Adhyaya 85

Verse 1

ऑपन--+ह< बक। है २ >> द्रयशीतितमो< ध्याय: लक्ष्मी और गौओंका संवाद तथा लक्ष्मीकी प्रार्थनापर गौओंके द्वारा गोबर और गोमूत्रमें लक्ष्मीको निवासके लिये स्थान दिया जाना युधिछिर उवाच मया गवां पुरीषं वै श्रिया जुष्टमिति श्रुतम्‌ एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं संशयो5त्र पितामह

ユディシュティラは言った。「祖父よ、牛の糞にはまことにシュリー（ラクシュミー）が宿ると聞きました。けれどもこのことには疑いが残ります。ゆえに、真実の説明をあなたからうかがいたいのです。」

Verse 2

भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्‌ । गोभिननपेह संवादं श्रिया भरतसत्तम

ビーシュマは言った。「このことについても、バーラタ族の最勝者よ、学識ある者たちは古の先例を引く。すなわち、牝牛とシュリー（福徳・ラクシュミー）との対話として伝わる古い物語である。」

Verse 3

श्री: कृत्वेह वपु: कान्‍्तं गोमध्येषु विवेश ह । गावो5थ विस्मितास्तस्या दृष्टवा रूपस्य सम्पदम्‌

ビーシュマは言った。かつてシュリー（ラクシュミー）は、麗しい姿をとって牛の群れの中へと入った。彼女の美の輝きと円満さを見て、牛たちは驚嘆に打たれた。

Verse 4

गाव ऊचु: कासि देवि कुतो वा त्वं रूपेणाप्रतिमा भुवि । विस्मिता: सम महाभागे तव रूपस्य सम्पदा

牛たちは言った。「女神よ、あなたは誰で、どこから来られたのですか。この地上に、あなたの美に比肩する者はありません。幸い多き高貴なる御方よ、その姿の輝きと完全さに、私たちは驚き惑っております。」

Verse 5

इच्छाम त्वां वयं ज्ञातुं का त्वं क्व च गमिष्यसि । तत्त्वेन वरवर्णाभे सर्वमेतद्‌ ब्रवीहि न:

ビーシュマは言った。「われらは汝を真に知りたい——汝は何者で、いずこへ赴くのか。おお、麗しき肌の、すぐれた光彩をもつ淑女よ、そのすべてをありのまま、正確に語ってくれ。」

Verse 6

श्रीरवाच लोककान्तास्मि भद्ठ व: श्रीर्नामाहं परिश्रुता । मया दैत्या: परित्यक्ता विनष्टा: शाश्वती: समा:

シュリー（ラクシュミー）は言った。「汝らに安寧あれ。われは諸世界に愛され、『シュリー』の名で広く知られる者。われがダイティヤ族を捨て去ったとき、彼らは永き時代にわたり滅びへと沈んだ。」

Verse 7

मयाभिपणन्ना देवाश्ष मोदन्ते शाश्व॒ती: समा: । इन्द्रो विवस्वान्‌ सोमश्न विष्णुरापोडग्निरेव च

ビーシュマは言った。「われに帰依したゆえに、神々は永き歳月にわたり歓喜する。インドラ、ヴィヴァスヴァット（太陽）、ソーマ（月）、ヴィシュヌ、水の神々、そしてアグニ——そのすべてが、わが庇護のもとに住まうがゆえに、絶えず安寧を享受するのだ。」

Verse 8

मयाभिपन्ना: सिध्यन्ते ऋषयो देवतास्तथा । यान्‌ नाविशाम्यहं गावस्ते विनश्यन्ति सर्वश:

ビーシュマは言った。「仙人たちも神々も、わが支えを得てこそ成就に至る。おお牛たちよ、われがその身に入らぬ者は、ことごとく滅び去る。」

Verse 9

धर्मश्चार्थश्ष कामश्न मया जुष्टा: सुखान्विता: । एवंप्रभावं मां गावो विजानीत सुखप्रदा:,धर्म, अर्थ और काम मेरा सहयोग पाकर ही सुखद होते हैं; अतः सुखदायिनी गौओ! मुझे ऐसे ही प्रभावसे सम्पन्न समझो

ビーシュマは言った。「ダルマ（法）、アルタ（利）、カーマ（欲）は、われと結び合ってこそ真に安楽を伴う。ゆえに、おお牛たちよ——幸福を授ける者たちよ——われがかくのごとき威力と影響を備えることを知れ。」

Verse 10

इच्छामि चापि युष्मासु वस्तुं सर्वासु नित्यदा । आगत्य प्रार्थये युष्मान्‌ श्रीजुष्टा भवताथ वै

ビーシュマは言った。「我もまた、常に汝らすべての内に住まわんと欲する。ゆえにここに来て願い奉る——我を帰依処として受けよ。そうすれば汝らはシュリー（Śrī）、すなわち繁栄と吉祥と神聖なる幸運に満たされよう。」

Verse 11

गाव ऊचु: अध्रुवा चपला च त्वं सामान्या बहुभि: सह । न त्वामिच्छाम भद्ठरं ते गम्यतां यत्र रंस्यसे

牛たちは言った。「女神よ、汝は定まらず移ろいやすく、どこにも落ち着かぬ。しかも汝は多くの者に共有されるもの。ゆえに我らは汝を望まぬ。幸いあれ——汝が満ち足りて住めるところへ行け。」

Verse 12

वपुष्मन्त्यो वयं सर्वा: किमस्माकं त्वयाद्य वै यथेष्टं गम्यतां तत्र कृतकार्या वयं त्वया

ビーシュマは言った。「我らは皆、姿かたち整い、身もまた豊かに栄えている。今さら汝を何とする。望むところへ行け。汝が我らの前に姿を現した、それだけで目的は果たされた。われらは満ち足りたとする。」

Verse 13

भगवती लक्ष्मीकी गौओंसे आश्रयके लिये प्रार्थना श्रीस्वाच किमेतद्‌ व: क्षमं गावो यन्मां नेहाभिनन्दथ । नमां सम्प्रति गृह्नीध्वं कस्माद्‌ वै दुर्लभां सतीम्‌

シュリー（ラクシュミー）は言った。「牛たちよ、これはいかなることか。ここで我を迎えず、賀しもせぬとは、汝らに相応しい振る舞いであろうか。われは貞淑にして吉祥、しかも得難き者。それでも今、なぜ我を受け入れぬのか。」

Verse 14

सत्यं च लोकवादो<यं लोके चरति सुव्रता: । स्वयं प्राप्ते परिभवों भवतीति विनिशक्ष॒य:

ビーシュマは言った。「世に行き交うこの俗説はまことに真である、優れた誓戒を守る牛たちよ。『招かれぬまま他人の家に赴けば、必ずや侮りを受ける』——これが定まった結論である。」

Verse 15

महठुग्रं तपः कृत्वा मां निषेवन्ति मानवा: । देवदानवगन्धर्वा: पिशाचोरगराक्षसा:,देवता, दानव, गन्धर्व, पिशाच, नाग, राक्षस और मनुष्य बड़ी उग्र तपस्या करके मेरी सेवाका सौभाग्य प्राप्त करते हैं

ビーシュマは言った。「人々は大いなる苛烈な苦行（タパス）を修めてのち、我を求めて仕え奉る。同じく、神々、アスラ、ガンダルヴァ、ピシャーチャ、ナーガ、ラाक्षसもまた、我に仕えるという幸いを得るのである。」

Verse 16

प्रभाव एष वो गाव: प्रतिगृह्लीत मामिह । नावमन्या हाहं सौम्यास्त्रैलोक्ये सचराचरे

ビーシュマは言った。「おだやかな牝牛たちよ、これこそ汝らの力である――我みずから汝らのもとへ来たのだ。ゆえに、ここで我を受け入れよ。動くもの動かぬものを含む三界のいずこにおいても、我は侮蔑されるべき者ではない。」

Verse 17

गाव ऊचु: नावमन्यामहे देवि न त्वां परिभवामहे । अध्रुवा चलचित्तासि ततत्त्वां वर्जयामहे

牝牛たちは言った。「女神よ、我らは汝を侮らず、辱めようとも思わぬ。だが我らは汝を去る。汝は定まらず、心は移ろいやすい。いずこにも安住しないからだ。」

Verse 18

बहुना च किमुक्तेन गम्यतां यत्र वाउ्छसि । वपुष्मन्त्यो वयं सर्वा: किमस्माकं त्वयानघे

ビーシュマは言った。「多言を費やして何になろう。望むところへ行くがよい。咎なき者よ、我らは皆すでに健やかで整った身体を備えている。汝を何のために要しようか。」

Verse 19

श्रीझ्वाच अवज्ञाता भविष्यामि सर्वलोकस्य मानदा: । प्रत्याख्यानेन युष्माकं प्रसाद: क्रियतां मम

シュリー（ラクシュミー）は言った。「他者に誉れを授ける牝牛たちよ。もし汝らが我を退け、捨て去るなら、我は全世界に顧みられず、軽んじられるであろう。ゆえに我に慈悲を――汝らの恩寵をもって我を受け入れてほしい。」

Verse 20

महाभागा भवत्यो वै शरण्या: शरणागताम्‌ । परित्रायन्तु मां नित्यं भजमानामनिन्दिताम्‌

ビーシュマは言った。「おお、はなはだ幸いなる淑女たちよ。汝らはまことに、庇護を求めて来る者の拠り所である。常に我を守り給え――汝らに帰依して来た我、汝らを礼拝する我、そして咎なき我を。ゆえに我を受け入れ、護りを授け給え。」

Verse 21

माननामहमिच्छामि भवत्य: सततं शिवा: । अप्येकांगेष्वधो वस्तुमिच्छामि च सुकुत्सिते

ビーシュマは言った。「我は汝らより尊崇を求む。汝らは常に吉祥にして、常に万有の福利を念ずる者なり。たとえ汝らの身の一部にのみ—下方の、卑しめられ不浄とされるところに—住まう場を与えられるだけであっても、我はなおそこに住みたい。」

Verse 22

न वो<स्ति कुत्सितं किंचिदंगेष्वालक्ष्यतेडनघा: । पुण्या: पवित्रा: सुभगा ममादेशं प्रयच्छथ

ビーシュマは言った。「おお、無垢なる者たちよ。汝らの身に卑しきもの、ふさわしからぬものは何一つ見いだせぬ。汝らは功徳に満ち、清浄にして吉祥なり。ゆえに我が願い（指示）を許し、成し遂げ給え。」

Verse 23

एवमुक्तास्ततो गाव: शुभा: करुणवत्सला: । सम्मन्त्रय सहिता: सर्वा: श्रियमूचुर्नराधिप

ビーシュマは言った。ラクシュミーがそのように語ると、慈悲と母の情愛を体現する吉祥なる牝牛たちは、皆ひとところに集い、心を合わせて評議し、そして再びラクシュミーに告げた。（王よ、これは、憐れみとダルマへの配慮に動かされた牝牛たちが、一斉に答えようと備える場面である。）

Verse 24

अवश्यं मानना कार्या तवास्माभिय्यशस्विनि । शकृन्मूत्रे निवस त्वं पुण्यमेतद्धि नः शुभे

ビーシュマは言った。「おお、名高き淑女よ。汝を敬うことは、まことに我らの務めである。吉祥なる者よ、我らの牛糞と牛尿のうちに住み給え。これら二つは、我らにとって至上の浄めと見なされるゆえである。」

Verse 25

श्रीर्वाच दिष्ट्या प्रसादो युष्माभि: कृतो मे<नुग्रहात्मक: । एवं भवतु भद्रें व: पूजितास्मि सुखप्रदा:

吉祥天（シュリー／ラクシュミー）は言った。「幸いにも、汝らは真実の憐れみによって、わたしに慈しみ深い恩寵を示した。しかるべし。汝らに安寧と福利あれ。汝らがわたしを敬い立てたゆえ、わたしは汝らに幸福を授ける者となろう。」物語の文脈では、ラクシュミーは牛たちの恭しい迎えを受け入れ、彼らとともに在って吉祥と繁栄をもたらすと約する。

Verse 26

एवं कृत्वा तु समयं श्रीगोंभि: सह भारत । पश्यन्तीनां ततस्तासां तत्रैवान्‍्तरधीयत,भरतनन्दन! इस प्रकार गौओंके साथ प्रतिज्ञा करके लक्ष्मीजी उनके देखते-देखते वहाँसे अन्तर्धान हो गयीं

ビーシュマは語った。「このように牛たちと約定を結ぶと、ああバーラタよ、シュリー（ラクシュミー）は、牛たちがなお見守るその眼前で、その場にて姿を消した—バーラタ族の歓びよ。」

Verse 27

एवं गोशकृतः: पुत्र माहात्म्यं तेडनुवर्णितम्‌ । माहात्म्यं च गवां भूय: श्रूयतां गदतो मम,बेटा! इस तरह मैंने तुमसे गोबरका माहात्म्य बतलाया है। अब पुनः गौओंका माहात्म्य बतला रहा हूँ, सुनो

ビーシュマは語った。「わが子よ、このようにして、牛から生じるもの（牛糞）の偉大さを汝に説き明かした。今ふたたび聞け。これより、牛そのものの、さらに大いなる栄光を語ろう。」

Verse 81

इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें गोदानविषयक इक्यासीवाँ अध्याय पूरा हुआ

かくして、聖なる『マハーバーラタ』のアヌシャーサナ・パルヴァに収められた「布施のダルマ」の部において、牛の施与（ゴー・ダーナ）を主題とする第八十一章は終わる。結語は、この説示が倫理的枠組みによって貫かれていることを示し、布施—とりわけ牛の施与—がダルマ教説の体系的要素として位置づけられていることを明らかにする。

Verse 82

इति श्रीमहा भारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि श्रीगोसंवादो नाम दयशीतितमो<्ध्याय:

ここに、聖なる『マハーバーラタ』のアヌシャーサナ・パルヴァ、すなわち「施与のダルマ」の部において、「牛に関する聖なる対話」と題する第八十五章は終わる。

Verse 226

वसेयं यत्र वो देहे तन्मे व्याख्यातुमर्ह थ । निष्पाप गौओ! वास्तवमें तुम्हारे अंगोंमें कहीं कोई कुत्सित स्थान नहीं दिखायी देता। तुम परम पुण्यमयी

ビーシュマは言った。「汝らの身のうち、我が住まうべき処を明らかに告げよ。おお、罪なき牝牛たちよ。まことに汝らのいずれの肢にも、卑しき所、穢れた所は見いだせぬ。汝らは至上の功徳に満ち、清浄にして吉祥である。ゆえに我に許しを与え、我が宿るべき身の内の場所をはっきり示せ。」