Shloka 136
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
अपां वृद्धिः क्षयो दृष्टः सामुद्रीणां तु पर्वसु / द्विराप्कत्वात्स्मृता द्वीपाः सर्वतश्चोदकावृताः
Transliteration
apāṃ vṛddhiḥ kṣayo dṛṣṭaḥ sāmudrīṇāṃ tu parvasu / dvirāpkatvātsmṛtā dvīpāḥ sarvataścodakāvṛtāḥ
Translation
海のパルヴァ（節目）には水の増減が見られる；島々は四方を水に囲まれるゆえ「ドヴィラープカ」と記される。
Word by Word
अपाम्of the waters
अपाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन (plural)
वृद्धिःincrease
वृद्धिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवृद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा (1st/nominative), एकवचन (singular)
क्षयःdecrease
क्षयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (1st), एकवचन (singular)
दृष्टःis observed
दृष्टः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formकृत्-प्रत्यय (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘seen/observed’
सामुद्रीणाम्of the oceanic (waters)
सामुद्रीणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootसामुद्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन (plural)
तुbut; however
तु:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, विरोध/विशेषार्थक-निपात (contrastive particle)
पर्वसुon the lunar days/occasions (parvans)
पर्वसु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपर्वन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), सप्तमी (7th/locative), बहुवचन (plural)
द्विःtwice
द्विः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootद्विः (अव्यय)
Formअव्यय, संख्यावाचक-क्रियाविशेषण (adverb: twice)
आप्-कत्वात्because of being (surrounded by) water
आप्-कत्वात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootआप् (प्रातिपदिक) + कत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (ablative), एकवचन; तत्पुरुषः: आपः कत्वम् (being water / watery nature)
स्मृताःare called/considered
स्मृताः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृत्-प्रत्यय (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘are called/are remembered as’
द्वीपाःislands/continents
द्वीपाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootद्वीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (1st), बहुवचन (plural)
सर्वतःon all sides
सर्वतः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक-क्रियाविशेषण (adverb of place: on all sides)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक (conjunction)
उदक-आवृताःcovered by water
उदक-आवृताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउदक (प्रातिपदिक) + आवृत (कृदन्त, √वृ ‘to cover’)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; उपपद-तत्पुरुषः: उदकेन आवृताः (covered by water)