いて生まれた。

Verse 73

बंदिनश्चारणाः सर्वे ब्रह्माचारविवर्जिताः । ज्ञेयास्ते च महाभागाः स्तावकाः प्रभवंति ते

すべての詠唱者と天の歌い手（チャーラナ）は梵行（ブラフマチャリヤ）の規律を欠く。知れ、幸いなる者よ、彼らはただ讃嘆する者として現れるのだ。

Verse 74

स्तवनार्थमुभौ सृष्टौ निपुणौ सूतमागधौ । तावूचुरृषयः सर्वे स्तूयतामेष पार्थिवः

讃嘆のために、巧みな二人の詠唱者――スータとマーガダ――が創られた。そこで諸々のリシは彼らに言った。「この王を讃えよ。」

Verse 75

कर्मैतदनुरूपं च यादृशोयं नराधिपः । तावूचतुस्तदा सर्वांस्तानृषीन्बंदिमागधौ

「この結末はカルマにかなっており、この王のありようにふさわしい。」そう言って吟遊詩人とマガダは、そこに集うすべてのリシたちに語りかけた。

Verse 76

आवां देवानृषींश्चैव प्रीणयावः स्वकर्मभिः । न चास्य विद्वो वै कर्म न तथा लक्षणं यशः

「我らは自らの行いによって、まことに神々とリシたちを喜ばせよう。だが賢者よ、彼の行いはそのようなものではなく、しるしも名声もそれに見合ってはいない。」

Verse 77

कर्मणा येन कुर्यावः स्तोत्रमस्य महात्मनः । जानीवस्तन्न विप्रेंद्रा अविज्ञातगुणस्य हि

いかなる行い、いかなる手立てによって、この大いなる魂を讃える讃歌を作ることができようか。おお婆羅門の最勝者よ、我らは知らぬのだ、彼の徳がまだ十分に知られていないゆえに。

Verse 78

भविष्यैस्तैर्गुणैः पुण्यैः स्तोतव्योयं नरोत्तमः । कृतवान्यानि कर्माणि पृथुरेव महायशाः

この人中の最勝者は、来たるべき清らかで功徳ある徳によって讃えられるべきである。大いなる名声をもつプṛトゥ王が、その成した業によって讃えられるように。

Verse 79

ऊचुस्ते मुनयः सर्वे गुणान्दिव्यान्महात्मनः । सत्यवाञ्ज्ञानसंपन्नो बुद्धिमान्ख्यातविक्रमः

そのとき、すべてのムニたちは、その大いなる魂の神聖なる徳を語った。真実を語り、知に満ち、慧みに富み、武勇で名高い者であると。

Verse 80

सदा शूरो गुणग्राही पुण्यवांस्त्यागवान्गुणी । धार्मिकः सत्यवादी च यज्ञानां याजकोत्तमः

彼は常に勇敢で、徳を見分けて尊ぶ。功徳に満ち、施しに富み、善き資質を備える。さらに正法にかない真実を語り、諸ヤジュニャ（祭祀）を最も優れて執り行う者である。

Verse 81

प्रियवाक्सत्यवादी च धान्यवान्धनवान्गुणी । गुणज्ञः सगुणग्राही धर्मज्ञः सत्यवत्सलः

彼は言葉やさしく、しかも真実を語る。穀物と財に恵まれ、徳を備える。真の功徳を知り、善き資質を尊び、ダルマをわきまえ、真理を深く愛する。

Verse 82

सर्वगः सर्ववेत्ता च ब्रह्मण्यो वेदवित्सुधीः । प्रज्ञावान्सुस्वरश्चैव वेदवेदांगपारगः

彼は遍く行き渡り、すべてを知る。ブラフマンに帰依し、ヴェーダに通じた賢者である。深い叡智と美しい声を備え、ヴェーダとその補助学（ヴェーダーンガ）を究めている。

Verse 83

धाता गोप्ता प्रजानां स विजयी समरांगणे । राजसूयादिकानां तु यज्ञानां राजसत्तमः

彼は民の支えであり守護者である。戦場において勝利を収め、王たちの中の最勝者として、ラージャスーヤ（Rājasūya）などの王権祭祀を執り行うにふさわしい。

Verse 84

आहर्ता भूतले चैकः सर्वधर्मसमन्वितः । एते गुणा अस्य चांगे भविष्यंति महात्मनः

この地上には比類なきただ一人の導き手が現れ、ダルマのあらゆる徳を具える。その徳は、まさにその大いなる魂の身において顕現する。

Verse 85

ऋषिभिस्तौ नियुक्तौ तु कुर्वाणौ सूतमागधौ । गुणैश्चैव भविष्यैश्च स्तोत्रं तस्य महात्मनः

仙人たちに任じられたその二人――スータとマーガダ――は、その大いなる魂の御方を讃える讃歌を作り、その徳と、なお成し遂げられる未来の業とを称えた。

Verse 86

तदा प्रभृति वै लोकास्तवैस्तुष्टा महामते । पुरतश्च भविष्यंति दातारः स्तावनैर्गुणैः

その時より、ああ大いなる心の御方よ、人々はあなたの讃歌に満ち足り、徳を讃える言葉に動かされて、施主としてあなたの御前に集うであろう。

Verse 87

ततः प्रभृति लोकेस्मिन्स्तवेषु द्विजसत्तमाः । आशीर्वादाः प्रयुज्यंते तेषां द्रविणमुत्तमम्

その時よりこの世において、ああ最勝の二度生まれよ、讃歌には祝福の言葉が用いられ、それを唱える者にとっては、それが至上の財となる。

Verse 88

सूताय मागधायैव बंदिने च महोदयम् । चारणाय ततः प्रादात्तैलंगं देशमुत्तमम्

それから彼は、繁栄するマホーダヤの地をスータ、マーガダ、そして吟遊詩人（バンディン）に授け、チャーラナには優れたタイランガ（テリンガ）の国土を賜った。

Verse 89

पृथुः प्रसादाद्धर्मात्मा हैहयं देशमेव च । रेवातीरे पुरं कृत्वा स्वनाम्ना नृपनंदनः

法に生きるプリトゥは恩寵によってハイハヤの国をも授け、王子はレヴァー河の岸に都を築き、自らの名をもってそれを名づけた。

Verse 90

ब्राह्मणेभ्यो द्विजश्रेष्ठ यजन्दाता पृथुः पुरा । सर्वज्ञं सर्वदातारं धर्मवीर्यं नरोत्तमम्

おお最勝の再生者よ、いにしえに王プṛトゥは、ヤジュニャを修して施しをなし、バラモンたちを敬った。彼は一切を知る者、万有に与える者、ダルマの勇士、人中の最上である。

Verse 91

तं ददृशुः प्रजाः सर्वा मुनयश्च तपोमलाः । ऊचुः परस्परं पुण्या एष राजा महामतिः

すべての民は彼を見、苦行（タパス）によって清められたムニたちもまた彼を拝した。徳ある者たちは互いに言った、「この王は大いなる心を備える」。

Verse 92

देवादीनां वृत्तिदाता अस्माकं च विशेषतः । प्रजानां पालकश्चैव वृत्तिदो हि भविष्यति

彼はまことに、デーヴァらをはじめ諸々の者の生計を与える者となり、とりわけ我らのための施主となる。さらに民を守護し、糧を授ける真の与え手となるであろう。

Verse 93

इयं धात्री महाप्राज्ञा उप्तं बीजं पुरा किल । जीवनार्थं प्रजाभिस्तु ग्रासयित्वा स्थिराभवत्

この大地（ダー トリー）は大いなる智慧を具え、かつて蒔かれた種子を呑み込んだと伝えられる。衆生の命を支えるため、彼女は堅固にして安定となった。

Verse 94

ततः पृथुं द्विजश्रेष्ठ प्रजाः समभिदुद्रुवुः । विधत्स्वेति सुवृत्तिं नो मुनीनां वचनं तदा

それより、おお最勝の再生者よ、民はプṛトゥのもとへ急ぎ集い、「我らに善き生計と整った生の道を定め給え」と訴えた。これがその時のムニたちの言葉であった。

Verse 95

ग्रासयित्वा तदान्नानि पृथ्वी जाता सुनिश्चला । भयं प्रजानां सुमहत्स दृष्ट्वा राजसत्तमः

穀物と作物が食い尽くされると、大地はまったく動かぬものとなった。民の甚大な恐怖を見て、最勝の王は応じた。

Verse 96

महर्षिवचनात्सोपि प्रगृह्य सशरं धनुः । अभ्यधावत वेगेन पृथ्वीं क्रुद्धो नराधिपः

大聖仙の言葉に従い、彼もまた矢をつがえた弓を取り、怒れる王は疾風のごとく大地へと駆け寄った。

Verse 97

कौंजरं रूपमास्थाय भयात्तस्य तु मेदिनी । वनेषु दुर्गदेशेषु गुप्ता भूत्वा चचार सा

彼を恐れて、大地の女神メーディニーは象の姿を取り、森々と近づき難い地に身を隠してさまよった。

Verse 98

न पश्यति महाप्राज्ञः कुरूपं द्विजसत्तमाः । आचचक्षुर्महाप्राज्ञं कुंजरं रूपमास्थिता

まことに賢き者は醜を見ない、二度生まれし者の最勝よ。彼らは、その大賢者が象の姿を取ったのを象として見定めた。

Verse 99

ततः कुंजररूपांतामभिदुद्राव पार्थिवः । ताड्यमाना च सा तेन निशितैर्मार्गणैस्ततः

そのとき王は、象の姿の彼女へまっすぐ突進した。彼女は鋭い矢に射られ、ただちに応じた。

Verse 100

हरिरूपं समास्थाय पलायनपराभवत् । हरेरूपं समास्थाय अभिदुद्राव पार्थिवः

ハリ（Hari）の姿をとった彼は、逃走の衝動に圧されて退こうとした。王もまたハリの姿となり、追撃のために疾走した。

Verse 101

सोतिक्रुद्धो महाप्राज्ञो रोषारुणसुलोचनः । सुबाणैर्निशितैस्तीक्ष्णैराजघान स मेदिनीम्

激怒の極みに達した大賢者は、怒りにより麗しい眼を紅くし、鋭く尖った矢でメディニー（大地）を打った。

Verse 102

आकुलव्याकुला जाता बाणाघातहता तदा । माहिषं रूपमास्थाय पलायनपराभवत्

そのとき矢の打撃を受けて彼女は大いに動揺し、やがて水牛の姿をとって、ただ逃走に心を定めた。

Verse 103

अभ्यधावत वेगेन बाणपाणिर्धनुर्धरः । सा गौर्भूत्वा द्विजश्रेष्ठा स्वर्गमेव गता ध्रुवम्

矢を手にし弓を携えた射手は、勢いよく駆け寄った。だが最勝の二度生まれ（ドヴィジャ）は牛となり、まことにただ独り天へと赴いた。

Verse 104

ब्रह्मणः शरणं प्राप्ता विष्णोश्चैव महात्मनः । रुद्रादीनां च देवानां त्राणस्थानं न विंदति

たとえブラフマーに、また大いなる御心のヴィシュヌに、さらにルドラをはじめとする神々に帰依しても、なお真の救済の場、確かな庇護処は得られない。

Verse 105

अलभंती भृशं त्राणं वैन्यमेवान्वविंदत । तस्य पार्श्वं पुनः प्राप्ता बाणघातसमाकुला

有効な守護を得られず、彼女はヴァイニャにこそ帰依して庇護を求めた。矢の打撃に傷つき動揺しつつ、再び彼の傍らへと辿り着いた。

Verse 106

बद्धांजलिपुटाभूत्वा तं पृथुं वाक्यमब्रवीत् । त्राहित्राहीति राजेंद्र सा राजानमभाषत

合掌して恭敬に、彼女はプṛトゥ王に申し上げた。「お救いください、お救いください！」—かくして、王の中の王よ、彼女は統治者に訴えた。

Verse 107

अहं धात्री महाभाग सर्वाधारा वसुंधरा । निहतायां मयि नृप निहतं लोकसप्तकम्

私は養い支える者、幸いなる御方よ——万物を担う大地、普遍の支えである。もし私が打ち倒されるなら、王よ、七つの世界もまた滅びる。

Verse 108

कृतांजलिपुटा भूत्वा पूज्या लोकैस्त्रिभिः सदा । उवाच चैनं राजानमवध्या स्त्री सदा नृप

合掌して礼拝し、三界において常に尊ばれる彼女は王に告げた。「女性は常に害してはならぬ、王よ。」

Verse 109

स्त्रीणां वधे महत्पापं दृष्टमस्ति द्विजोत्तमैः । गवां वधे महत्पापं दृष्टमस्ति द्विजोत्तमैः

最勝の二度生まれの者たちは宣言した。女人を殺すことは大いなる罪である。最勝の二度生まれの者たちは宣言した。牛を殺すことも大いなる罪である。

Verse 110

मया विना महाराज कथं धारयसे प्रजाः । अहं यदास्थिरा राजंस्तदा लोकाश्चराचराः

大王よ、我なくしていかにして民を支え得ようか。われが揺らげば、王よ、動くものも動かぬものも含む諸世界は不安定へと投げ込まれる。

Verse 111

स्थिरत्वं यांति ते सर्वे स्थिरीभूता यदा ह्यहम् । मां विना तु इमे लोका विनश्येयुश्चराचराः

われが確立して堅固となるとき、これらすべては安定を得る。だが我なくしては、動くものも動かぬものも含むこの諸世界は滅び去るであろう。

Verse 112

ततः प्रजा विनश्येयुर्मम नाशे समागते । कथं धारयिता चासि प्रजा राजन्मया विना

もし我が滅びが訪れるなら、民は滅び去る。王よ、我なくしていかにして人々を支え、守ることができようか。

Verse 113

मयि लोकाः स्थिरा राजन्मयेदं धार्यते जगत् । मद्विनाशे विनश्येयुः प्रजाः सर्वा न संशयः

王よ、諸世界は我において堅く安住し、この全宇宙は我によって支えられている。もし我が滅びれば、すべての生きとし生けるものは滅びる—疑いはない。

Verse 114

न मामर्हसि वै हंतुं श्रेयश्चेत्त्वं चिकीर्षसि । प्रजानां पृथिवीपाल शृणु देव वचो मम

もし真に最善をなそうと望むなら、我を殺してはならぬ。大地を護る者、民を治める主よ、我が言葉を聞き入れよ。

Verse 115

उपायैश्च महाभाग सुसिद्धिं यांत्युपक्रमाः । समालोक्य ह्युपायं त्वं प्रजा येन धरिष्यति

高貴なる御方よ、事業は正しき方便によって円満に成就する。ゆえに正しい方策をよく見定め、その手段によって民を支え守り給え。

Verse 116

मां हत्वा त्वं महाराज धारणे पालने सदा । पोषणे च महाप्राज्ञ मद्विना हि कथं नृप

大王よ、もし我を殺すなら、我なくしていかにして常に国を支え、守り、養うことができようか。至賢の君よ。

Verse 117

धरिष्यसि प्रजां चेमां कोपं यच्छ त्वमात्मनः । अन्नमयी भविष्यामि धरिष्यामि प्रजामिमाम्

汝はこの民を支えるであろう—己が怒りを鎮めよ。我は食の豊穣となり、この民を養い支えよう。

Verse 118

अहं नारी अवध्या च प्रायश्चित्ती भविष्यसि । अवध्यां तु स्त्रियं प्राहुस्तिर्यग्योनिगतामपि

「我は女なれば、殺されるべきにあらず。汝はむしろ贖罪を負うであろう。女は不可侵と説かれる、たとえ畜生の胎に堕ちたとしても。」

Verse 119

विचार्यैवं महाराज न धर्मं त्यक्तुमर्हसि । एवं नानाविधैर्वाक्यैरुक्तो धात्र्या नराधिपः

「かく思惟して、大王よ、ダルマを捨ててはならぬ。」このように種々の言葉をもって、侍女／乳母は人の王を諫めた。

Verse 120

कोपमेनं महाराज त्यज दारुणमेव हि । प्रसन्ने त्वयि राजेंद्र तदा स्वस्था भवाम्यहम्

偉大なる王よ、この激しい怒りをお捨てください。王の中の王よ、あなたが満ち足りた時、私は再び平穏と健やかさを取り戻すでしょう。

Verse 121

एवमुक्तस्तया राजा पृथुर्वैन्यः प्रजापतिः । तामुवाच महाभागां धरित्रीं द्विजसत्तमाः

彼女にこのように言われ、ヴェーナの子プリトゥ王、すなわちプラジャーパティは、最も幸運な大地の女神ダリトリーに語りかけました、おお、再生族の最良の者よ。