Adhyaya 48: The Emanation of Beings from Brahma: Night, Day, Twilight, and the Orders of Creation

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे प्राकृतवैकृतसर्गो नाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः । अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः— क्रौष्टुकिरुवाच— समासात् कथिता सृष्टिः सम्यग् भगवता मम । देवादीनां भवं ब्रह्मन् विस्तरात्तु ब्रवीहि मे ॥

かくして『聖マールカṇḍेय・プラーナ（Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa）』において、「プラークリタとヴァイクṛタの創造」と名づけられた第四十七章は終わる。第四十八章が始まる。クラウシュトゥキ（Krauṣṭuki）は言った。「創造は、世尊によって私に正しく簡略に説き示された。おおバラモンよ、神々およびその他の者たちの起源を詳しく語ってください。」

Verse 2

मार्कण्डेय उवाच कुशलाकुशलैर्ब्रह्मन् भाविता पूर्वकर्मभिः । ख्याता तथा ह्यनिर्मुक्ताः प्रलये ह्युपसंहृताः ॥

マールカンデーヤは言った。「おおブラーフマナよ、衆生は過去の行為—善と不善—によって形づくられる。ゆえにそのように知られ、その条件づけから解放されることはなく、溶解の時にはまことに再び吸収されるのである。」

Verse 3

देवाद्याः स्थावरान्ताश्च प्रजा ब्रह्मंश्चतुर्विधाः । ब्रह्मणः कुर्वतः सृष्टिं जज्ञिरे मानसास्तदा ॥

おおブラーフマナよ、被造のものは—神々に始まり不動のものに至るまで—四種であった。ブラフマーが創造を行っていたとき、それらは心より生まれた存在として現れた。

Verse 4

ततो देवासुरान् पितॄन् मानुषांश्च चतुष्टयम् । सिसृक्षुरम्भांस्येतानि स्वमात्मानमयूयुजत् ॥

そこで彼（プラジャーパティ）は、神々・アスラ・ピトリ（祖霊）・人間という四つの群を創ろうと望み、自らの自己をその行為に専心して投じた。

Verse 5

युक्तात्मनस्तमोमात्रा उद्रिक्ता भूत्त् प्रजापतेः । सिसृक्षोर्जघनात् पूर्वमसुरा जज्ञिरे ततः ॥

プラジャーパティが創造に身を投じていたとき、タマス（暗性）が優勢であったため、アスラがまず最初に、彼の後方の部分から生まれた。

Verse 6

उत्ससर्ज ततस्तां तु तमोमात्रात्मिकां तनुम् । सापविद्धा तनुस्तेन सद्यो रात्रिरजायत ॥

次いで彼は、タマスを主とするその身体を捨て去った。彼がその身体を棄てるや否や、夜がただちに生じた。

Verse 7

अन्यां तनुमुपादाय सिसृक्षुः प्रीतिमाप सः । सत्त्वोद्रेकास्ततो देवा मुखतस्तस्य जज्ञिरे ॥

さらに別の身体を取り、創造を望む彼は歓喜した。ついでサットヴァが優勢となり、神々は彼の口より生まれた。

Verse 8

उत्ससर्ज च भूतेशस्तनुं तामप्यसौ विभुः । सा चापविद्धा दिवसṃ सत्त्वप्रायमजायत ॥

その強大なる衆生の主は、その身体をも捨て去った。それが棄てられると、サットヴァ優勢の「昼」が生じた。

Verse 9

सत्त्वमात्रात्मिकामेव ततोऽन्यां जगृहे तनुम् । पितृवन्मन्यमानस्य पितरस्तस्य जज्ञिरे ॥

次に彼は、サットヴァのみから成る別の身体を取った。彼がピトリ（祖霊）に似た様式で自らを思念すると、ピトリたちが彼より生まれた。

Verse 10

सृष्ट्वा पितॄन् उत्ससर्ज तनुं तामपि स प्रभुः । सा चोत्सृष्टाभवत् सन्ध्या दिवानक्तान्तरस्थिताः ॥

ピトリたちを創造したのち、その主はその身体をも捨てた。それが解き放たれると、昼と夜の間にある「黄昏」となった。

Verse 11

रजोमात्रात्मिकामन्यां तनुं भेजेऽथ स प्रभुः । ततो मनुष्याः सम्भूता रजोमात्रासमुद्भवाः ॥

次にその主は、ラジャスから成る別の身体を取った。そこから人間が現れ、ラジャスの分量に応じて生まれた。

Verse 12

सृष्ट्वा मनुष्याञ् स विभुरुत्ससर्ज तनुं ततः । ज्योत्स्ना समभवत् सा च नक्तान्तेऽहर्मुखे च या ॥

人間を創造したのち、遍在する主は一つの身を捨てられた。そこから月光（ジョーツナー）が生じ、夜の終わりと日の開け際に現れる。

Verse 13

इत्येतास्तनवस्तस्य देवदेवस्य धीमतः । ख्याता रात्र्यहनी चैव सन्ध्या ज्योत्स्ना च वै द्विज ॥

かくして、神々の賢明なる主のこれらの身は宣言される――夜と昼、サンディヤー（sandhyā、薄明）、そして月光（ジョーツナー）である、二度生まれし者よ。

Verse 14

ज्योत्स्ना सन्ध्या तथैवाह—सत्त्वमात्रात्मकं त्रयम् । तमोमात्रात्मिका रात्रिः सा वै तस्मात् त्रियामिका ॥

月光と薄明（サンディヤー）、そして同様に（昼）も、主としてサットヴァ（sattva）から成ると言われ、合わせて三つである。夜は主としてタマス（tamas）から成るゆえ、「トリヤーマー」（triyāmā、三つの夜警）と呼ばれる。

Verse 15

तस्माद् देवा दिवा रात्रावसुरास्तु बलान्विताः । ज्योत्स्नागमे च मनुजाः सन्ध्यायां पितरस्तथा ॥

ゆえに、神々は昼に強く、アスラは夜に強い。月光の到来において人間は（強くなり）、薄明にはピトリ（Pitṛs、祖霊）もまた同様に（強い）。

Verse 16

भवन्ति बलिनोऽधृष्या विपक्षाणां न संशयः । तद्विपर्यमासाद्य प्रयान्ति च विपर्ययम् ॥

彼らは敵に対して強大となり、攻め難いものとなる――これに疑いはない。だが、反対の時機・条件が到来すれば、彼らもまた転変を被る。

Verse 17

ज्योत्स्नो रात्र्यहनी सन्ध्या चत्वार्येतानि वै प्रभोः । ब्रह्मणस्तु शरीराणि त्रिगुणोपश्रितानि तु ॥

月光、夜と昼、そして黄昏—この四つはまことに主の御身である。これらはブラフマーの身であり、三つのグナに依って安住する。

Verse 18

चत्वार्येतान्यथोत्पाद्य तनुमन्यां प्रजापतिः । रजस्तमोमयीं रात्रौ जगृहे क्षुत्तृडन्वितः ॥

この四つを生み出したのち、プラジャーパティは夜に別の身を取った—ラジャスとタマスより成り、飢えと渇きを具える。

Verse 19

तदन्धकारे क्षुत्क्षामानसृजद् भगवानजः । विरूपान् श्मश्रुलानत्तुमारब्धास्ते च तां तनुम् ॥

その闇の中で、福徳ある不生の者アジャ（Aja）は、飢えに衰えた衆生—形の歪み、髭をたくわえた者ども—を創り、彼らはその身を食らおうとし始めた。

Verse 20

रक्षाम इति तेभ्योऽन्ये य ऊचुस्ते तु राक्षसाः । खादाम इति ये चोचुस्ते यक्षा यक्षणात् द्विज ॥

彼らのうち「守護しよう」と言った者はラाक्षサ（Rākṣasa）となった。「食らおう」と言った者はヤクシャ（Yakṣa）となった—食する行為によりそう呼ばれるのだ、二度生まれの者よ。

Verse 21

तान् दृष्ट्वा ह्यप्रियेनास्य केशाः शीर्यन्त वेधसः । समारोहणहीनाश्च शिरसो ब्रह्मणस्तु ते ॥

彼らを見て、創造者ヴェーダス（Vedhas）に不快が起こり、その髪は抜け落ちた。かくしてブラフマーのその頭は無髪（禿）となった。

Verse 22

सर्पणात्तेऽभवन् सर्पा हीनत्वादहयः स्मृताः । सर्पान् दृष्ट्वा ततः क्रोधात् क्रोधात्मानो विनिर्ममे ॥

その這い進む動きによって彼らは「蛇」と呼ばれ、またその低きありさまゆえに「アハヤḥ」と記憶される。蛇を見た彼は憤怒し、その本性が怒りそのものである諸存在を創造した。

Verse 23

वर्णेन कपिलेनोग्रास्ते भूताः पिशिताशनाः । ध्यायतो गां ततस्तस्य गन्धर्वा जज्ञिरे सुताः ॥

その猛き者たちは黄褐色となり、肉を食らう者となった。ついで彼が牝牛を観想すると、ガンダルヴァたちが彼の子として生まれた。

Verse 24

जज्ञिरे पिबतो वाचं गन्धर्वास्तेन ते स्मृताः । अष्टास्वेतासु सृष्टासु देवयोनिषु स प्रभुः ॥

彼が言葉を「飲み込む」ように取り入れたとき、彼らは生まれた。ゆえに彼らはガンダルヴァと記憶される。これら八つの神聖なる胎（位階）が創られると、主は［しかるべく次へと進んだ］。

Verse 25

ततः स्वदेहतोऽन्यानि वयांसि पशवोऽसृजत् । मुखतोऽजाः ससर्जाथ वक्षसश्चावयोऽसृजत् ॥

次いで彼は自らの身体から、ほかの鳥や獣を創り出した。口からは山羊を、胸からは羊を創造した。

Verse 26

गावश्चैवोदराद् ब्रह्मा पार्श्वाभ्याञ्च विनिर्ममे । पद्भ्याञ्चाश्वान् स मातङ्गान् रासबान् शशकान् मृगान् ॥

またブラフマーはその腹より牛を形づくり、さらにその脇からも牛を造った。足からは馬・象・驢馬・野兎・鹿を生み出した。

Verse 27

उष्ट्रानश्वतरांश्चैव नानारूपाश्च जातयः । ओषध्यः फलमूलिन्यो रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे ॥

また、駱駝と騾（ら）をはじめ、さまざまな姿をもつ多くの種が創られた。果実と根を備える薬草は、彼の毛髪から生じた。

Verse 28

एवं पश्वोषधीः सृष्ट्वा ह्ययजच्चाध्वरे विभुः । तस्मादादौ तु कल्पस्य त्रेतायुगमुखे तदा ॥

このように、動物と薬草を創造したのち、主は儀礼に則って祭祀（ヤジュニャ）を執り行った。ゆえに、カルパの初め—すなわちトレーター・ユガの開端において—この祭祀の秩序が始まった。

Verse 29

गौरजः पुरुषो मेषो अश्वाश्वतरगर्दभाः । एतान् ग्राम्यान् पशूनाहुरारण्यांश्च निबोध मे ॥

牛、山羊、人、牡羊、馬、騾、驢—これらは家畜であると宣言される。いま、野生のものについても私から理解せよ。

Verse 30

श्वापदं द्विखुरं हस्ती वानराः पक्षिपञ्चमाः । औदकाः पशवः षष्ठाः सप्तमास्तु सरीसृपाः ॥

猛獣、偶蹄の獣、象、猿—鳥類が第五の群である。水生の生きものが第六の群であり、第七は爬虫・匍匐する生類である。

Verse 31

गायत्रीञ्च ऋचञ्चैव त्रिवृत् सोमं रथन्तरम् । अग्निष्टोमञ्च यज्ञानां निर्ममे प्रथमांमुखात् ॥

最上の口より、彼はガーヤトリーとリク（Ṛk）の讃歌、トリヴリト、ソーマ、ラタンタラを創り、また諸祭のうちではアグニシュトーマを創造した。

Verse 32

यजूṃषि त्रैष्टुभं छन्दः स्तोमं पञ्चदशं तथा । बृहत्साम तथोकथञ्च दक्षिणादसृजन्मुखात् ॥

彼は南の御面より、ヤジュスの祭詞（Yajus）、トリシュトゥブ韻律（Triṣṭubh）、十五重のストーマ、そしてブリハト・サーマン（Bṛhat sāman）の詠唱を、さらに祭祀の報酬たるダクシナー（dakṣiṇā）とともに顕現させた。

Verse 33

सामानि जगतीच्छन्दः स्तोमं पञ्चदशं तथा । वैरूपमतिरात्रञ्च निर्ममे पश्चिमान्मुखात् ॥

彼は西の御面より、サーマンの詠歌（Sāman chants）、ジャガティー韻律（Jagatī）、十五重のストーマ、さらにヴァイルーパ（Vairūpa：ストーマ／詠唱形式）と、アティラートラ（Atirātra：通夜のソーマ祭）を造り出した。

Verse 34

एकविंशमथर्वाणमाप्तोर्यामाणमेव च । अनुष्टुभं सवैराजमुत्तरादसृजन्मुखात् ॥

彼は北の御面より、アタルヴァン（Atharvan／アタルヴァ・ヴェーダ）、二十一重のストーマたるエーカヴィンシャ（Ekaviṃśa）、アープトーリヤーマ祭式（Āptoryāma）、アヌシュトゥブ韻律（Anuṣṭubh）、そしてヴァイラージャ（Vairāja：ストーマ／詠唱形式）を顕現させた。

Verse 35

विद्युतोऽशनिमेघाश्च रोहितेन्द्रधनूंषि च । वयांसि च ससर्जादौ कल्पस्य भगवान् विभुः ॥

カルパ（kalpa）の初めに、福徳に満ち遍在する主は、稲妻・雷鳴・雲、赤みを帯びた光輝と虹霓、そして鳥類をも創造した。

Verse 36

उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस्तस्य जज्ञिरे । सृष्ट्वा चतुष्टयं पूर्वं देवासुरपितॄन् प्रजाः ॥

その御身の諸肢より、高き類と低き類の衆生が生まれた。まず四種—神々（deva）、阿修羅（asura）、祖霊たるピトリ（pitṛ）、および子孫・衆生（progeny）—を創り、さらに造化を進めた。

Verse 37

ततोऽसृजत स भूतानि स्थावराणि चराणि च । यक्षान् पिशाचान् गन्धर्वांस्तथैवाप्सरसांगणान् ॥

ついで彼は、不動と有動の諸存在—ヤクシャ、ピシャーチャ、ガンダルヴァ、そして同様にアプサラスの群れ—を創造した。

Verse 38

नरकिन्नररक्षांसि वयः पशुमृगोरगान् । अव्ययं च व्ययं चैव यदिदं स्थाणुजङ्गमम् ॥

人間、キンナラ、ラークシャサ、鳥、家畜、野獣、蛇—まことに不動と有動として存在する一切を—（彼は創造し）、不滅なるものと滅びゆくものの双方を成した。

Verse 39

तेषां ये यानि कर्माणि प्राक् सृष्टेः प्रतिपेदिरे । तान्येव प्रतिपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनः पुनः ॥

それらの存在が（前の）創造以前に採っていたいかなる行為も、創造が繰り返されるたびに、時を重ねて、まさにその同じ傾向として再び引き受ける。

Verse 40

हिंस्त्राहिंस्त्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मावृतानृते । तद्भाविताः प्रपद्यन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते ॥

暴力と非暴力、温和と残虐、ダルマとアダルマ、真実と虚偽へと—衆生はそれらの状態によって条件づけられたとおりに進む。ゆえに、その傾向そのものが各々にとって好ましいものとなる。

Verse 41

इन्द्रियार्तेषु भूतेषु शरीरेषु च स प्रभुः । नानात्वं विनियोगञ्च धातैव व्यदधात् स्वयम् ॥

感官の対象において、諸元素において、また諸身体において、その主—すなわち配剤者（ダートリ Dhātṛ）—自らが多様性と機能の個別の配分とを確立した。

Verse 42

नाम रूपञ्च भूतानां कृत्यानाञ्च प्रपञ्चनम् । वेदशब्देभ्य एवाऽऽदौ देवादीनाञ्चकार सः ॥

まさに初めに、彼（ブラフマー）はヴェーダの音声によって、衆生の名と形の精緻な顕現を造り、また神々をはじめとする祭式・行為の秩序を定めた。

Verse 43

ऋषीणां नामधेयानि याश्च देवेषु सृष्टयः । शर्वर्यन्ते प्रसूतानामन्येषाञ्च ददाति सः ॥

彼は聖仙（ṛṣi）たちの呼称を定め、また神々の間における種々の創造を配当する。さらに同様に、「シャルヴァリー（Śarvarī）」の系統に生まれた者たちや他の者たちにも（名／住処）を授ける。

Verse 44

यथार्तावृतुलिङ्गानि नानारूपाणि पर्यये । दृश्यन्ते तानि तान्येव तथा भावाः युगादिषु ॥

季節の固有の徴が多様な姿で次々と現れ、同じ型が幾度も繰り返されるように、諸々の条件と状態もまた、ユガの始まりごとに反復して現れる。

Verse 45

एवंविधाः सृष्टयस्तु ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । शर्वर्यन्ते प्रबुद्धस्य कल्पे कल्पे भवन्ति वै ॥

このような類の創造は、未顕（アヴィヤクタ）を源とするブラフマーにおいてまことに起こる。彼が目覚めるとき、それらはあらゆるカルパにおいて—カルパごとに—生起する。