Adhyaya 21

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे ऽधोलोकवर्णनं नाम विंशतितमो ऽध्यायः सूत उवाच सूर्या चन्द्रमसावेतौ भ्रमतो यावदेव तु / प्रकाशैस्तु प्रभाभिस्तौ मण्डलाभ्यां समुच्छ्रितौ

かくして『聖ブラフマाण्ड・マハープラーナ』、風神ヴァーユの説く前分、第二アヌシャṅガ・パーダ、「下界の叙述」と名づくる第二十章。スータは言った――太陽と月が巡り行くかぎり、両者は光と輝きによって、それぞれの光輪（マンダラ）とともに高く顕れ照らす。

Verse 2

सप्तानां तु समुद्राणां द्वीपानां सतु विस्तरः / विस्तरार्द्धे पृथिव्यास्तु भवेदन्यत्र बाह्यतः

七つの海と諸ドヴィーパの広がりは、大地の広がりの半分の内にある。残りは外縁の外、別のところにあるとされる。

Verse 3

पर्यासपरिमाणं तु चन्द्रादित्यौ प्रकाशतः / पर्यास्तात्पारिमाण्येन भूमेस्तुल्यं दिवं स्मृतम्

月と太陽の光が及ぶ周囲の量に応じて、その尺度により、天（ディヴァ）は大地と等しいと伝えられる。

Verse 4

अवति त्रीनिमांल्लोकान् यस्मात्सूर्यः परिभ्रमन् / अविधातुः प्रकाशाख्यो ह्यवनात्स रविः स्मृतः

太陽は巡りつつこの三界を守護し、アヴィダートリの本性をもつ光明と呼ばれる。ゆえに「守り（アヴァナ）」によって「ラヴィ」と記憶される。

Verse 5

अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रमाणं चन्द्रसूर्ययोः / महित्तत्त्वान्महीशब्दो ऽह्यस्मिन्वर्षे निपाद्यते

これより月と太陽の尺度を説こう。マハット・タットヴァより、このヴァルシャにおいて「マヒー」という聖なる名が स्थापितされる。

Verse 6

अस्य भारतवर्षस्य विष्कंभात्तुल्यविस्तृतम् / मण्डलं भास्करस्याथ योजनानि निबोधत

このバーラタ・ヴァルシャの直径に等しく、バースカラ（太陽）の輪は広がる。そのヨージャナの量を知れ。

Verse 7

नवयोजनसाहस्रो विस्तारो भास्करस्य तु / विस्तारात्र्रिगुणश्चास्य परिणाहस्तु मण्डले

バースカラ（太陽）の直径は九千ヨージャナであり、その輪の周囲（周長）は直径の三倍である。

Verse 8

विष्कंभमण्डलाच्चैव भास्कराद्द्विगुणः शशी / अथ पृथिव्या वक्ष्यामि प्रमाणं योजनैः सह

直径と輪盤において、シャシー（月）はバースカラ（太陽）の二倍である。次に大地の尺度をヨージャナとともに説こう。

Verse 9

सप्तद्वीपसमुद्राया विस्तारो मण्डलं च यत् / इत्येतदिह संख्यातं पुराणे परिमाणतः

かくして七つのドヴィーパと海の広がりと輪囲は、このプラーナにおいて量に従い数え示された。

Verse 10

तद्वक्ष्यामि समाख्याय सांप्रतैरभिमानिभिः / अभिमानिनोव्यतीता ये तुल्यास्ते सांप्रतैस्त्विह

いま、現時のアビマーニ（我慢を担う）なる神々を説き明かそう。過去に在った者と同等の者も、ここでは現存の者として数えられる。

Verse 11

देवा ये वै व्यतीतास्तु रूपैर्नामभिरेव च / तस्मात्तु सांप्रतैर्देवैर्वक्ष्यामि वसुधातलम्

かつての神々は、その姿と名とともに過ぎ去った。ゆえに今、現時の神々に即して、この大地の面を説き示そう。

Verse 12

दिवास्तु सन्निवेशं वै सांप्रतैरेव कृत्स्नशः / शतार्द्धकोटिविस्तारा पृथिवी कृत्स्नशः स्मृता

日々の全き配列は、まさに現時の定めによる。大地の全体の広がりは「シャタールダ・コーティ」（五十コーティ）と伝えられる。

Verse 13

तस्या ऊर्द्ध्वप्रमाणेन मेरोर्यावत्तु संस्थितिः / पृथिव्या ह्यर्द्धविस्तारो योजनाग्रात्प्रकीर्त्तितः

その（大地の）垂直の尺度に応じて、メールはかくのごとき高さまでそびえ立つ。また大地の半分の広がりは、ヨージャナの数として名高く説かれる。

Verse 14

मेरोर्मध्यात्प्रतिदिशं कोटिरेका तु सा स्मृता / तथा शातसहस्राणामेकोन नवतिः पुनः

メールの中央から各方角へは、それぞれ一コーティの量と伝えられる。さらに、十万の数においては「九十より一を減ず」（すなわち八十九）とも説かれる。

Verse 15

पञ्चाशत्तु सहस्राणि पृथिव्यर्द्धस्य मण्डलम् / गणितं योजनाग्रात्तु कोट्यस्त्वेकादश स्मृताः

大地の半円の周囲は五万ヨージャナと数えられ、ヨージャナの計算では十一コーティと伝えられる。

Verse 16

तथा शतसहस्राणि सप्तत्रिंशाधिकानि तु / इत्येतदिह संश्यातं पृथिव्यन्तस्य मण्डलम्

同様に、十万ヨージャナに三十七を加えたもの――これがここに説かれる大地の果ての輪の尺度である。

Verse 17

तारकासंनिवेशास्य दिवि याव च्च मण्डलम् / पर्याससन्निवेशश्च भूमेर्यावत्तु मण्डलम्

天における星々の配列の輪が及ぶほどに、地における周回の配列の輪もまた及ぶ。

Verse 18

पर्यासपरिमाणेन भूमेस्तुल्यं दिवः स्मृतम् / सप्तानामपि द्वीपानामेत त्स्थानं प्रकीर्तितम्

周囲の量において、天の輪は地の輪と等しいと伝えられ、これが七つのドヴィーパの位置として説き明かされる。

Verse 19

पर्यायपरिमाणेन मण्डलानुगतेन च / उपर्युपरि लोकानां छत्रवत्परिमण्डलम्

次第の尺度と輪の法に従い、諸世界の上にさらに諸世界が、傘蓋のごとき円輪となって重なり広がる。

Verse 20

संस्थितिर्विहिता सर्वा येषु तिष्ठन्ति जन्तवः / एतदण्डकपालस्य प्रमाणं परिकीर्त्तितम्

衆生がとどまるその諸処に、すべての秩序は定められている。これこそ宇宙の殻たるアṇḍa-kapālaの尺度であると説かれた。

Verse 21

अण्डस्यान्तस्त्विमे लोकाः सप्तद्वीपा च मेदिनी / भूर्लोकश्च भुवर्ल्लोकस्तृतीयस्सृरिति स्स्वतः

この宇宙卵の内には諸世界と、七つのドヴィーパを備えた大地がある。ブールローカ、ブヴァルローカ、そして自ずから第三はスヴァルローカである。

Verse 22

महर्ल्लोको जनश्चैव तपः सत्यं च सप्तमम् / एते सप्त कृता लोकाश्छत्राकारा व्यवस्थिताः

マハルローカ、ジャナローカ、タポーローカ、そして第七のサティヤローカ——この七つの世界は、聖なる傘蓋の形に整えられている。

Verse 23

स्वकैरावरणैः सूक्ष्मैर्धार्यमाणाः पृथक्पृथक् / दशभागाधिकाभिश्च ताभिः प्रकृतिभिर्बहिः

それぞれは自らの微細な覆いによって別々に支えられ、外側ではそのプラクリティが十倍に増して幾重もの包みとなる。

Verse 24

पूर्यमाणा विशेषैश्च समुत्पन्नैः परस्परात् / अस्याण्डस्य समन्ताच्च सन्निविष्टो घनोदधिः

相互より生じた種々の特質によって満たされ、そしてこの宇宙卵の周囲すべてには、濃密なる大海（ガノーダディ）が据えられている。

Verse 25

पृथिव्या मण्डलं कृत्स्नं घनतोयेन धार्यते / घनोदधिः परेणाथ धार्य्यते घनतेजसा

大地の全き輪は濃き水によって支えられ、またその濃き大海は、主よ、彼方にある濃密なる光輝（テージャス）によって支えられる。

Verse 26

बाह्यतो घनतेजस्च तिर्य्यगूर्द्ध्वं तु मण्डलम् / संमताद्धनवातेन धार्यमाणं प्रतिष्ठितम्

外には濃密なる光輝があり、このマンダラは横にも上にも広がる。定められた濃き風に支えられて、堅く安住している。

Verse 27

घनवातं तथाकाशमाकाशं च महात्मना / भूतादिना वृतं सर्वं भूतादिर्महता वृतः

濃き風とアーカーシャ（虚空）—その虚空そのものも—大我により覆われる。万有はブーターディに囲まれ、ブーターディはまたマハットに囲まれる。

Verse 28

वृतो महाननन्तेन प्रधानेनाव्य यात्मना / पुराणि लोकपालानां प्रवक्ष्यामि यथाक्रमम्

マハットの原理は無限なるもの—プラダーナ、滅びぬアートマン—に覆われている。いま、ローカパーラたちの城を順に説き明かそう。

Verse 29

ज्योतिर्गुणप्रचारस्य प्रमाणपरिसिद्धये / मेरोः प्राच्यां दिशि तथा मानसस्यैव मूर्द्धनि

光の徳（性質）の広がりの尺度を確証するために—メール山の東方に、またマーナサの頂に（それは在る）。

Verse 30

वस्वौकसारा माहेन्द्री पुरी हेमपरिष्कृता / दक्षिणेन पुनर्मेरोर्मानसस्यैव मूर्द्धनि

ヴァスヴァウカサーラーと名づくマーヘーンドリーの都は黄金で荘厳され、プナルメールの南、マーナサ山の頂に位置する。

Verse 31

वैवस्वतो निव सति यमः संयमने पुरे / प्रतीच्यां तु पुनर्मेरोर्मानसस्यैव मूर्द्धनि

ヴィヴァスヴァットの子ヤマはサンヤマナの都に住む。その都はプナルメールの西、マーナサ山の頂にある。

Verse 32

सुखा नाम पुरी रम्या वरुणस्यापि धीमतः / वरुणो यादसां नाथस्सुखाख्ये वसते पुरे

智あるヴァルナの麗しき都は「スカー」と呼ばれる。水の生きものの主ヴァルナは、そのスカーの都に住まう。

Verse 33

दिश्युत्तरस्यां मेरोस्तु मानसस्यैव मूर्द्धनि / तुल्या महेन्द्रपुर्य्यास्तु सोमस्यापि विभावरी

メールの北方、マーナサ山の頂には、マヘーンドラプリーに等しい、ソーマの都「ヴィバーヴァリー」がある。

Verse 34

मानसोत्तरवृष्टे तु लोकपालाश्चतुर्दिशम् / स्थिता धर्मव्यवस्थार्थ लोकमंरक्षणाय च

マーナソッタラヴァルシャにおいて、ローカパーラたちは四方に鎮座し、ダルマの秩序を立て、世を守護する。

Verse 35

लोकपालोपरिष्टात्तु सर्वतो दक्षिणायने / काष्ठागतस्य सूर्यस्य गतिया तां निबोधत

ローカパーラたちの上において、あらゆる方でダクシナーヤナの時となるとき、方角に至った太陽のその運行を知れ。

Verse 36

दक्षिणो ऽपक्रमे सूर्य्यः क्षिप्तेषुरिव सर्पति / ज्योतिषां चक्रमादाय सततं परिगच्छति

太陽が南へと退くとき、放たれた矢のように滑り進み、星々の輪を携えて絶えず巡行する。

Verse 37

मध्यगश्चामरावत्यां यदा भवति भास्करः / वैवस्वते संयमते उदयस्तत्र दृश्यते

バースカラがアマラーヴァティーの中央にあるとき、ヴァイヴァスヴァタのサンヤマ界では、そこでその日の出が見られる。

Verse 38

सुखायामर्द्धरात्रं स्याद्विभायामस्तमेति च / वैवस्वते संयमने मध्यगः स्याद्रविर्यदा / सुखायामथ वारुण्यामुत्तिष्ठन्स तु दृश्यते

スカーではその時半夜となり、ヴィバーでは太陽が没する。ヴァイヴァスヴァタのサンヤマ界でラヴィが中央にあるとき、スカーとヴァールニーでは彼が昇る姿が見られる。

Verse 39

विभाया मर्द्धरात्रं स्यान्माहेन्द्यामस्तमेति च / यदा दक्षिणपुर्वेषामपराह्णो विधीयते

ヴィバーでは半夜となり、マーヘンディーでは太陽が没する。南東の国々でアパラーフナ（午後）の時が定まるときである。

Verse 40

दक्षिणापरदेश्यानां पूर्वह्णः परिकी र्त्तितः / तेषामपररात्रश्च ये जना उत्तराः परे

南西の国々の人々にとってはその時は「前半の日（午前）」と称され、はるか北方の人々にとっては同じ時が「夜の後半」と見なされる。

Verse 41

देशा उत्तरपूर्वा ये पूवरात्रस्तु तान्प्रति / एवमेवोत्तरेष्वर् के भुवनेषु विराजते

北東の国々にとってはその時は「夜の初め」であり、同じく北方の諸世界においても、時（カ―ラ）はそのままに輝き現れる。

Verse 42

सुखायासथ वारुण्यां मध्याह्ने चार्यमा यदा / विभायां सोमपुर्यां वा उत्तिष्ठति विभावसुः

ヴァルニーの都でスカーヤーサとアーリヤマーのもとが真昼となるとき、ヴィバーまたはソーマプリーではヴィバーヴァス（太陽）が起ち上がり昇る。

Verse 43

रात्र्यर्द्ध चामरावत्यामस्तमेति यमस्य च / सोमपुर्या विभायां तु मध्याह्ने स्याद्दिवाकरः

アマラーヴァティーでは夜半に、またヤマの界でも太陽は沈む。だがソーマプリーとヴィバーでは、その同じ時がディヴァーカラの真昼となる。

Verse 44

महेद्रस्यामरावत्यां सूर्य उत्तिष्ठते तदा / अर्द्धरात्रं संयमने वारुण्यामस्तमेति च

そのとき、マヘーンドラのアマラーヴァティーでは太陽が昇り、サンヤマナで真夜中となる時、ヴァルニーでは太陽が沈む。

Verse 45

स शीघ्रमेव पर्येति भास्करो ऽलातच त्रवत् / भ्रमन्वै भ्रममार्णानि ऋक्षाणि चरते रविः

バースカラは、回る火の輪のように、ただちに速やかに巡行する。巡りつつラヴィは、星宿と星群をも回転させて進む。

Verse 46

एवं चतुर्षु पार्श्वेषु दक्षिणां तेन सर्पति / उदयास्तमने चासावृत्ति ष्ठति पुनः पुनः

かくして四方の側において、彼は右旋して進む。昇りと沈みによって、彼はその回転の巡りを幾度も保ち続ける。

Verse 47

पूवाह्णे चापराह्णे च द्वौ द्वौ देवालयौ तु सः / तपत्यर्कश्च मध्याह्ने तैरेव च स्वरश्मिभिः

午前と午後に、彼にはそれぞれ二つずつの神殿（神の住処）がある。正午には、そのアルカが自らの光線によって灼熱に輝く。

Verse 48

उदितो वर्द्धमानाभिरामध्याह्नं तपन्रविः / अतः परं ह्रसंतीभिर्गोभिरस्तं निगच्छति

昇ったラヴィは、増しゆく光線によって正午まで灼き照らす。そこから後は、減りゆく光線とともに没へと向かう。

Verse 49

उदयास्तमयाभ्यां च स्मृते पूर्वापरे दिशौ / यावत्पुरस्तात्तपति तापत्पृष्ठे ऽथ पार्श्वयोः

昇りと沈みによって東西の方角が知られる。前方を照らし熱するのと同じほど（その巡りにおいて）後方をも熱し、さらに両側をも熱する。

Verse 50

यत्रोद्यन्दृश्यते सूर्यस्तेषां स उदयः समृतः / प्रणाशं गच्छते यत्र तेषामस्तः स उच्यते

昇りゆく太陽が見えるところでは、それが彼らにとっての「日の出」である。太陽が消え失せるところでは、それが彼らにとっての「日の入り」と説かれる。

Verse 51

सर्वेषामुत्तरे मेरुलोङ्कालोकश्च दक्षिणे / विदूरभावादर्कस्य भूमिलेखावृतस्य च

すべての者にとって、北にはメール（須弥）があり、南にはローンカー・ローカがある。太陽が遠く、地の境の線に覆われるためである。

Verse 52

लीयन्ते रश्मयो यस्मात्तेन रात्रौ न दृश्यते / ग्रहनक्षत्रसोमानां दर्शनं भास्करस्य च

その光線が収まり溶け入るゆえに、夜には（太陽は）見えない。そこで惑星と星宿と月とが現れる。

Verse 53

उच्ध्रयस्य प्रमाणेन ज्ञेयमस्तमथोदयम् / शुक्लच्छायो ऽग्निरा पश्च कृष्णच्छाया च मेदिनी

高さの尺度によって、日の入りと日の出を知るべきである。火と水は白き影をもち、地（大地）は黒き影をもつ。

Verse 54

विदूरभावादर्कस्य ह्युद्यते ऽपि विरशिमता / रक्तभावो विरश्मत्वाद्रक्तत्वाच्जाप्यनुष्णता

太陽が遠いゆえに、昇っていても光が乏しいかのように見える。光線が弱まることで赤みが生じ、その赤みゆえに熱もさほど強く感じられない。

Verse 55

लेखायामास्थितः सूर्यो यत्र यत्र च दृश्यते / ऊर्द्ध्व शातसहस्र तु योजनानां स दृश्यते

その軌線に安住する太陽は、どこであれ見られ、上方へ十万ヨージャナの高さにあるかのように見える。

Verse 56

प्रभा हि सौरी पादेन ह्यस्तं गच्छति भास्करे / अग्निमाविशते राद्रौ तस्माद्दूरात्प्रकाशते

バースカラが没するとき、太陽の光輝はその一部をもって没所へ赴く。夜には火に入り、ゆえに遠くからも輝く。

Verse 57

उदिते हि पुनः सूर्ये ह्यौष्ण्यमाग्नेयमाविशेत् / संयुक्तो वह्निना सूर्यस्तपते तु ततो दिवा

太陽が再び昇ると、火性の熱がその中に入り、ヴァフニと結ばれた太陽は昼に灼熱を放つ。

Verse 58

प्राकाश्यं च तथौष्ण्यं च सौराग्नेये च तेजसी / परस्परानुप्रवेशाद्दीप्येते तु दिवानिशम्

太陽の光と火の光、この二つのテージャスには光明と熱があり、互いに入り合うゆえ昼夜にわたり輝き続ける。

Verse 59

उत्तरे चैव भूम्यर्द्धे तथा तस्मिंश्च दक्षिणे / उत्तिष्ठति तथा सूर्ये रात्रिराविशतत्वपः

大地の北半分でも同様に南半分でも、太陽が昇るとき、夜は闇の中へと退いてゆく。

Verse 60

तस्माच्छीता भक्त्यांपो दिवारात्रिप्रवेशनात् / अस्तं याति पुनः सूर्ये दिनमाविशते त्वषः

ゆえに、昼と夜の入りゆく順序によって、水はバクティの心により清らかに冷ややかとなる。太陽が没すると、また昼へと入り、その光輝が現れる。

Verse 61

तस्मादुष्णा भवत्यापो नक्तमह्नः प्रवेशनात् / एतेन क्रमयोगेन भूम्यर्द्धे दक्षिणोत्तरे

ゆえに、夜と昼の入りによって水は温かくなる。この順次の結び（क्रमयोग）により、地の南半と北半にこの定めが成り立つ。

Verse 62

उदयास्तमनेर्ऽकस्य अहोरात्रं विशत्यपः / देनं सूर्यप्रकाशाख्यं तामसी रात्रिरूच्यते

太陽の昇りと沈みによって、水は昼夜のめぐりへと入る。太陽の光と呼ばれるものが「昼」、闇に属するものが「夜」と説かれる。

Verse 63

तस्माद्व्यवस्थिता रात्रिः सूर्यापेक्षमहः स्मृतम् / एवं पुष्करमध्येन यदा सर्पति भास्करः

ゆえに夜は定められ、太陽に依って「アハḥ（昼）」が知られる。同様に、バースカラがプシュカラの中央をすべるように進むときも。

Verse 64

अंशांशकं तु मेदिन्यां मुहूर्त्तेनैव गच्छति / योजनाग्रान्मुहूर्त्तस्य इह संख्यां निबोधत

彼は大地を部分ごとに、ただ一つのムフールタのうちに進みゆく。ここに、ムフールタに当たるヨージャナの数を知れ。

Verse 65

पूर्णे शतसहस्राणामेकत्रिंशाधिकं स्मृतम् / पञ्चाशत्तु तथान्यानि सहस्राण्यधिकानि च

満ちた十万の数には、さらに三十一が加わると伝えられ、また別に五万も増数として数えられる。

Verse 66

मौहूर्त्ति की गतिर्ह्येषा सूर्यस्य तु विधीयते / एतेन गतियोगेन यदा काष्ठां तु दक्षिणाम्

これが太陽の「ムフールティカ」の運行として定められる。この運行の法によって、太陽が南のカーシュターへ向かうとき。

Verse 67

पर्यागच्छेत्पतङ्गो ऽसौ मध्ये काष्ठान्तमेव हि / मध्येन पुष्करस्याथ भ्रमते दक्षिणायने

そのパタンガ（太陽）は中ほどでカーシュターの終端に達し、ついでダクシナーヤナ（南行）においてプシュカラの中央を通って巡行する。

Verse 68

मानसोत्तरशैले तु अन्तरे विषुवं च तत् / सर्पते दक्षिणायां तु काष्ठायां वै निबोधत

マーナソッタラ山の間にそのヴィシュヴァ（均衡点）があり、それは南のカーシュターへと移りゆく—よく知るがよい。

Verse 69

नवकोट्यः प्रसंख्याता योजनैः परिमण्डलम् / तथा शतसहस्राणि चत्वारिंशच्च पञ्च च

その周囲の円量は、ヨージャナで九コーティと数えられ、さらに十万と四十と五が加えられる。

Verse 70

अहोरात्रात्पतङ्गस्य गतिरेषा विधीयते / दक्षिणाद्विनिवृत्तो ऽसौ विषुवस्थो यदा रविः

昼夜において、太陽のこの運行は定められる。ラヴィが南方から退き、分点（ヴィシュヴァ）に住する時。

Verse 71

क्षीरोदस्य समुद्रस्योत्तरतश्चाद्रितश्चरन् / मण्डलं विषुवत्तस्य योजनैस्तन्निबोधत

乳海（クシーローダ）の北、山々のほとりを巡るとき、その分点の輪（ヴィシュヴァト）が何ヨージャナかを知れ。

Verse 72

तिस्रः कोट्यस्तु संख्याता विषुवस्यापि मण्डलम् / तथा शतसहस्राणामशीत्येकाधिका पुनः

分点の輪は三コーティと数えられ、さらに十万に八十一を加える。

Verse 73

श्रवणे चोत्तरषाढे चित्रभानुर्यदा भवेत् / शाकद्वीपस्य षष्ठस्य उत्तरातो दिशश्चरन्

チトラバーヌ（太陽）がシュラヴァナとウッタラーシャーダーの星宿にあるとき、シャーカドヴィーパ第六区の北方を巡行する。

Verse 74

उतरायाः प्रमाणं च काष्ठाया मण्डलस्य च / योजनाग्रात्प्रसंख्याता कोटिरेका तु स द्विजाः

ウッタラーヤナの尺度と、カーシュターの輪の尺度もまたヨージャナで数えられる。おお二度生まれよ、それは一コーティである。

Verse 75

अशीतिर्नियुतानीह योजनानां तथैव च / अष्टपञ्चाशतं चव योजनान्यधिकानि तु

ここでは距離は八十ニユタのヨージャナであり、さらに五十八ヨージャナが加わる。

Verse 76

नागवीथ्युत्तरावीथी ह्यज वीथी च दक्षिणा / मूलं चैव तथाषाढे त्वजवीथ्युदयास्त्रयः

ナーガヴィーティは北の道、アジャヴィーティは南の道である。またムーラとアーシャーダにおいて、アジャヴィーティの三つの出現（昇起）が説かれる。

Verse 77

अश्विनी कृत्तिका याम्यं नागवीथ्युदयास्त्रयः / काष्ठयोरन्तरं यच्च तद्वक्ष्येयजनैः पुनः

アシュヴィニー、クリッティカー、ヤームヤ—これらがナーガヴィーティの三つの昇起である。二つのカーシュタの間隔についても、ヤジャナの尺度により改めて説こう。

Verse 78

एतच्छतसहस्राणामष्टाभिश्चोत्तरं शतम् / त्रयः शताधिकाश्चन्ये त्रयस्त्रिंशच्च योजनैः

これらの十万の数には、八に加えてさらに百が加わる。また別の算では三百をも超え、さらに三十三ヨージャナがある。

Verse 79

काष्ठयोरन्तरं ह्येतद्योजनाग्रात्प्रकीर्तितम् / काष्ठयोर्लेखयोश्चैव ह्यन्तरं दक्षिणोत्तरे

二つのカーシュタの間隔は、ヨージャナの主要な尺度により説き示される。またカーシュタの線と線の間隔も、南北の方向に存する。

Verse 80

तेन्ववक्ष्ये प्रसंख्याय चोजनैस्तन्निबोधत / एकैकमन्तरं तस्य वियुतान्येकसप्ततिः

いま我はヨージャナで数えて説く、よく悟れ。彼の各々の間隔は七十一ヴィユタである。

Verse 81

सहस्राण्यतिरिक्ताश्च ततो ऽन्या पञ्चसप्ततिः / लेखयोः काष्ठयोश्चैव बाह्याभ्यन्तरयोः स्मृतम्

さらに千々に加えて別に七十五がある。これは線と木片の外と内の区別として伝えられる。

Verse 82

अभ्यन्तरं तु पर्येति मण्डलान्युत्तरायणे / बाह्यतो दक्षिणे चैव सततं तु यथाक्रमम्

ウッタラーヤナには諸輪を内側の道で巡り、ダクシナーヤナには外側を、絶えず順序に従って巡行する。

Verse 83

मण्डलानां शतं पूर्मं त्र्यशीत्यधिकमुत्तरम् / चरते दक्षिणे चापि तावदेव विभावसुः

ヴィバーヴァス（太陽）は北へはまず百の輪を巡り、さらに八十三を加えて進む。南へもまた同じ数だけ巡行する。

Verse 84

प्रमाणं मण्डलस्याथ योजनाग्रं निबोधत / योजनानां सहस्राणि सप्तादश समासतः

さて輪の大きさとヨージャナの量を知れ。要するに一万七千ヨージャナである。

Verse 85

शते द्वे पुनरप्यन्ये योजनामां प्रकीर्त्तिते / एकविंशतिभिश्चैव योजनैरधिकैर्हि ते

また別の尺度として二百ヨージャナが説かれ、さらに真に二十一ヨージャナが加えられる。

Verse 86

एतत्प्रमाणमाख्यातं योजनैर्मण्डलस्य च / विष्कंभो मण्डलस्याथ तिर्यक् स तु विधीयते

これがヨージャナによるマンダラの尺度であり、マンダラの直径（ヴィシュカンバ）もまた横方向として定められる。

Verse 87

प्रत्यहं चरते तानि सूर्या वै मण्डलक्रमात् / कुलालचक्रपर्यन्तो यथा शीघ्रं निवर्त्तते

太陽は日ごとにマンダラの順序に従ってその道を巡る。陶工のろくろが速やかに回って戻るように。

Verse 88

दक्षिणप्रक्रमे सूर्यस्तथा शीघ्रं प्रवर्त्तते / तस्मात्प्रकृष्टां भूमिं तु कालेनाल्पेन गच्छति

南への運行において太陽は同じく速やかに進む。ゆえに優れた大地をわずかな時で通過する。

Verse 89

सूर्यो द्वादशभिः शैर्घ्यान्मुहूर्तैर्दक्षिणायने / त्रयोदशार्द्धमृक्षाणामह्ना तु चरते रविः

ダクシナーヤナ（南行）において太陽は十二の長いムフールタで進み、昼の間にラヴィはナクシャトラの十三と半分の区分を巡る。

Verse 90

मुहूर्तै स्तावदृक्षाणि नक्तमष्टादशैश्चरन् / कुलालचक्रमध्ये तु यथा मन्दं प्रसर्पति

十八ムフールタの夜、星宿の間を巡りつつ、彼は陶工のろくろの中心でゆるやかに滑るように進む。

Verse 91

तथोदगयने सूर्यः सर्पते मन्दविक्रमः / तस्मा द्दीर्घेन कालेन भूमिं स्वल्पानि गच्छति

同じくウダーガヤナでは、太陽は緩やかな歩みで這うように進む。ゆえに長い時を経て、地上をわずかずつしか進まない。

Verse 92

अष्टादश मुहूर्त तु उत्तरायणपश्चिमम् / अहो भवति तच्चापि चरते मन्दविक्रमः

ウッタラーヤナの西方では、昼は十八ムフールタとなる。そこでもなお、彼は緩やかな歩みで巡行する。

Verse 93

त्रयोदशार्द्धं माद्येन त्वृक्षाणां चरते रविः / मुहूर्तैस्तावदृक्षाणि नक्तं द्वादशभिश्चरन्

ラヴィは星宿の間を十三と半（ムフールタ）ほど巡り、夜には十二ムフールタで同じ数の星宿を越えてゆく。

Verse 94

ततो मन्दतरं नाभ्यां चक्रं भ्रमति वै यथा / मृत्पिण्ड इव मध्यस्थो ध्रुवो भ्रमति वै तथा

さらに、輪は軸の近くほどいっそう緩やかに回るように、中央にあるドゥルヴァもまた、土塊のごとく回転しているかのように見える。

Verse 95

त्रिंशन्मुहूर्तानेवाहुरहोरात्रं ध्रुवो भ्रमन् / उभयोः काष्ठयोर्मध्ये भ्रमते मण्डलानि तु

三十のムフールタが一昼夜と説かれる。回転するドゥルヴァは二つのカーシュタの間にとどまり、そこに諸々のマンダラが巡る。

Verse 96

कुलालचक्रनाभिश्च यथा तत्रैव वर्त्तते / ध्रुवस्तथा हि विज्ञेयस्तत्रैव परीवर्त्तते

陶工のろくろの軸（中心）がその場にとどまるように、ドゥルヴァもまたそのように知るべきである。彼はその場にあって回転する。

Verse 97

उभयोः काष्ठयोर्मध्ये भ्रमते मण्डलानि सः / दिवानक्तं च सूर्यस्य मन्दा शीघ्रा च वै गातिः

彼は二つのカーシュタの間でマンダラを巡らせる。太陽の運行は昼夜において、ある時は遅く、ある時は速い。

Verse 98

उत्तरप्रक्रमे चापि दिवा मन्दा गतिस्तथा / तथैव च पुनर्नक्तं शीघ्रा सूर्यस्य वै गातिः

北行の過程では、昼の運行は遅い。しかも同様に、夜には太陽の運行が速い。

Verse 99

दक्षिणप्रक्रमेणैव दिवा शीघ्रं विधीयते / गतिः सूर्यस्य नक्तं च मन्दा चैव गतिस्तथा

南行の過程では、昼の太陽の運行は速く定まり、夜にはその運行が遅くなる。

Verse 100

एवं गतिविशेषेण विभजन् रात्र्यहानि तु / तजापि संचरन्मार्गं समेन विषमेण च

このように運行の差異によって夜と昼を分けつつ、なお平坦な道も険しい道も行き巡る。

Verse 101

लोकालोकस्थिता ह्येते लोकपालाश्चतुर्दिशम् / अगस्त्यश्चरते तेषामुपरिष्टाज्जवेन तु

これらはローカーローカに住する四方の護世者（ローカパーラ）であり、アガスティヤはその上を速やかに巡行する。

Verse 102

भुञ्जन्नसापहोरा त्रमेवं गतिविशेषणम् / दक्षिणे नागवीथ्यास्तु लोकालोकस्य चोत्तरे

アサーパホーラーの順序に従って享受しつつ、これが運行の特質である――ナーガヴィーティの南、ローカーローカの北において。

Verse 103

लोकसन्तानको ह्येष वैश्वानरपथाद्वहिः / पृष्टे यावत्प्रभा सौरी पुरस्तात्संप्रकाशते

このローカサンターナカはヴァイシュヴァーナラの道の外にあり、背後にある太陽の光輝は前方へと明らかに照り映える。

Verse 104

पार्श्वतः पृष्ठतश्चैव लोकालोकस्य वर्त्तते / योजनानां सहस्राणि दशकं तुच्छ्रितो गिरिः

それはローカーローカの側面と背後にわたって存し、その山は一万ヨージャナの高さにそびえ立つ。

Verse 105

प्रकाशश्चाप्रकाशश्च सर्वतः परिमण्डलः / नक्षत्रचन्द्रसूर्यश्च ग्रहैस्तारागणैः सह

それは四方より光と非光に囲まれた円環である。星々、月、太陽もまた、諸惑星と星群とともに在る。

Verse 106

अभ्यन्तरं प्रकाशन्ते लोकालोकस्य वै गिरेः / एतावानेव लोकस्तु निरालोकस्ततः परम्

ローカーローカ山の内側は光り輝く。世界はただここまでであり、その先はニラーローカ、光なき領域である。

Verse 107

लोकेनालोकवानेष निरालोकस्त्वलोकतः / लोकालोकं तु संधत्ते यस्मात्सुर्यपरिग्रहम्

世界によってここは光を帯び、また光との関わりゆえに無光とも言われる。太陽の周囲の巡りを結び合わせ、ローカーローカの境界を成すからである。

Verse 108

तस्मात्सन्ध्येति तामाहुरुषाव्युष्ट्योर्यदन्तरम् / उषा रात्रिः स्मृता विप्रैर्व्युष्टिश्चापि त्वहः स्मृतम्

ゆえに、ウシャーとヴ்யシュティの間の時をサンディヤ（薄明）という。賢き者たちはウシャーを夜、ヴ்யシュティを昼と伝える。

Verse 109

सूर्याग्निग्रसमानानां संध्याकाले हि रक्षसाम् / प्रजापतिनियोगेन शापस्त्वेषां दुरात्मनाम्

サンディヤの時、太陽と火を呑み込むかのごときラークシャサたちには呪いがある。プラジャーパティの定めにより、その呪詛はこの邪なる者どもに及ぶ。

Verse 110

अक्षयत्वं तु देहस्य प्रापिताम्रणं तथा / तिस्रः कोट्यस्तु विख्याता मन्देहा नाम राक्षसाः

彼らの身は朽ちぬ性と不死を得ていた。『マンデーハ』と名づく羅刹が三コーティ、名高く存在した。

Verse 111

प्रार्थयन्ति सहस्रांशुभुदयन्तं दिनेदिने / तापयन्तं दुरात्मानः सूर्यमिच्छन्ति खादितुम्

その邪なる者どもは、日ごとに昇る千光の太陽に祈りつつ、灼熱を放つその太陽を食らわんと欲した。

Verse 112

अथ सूर्यस्य तेषां च युद्धमासीत्सुदारुणम् / ततो ब्रह्मा च देवाश्च ब्राह्ममाश्चैव सत्तमाः

かくして太陽と彼らとの間に、きわめて凄絶な戦いが起こった。すると梵天と諸天、そして最勝の婆羅門たちも現れた。

Verse 113

संध्यां तु समुपासीनाः प्रक्षिपन्ति जलं सदा / ओङ्कारब्रह्मसंयुक्तं गायत्र्या चाभिमन्त्रितम्

彼らはサンディヤーの礼拝に坐し、常に水を捧げる。それはオーンカーラ・ブラフマンと結び、ガーヤトリーによって加持されたものである。

Verse 114

स्फूर्जज्ज्योतिश्च चण्डांशुस्तथा दीप्यति भास्करः / ततः पुनर्महातेजा महाबलपराक्रमः

そのとき、烈しい光線をもつバースカラの閃光はほとばしり、いよいよ輝きを増した。さらに大いなるテージャスと大力・大勇を備えた彼は、いっそう勢いを得た。

Verse 115

योजनानां सहस्राणि ऊर्द्ध्वमुत्तिष्ठते शतम् / प्रयाति भगवानाशु ब्राह्मणैरभिरक्षितः / वालखिल्यैश्च मुनिभिर्धृतार्चिः समरीचिभिः

バラモンたちに守護され、ヴァーラキリヤおよびサマリーチの牟尼たちの保つ輝きに包まれて、世尊は速やかに上方へ進み、十万ヨージャナに至って昇ってゆく。

Verse 116

काष्ठा निमेषा दश पञ्च चैव त्रिंशच्च काष्ठा गणयेत्कलां तु / त्रिंशत्कलाश्चापि भवेन्मुहूर्त्तस्तैस्त्रिंशता रात्र्यहनी समेते

ニメーシャ十と五で一カाषṭhā、カाषṭhā三十で一カラー、カラー三十で一ムフールタとなり、その三十ムフールタによって夜と昼が成り立つ。

Verse 117

ह्रासवृद्धी त्वहर्भागैर्दिवसानां यथाक्रमात्

日々の昼の分量に応じて、順次に減少と増大が起こる。

Verse 118

संध्या मुहूर्त्तमात्रा तु ह्रासवृद्धिस्तु सा स्मृता / लेखाप्रभृत्यथादित्ये त्रिमुहूर्त्तगते तु वै

サンディヤーはただ一ムフールタの長さであり、それが減少と増大として記憶される。さらにアーディティヤの運行では、「レーカー」などの算定は三ムフールタが過ぎた時に定められる。

Verse 119

प्रातस्ततः स्मृतः कालो भागश्चाह्नः स पञ्चमः / तस्मात्प्रातस्तनात्कालात्र्रिमुहूर्त्तस्तु संगवः

その後がプラータḥカーラ（朝の時）で、昼の五分の一に当たる。さらにその朝の時から三ムフールタの間がサンガヴァと呼ばれる。

Verse 120

मध्याह्नस्त्रिमुहूर्त्तस्तु तस्मात्कालश्च संगवात् / तस्मान्मध्यन्दिनात्कालादपराह्ण इति स्मृतः

正午（マディヤーフナ）は三ムフールタの長さであり、サンガヴァの後の時刻をマディヤンディナという。さらにそのマディヤンディナの後の時刻がアパラーフナと記される。

Verse 121

त्रय एव मुहूर्त्तास्तु कालागः स्मृतो बुधैः / अपराह्णे व्यतीते तु कालः सायाह्न उच्यते

賢者たちは、カーラーガは三ムフールタのみであると説く。アパラーフナが過ぎると、その時刻はサーヤーフナ（夕刻）と呼ばれる。

Verse 122

दशपञ्च मुहूर्ताह्नो मुहूर्त्तास्त्रय एव च / दशपञ्चमुहूर्त्त वै ह्यहर्वैषुवतं स्मृतम्

昼は十五ムフールタから成り、（夜もまた）三つ三つのプラハラに分けられる。十五ムフールタの一日はヴィシュヴァト（昼夜等分）と記される。

Verse 123

वर्द्धन्ते च ह्रसंते च ह्ययने दक्षिणोत्तरे / अहस्तु ग्रसते रात्रिं रात्रिश्च ग्रसते त्वहः

南行と北行（アヤナ）において、昼夜は増えたり減ったりする。ある時は昼が夜を呑み、またある時は夜が昼を呑む。

Verse 124

शरद्वसंतयोर्मध्यं विषुवत्परिभाव्यते / अहोरात्रे कलाश्चैव समं सोमः समश्नुते

シャラドとヴァサンタの मध्यはヴィシュヴァトと観じられる。その時、昼夜の分量は等しく、ソーマ（月）もまた等しさを享受する。

Verse 125

तथा पञ्चदशाहानि पक्ष इत्यभिधीयते / द्वौच पक्षौभवेन्मासो द्वौमासावर्कजावृतुः

このように十五日は「パクシャ（半月）」と呼ばれる。二つのパクシャで一か月となり、二か月で太陽に関わる季節（リトゥ）となる。

Verse 126

ऋतुत्रितयमयने द्वे हि वर्षं तु सौरकम् / निमेषा विद्युतश्चैव काष्टास्ता दश पञ्च च

三つの季節（ṛtu）が一つのアヤナ（ayana）となり、二つのアヤナで太陽年となる。またニメーシャ、ヴィディユト（稲妻の瞬き）、カーシュターも十と五の数として定められる。

Verse 127

कलास्तास्त्रिशतः काष्ठा मात्रा शीतिद्वयात्मिका / सप्तैका द्व्यधिका त्रिशन्मात्रा षटत्रिंशदुत्तरा

カラー（kalā）は三百であり、カーシュター（kāṣṭhā）のマートラー（mātrā）は二十二の性をもつと説かれる。さらに七、一、二の増し、そして三十のマートラーが、三十六を超える次第として定められる。

Verse 128

द्विषाष्टिना त्रयोविंशन्मात्रायाश्च कला भवेत् / चत्वारि शत्सहस्राणि शतान्यष्टौ च विद्युतः

二十三のマートラーを六十二の算でまとめて一つのカラー（kalā）となる。またヴィディユトの数は四千から六千、さらに八百と説かれる。

Verse 129

सप्ततिश्चैव तत्रापि नवतिं विद्धि निश्चये / चत्वार्येव शतान्याहुर्विद्युते द्वे च संयुते

そこにも七十があり、また確かに九十を知れ。ヴィディユトについては四百と言われ、さらに二つの結合も併せて述べられる。

Verse 130

वरांशो ह्येष विज्ञेयो नाडिका चात्र कारणम् / संवत्सरादयः पञ्च चतुर्मानविकल्पिताः

この「ヴァラーンシャ」は知るべきものであり、ここではナーディカーがその因である。サンヴァツサラ等の五つは、人間の四種の度量として定められる。

Verse 131

निश्चयः सर्वकालस्य युगमित्यभिधीयते / संवत्सरस्तु प्रथमो द्वितीयः परिवत्सरः

あらゆる時の確定した尺度は「ユガ」と称される。そのうち第一はサンヴァツサラ、第二はパリヴァツサラである。

Verse 132

इडावत्सरस्तृतीयस्तु चतुर्थश्चानुवत्सरः / पञ्चमोवत्सरस्तेषां कालस्तु युगसंहितः

第三はイダーヴァツサラ、第四はアヌヴァツサラ。第五はヴァツサラであり、これらの時の総和が「ユガ」としてまとめられる。

Verse 133

त्रिंशच्छतं भवेत्पूर्णं पर्वणां तु रवेर्युगे / शतान्यष्टादश त्रिंशदुदयाद्भास्करस्य च

ラヴィのユガにおいて、パルヴァの満数は三百三十となる。またバースカラの昇りは千八百三十回と数えられる。

Verse 134

ऋतवस्त्रिंशतः सौरादयनानि दशैव तु / पञ्च च त्रिशतं चापि षष्टिवर्षं च भास्करम्

太陽の計算では、リトゥ（季節）は三十、アヤナは十のみである。またバースカラについては、三百五と六十年の周期も説かれる。

Verse 135

त्रिशदेव त्वहोरात्रास्तैस्तु मासस्तु भास्करः / एकषष्टि त्वहोरात्रमृतुरेको विभाव्यते

三十の昼夜は太陽神（バースカラ）の一か月と数えられ、六十一の昼夜は一つの季節（リトゥ）と見なされる。

Verse 136

अह्नां तु त्र्यधिकाशीतिः शतं चाप्यधिकं भवेत् / मानं तच्चित्रभानोस्तु विज्ञेयमयनस्य ह

日数は八十三を超え、さらに百をも上回ることがある。これこそがチトラバーヌ（太陽）のアヤナの尺度であると知るべきである。

Verse 137

सौरं सौम्यं तु विज्ञेयं नाक्षत्रं सावनं तथा / मानान्येतानि चत्वारि यैःपुराणे हि निश्चयः

知るべきは、太陽（サウラ）、月（サウムヤ）、宿星（ナー クシャトラ）、そしてサーヴァナ（民用日）という四つの計量である。プラーナの確定はこれら四つによって成り立つ。

Verse 138

यः श्वेतस्योत्तरश्चैव शृङ्गवान्नाम पर्व्वतः / त्रीणितस्य तु शृङ्गाणि स्पृशन्तीव नभस्तलम्

白き山（シュヴェータ）の北には、シュリンガヴァーンと名づけられた山がある。その三つの峰は、まるで天の広がりに触れるかのようである。

Verse 139

तैश्चापि शृङ्गैस्सनगः शृङ्गवा निति कथ्यते / एकश्च मार्गविष्कंभविस्तारश्चास्य कीर्तितः

それらの峰を備えたその山は「シュリンガヴァーン」と称される。また、その道の幅と広がり（mārga-viṣkambha-vistāra）は一つであると説かれている。

Verse 140

तस्य वै पूर्वतः शृङ्गं मध्यमं तद्धिरण्मयम् / दक्षिणं राजतं चैव शृङ्गं तु स्फटिकप्रभम्

その山の東の峰、そして中央の峰は黄金であり、南の峰は白銀で、水晶のような光を放つ。

Verse 141

सर्वरत्नमयं चैव शृङ्गमुत्तरमुत्तमम् / एवं कूटैस्त्रिभिः शैलः शृङ्गवानिति विश्रुतः

北の峰はあらゆる宝石で成り、最上である。かくして三つの峰を備えるその山は「シュリンガヴァーン」として名高い。

Verse 142

यत्तद्वै पूर्वतः शृङ्गं तदर्कः प्रतिपद्यते / शरद्वसंतयोर्मध्ये मध्यमां गतिमास्थितः

東の峰に太陽は至り、秋と春の間には中ほどの運行にとどまる。

Verse 143

अतस्तुल्यमहोरात्रं करोति तिमिरा पहः / हरिताश्च हया दिव्यास्तस्य युक्ता महारथे / अनुलिप्ता इवाभान्ति पद्मरक्तैर्गभस्तिभिः

それゆえ闇を払う太陽は昼夜を等しくし、その大いなる車に繋がれた神々しい緑の馬たちは、蓮のように紅い光線を塗られたかのごとく輝く。

Verse 144

मेषति च तुलान्ते च भास्करोदयतः स्मृताः / मुहूर्त्ता दश पञ्चैव अहो रात्रिश्च तावती

メーシャ（牡羊）において、またトゥラー（天秤）の終わりにおいては、日の出を基準に昼夜の長さが説かれる。その時、昼は十五ムフールタ、夜も同じである。

Verse 145

कृत्तिकानां यदा सूर्यः प्रथमां शगतो भवेत् / विशाखानां तदा ज्ञेयश्चतुर्थांश निशाकरः

太陽がクリッティカー（昴宿）の第一分位に至るとき、ヴィシャーカーにおいて月は四分の一の位にあると知るべきである。

Verse 146

विशाखानां यदा सूर्यश्चरतेंशं तृतीयकम् / तदा चन्द्रं विजानीयात्कृत्तिकाशिरसि स्थितम्

太陽がヴィシャーカーの第三分位を巡るとき、月はクリッティカーの頂にあると知るべきである。

Verse 147

विषुवं तं विजानीयादेवमाहुर्महर्षयः

それをこそヴィシュヴァ（分点）と知るべきである。かく大聖仙たちは説いた。

Verse 148

सूर्येण विषुवं विद्या त्कालं सोमेन लक्षयेत् / समा रात्रिरहश्चैव यदा तद्विषुवं भवेत्

ヴィシュヴァは太陽によって知られ、その時はソーマ（月）によって標される。夜と昼が等しくなるとき、それがヴィシュヴァである。

Verse 149

तदा दानानि देयानि पितृभ्यो विषुवेषु च / ब्राह्मणेभ्यो विशेषेण मुखमेतत्तु दैवतम्

そのとき、ヴィシュヴァの日には祖霊（ピトリ）に施しを捧げ、ことにバラモンに与えるべきである。彼らは神々の口（みくち）だからである。

Verse 150

ऊनमासाधिमासौ च कला काष्ठा मुहूर्त्तकाः / पौर्णमासी तथा ज्ञेया अमावास्या तथैव च / सिनीवाली कुहूश्चैव राका चानुमतिस्तथा

欠月と閏月、またカラー・カーシュター・ムフールタという時分を知るべし。同様にプールṇimā（満月）とアマーヴァースヤー（新月）を知り、さらにシニーヴァーリー、クフー、ラーカー、アヌマティもまた然り。

Verse 151

तपस्तपस्यौ मदुमाधवौ च शुक्रःशुचिश्चायनमुत्तरं स्यात् / नभोनभस्याविषऊर्जसंज्ञौ सहःसहस्याविति दक्षिणं स्यात्

タパス・タパスヤ、マドゥ・マーダヴァ、シュクラ・シュチ—これらはウッタラーヤナ（北行）の月と呼ばれる。ナバ・ナバスヤ、イシャ・ウールジャ、サハ・サハスヤ—これらはダクシナーヤナ（南行）の月と呼ばれる。

Verse 152

आर्तवाश्च ततो ज्ञेया पञ्चाब्दा ब्रह्मणाः सुताः

そののち、『アールタヴァ』と呼ばれる五つの年は、ブラフマーの子らであると知るべし。

Verse 153

तस्माच्च ऋतवो ज्ञेया ऋतुभ्यो ह्यार्त्तवाः स्मृताः / तस्मादृतुमुखी ज्ञेया अमावास्यास्य पर्वणः

ゆえに季節（ṛtu）を知るべし。季節より『アールタヴァ』が説かれる。したがってアマーヴァースヤーの祭節（パルヴァ）において、『リトゥムキー（季の口）』を知るべきである。

Verse 154

तस्मात्तु विषुवं ज्ञेयं पितृदेवहितं सदा / पर्व ज्ञात्वा न मुह्येत पित्र्ये दैवे च मानवः

ゆえにヴィシュヴァ（至点）は常に祖霊（ピトリ）と神々（デーヴァ）に益するものと知るべし。祭節（パルヴァ）を知れば、人は祖霊の儀礼にも神々の儀礼にも迷わない。

Verse 155

तस्मात्स्मृतं प्रचानां वै विषुवत्सर्वगं सदा / आलोकात्तु स्मृतो लोको लोकालोकः स उच्यते

ゆえに衆生にとってそれは、ヴィシュヴァトのごとく常に遍満すると伝えられる。光によって知られる世界は「ローカーローカ」と呼ばれる。

Verse 156

लोकपालाः स्थितास्तत्र लोकालोकस्य मध्यतः / चत्वारस्ते महात्मानस्तिष्टन्त्याभूतसंप्लवात्

そこ、ローカーローカの中央にローカパーラ（世界の守護者）たちが立つ。四人の大霊は、プララヤ（大壊）に至るまで揺るがず留まる。

Verse 157

सुधामा चैव वैराजः कर्दमः शङ्खपास्तथा / हिरण्यरोमा पर्जन्यः केतुमान्राजसश्च यः

スダーマとヴァイラージャ、カルダマとシャンクハパ；さらにヒラニヤローマ、パルジャニヤ、ケートゥマーン、ラージャサ—これらがその名である。

Verse 158

निर्द्वन्द्वा निरभीमाना निः सीमा निष्परिग्रहाः / लोकपालाः स्थिता ह्येते लोकालोके चतुर्दिशम्

これらのローカパーラは二元を離れ、我慢なく、限りなく、執着を持たない。ローカーローカにおいて四方に安住している。

Verse 159

उत्तरं यदपस्तस्य ह्यजवीथ्याश्च दक्षिणाम् / पितृयानः स वै पन्था वैश्वानरपथाद्वहिः

「アパス」の北、「アジャヴィーティー」の南にあるもの—それこそがピトリヤーナ（祖霊の道）であり、ヴァイシュヴァーナラの道の外にある。

Verse 160

तत्रासते प्रजावन्तो मुनयो ये ऽग्निहोत्रिणः / लोकस्य संतानकराः पितृयानपथे स्थिताः

そこには、子孫に恵まれ、アグニホートラを修する牟尼たちが、祖霊の道（ピトリヤーナ）に安住している。彼らは世の系譜を継がせる者である。

Verse 161

भूतारंभकृतं कर्म आशिषो ऋत्विगुद्यताः / प्रारभन्ते लोककामास्तेषां पन्थाः स दक्षिणाः

万有の起こりに基づく行為を、祝福と備え整えた祭官（リトヴィジュ）とともに、世の願いのために彼らは始める。彼らの道は南行（ダクシナーヤナ）である。

Verse 162

चलितं ते पुनर्धर्मं स्थापयन्ति युगेयुगे / संतप्तास्तपसा चैव मर्यादाभिः श्रुतेन च

揺らいだダルマを、彼らは劫ごとに再び स्थापितする。苦行によって鍛えられ、定め（マリヤーダ）とシュルティに従って。

Verse 163

जायमानास्तु पूर्वे वै पश्चिमानां गृहे ष्विह / पश्चिमाश्चैव पूर्वेषां जायन्ते निधनेष्वपि

ここでは、先の者が後の者の家に生まれ、後の者もまた先の者の家に—死後でさえ—生まれる。

Verse 164

एवमावर्त्तमानास्ते तिष्ठन्त्याभूतसंप्लवात् / अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषीमाङ्गृहमेधिनाम्

このように巡り巡って、彼らは万有の大溶解（ブータ・サンプラヴァ／プララヤ）に至るまで存続する。家住の聖仙は八万八千である。

Verse 165

सवितुर्दक्षिणं मार्गश्रिता ह्याचन्द्रतारकम् / क्रियावतां प्रसंख्यैषा ये श्मशानानि भेजिरे

サヴィトリ神の南の道に依り、月と星々に及ぶこの数えは、祭式を修する者で、火葬場（シャムシャーナ）に赴いた者たちのものである。

Verse 166

लोकसंव्यवहाराश्च भूतारंभकृतेन च / इच्छाद्वेषप्रवृत्त्या च मैथुनोपगमेन वै

世の営み、衆生の起こりの因、欲と憎しみによる動き、そして交合への接近—これらもまた因となる。

Verse 167

तथा कामकृतेनेह सेवनाद्विषयस्य च / एतैस्तैः कारणैः सिद्धा ये श्मशानानि भेजिरे

また欲望のゆえ、対象を享受するゆえに—これらの因によって成就した者、すなわちシャムシャーナに赴いたシッダたちである。

Verse 168

प्रचैषिणस्ते मुनयो द्वापरेष्विह जज्ञिरे / नागवीथ्युत्तरो यश्च सप्तर्षिगणदक्षिणः

プラチャイシナと呼ばれるその聖仙たちは、ここでドヴァーパラの諸時代に生まれた。ナーガヴィーティの北、七仙群の南に（その座がある）。

Verse 169

उत्तरः सवितुः पन्था देवयानश्च स स्मृतः / यत्र ते वासिनः सिद्धा विमला ब्रह्मचारिणः

サヴィトリ神の北の道は「デーヴァヤーナ（神々の道）」と称される。そこに住むのは、清浄なるブラフマチャーリンのシッダたちである。

Verse 170

संततिं ते जुगुप्संते तस्मान्मृत्युस्तु तैर्जितः / अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषीणामूर्द्ध्वरेतसाम्

彼らは子孫を求めることを厭い、そのゆえに死すらも彼らに征服された。上行の精力を保つ聖仙（ウールドヴァレータス）は八万八千であった。

Verse 171

उदक्पन्थानमत्यर्थं श्रिता ह्याश्रितसंप्लवात् / ते संप्रयोगाल्लोकस्य मैथुनस्य च वर्जनात्

プララヤ（劫末の滅）の境位に依り、彼らはひたすら北の道を選び取った。世間との交わりと交合とを捨てたがゆえである。

Verse 172

इच्छाद्वेषनिवृत्त्या च भूतारंभविवर्जनात् / पुनश्चाकामसंयोगाच्छब्दादेर्देषदर् शनात्

欲と憎しみの止滅により、また bhūtārambha（新たな業の起こり）を捨てることにより、さらに無欲の相応によって、声など諸境の過失を観じて（彼らは成就した）。

Verse 173

इत्येतैः कारणैः सिद्धास्ते ऽमृतत्वं हि भेजिरे / आभूतसंप्लवस्थानाममृतत्वं विभाव्यते

これらの因によって成就した彼らは、まことに不死を得た。bhūta-saṃplava（プララヤ）に至るまで住する者の不死は、このように考えられる。

Verse 174

त्रैलोक्यस्थिति कालाय पुनर्दाराभिगमिनाम् / ब्रूणहत्याश्वमेधाभ्यां पुण्यपापकृतो ऽपरे

三界が保たれる時のあいだ、再び妻のもとへ赴く者たちの中には、別の者もいて、ブラーフマナ殺し（brūṇa-hatyā）と馬祭（aśvamedha）によって、福と罪とを（それぞれ）作す。

Verse 175

आभूतसंप्लवान्ते तु क्षीयं ते ह्यूर्ध्वरेतसः / उर्द्ध्वोत्तरमृषिभ्यस्तु ध्रुवो यत्र स वै स्मृतः

大いなる宇宙の溶解の終わりには、精を上方に保つ苦行者たちの光輝は衰える。聖仙たちよりも上、北の高みでドゥルヴァが住するところ、そこに彼はドゥルヴァとして記憶される。

Verse 176

एतद्विष्णुपदं दिव्यं तृतीयं व्योम्नि भास्वरम् / यत्र गत्वा न शोचन्ति तद्विष्णोः परमं पदम् / धर्मध्रुवाद्यास्तिष्ठन्ति यत्र ते लोकसाधकाः

これこそ神聖なるヴィシュヌの御足の境（ヴィシュヌパダ）、光り輝く天空の第三の位である。そこに至れば嘆きはない—それがヴィシュヌの至上の境地。そこにはダルマやドゥルヴァら、世を成り立たせる者たちが住する。