Adhyaya 19

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे जम्बूद्वीपवर्णनं नामाष्टादशो ऽध्यायः सूत उवाच प्लक्षद्वीपं प्रवक्ष्यामि यथावदिह संग्रहात् / शृणुतेमं यथातत्त्वं ब्रुवतो मे द्विजोत्तमाः

かくして『聖ブラフマाण्ड・マハープラーナ』、風神ヴァーユの説く前分・第二アヌシャṅガパーダにおける「ジャンブー洲（Jambūdvīpa）描写」と名づく第十八章。スータは言った。「最勝の二生者たちよ、いま我は要約して、法にかなってプラクシャ洲（Plakṣadvīpa）を説こう。わが言を真実の理として聴け。」

Verse 2

जंबूद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणास्तस्य विस्तरः / विस्तराद्द्विगुणश्चास्य परिणाहः समन्ततः

ジャンブー洲の広がりに比して、これの広がりは二倍であり、さらにその広がりに比して、周囲の周量（パリṇāハ）は四方において二倍となる。

Verse 3

तेनावृतः समुद्रो वै द्वीपेन लवणोदकः / तत्र पुण्या जनपदाश्चिरान्न म्रियते जनः

その洲によって塩水の海は囲まれている。そこには功徳に満ちた国々があり、人は久しく生き、容易には死なない。

Verse 4

कृत एव च दुर्भिक्षं जराव्याधिभयं कुतः / तत्रापि पर्वताः पुण्याः सप्तैव मणिभूषणाः

そこでは飢饉は起こったこともないかのようであり、老いと病の恐れはどこにあろうか。そこには宝珠に飾られた七つの聖なる山々もある。

Verse 5

रत्नाकरास्तथा नद्यस्तासां नामानि च बुवे / ब्लक्षद्वीपादिषु त्वेषु सप्त सप्त तु पञ्चसु

また大海と諸河の名をわたしは説こう。プラクシャ洲などこの五つの洲には、それぞれ七つずつがある。

Verse 6

ऋज्वायताः प्रतिदिशं निविष्टा वर्षपर्वताः / प्लक्षद्वीपे तु वक्ष्यामि सप्तद्वीपान् महा बलान्

諸方に向かってまっすぐに延び、年域の山々は据えられている。いまプラクシャ洲における大いなる力をもつ七つの洲を説こう。

Verse 7

गोमेदको ऽत्र प्रथमः पर्वतो मेघसन्निभः / ख्यायते यस्य नाम्ना तु वर्षं गोमेदसंज्ञितम्

ここで第一の山はゴーメーダカ、雲に似た姿である。その名により、この国土はゴーメーダ・ヴァルシャと称される。

Verse 8

द्वितीयः पर्वतश्चन्द्रः सर्वौंष धिसमन्वितः / अश्विभ्याममृतस्यार्थमोषध्यो यत्र संभृताः

第二の山はチャンドラといい、あらゆる薬草に満ちている。そこではアシュヴィニー双神が甘露のために薬草を集めた。

Verse 9

तृतीयो नारदो नाम दुर्गशैलो महोच्चयः / तत्राचले समुत्पन्नौ पूर्वं नारदपर्वतौ

第三の山はナ―ラダと呼ばれ、険しく近づき難い岩山で、きわめて高い。かの山には、古えに「ナ―ラダ」と名づく山々が生じた。

Verse 10

चतुर्थस्तत्र वै शैलो दुदुंभिर्न्नाम नामतः / छन्दमृत्युः पुरा तस्मिन्दुन्दुभिः सादितः सुरैः

そこに第四の山があり、名をドゥドゥンビ（Dudumbhi）という。昔、その地で「チャンダムリティユ（Chandamṛtyu）」は神々によりドゥンドゥビ（Dundubhi）をもって鎮められた。

Verse 11

रज्जुदोलोरुकामं यः शाल्मलिश्चासुरान्तकृत् / पञ्चमः सोमको नाम देवैर्यत्रामृतं पुरा

縄のぶらんこのように高く麗しく、アスラを滅するシャールマリー（Śālmali）の樹を有する山—それが第五の山ソーマカ（Somaka）であり、そこに神々は昔、アムリタ（甘露）を安置した。

Verse 12

संभृतं चाहृतं चैव मातुरर्थे गरुत्मता / षष्टस्तु सुमना नाम सप्तमर्षभ उच्यते

母のためにガルダ（Garuḍa）は（アムリタを）集め、また運び来たった。第六はスーマナー（Sumanā）といい、第七はリシャバ（Ṛṣabha）と称される。

Verse 13

हिरण्यक्षो वराहेण तस्मिञ्छैले निषूदितः / वैभ्राजः सप्तमस्तत्र भ्राजिष्णुः स्फाटिको महान्

その山においてヴァラーハ（猪の化身）はヒラニヤークシャを討った。そこに第七の山ヴァイブラージャ（Vaibhrāja）があり、燦然と輝き、偉大で、水晶のごとく清らかに光る。

Verse 14

अर्चिर्भिर्भ्राजते यस्माद्वैभ्राजस्तेन संस्मृतः / तेषां वर्षाणि वक्ष्यामि नामतस्तु यथाक्रमम्

炎のごとき光条によって輝くゆえに、それはヴァイブラージャ（Vaibhrāja）と称えられる。いま、彼らのヴァルシャ（varṣa）の名を順に語ろう。

Verse 15

गोमेदं प्रथमं वर्षं नाम्नाशान्तभयं स्मृतम् / चन्द्रस्य शिशिरं नाम नारदस्य सुखोदयम्

第一の年はゴーメダといい、「シャーンタバヤ」と記憶される。チャンドラの年は「シシラ」、ナーラダの年は「スコーダヤ」と名づけられる。

Verse 16

आनन्दं दुन्दुभेर्वर्षं सोमकस्यशिवं स्मृतम् / क्षेमकं वृषभस्यापि वैभ्राजस्य ध्रुवं तथा

ドゥンドゥビの年は「アーナンダ」、ソーマカの年は「シヴァ」と記憶される。ヴリシャバの年は「クシェーマカ」、ヴァイブラージャの年は「ドゥルヴァ」ともいう。

Verse 17

एतेषु देवगन्धर्वाः सिद्धाश्च सह चारणैः / विहरन्ति रमन्ते च दृश्यमानाश्च तैः सह

それらの世界では、デーヴァ・ガンダルヴァやシッダたちがチャーラナと共に遊行し歓喜し、彼らと共に目に見える姿で現れる。

Verse 18

तेषां नद्यस्तु सप्तैव प्रतिवर्षं समुद्रगाः / नामतस्ताः प्रवक्ष्यामि सप्तगङ्गास्तपोधनाः

彼らの河は各ヴァルシャごとに海へ注ぐものが七つのみである。苦行の富を備えた者よ、その七つのガンガーの名を今、告げよう。

Verse 19

अनुतप्तासुखी चैव विपाशा त्रिदिवा क्रमुः / अमृता सुकृता चैव सप्तैताः सरितां वराः

アヌタプター、スキー、ヴィパーシャー、トリディヴァー、クラム、アムリター、スクリター——この七つこそ河川の中の最勝である。

Verse 20

अभिगच्छन्ति ता नद्यस्ताभ्यश्चान्याः सहस्रशः / बहूदका ह्योघवत्यो यतो वर्षति वासवः

それらの河はそこへ赴き合流し、さらに幾千もの別の河も共に集まる。ヴァーサヴァ（インドラ）が雨を降らせるゆえ、豊かな水を湛え、激しい流れとなる。

Verse 21

ताः पिबन्ति सदा हृष्टा नदीजनपदास्तु ते / शुभाः शान्तभयाश्चैव प्रमुदं शैशिराः शिवाः

その水を、河の国々の人々は常に喜びに満ちて飲む。そこは吉祥にして恐れ静まり、歓喜に満ち、涼やかで、福徳をもたらす。

Verse 22

आनन्दाश्च सुखाश्चैव क्षेमकाश्च ध्रुवैः सह / वर्णाश्रमाचारयुता प्रजास्तेष्ववधिष्ठिताः

そこでは人々が歓喜と安楽に満ち、ドゥルヴァと共に安穏に堅く住まう。ヴァルナとアーシュラマの作法を守る民が、秩序正しくそこに定住している。

Verse 23

सर्वे त्वरोगाः सुबलाः प्रजाश्चामयव र्जिताः / अवसर्पिणी न तेष्वस्ति तथैवोत्सर्पिणी न च

そこでは皆、急病なく健やかで、病患を離れて力強い。そこにアヴァサルピニー（衰退）もなく、またウツサルピニー（上昇）もない。

Verse 24

न तत्रास्ति युगावस्था चतुर्युगकृता क्वचित् / त्रेतायुगसमः कालः सर्वदा तत्र वर्त्तते

そこには四つのユガによって成るユガの移り変わりがどこにもない。そこでは常にトレーター・ユガに等しい時が流れている。

Verse 25

प्लक्षद्वीपादिषु ज्ञेयः पञ्चस्वेतेषु सर्वशः / देशस्यानुविधानेन कालस्यानुविधाः स्मृताः

プラクシャ島など五つの島々においては、国土のあり方に従って時の区分も定まると、スムリティは説く—かく知るべし。

Verse 26

पञ्चवर्षसहस्राणि तेषु जीवन्ति मानवाः / सुरूपाश्च सुवेषाश्च ह्यरोगा बलिनस्तथा

その島々では人々は五千年を生き、容姿端麗で衣装も麗しく、病なく力強い。

Verse 27

सुखमायुर्बलं रुपमारोग्यं धर्म एव च / प्लक्षद्वीपादिषु ज्ञेयः शाकद्वीपान्तिकेषु वै

安楽、寿命、力、容姿、無病、そしてダルマ—これらはプラクシャ島からシャーカ島の近辺に至る地に知られている。

Verse 28

प्रक्षद्वीपः पृथुः श्रीमान्सर्वतो धनधान्यवान् / दिव्यौषधिफलोपेतः सर्वौंषधिवनस्पतिः

プラクシャ島は広大で瑞祥に満ち、四方に財と穀があふれる。天なる薬草の果実を備え、あらゆる薬用の草木が繁茂する。

Verse 29

आवृतः पशुभिः सर्वैर्ग्राम्यारण्यैः सहस्रशः / जंबूवृक्षेम संख्यातस्तस्य मध्ये द्विजोत्तमाः

その島は家畜と野獣のあらゆる群れにより幾千にも囲まれている。ジャムブー樹に等しいと数えられ、その中央に、ああ最勝の二度生まれよ、（在る）。

Verse 30

प्लक्षो नाम महावृक्षस्तस्य नाम्ना स उच्यते / स तत्र पूज्यते स्थाने मध्ये जनपदस्य ह

プラクシャという大樹があり、その名によって呼ばれる。そこでは国土の中央の聖なる場所で、彼（その樹）が礼拝される。

Verse 31

स चापीक्षुरसोदेन प्रक्षद्वीपः समावृतः / प्लक्षद्वीपसमेनैव वैपुल्यद्विस्तरेण तु

そのプラクシャドヴィーパもまた、四方を甘蔗汁の海に囲まれている。広がりにおいてはプラクシャドヴィーパと等しく विशालである。

Verse 32

इत्येवं संनिवेशो वः प्लक्षद्वीपस्य कीर्तितः / आनुपूर्व्यात्समासेन शाल्मलं तु निबोधत

このようにしてプラクシャドヴィーパの配置は汝らに語られた。次に順を追い、簡略にシャールマラを知れ。

Verse 33

ततस्तृतीयं वक्ष्यामि शाल्मलं द्वीपसुत्तमम् / शाल्मलेन समुद्रस्तु द्वीपेनेक्षुरसोदकः

次に、第三の最勝の洲シャールマラを説こう。シャールマラ洲の周囲には甘蔗汁の海が広がる。

Verse 34

प्लक्षद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणेन समावृतः / तत्रापि पर्वताः सप्त विज्ञेया रत्नयोनयः

その広がりはプラクシャドヴィーパの広さの二倍に及ぶ。そこにも七つの山があり、宝石の生ずる源と知るべきである。

Verse 35

रत्नाकरास्तथा नद्यस्तेषां वर्षेषु सप्तसु / प्रथमः सूर्यसंकाशः कुमुदो नाम पर्वतः

その七つの地には宝の海と諸河がある。第一の山は太陽のごとく輝く「クムダ」と名づけられる。

Verse 36

सर्वधातुमयैः शृङ्गैः शिलाजालसमाकुलैः / द्वितीयः पर्वतश्चात्र ह्युत्तमो नाम विश्रुतः

あらゆる金属から成る峰々と岩の網に満ちた、ここ第二の山は「ウッタマ」として名高い。

Verse 37

हरितालमयैः शृङ्गैर्दिवमावृत्य तिष्ठति / तृतियः पर्वतस्तत्र बलाहक इति श्रुतः

ハリターラの峰々が天を覆うようにそびえ、そこ第三の山は「バラーハカ」と伝えられる。

Verse 38

जात्यञ्जनमयैः शृङ्गैर्दिवमावृत्य तिष्ठति / चतुर्थः पर्वतो द्रोणो यत्र सा वै सहोषधिः

ジャーティアンジャナの峰々が天を覆い、第四の山は「ドローナ」。そこに霊薬「サホーシャディ」がある。

Verse 39

विशल्यकरणी चैव मृतसञ्जीविनी तथा / कङ्कस्तु पञ्चमस्तत्र पर्वतः सुमहोदयः

そこには「ヴィシャリヤカラニー」と「ムリタサンジーヴィニー」もあり、第五の山は「カンカ」といい、その興起はきわめて偉大である。

Verse 40

नित्यपुष्पफलोपेतो वृक्षवीरुत्समावृतः / षष्ठस्तु पर्वतस्तत्र महिषो मेघसन्निभः

その山は常に花と実に満ち、樹木と蔓草に包まれている。そこに第六の山「マヒシャ」があり、雲のごとき姿である。

Verse 41

यस्मिन्सो ऽग्निर्निवसति महिषो नाम वारिजः / सप्तमः पर्वतस्तत्र ककुद्मान्नाम भाष्यते

アグニが住まうところには、「マヒシャ」と名づけられた水生（ヴァリジャ）のものがある。そこに第七の山は「カクドマーン」と称される。

Verse 42

तत्र रत्नान्यनेकानि स्वयं रक्षति वासवः / प्रजापतिमुपादाय प्रजाभ्यो विधिवत्स्वयम्

そこでは多くの宝珠をヴァーサヴァ（インドラ）が自ら守護する。さらにプラジャーパティを伴い、衆生のために儀則のまま自ら整える。

Verse 43

इत्येते पर्वताः सप्त शाल्मले मणिभूषणाः / तेषां वर्षाणि वक्ष्यामि सर्पैव तु शुभानि वै

かくしてシャールマリーには、宝珠に飾られた七つの山がある。今よりそれらのヴァルシャ（諸地域）を語ろう。まことに蛇のごとく吉祥である。

Verse 44

कुमुदस्य स्मृतं श्वेतमुत्तमस्य च लोहितम् / बलाहकस्य जीमूतं द्रोणस्य हरितं स्मृतम्

クムダは白色とされ、ウッタマは赤色と説かれる。バラーハカはジームータ（雲）の色、ドローナは緑色と伝えられる。

Verse 45

कङ्कस्य वैद्युतं नाम महिषस्य च मानसम् / ककुदः सुप्रदं नाम सप्तैतानि तु सप्तधा

カンカは「ヴァイデュタ」と名づけられ、マヒシャは「マーナサ」と呼ばれる。カクダは「スプラダ」と称され、これら七つの名は七様に伝えられる。

Verse 46

वर्षाणि पर्वताश्चैव नदीस्तेषु निबोधत / ज्योतिः शान्तिस्तथा तुष्टा चन्द्रा शुक्रा विमोचनी

そこにあるヴァルシャ（地域）、山々、河川を知れ。すなわち、ジョーティ、シャーンティ、トゥシュター、チャンドラー、シュクラー、ヴィモーチニーである。

Verse 47

निवृत्तिः सप्तमी तासां प्रतिवर्षं तु ताः स्मृताः / तासां समीपगाश्चान्याः शतशो ऽथ सहस्रशः

それらのうち第七は「ニヴリッティ」といい、各ヴァルシャごとにそのように伝えられる。さらにその近くには、百、千と数多の別の河川がある。

Verse 48

न संख्यां परिसंख्यातुं शक्नुयात्को ऽपि मानवः / इत्येष संनिवेशो वः शाल्मलस्य प्रकीर्त्तितः

いかなる人間もその数を余すところなく数え尽くすことはできない。かくして、シャールマラ洲のこの配置が汝らに説き明かされた。

Verse 49

प्लक्षवृक्षेण संख्यातस्तस्य मध्ये महा द्रुमः / शाल्मलिर्विपुलस्कन्धस्तस्य नाम्ना स उच्यते

その規模はプラクシャ樹によって語られ、その中央には大いなる樹が立つ。広大な幹をもつその樹は「シャールマリ」と呼ばれ、その名によってここは称される。

Verse 50

शाल्मलस्तु समुद्रेण सुरोदेन समावृतः / विस्तराच्छाल्मलस्वैव समे न तु समन्ततः

シャールマラ洲は「スローダ」と呼ばれる大海に囲まれている。広がりはシャールマラに等しいが、四方すべてが一様ではない。

Verse 51

उत्तरेषु तु धर्मज्ञाद्वीपेषु शृणुत प्रजाः / यथाश्रुतं यथान्यायं ब्रुवतो मे निबोधत

法を知る者よ、民よ、北方の諸洲について聞け。聞き伝えのまま、また正理にかなうように我は語る。わが言葉を心して受け取れ。

Verse 52

कुशद्वीपं प्रवक्ष्यामि चतुर्थं तु समासतः / सुरोदकः परिवृतः कुशद्वीपेन सर्वतः

いま第四の洲、クシャ・ド्वीパを略して説こう。クシャ・ド्वीパは「スローダカ」の大海に四方より囲まれている。

Verse 53

शाल्मलस्य तु विस्ताराद्द्विगुणेन समन्ततः / सप्तैव च गिरींस्तत्र वर्ण्यमानान्निबोधत

シャールマラ洲の広がりに比して、ここは四方において二倍に及ぶ。さらに、そこで語られる七つの山々を知れ。

Verse 54

कुशद्वीपे तु विज्ञेयः पर्वतो विद्रुमश्च यः / द्वीपस्य प्रथमस्तस्य द्वितीयो हेमपर्वतः

クシャ・ド्वीパには「ヴィドルマ」と名づく山があると知るべし。それがその洲の第一の山であり、第二は「ヘーマ山」である。

Verse 55

तृतीयो द्युतिमान्नाम जीमूतसदृशो गिरिः / चतुर्थः पुष्पवान्नाम पञ्चमस्तु कुशेशयः

第三の山は「デュティマン」と呼ばれ、雲のごとき姿である。第四は「プシュパヴァーン」、第五は「クシェーシャヤ」である。

Verse 56

षष्ठो हरिगिरिर्नाम सप्तमो मन्दरः स्मृतः / मन्दा इति ह्यपा नाम मन्दरो दारणादयम्

第六は「ハリギリ」と名づけられ、第七は「マンダラ」として知られる。『マンダー』という河があり、マンダラは支え保つ力などで名高い。

Verse 57

तेषामन्तरविषकंभो द्विगुणः प्रविभागतः / उद्भिदं प्रथमं वर्षं द्वितीयं वेणुमण्डलम्

それらの間の隔たりは二倍の尺度で区分される。第一のヴァルシャは「ウドビダ」、第二は「ヴェーヌマンダラ」である。

Verse 58

तृतीयं वै रथाकारं चतुर्थं लवणं समृतम् / पञ्चमं धृतिमद्वर्षं षष्ठं वर्षं प्रभाकरम्

第三のヴァルシャは「ラターカーラ」、第四は「ラヴァナ」と呼ばれる。第五は「ドゥリティマド」、第六は「プラバーカラ」のヴァルシャである。

Verse 59

सप्तमं कपिलं नाम सर्वे ते वर्ष भावकाः / एतेषु देवगन्धर्वाः प्रजास्तु जगदीश्वराः

第七のヴァルシャは「カピラ」と名づけられる。これらはすべてヴァルシャの国土であり、その中にはデーヴァとガンダルヴァが住む。衆生は世の主ジャガディーシュヴァラの統べるところである。

Verse 60

विहरन्ति रमन्ते च हृष्यमाणास्तु सर्वशः / न तेषु दस्यवः संति म्लेच्छ जातय एव च

人々はあまねく遊行して歓び、至る所で喜悦する。そこにはダスユもなく、ムレッチャの種族もない。

Verse 61

गौरप्रायो जनः सर्वः क्रमाच्च म्रियते तथा / तत्रापि नद्यः सप्तैव धूतपापाशिवा तथा

そこでは人々の多くが白き肌をもち、また時の順に同じく死を迎える。そこにも七つの河があり、罪を洗い清め吉祥をもたらす。

Verse 62

पवित्रा संततिश्चैव विद्युद्दंभा मही तथा / अन्यास्ताभ्यो ऽपरिज्ञाताः शतशो ऽथ सहस्रशः

パヴィトラー、サンタティ、ヴィデュッダンバー、そしてマヒー—これらもまた（河）である。さらにそれ以外にも、百、千と数えきれぬ未知の河がある。

Verse 63

अभिगच्छन्ति ताः सर्वा यतो वर्षति वासवः / घृतोदेन कुशद्वीपो बाह्यतः परिवारितः

それらすべての河は、ヴァーサヴァ（インドラ）が雨を降らせる所へと赴く。クシャドヴィーパは外側をギーの海グリトーダに囲まれている。

Verse 64

विज्ञेयः स तु विस्तारात्कुशद्वीपसमेन तु / इत्येष सन्निवेशो वः कुशद्वीपस्य कीर्त्तितः

その広がりはクシャドヴィーパと等しいと知るべきである。かくして、クシャドヴィーパのこの配置が汝らに説き明かされた。

Verse 65

क्रैञ्चद्वीपस्य विस्तारं वक्ष्याम्यहमतः परम् / कुशद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणः स तु वै स्मृतः

これよりクラインチャ島の広がりを語ろう。それはクシャ島の広さの二倍であると聖伝に記される。

Verse 66

घृतोदकसमुद्रो वै क्रैञ्च द्वीपेन संयुतः / तस्मिन्द्वीपे नगश्रेष्ठः क्रैञ्चस्तु प्रथमो गिरिः

クラインチャ島は酥油の水の大海に囲まれる。その島で山々の王は「クラインチャ」、第一の霊峰である。

Verse 67

क्रैञ्चात्परो वामनको वामनादन्धकारकः / अन्धकारात्परश्चापि दिवावृन्नाम पर्वतः

クラインチャの彼方にヴァーマナカ、ヴァーマナカの彼方にアンダカーラカ、さらにその彼方に「ディヴァーヴリト」と名づく山がある。

Verse 68

दिवावृतः परश्चापि द्विविदो गिरिसत्तमः / द्विविदात्परतश्चापि पुण्डरीको महागिरिः

ディヴァーヴリトの彼方に山々の最勝たるドヴィヴィダがあり、ドヴィヴィダの彼方にプンダリーカという大山がある。

Verse 69

पुण्डरीकात्परश्चापि प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः / एते रत्नमयाः सप्त क्रैञ्चद्वीपस्य पर्वताः

プンダリーカの彼方にはドゥンドゥビスヴァナと称される。これらこそクラインチャ島の宝玉より成る七つの山である。

Verse 70

बहुपुष्पफलोपेतनानावृक्षलतावृताः / परस्परेण द्विगुणा विस्तृता हर्षवर्द्धनाः

そこは多くの花と果実に満ち、さまざまな樹木と蔓に囲まれている。互いに比して二倍に広がり、歓喜を増し育てる。

Verse 71

वर्षाणि तत्र वक्ष्यामि नामतस्तान्निबोधत / क्रैञ्चस्य कुशलो देशो वामनस्य मनोनुगः

これより、そこにあるヴァルシャ（varṣa）の名を述べよう。よく知れ――クライーンチャの「クシャラ」の国、そしてヴァーマナの「マノーヌガ」である。

Verse 72

मनोनुगात्परश्चोष्णस्तृतीयं वर्षमुच्यते / उष्णात्परः पीवरकः पीवरादन्धकारकः

マノーヌガの後には、第三のヴァルシャが「ウシュナ」と呼ばれる。ウシュナの後は「ピーヴァラカ」、ピーヴァラカの後は「アンダカーラカ」と説かれる。

Verse 73

अन्धकारात्परश्चापि मुनिदेशः स्मृतो बुधैः / मुनिदेशात्परश्चैव प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः

アンダカーラカの後には、賢者たちが「ムニデーシャ」と伝える地がある。さらにムニデーシャの後は「ドゥンドゥビスヴァナ」と説かれる。

Verse 74

सिद्धचारणसंकीर्णो गौरप्रयो जनः स्मतः / तत्रापि नद्यः सप्तैव प्रतिवर्ष स्मृताः शुभाः

その地はシッダとチャーラナの群れに満ち、住民はおおむね白く輝く肌の者と伝えられる。そこでもまた、各ヴァルシャごとに吉祥なる河は七つのみが記されている。

Verse 75

गौरी कुमुद्वती चैव संध्या रात्रिर्मनोजवा / ख्यातिश्च पुण्डरीका च गङ्गाः सप्तविधाः स्मृताः

ガウリー、クムドヴァティー、サンディヤー、ラートリ、マノージャヴァー、キャーティ、プンダリーカー—これらが聖なるガンガーの七つの相として記される。

Verse 76

तासां सहस्रशश्चान्या नद्यो यास्तु समीपगाः / अभिगच्छन्ति ताः सर्वा विपुलाः सुबहूदकाः

その近くにはさらに幾千もの川が流れ、いずれも広大で水量豊かに、ことごとくそこへと合流する。

Verse 77

क्रैञ्चद्वीपः समुद्रेण दधिमण्डौदकेन तु / आवृतः सर्वतः श्रीमान्क्रैञ्चद्वीपसमेन तु

クラインチャ・ド्वीーパは、ダディマンダの水をたたえる海に四方を囲まれている。吉祥なるその島は、己と等しい広がりによって周囲をめぐらされる。

Verse 78

प्लक्षद्वीपादयो ह्येते समासेन प्रकीर्त्तिताः / तेषां निसर्गोद्वीपानामानुपूर्व्येण सर्वशः

プラクシャ・ド्वीーパなどは、ここでは要約して説かれた。これら自然の理により成った諸島については、順を追って余すところなく述べられる。

Verse 79

न शक्यो विस्तराद्वक्तुं दिव्यवर्षशतैरपि / निसर्गो यः प्रजानां तु संहारो यश्च तासु वै

たとえ神々の年を幾百重ねても、詳しく語り尽くすことはできない——そこにおける衆生の生成と、またその滅尽（サンハーラ）とを。

Verse 80

शाकद्वीपं प्रवक्ष्यामि यथावदिह निश्चयात् / शृणुध्वं तु यथातथ्यं ब्रुवतो मे यथार्थवत्

ここに確信をもって、シャーカドヴィーパをありのままに説き明かそう。わたしの語る真実で正しい言葉を聞きなさい。

Verse 81

क्रैञ्चद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणास्तस्य विस्तरः / परिवार्य समुद्रं स दधिमण्डोदकं स्थितः

シャーカドヴィーパの広さはクラインチャドヴィーパの二倍である。そこはダディマンダ（凝乳の精髄）の水をたたえる海に四方を囲まれている。

Verse 82

तत्र पुण्या जनपदाश्चिरात्तु म्रियते जनः / कुत एव च दुर्भिक्षं जराव्याधिभयं कुतः

そこには功徳に満ちた国々があり、人は久しく生きてのちに死ぬ。そこに飢饉がどこにあろう、老いと病の恐れがどこから来ようか。

Verse 83

तत्रापि पर्वताः शभ्राः सप्तैव मणिभूषणाः / रत्नाकरास्तथा नद्यस्तेषां नामानि मे शृणु

そこにも宝珠で飾られた白く輝く七つの山があり、宝の蔵と川々もある。その名をわたしから聞きなさい。

Verse 84

देवर्षिगन्धर्वयुतः प्रथमो मेरुरुच्यते / प्रागायतः स सौवर्णो ह्युदयो नाम पर्वतः

天の聖仙（デーヴァリシ）とガンダルヴァが住まう第一の山は「メール（Meru）」と呼ばれる。東へと伸びるその黄金の山は「ウダヤ（Udaya）」という名である。

Verse 85

वृष्ट्यर्थं जलदास्तत्र प्रभंवति च यान्ति च / तस्यापरेण सुमहाञ्जलधारो महागिरिः

雨のために、そこでは雲が生じては来たり去ったりする。その西には、水の流れに満ちた大いなる山がそびえる。

Verse 86

यतो नित्यमुपादत्ते वासवः परमं जलम् / ततो वर्षं प्रभवति वर्षाकाले प्रजास्विह

ヴァーサヴァ（インドラ）が常に最上の水を汲み取るその所より、この世の衆生のために雨季の雨が生じる。

Verse 87

तस्योत्तरे रैवतको यत्र नित्यं प्रतिष्ठितम् / रेवती दिवि नक्षत्रं पितामहकृतो विधिः

その北にはライヴァタカがあり、そこでは天に「レーヴァティー」という星宿が常に定まっている。これはピターマハ（ブラフマー）の定めた秩序である。

Verse 88

तस्यापरेण सुमहान् श्यामो नाम महागिरिः / तस्माच्छ्यामत्वमापन्नाः प्रजाः पूर्वमिमाः किल

その西には「シャーマ」と名づけられた大いなる山がある。そのために、伝えられるところでは、この衆生は昔、黒み（シャーマの色）を帯びた。

Verse 89

तस्यापरेण सुमहान्नाजतो ऽस्तगिरिः स्मृतः / तस्यापरे चांबिकेयो दुर्गशैलो महागिरिः

その西には、ナージャタと呼ばれる非常に大いなる没日（西方）の山が名高い。さらにその西には、アンビケーヤ、すなわち「ドゥルガ・シャイラ」と呼ばれる堅固な大山がある。

Verse 90

अंबिकेयात्परो रम्यः सर्वौंषधिसमन्वितः / केसरी केसरयुतो यतो वायुः प्रजापतिः

アンビケーヤの彼方には、あらゆる薬草に満ちた麗しき地がある。サフランに飾られたケーサリー山のほとり、そこに風神ヴァーユ（プラジャーパティ）が住まう。

Verse 91

उदयात्प्रथमं वर्षं महात्तज्जलदं स्मृतम् / द्वितीयं जलधारस्य सुकुमारमिति स्मृतम्

ウダヤに始まる第一のヴァルシャは「マハッタज्जャラダ」と称され、ジャラダーラに属する第二のヴァルシャは「スुकुमार」と記される。

Verse 92

रैवतस्य तु कौमारं श्यामस्य च मणीवकम् / अस्तस्यापि शुभं वर्षं विज्ञेयं कुसुमोत्तरम्

ライヴァタのヴァルシャは「カウマーラ」、シャーマのヴァルシャは「マニーヴァカ」。またアスタの吉祥なるヴァルシャは「クスモーत्तरा」と知るべきである。

Verse 93

अम्बिकेयस्य मोदाकं केसरस्य महाद्रुमम् / द्वीपस्य परिमाणं तु ह्रस्वदीर्घत्वमेव च

アンビケーヤのヴァルシャは「モーダカ」、ケーサラのヴァルシャは「マハードルマ」。また島の規模、その短さと長さも語られる。

Verse 94

क्रैञ्चद्वीपेन विख्यातं तस्य केतुर्महाद्रुमः / शाको नाम महोत्सेधस्तस्य पूज्या महानुगाः

それは「クラインチャ・ド्वीパ」として名高い。そこに掲げられる旗印（ケートゥ）は「マハードルマ」なる大樹である。高くそびえる地は「シャーカ」と呼ばれ、その偉大なる随伴者たちは礼拝に値する。

Verse 95

तत्र पुण्या जनपदाश्चातुर्वर्ण्यसमन्विताः / नद्यश्चापि महापुण्या गङ्गाः सप्तविधास्तथा

そこには四ヴァルナを備えた功徳ある国々があり、また大いに聖なる河川がある――ガンガーは七種であるという。

Verse 96

सुकुमारी कुमारी च नलिनी वेणुका च या / इक्षुश्च वेणुका चैव गभस्तिः सप्तमी तथा

スुकुमारी、クマーリー、ナリニー、ヴェーヌカー；さらにイクシュ、ヴェーヌカー、そして第七がガバスティ――これらが名である。

Verse 97

नद्यश्चान्याः पुण्यजलाः शीततोयवहाः शुभाः / सहस्रशः समाख्याता यतो वर्षति वासवः

また他にも、功徳ある水をたたえ、冷ややかで吉祥なる河がある。そこではヴァーサヴァ（インドラ）が雨を降らせるゆえ、千々に数えられる。

Verse 98

न तासां नामधेयानि परिमाणं तथैव च / शक्यं वै परिसंख्यातुं पुण्यास्ताः सरिदुत्तमाः

それら功徳ある最上の河々は、その名もその広がりも、まことに数え尽くすことはできない。

Verse 99

ताः पिबन्ति सदा हृष्टा नदीर्जनपदास्तु ते / शांशपायनविस्तीर्णो द्वीपो ऽसौ चक्रसंस्थितः

それらの国々の人々は常に歓喜してその河の水を飲む。かの島はシャーンシャパーヤナの広がりのごとく大きく、輪の形に配されている。

Verse 100

नदीजलैः प्रतिच्छन्नः पर्वतैश्चाभ्रसन्निभैः / सर्वधातुविचित्रैश्च मणिविद्रुमभूषितैः

その国土は河の水に覆われ、雲のごとき山々に囲まれていた。あらゆる鉱物の彩りに輝き、宝珠とヴィドルマ（赤珊瑚）で荘厳されていた。

Verse 101

नगरैश्चैव विविधैः स्फीतैर्जनपदैरपि / वृक्षैः पुष्पफलोपेतैः समन्ताद्धनधान्यवान्

その国にはさまざまな都と栄えた郷土があり、四方には花と実を備えた樹々が茂り、財宝と穀物に満ちていた。

Verse 102

क्षीरोदेन समुद्रेण सर्वतः परिवारितः / शाकद्वीपस्य विस्तारात्समेन तु समंन्ततः

その島は四方をクシーローダ（乳海）に囲まれ、シャーカドヴィーパの広がりもまた、あまねく均等に延びていた。

Verse 103

तस्मिञ्जनपदाः पुण्याः पर्वताः सरितः शुभाः / वर्णाश्रमसमाकीर्णा देशास्ते सप्त वै स्मृताः

そこには功徳ある国々、山々、そして吉祥なる河川があり、ヴァルナとアーシュラマの秩序に満ちたその国土は七つと伝えられる。

Verse 104

न संकरश्च तेष्वस्ति वर्णाश्रमकृतः क्वचित् / धर्मस्य चाव्यभीचारादेकान्तसुखिताः प्रजाः

彼らの間には、ヴァルナとアーシュラマによる混淆はどこにもなく、ダルマを寸分も逸れずに守ったゆえに、民はひたすら安楽に満たされていた。

Verse 105

न तेषु लोभो माया वा हीर्षासूयाकृतः कुतः / विपर्ययो न तेष्वस्ति कालात्स्वाभाविकं परम्

彼らには貪りもマーヤーもなく、嫉みや妬みの因はどこにあろう。彼らに顛倒はなく、時を超えた自性の至上がある。

Verse 106

करावाप्तिर्न तेष्वस्ति न दण्डो न च दण्ड्यकाः / स्वधर्मेणैव धर्म ज्ञास्ते रक्षन्ति परस्परम्

彼らには租税もなく、刑罰もなく、罰せられる者もいない。法を知る者たちは自らのスヴァダルマによって互いを守る。

Verse 107

एतावदेव शक्यं वै तस्मिन्द्वीपे प्रभाषितुम् / एतावदेव श्रोतव्यं शाकद्वीपनिवासिनाम्

その島について語り得るのはこれだけである。シャーカドヴィーパの住民について聞くべきも、これだけである。

Verse 108

पुष्करं सप्तमं द्वीपं प्रवक्ष्यामि निबोधत / पुष्करेण तु द्वीपेन वृतः क्षीरोदको बहिः

いま第七の島プシュカラを説こう、よく聞け。プシュカラ島の外側は乳海（クシーローダ）が取り巻いている。

Verse 109

शाकद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणेन संमततः / पुष्करे पर्वतः श्रीमानेक एव महाशिलः

プシュカラはシャーカドヴィーパの広さの二倍とされる。プシュカラには『マハーシラー』というただ一つの麗しい山がある。

Verse 110

चित्रैर्मणिमयैः शृङ्गैः शिलाजालैः समुच्छ्रितः / द्वीपस्य तस्य पूर्वर्द्धे चित्रसानुः स्थितो महान्

彩りの宝玉の峰々と岩の網のような連なりによって高くそびえ、その島の東半に、偉大なる山「チトラサーヌ」が鎮座する。

Verse 111

स मण्डलसहस्राणि विस्तीर्णः पञ्चविंशतिः / उर्द्धं चैव चतुस्त्रिंशत्सहस्राणि महीतलात्

その広がりは二万五千のマンダラに及び、地の面より三万二千の高さにそびえる。

Verse 112

द्वीपर्धस्य परिक्षिप्तः पर्वतो मानसोत्तरः / स्थितो वेलासमीपे तु नवचन्द्र इवोदितः

島の半分を取り巻く「マーナソッタラ」山は海辺近くにあり、新月が昇ったかのように見える。

Verse 113

योजनानां सहस्राणि ऊर्ध्वं पञ्चाशदुच्छ्रितः / तावदेव च विस्तीर्णः सर्वतः परिमण्डलः

高さは五万ヨージャナ、広がりも同じで、四方より完全な円形をなす。

Verse 114

स एव द्वीपपश्चार्द्धे मानसः पृथिवीधरः / एक एव महासारः सन्निवेशो द्विधा कृतः

島の西半にも同じく「マーナス」という地を支える山があり、ただ一つの大いなる本質の配置が二つに分けられている。

Verse 115

स्वादूदकेनोदधिना सर्वतः परिवारितः / पुष्करद्वीपविस्ताराद्विस्तीर्णो ऽसौ समन्ततः

プシュカラ洲は四方を甘き水の大海に囲まれ、その広がりゆえにあらゆる方角へと遍く伸びている。

Verse 116

तस्मिन्द्वीपे स्मृतौ द्वौ तु पुण्यौ जनपदौ शुभौ / अभितो मानसस्याथ पर्वतस्य तु मण्डले

その洲には、功徳に満ち吉祥なる二つの国土が説かれ、マーナサ山の輪域の周りに位置している。

Verse 117

महावीतं तु यद्वर्ष बाह्यतो मानसस्य तत् / त्स्यैवाभ्यन्तरेणापि धातकीखण्डमुच्यते

マーナサ山の外側にあるヴァルシャは「マハーヴィータ」と呼ばれ、同じく内側の地は「ダーターキー・カンダ」と称される。

Verse 118

दशवर्षसहस्राणि तत्र जीवति मानवाः / अरोगाः सुखबाहुल्या मानसीं सिद्धिमास्थिताः

そこでは人々は一万年を生き、病なく幸福に満ち、心の成就（マーナシー・シッディ）に安住する。

Verse 119

मससायुश्च रूपं च तस्मिन्वर्षद्वये स्मृतम् / अधमोत्तमा न तेष्वस्ति तुल्यास्ते रूपशीलतः

その二つの地では寿命も姿も等しいと説かれ、卑も尊もなく、容姿と徳において皆が同じである。

Verse 120

न तत्र दस्युर्दमको नेर्ष्यासूया भयं तथा / निग्रहो न च दण्डो ऽस्ति न लोभो न परिग्रहः

そこには盗賊も抑圧する者もなく、嫉みや誹りもなく、恐れもない。拘束も刑罰もなく、貪りも執着の所有もない。

Verse 121

सत्यानृतं न तत्रास्ति धर्माधर्मौं तथैव च / वर्णाश्रमौ वा वार्ता वा पाशुपाल्यं वणिक्पथः

そこには真も偽もなく、ダルマもアダルマもない。ヴァルナとアーシュラマの制度もなく、農も牧畜もなく、商いの道もない。

Verse 122

त्रयी विद्या दण्डनीतिः शुश्रूषा शिल्पमेव च / वर्षद्वये सर्वमेतत्पुष्करस्य न विद्यते

そこには三ヴェーダの学もなく、ダンダニーティ（刑政）もない。奉仕もなく、工芸もない。二年にわたるプシュカラの地には、これら一切が存在しない。

Verse 123

न तत्र वर्षं नद्यो वा शीतोष्णं वापि विद्यते / उद्भिदान्युदकान्यत्र गिरिप्रस्रवणानि च

そこには雨も川もなく、寒暑の別もない。だが水を宿す草木があり、山からは泉が湧き流れる。

Verse 124

उत्तराणां कुरूणां च तुल्यकालो जनस्तथा / सर्वर्त्तुसुसुखस्तत्र जराक्रमविवर्जितः

そこの人々はウッタラ・クルの民と同じ時の性質をもち、四季すべてに安楽で、老いの進行から離れている。

Verse 125

इत्येष धातकीखण्डे महा वीते तथैव च / आनुपूर्व्याद्विधिः कृत्स्नः पुष्करस्य प्रकीर्त्तितः

このように、ダータキー・カンダおよびマハーヴィータにおいても、プシュカラの全き儀軌が順序立てて称説された。

Verse 126

स्वादूदकेनोदधिना पुष्करः परिवारितः / विस्तारान्मण्डलाच्चैव पुष्करस्य समेन तु

プシュカラは甘水の大海に囲まれ、その広がりと輪郭もまたプシュカラと等しい。

Verse 127

एवं द्वीपाः समुद्रैस्तु सप्त सप्तभिरावृताः / द्वीपस्यानन्तरो यस्तु सामुद्रस्तत्समस्तु सः

かくして諸島は七つの海によって囲まれ、各島の次にある海はその島と等しい大きさである。

Verse 128

एवं द्वीपसमुद्राणां वृद्धिर्ज्ञेया परस्परात् / अपां चैव समुद्रेकात्सामुद्र इति संज्ञितः

このように、島と海の増大は互いに順次に起こると知るべきであり、水の大海に由来するゆえに「サームドラ」と称される。

Verse 129

विशन्तिर्निवसंत्यस्मिन्प्रजा यस्माच्चतुर्विधाः / तस्माद्वर्षमिति प्रोक्तं प्रजानां सुखदं यतः

ここには四種の衆生が入り住むがゆえに、これを「ヴァルシャ」と呼ぶ。衆生に安楽を与えるからである。

Verse 130

ऋष इत्येष रमणे वृषशक्तिप्रबन्धने / रतिप्रबधनात्मिद्धं वर्षं तत्तेषु तेन वै

ラマナの地ではこれを「Ṛṣa」といい、ヴリシャの力を結びとどめる因である。ゆえに彼らの間で、その国土はラティ（愛の歓喜）を調える本性のヴァルシャとして知られる。

Verse 131

शुक्लपक्षे चन्द्रवृद्ध्या समुद्रः पूर्यते सदा / प्रक्षीयमाणे बहुले क्षीयते ऽस्तमिते खगे

白分（上弦）には月の増大により大海は常に満ち、黒分（下弦）には月が減ずるにつれて、天を行くその星が没すると海もまた減ずる。

Verse 132

आपूर्यमाणो ह्युदधिः स्वत एवाभिपूर्यते / तथोपक्षीयमाणे ऽपि स्वात्मन्येवावकृष्यते

満ちゆく大海は自ずから満ち、また減ずる時も、自らの本性のうちへと引き戻されて収まる。

Verse 133

उखास्थमग्निसंयोगादुद्रिक्तं दृश्यते यथा / महोदधिगतं तोयं स्वत उद्रिच्यते तथा

器にある火との接触で液体が湧き上がるように見えるように、同じく大海の水も自ずから湧き上がり増す。

Verse 134

अन्यूनानतिरिक्तांश्च वर्न्द्वत्यापो ह्रसंति च / उदयास्तमये त्विन्दौ पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः

月の出と月の入りの時、白分・黒分いずれの半月においても、水は少なすぎも多すぎもしない。等しく減り、等しく増す。

Verse 135

क्षयवृद्धत्वमुदधेः सोमवृद्धिक्षयात्पुनः / दशोत्तराणि पञ्चैव ह्यङ्गुलानि शतानि च

ソーマ（月）の増減によって大海もまた減り増しする；その量は五百アングラに、さらに十アングラを加えると説かれる。

Verse 136

अपां वृद्धिः क्षयो दृष्टः सामुद्रीणां तु पर्वसु / द्विराप्कत्वात्स्मृता द्वीपाः सर्वतश्चोदकावृताः

海のパルヴァ（節目）には水の増減が見られる；島々は四方を水に囲まれるゆえ「ドヴィラープカ」と記される。

Verse 137

उदकस्यायनं यस्मात्तस्मादुदधिरुच्यते / अपर्वाणस्तु गिरयः पर्वभिः पर्वताः स्मृताः

水の帰処であり流れの道であるゆえに「ウダディ（udadhi）」と呼ばれる；節（parva）のない山はギリ、節あるものはパルヴァタ（parvata）と記される。

Verse 138

प्लक्षद्वीपे तु गोमेदः पर्वतस्तेन चौच्यते / शाल्मलिः शाल्मले द्वीपे पूज्यते सुमहाव्रतैः

プラクシャ洲にはゴーメダという山があり、その名で呼ばれる；シャールマリ洲ではシャールマリの樹が大誓（マハーヴラタ）を守る者により礼拝される。

Verse 139

कुशद्वीपे कुशस्तंबस्तस्यनाम्ना स उच्यते / क्रैञ्चद्वीपे गिरिः कैञ्चो मध्ये जनपदस्य ह

クシャ洲にはクシャスタンバがあり、その名によって呼ばれる；クラインチャ洲にはカインチャ山があり、その国土の中央に位置する。

Verse 140

शाकद्वीपे द्रुमः शाकस्तस्य नाम्ना स उच्यते / न्यग्रोधः पुष्करद्वीपे तत्रत्यैः स नमस्कृतः

シャーカドヴィーパには「シャーカ」と名づく聖樹が名高く、プシュカラドヴィーパには「ニャグローダ」（バンヤン）があり、そこの人々はこれに礼拝する。

Verse 141

महादेवः पूज्यते तु ब्रह्मा त्रिभुवनेश्वरः / तस्मिन्नि वसति ब्रह्मा साध्यैः सार्द्धं प्रजापतिः

そこではマハーデーヴァが礼拝され、三界の主ブラフマーもまた崇敬される。その世界において、プラジャーパティたるブラフマーはサーディヤたちと共に住まう。

Verse 142

उपासंते तत्र देवास्त्रयस्त्रिंशन्महर्षिभिः / स तत्र पूज्यते चैव देवेर्देवोतमोतमः

そこでは三十三神が大聖仙たちと共に奉修し、またその地で、神々の神にして至上の中の至上者が礼拝される。

Verse 143

जंबूद्वीपात्प्रवर्त्तन्ते रत्नानि विविधानि च / द्वीपेषु तेषु सर्वेषु प्रजानां क्रमतस्तु वै

ジャンブードヴィーパからは種々の宝石が生じ広がり、これらすべての島々において、衆生の秩序はまことに次第をもって定められる。

Verse 144

सर्वशो ब्रह्मवर्येण सत्येन च दमेन च / आरोग्ययुःप्रमाणाभ्यां प्रमाणं द्विगुणं ततः

あらゆる面で梵行と真実と自制によって、そこでは健康と寿命を基準とする（生命の）量がさらに二倍となる。

Verse 145

एतस्मिन्पुष्करद्वीपे यदुक्तं वर्षकद्वयम् / गोपायति प्रजास्तत्र स्वयंभूर्जड पण्डिताः

このプシュカラ島に説かれる二つのヴァルシャの地では、自生者ブラフマーが衆生を守護し、愚なる者も賢者もともに住まう。

Verse 146

ईश्वरो दण्डसुद्यम्य ब्रह्मा त्रिभुवनेश्वरः / स विष्णोः सचिवो देवः स पिता स पितामहः

罰の杖を堅く掲げる自在主、三界の主ブラフマーは、ヴィシュヌの神なる補佐であり、父であり、始祖（ピターマハ）である。

Verse 147

भोजनं चाप्रयत्नेन तत्र स्वयमुपस्थितम् / षड्रसं सुमहावीर्यं भुञ्जते तु प्रजाः सदा

そこでは労せずして食が自ずと現れ、六味を具え大いなる力を与えるその糧を、衆生は常に味わう。

Verse 148

परेण पुष्करस्यार्द्धे आवृत्यावस्थितो महान् / स्वादूदकः समुद्रस्तु समन्तात्परिवेष्ट्य तम्

プシュカラのもう半分の彼方には、甘き水の大海が覆いとなって在り、四方からそれを取り巻いている。

Verse 149

परेण तस्य महती दृश्यते लोकसंस्थितिः / काञ्चनी द्विगुणा भूमिः सर्वाह्येकशिलोपमा

その彼方には大いなる世界の配列が見える。黄金の大地は二倍に広がり、全体が一枚岩のごとくである。

Verse 150

तस्यापरेण शैलश्च पर्यासात्पस्मिण्डलः / प्रकाशश्चाप्रकाशश्च लोकालोकः स उच्यते

その彼方には四方に広がる山があり、光と非光の境であるゆえに『ローカーローカ（Lokāloka）』と呼ばれる。

Verse 151

आलोकस्तस्य चार्वक्तु निरालोकस्ततः परम् / योजनानां सहस्राणि दश तस्योच्छ्रयः समृतः

こちら側が『アーローカ』で、その先が『ニラーローカ』である。高さは一万ヨージャナと伝えられる。

Verse 152

तावांश्च विस्तरस्तस्य पृथिव्यां कामगश्च सः / आलोको लोकवृत्तिस्थो निरालोको ह्यलौकिकः

その広がりも同じほどで、地上を意のままに巡る。『アーローカ』は世の営みに属し、『ニラーローカ』は超世的である。

Verse 153

लोकार्द्धे संमिता लोका निरालोकास्तु बाह्यतः / लोकविस्तारमात्रं तु ह्यलोकः सर्वतो बहिः

諸世界は世界の広がりの半分に収まる。外側には『ニラーローカ』があり、『アローカ』は世界の広がりと等しく、四方すべての外にある。

Verse 154

परिच्छिन्नः समन्ताच्च उदकेनावृतस्तु सः / आलोकात्परतश्चापि ह्यण्डमा वृत्य तिष्ठति

それは四方を限られ、水に覆われている。『アーローカ』の彼方においても、宇宙の卵（アṇḍa）を包み囲んで存立する。

Verse 155

अण्डस्यान्तस्त्विमे लोकाः सप्तद्वीपा च मेदिनी / भूर्लोको ऽथ भुवर्ल्लोकः स्वर्लोको ऽथ महस्तथा

この宇宙卵（ブラフマーンダ）の内には、七つのドヴィーパをもつ大地と諸世界がある。すなわちブールローカ、ついでブヴァルローカ、スヴァルローカ、そしてマハルローカである。

Verse 156

जनस्तपस्तथा सत्यमेतावांल्लोकसंग्रहः / एतावानेव विज्ञेयो लोकान्तश्चैव यः परः

ジャナローカ、タポーローカ、サティヤローカ――これが諸世界の総体である。知るべきはこれだけであり、さらにその彼方にある世界の境界もまた然り。

Verse 157

कुंभस्थायी भवेद्यादृवप्रतीच्यां दिशि चन्द्रमाः / आदितः शुक्लपक्षस्य वपुश्चाण्डस्य तद्विधम्

西の方角でクンバ（宝瓶宮）にとどまる月が、白分の初めに現れるように、このアンダ（宇宙卵）の姿もまたそのようであると説かれる。

Verse 158

अण्डानामीदृशानां तु कोट्यो ज्ञेयाः सहस्रशः / तिर्यगूर्ध्वमधो वापि कारणस्याव्ययात्मनः

このようなアンダ（宇宙卵）は、千万億・千々にして数知れずと知られる。滅びなき原因の本性のもと、横にも上にも下にも広がっている。

Verse 159

धरणैः प्राकृतैस्तत्तदावृतं प्रति सप्तभिः / दशाधिक्येन चान्योन्यं धारयन्ति परस्परम्

それぞれのアンダは七つのプラクリティの覆いに包まれる。しかもその覆いは互いに支え合い、後のものほど前のものより十倍ずつ大きい。

Verse 160

परस्परावृताः सर्वे उत्पन्नाश्च परस्परम् / अण्डस्यास्य समन्तात्तु सन्निविष्टो घनोदधिः

万有は互いに覆い合い、また互いより生じた。このブラフマाण्डの卵の周囲には、濃き大海が四方に据えられている。

Verse 161

समन्तात्तु वनोदेन धार्यमाणः स तिष्टति / बाह्यतो घनतो यस्य तिर्यगूर्द्ध्वं तु मण्डलम्

それは四方より水の流れに支えられて存し、その外には濃密なる輪が、横にも上にも広がっている。

Verse 162

धार्यमाणं समन्तात्तु तिष्ठते यत्तु तेजसा / अयोगुडनिभो वाह्नः समन्ता न्मण्डलाकृतिः

光輝（テージャス）により四方から支えられて存するものは火であり、鉄の丸薬のごとく、周囲すべてが輪（マンダラ）の形である。

Verse 163

समन्ताद्धनवातेन धार्यमाणः स तिष्ठति / घनवातं तथाकाशो दधानः खलु तिष्ठति

それは四方より濃き風に支えられて存し、その濃き風を担う虚空（アーカーシャ）もまた、まことに存立している。

Verse 164

भूतादिश्च तथा काशं भूतादिश्चाप्यसौ महान् / महाश्च सो ऽप्यनन्तेन ह्यव्यक्तेन तु धार्यते

ブーターディは虚空（アーカーシャ）を支え、またこの大なるマハットもブーターディに支えられる。しかもそのマハットさえ、無限のアヴ்யक्त（未顕現）によって保持される。

Verse 165

अनन्तमपरिव्यक्तं दशधा सूक्ष्ममेव च / अनन्तम कृतात्मानमनादिनिधनं च यत्

彼は無限にして未顕現、また十種のあり方として微妙である。かのアナンタこそ成就したアートマン、始まりも終わりもない。

Verse 166

अनित्यं परतो ऽघोरमनालंबमनामयम् / नैकयोजनसाहस्रं विप्रकृष्टमनावृतम्

彼は無常を超え、恐るべきものではなく、依りどころなく病なき。幾千のヨージャナを隔てて遠く、覆いなく在る。

Verse 167

तम एव निरालोकममर्य्यादमदैशिकम् / देवानामप्यविदितं व्यवहारविवर्जितम्

それこそが闇（タマス）である。光なく、境界なく、方角もない。神々にも知られず、あらゆる世の営みを離れている。

Verse 168

तमसोंते च विश्यातमाकाशान्ते ह्यभास्वरम् / मर्यादायामनन्तस्य देवस्यायतनं महत्

タマスの果て、虚空の境に、光なきものが在る。無限なる神アナンタの界（まりやだ）に、その大いなる住処がある。

Verse 169

त्रिदशानामगम्यं ततस्थानं दिव्यमिति श्रुतिः / महतो देवदेवस्य मर्यादा या व्यवस्थिताः

シュルティは説く。その場所は三十神（トリダシャ）にも到達し得ず、まことに神聖であると。これこそ偉大なる神々の神の定められた界限である。

Verse 170

चन्द्रादित्यावधस्तात्तु ये लोकाः प्रथिता बुधैः / ते लोका इत्यभिहिता जगतस्च न संशयः

月と太陽の下にあると賢者たちが伝えた諸世界、それらこそ「ローカ」と呼ばれる。これがまさにこの宇宙であり、疑いはない。

Verse 171

रसातलतलाः सप्तसप्तैवोर्द्ध्वतलाश्च ये / सप्तस्कन्धस्तथा वायोः सब्रह्मसदना द्विजाः

おお二度生まれの者たちよ。ラサータラなどの下層が七つあり、同じく上層も七つある。さらにヴァーユには七つのスカンダがあり、ブラフマーの住処をも含む。

Verse 172

आपातालाद्दिवं यावदत्र पञ्चविधा गतिः / प्रमाणमेतज्जगत एष संसारसागरः

アーパातーラから天界に至るまで、ここには五種の行（ガティ）がある。これが世界の尺度であり、これこそ輪廻（サンサーラ）の大海である。

Verse 173

अनाद्यन्तां व्रजन्त्येव नैकजातिसमुद्भवाः / विचित्रा जगतः सा वै प्रकृतिर्ब्रह्मणः स्थिता

さまざまな種から生じた衆生は、始まりも終わりもない流れの中を進み続ける。世界のその奇なるプラクリティはブラフマンに安住している。

Verse 174

यच्चैह दैविकं वाथ निसर्गं बहुविस्तरः / अतीन्द्रियेर्महाभागैः सिद्धैरपि न लक्षितः

また、ここにある神的であれ自然であれ、広大に展開する生成のありさまは感官を超える。大いなる功徳を備えたシッダでさえ、なお完全には捉え得ない。

Verse 175

पृथिव्यंब्वग्निवायूनां नभसस्तमसस्तथा / मानसस्य तु देहस्य अनन्तस्य द्विजोत्तमाः

おお最勝のバラモンたちよ。大地・水・火・風・虚空・闇、そして心より成る身もまた、すべて無限者アナンタの相である。

Verse 176

क्षयो वा परिणामो वा अन्तो वापि न विद्यते / अनन्त एष सर्वत्र एवं ज्ञानेषु पठ्यते

彼には滅も変化も終わりもない。彼はあらゆる所に遍満する無限者である—と諸々の智の教えに説かれる。

Verse 177

तस्य चोक्तं मया पूर्व तस्मिन्नामानुकीर्तने / यः पद्मनाभनाम्ना तु तत्कार्त्स्न्येन च कीर्त्तितः

その御名を唱える折、私は先に述べた。すなわち「パドマナーバ（蓮臍者）」の名によって、彼はその全き威光とともに讃えられる。

Verse 178

स एव सर्वत्र गतः सर्वस्थानेषु पूज्यते / भूमौ रसातले चैव आकाशे पवने ऽनले

彼こそ遍く行き渡り、あらゆる場所で礼拝される。地上にも、ラサータラにも、虚空にも、風にも、火にも。

Verse 179

अर्णवेषु च सर्वेषु दिवि चैव न संशयः / तथा तमसि विज्ञेय एष एव महाद्युतिः

あらゆる大海にも、天界にも—疑いはない。さらに闇の中においても知るべきは彼のみ、偉大なる光輝そのものである。

Verse 180

अनेकधा विभक्ताङ्गो महायोगी जनार्दनः / सर्वलोकेषु लोकेश इज्यते बहुधा प्रभुः

多様に肢体を分現する大ヨーギー、ジャナールダナは、あらゆる世界において世界の主たる至上者として、さまざまに礼拝される。

Verse 181

एवं परस्परोत्पन्न धार्यन्ते च परस्परम् / आधाराधेयभावेन विकारास्ते ऽविकारिणः

このように相互に生じた変化は互いに支え合う。基盤と依存の関係によって、変化として現れつつも、不変の根本原理に従っている。

Verse 182

पृथ्व्यादयो विकारास्ते परिच्छिन्नाः परस्परम् / परस्परधिकाश्चैव प्रविष्टास्ते परस्परम्

地などの諸変相は互いに限界を与えつつ、また互いに増し勝ち、相互に入り込み合って存している。

Verse 183

यस्मात्सृषटास्तु ते ऽन्योन्यं तस्मात्स्थैर्यमुपागताः / प्रागासन्नविशेषास्तु विशेषो ऽन्यविशेषणात्

それらは互いに生み出されたがゆえに安定を得た。先には無差別であったが、他の規定（属性）によって差別が現れた。

Verse 184

पृथिव्याद्यास्तु वाद्यन्तापरिच्छिन्नास्त्रयस्तु ते / गुणोपचयसारेण परिच्छेदो विशेषतः

地などの原理は始まりと終わりによっては区切られず、三つのグナの顕現である。その区分は、とりわけグナの増積の精髄によって定まる。

Verse 185

शेषाणां तु परिच्छेदः सौक्ष्म्यान्नेह विभाव्यते / भूतेभ्यः परतस्तेभ्यो व्यालोका सा धरा स्मृता

残りの諸原理の限界は、その微細さゆえにここでは測り知れない。諸ブータを超えたところにあるものが、ヴィヤーロカーと名づけられた大地（ダーラー）と伝えられる。

Verse 186

भूतान्यालोक आकाशे परिच्छिन्नानि सर्वशः / पात्रे महति पात्राणि यथैवान्तर्गतानि तु

ブータたちはヴィヤーロカーの虚空において四方から区切られている。大きな器の中に小さな器が収まるように。

Verse 187

भवन्त्यन्योन्यहीनानि परस्परसमाश्रयात् / तथा ह्यालोक आकाशे भेदास्त्वन्तर्गता मताः

相互に依り支えるがゆえに、互いを欠くことはない。同様に、ヴィヤーロカーの虚空における差別も内に含まれると説かれる。

Verse 188

कृत्त्नान्येतानि चत्वारि ह्यन्योन्यस्याधिकानि तु / यावदेतानि भूतानि तावदुत्पत्तिरुच्यते

この四つは全き原理であり、互いにより広く包摂し合う。これらブータが及ぶところまでが、生起（ウットパッティ）と説かれる。

Verse 189

तन्तुनामिव संतारो भूतेष्वन्तर्गतो मतः / प्रत्या ख्याय तु भूतानि कार्योत्पर्त्तिन विद्यते

糸の織りなす綾のように、この連なりはブータの内に含まれるとされる。ブータを退ければ、いかなる作用の生起も成り立たない。

Verse 190

तस्मात्परिमिता भेदाः स्मृताः कार्य्यात्मकास्तु ते / कारणात्मकास्तथैक स्युर्भेदा ये महदादयः

それゆえ、結果（kārya）としての差別は限りあるものと説かれる。しかるにマハット等の差別は原因（kāraṇa）の相であり、本質においては一つである。

Verse 191

इत्येष संनिवेशो वै मया प्रोक्तो विभागशः / सप्तद्वीपसमुद्राड्यो याथातथ्यन वै द्विजाः

かくして我は、この配置を区分に従って説いた。七つのドヴィーパと海とを具えたものを、二度生まれし者たちよ、ありのままに。

Verse 192

विस्तरान्मण्डलाश्चैव प्रसंख्यानेन चैव हि / वैश्वरूप्रधानस्य परिणामैकदेशिकः

曼荼羅を詳説し数え上げたとしても、これは宇宙相をもつプラダーナの変現（pariṇāma）の一部分にすぎない。

Verse 193

अधिष्ठितं भगवता यस्य सर्वमिदं जगत् / एवंभूतगणाः सप्त सन्निविष्टाः परस्परम्

この一切世界は、かのバガヴァーンの支えによって保たれている。そのような七つの群は、互いに相即して配置されている。

Verse 194

एतावान्संनिवेशस्तु मया शक्यः प्रभाषितुम् / एतावदेव श्रोतव्यं संनिवेशे तु पार्थेवे

我が語り得る配置はここまでである。地界（pārthiva）の配置についても、聞くべきはただこれだけである。

Verse 195

सप्त प्रकृतयस्त्वेता धारयन्ति परस्परम् / तास्त्वहं परिमाणेन नं संख्यातुमिहोत्सहे

この七つのプラクリティは互いに支え合う。われはその量に従ってここで数え上げることはできない。

Verse 196

असंख्याताः प्रकृतयस्तिर्य्यगूर्द्ध्वमधस्तथा / तारकासंनिवेशश्च यावद्दिव्यानुमण्डलम्

プラクリティは数知れず、横にも上にも下にも広がる。星々の配列もまた、神聖なる天の輪に至るまで及ぶ。

Verse 197

पर्य्या यसन्निवेशस्तु भूमेस्तदनु मण्डलः / अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि कृथिव्या वै विचक्षणाः

大地の層の配列ののちに、そのマンダラがある。これより先、賢明なる者たちよ、われは地（プṛथヴィー）の上方を説き明かそう。