Adhyaya 14

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे पुण्यदेशानुकीर्त्तनं नाम त्रयोदशो ऽध्यायः // १३// बृहस्पतिरुवाच अतः परं प्रवक्ष्यामि सर्वदानफलानि च / श्राद्धकर्मणि मेध्यानि वर्जनीयानि यानि च

かくして『聖ブラフマーンダ・マハープラーナ』、ヴァーユの説く中篇、第三序説品、シュラーダ儀軌における「福徳の地の称揚」と名づけられた第十三章。ブリハスパティは言った――これより、あらゆる布施の果報と、シュラーダの行において清浄なるもの、避けるべきものを説き明かそう。

Verse 2

हिमप्रपतने कुर्यादा हरेद्वा हिमं ततः / अग्निहोत्रमुपायुष्यं पवित्रं परमं हितम्

雪の降る時には（力の及ぶ限り）行うか、あるいは後にその雪を取り除け。アグニホートラは寿命を増し、至上に清浄で、最上の利益をもたらす。

Verse 3

नक्तं तु वर्जयेच्छ्राद्धं राहोरन्यत्र दर्शनात् / सर्वस्वेनापि कर्त्तव्यङ्क्षिप्रं वै राहुदर्शने

ラーフの出現を見る場合を除き、夜にシュラーダを行うことは避けよ。だがラーフが見えたなら、全財を尽くしてでも速やかにシュラーダを修すべきである。

Verse 4

उपरागे न कुर्याद्यः पङ्के गौरिव सीदति / कुर्वाणस्तत्तरेत्पापं सती नौरिव सागरे

蝕の時に（シュラーダを）行わぬ者は、泥に沈む牛のように沈む。行う者は、その罪を、大海を渡る堅き舟のごとく越え去る。

Verse 5

वैश्वदेवं च सौम्यं च खड्गमांसं परं हविः / विषाणवर्जं खड्गस्य मात्सर्यान्नाशयामहे

ヴァイシュヴァデーヴァとサウミヤの祭儀において、カḍガ（犀獣）の肉は最上の供物である。角なき部分により、我らは嫉みを滅する。

Verse 6

त्वाष्ट्रा वै यजमानेन देवेशेन महात्मना / पिबञ्छचीपतिः सोमं पृथिव्यां मध्यगः पुरा

偉大なる祭主にして神々の主が執り行うトヴァーシュトリの祭において、昔、シャチーの夫インドラは大地の中央に立ち、ソーマを飲んだ。

Verse 7

श्यामाकास्तत्र उत्पन्नाः पित्रर्थमपरजिताः / विप्रुषस्तस्य नासाभ्यामासक्ताभ्यां तथेक्षवः

そこでは祖霊（ピトリ）のために、征服されぬシャーマーカが生じた。また、彼の両鼻孔に付いた滴から、同じくイークシュ（甘蔗）も生まれた。

Verse 8

श्रेष्मलाः शीतलाः स्निग्धा मधुराश्च तथेक्षवः / श्यामाकैरिक्षुभिश्चैव पितॄणां सर्वकामिकम्

イークシュ（甘蔗）は痰を増し、冷ややかで、潤いがあり、甘い。シャーマーカと甘蔗によって、祖霊への供養はあらゆる願いを成就させる。

Verse 9

कुर्यादाग्रयणं यस्तु स शीघ्रं सिद्धिमाप्नुयात् / श्यामाकास्तु द्विनामानो विहिता यजनेस्मृते

アーグラヤナの儀礼を行う者は速やかに成就を得る。ヤジュニャ・スムリティにおいて、シャーマーカは「二つの名を持つ穀」として定められる。

Verse 10

यस्मात्तेदेवसृष्टास्तु तस्मात्ते चाक्षयाः स्मृताः / प्रसातिकाः प्रियङ्गुश्च मुद्गाश्च हरितास्तथा

これらは神々の創りしものと説かれるゆえ、ゆえに「アクシャヤ（尽きぬもの）」と記憶される。すなわちプラサーティカー、プリヤング、ムドガ（緑豆）、そしてハリタの穀もまた。

Verse 11

एतान्यपि समानानि श्यामाकानां गुणैस्तु तैः / कृष्णमाषास्तिलाश्चैव श्रेष्ठास्तु यवशालयः

これらもまた、シャーマーカと同じ徳性を備える。黒豆（クリシュナマーシャ）と胡麻も同様であるが、しかし大麦（ヤヴァ）が最上と説かれる。

Verse 12

महायवाश्च निष्पावास्तथैव च मधूलिकाः / कृष्णाश्चैवान्नलोहाश्च गर्ह्याः स्युः श्राद्धकर्मणि

マハーヤヴァ、ニシュパーヴァ、マドゥーリカー、またクリシュナーとアンナローハ—これらはシュラーダ（祖霊供養）の作法において咎むべきものとされる。

Verse 13

राजमाषास्तथान्ये वै वर्जनीयाः प्रयत्नतः / मसूराश्चैव पुण्याश्च कुसुंभं श्रीनिकेतनम्

ラージャマーシャなど幾つかの穀豆は努めて避けるべきである。だがマスールは功徳をもたらし、クスンバは「シュリーの住処」と称えられる。

Verse 14

वर्षास्वतियवा नित्यं तथा वृषकवासकौ / बिल्वामलकमृद्वीकापनसाम्रातदाडिमाः

雨季にはアティヤヴァが常にふさわしく、またヴリシャカとヴァーサカも同様である。さらにビルヴァ、アーマラカ、ムリドヴィーカー（干し葡萄）、パナサ（ジャックフルーツ）、アームラ（マンゴー）、アータ、そしてダーディマ（ザクロ）も挙げられる。

Verse 15

तवशोलंयताक्षौद्रखर्जूराम्रलानि च / खशेरुकोविदार्यश्च तालकन्दं तथा विसम्

タヴァショーラṃヤター、アクシャウドラの蜜、ナツメヤシとマンゴー；さらにカシェル、コーヴィダーリー、タラの塊根と毒—これらは清浄なる供物として説かれる。

Verse 16

तमालं शतकन्दं च मद्वसूचान्तकान्दिकी / कालेयं कालशाकं च भूरिपूर्णा सुवर्चला

タマーラとシャタカンダ；マドヴァスーチャー＝アンタカーンディキー；カーレーヤとカーラシャーカ；さらにブーリプールナーとスヴァルチャラー—これらは功徳ある供物として記される。

Verse 17

मांसाक्षं दुविशाकं च बुबुचेता कुरस्तथा / कफालकं कणा द्राक्षा लकुचं चोचमेव च

マーンスァークシャ、ドゥヴィシャーカ、ブブチェーター、クル；さらにカファーラカ、カナー、葡萄、ラクチャ、チョチャ—これらの品が列挙される。

Verse 18

अलाबुं ग्रीवकं वीरं कर्कन्धूमधुसाह्वयम् / वैकङ्कतं नालिकेरशृङ्गज पकरूषकम्

アラーブ、グリーヴァカ、ヴィーラ、カルカンドゥー（マドゥとも称す）；さらにヴァイカンカタ、ナーリケーラ（椰子）、シュリンガジャ、パカルーシャカ—これらも説かれる。

Verse 19

पिप्पली मरिचं चैव पठोलं बृहतीफलम् / सुगन्धमांसपीवन्ति कषायाः सर्व एव च

ピッパリー、マリチャ、パトーラ、ブリハティの果；スガンダマーンサピーヴァンティ、そしてあらゆるカシャーヤ—これらは皆、渋味（kaṣāya-rasa）を具すと説かれる。

Verse 20

एवमादीनि चान्यानि वराणि मधुराणि च / नागरं चात्र वै देयं दीर्घमूलकमव च

このように他のすぐれた甘美なる供物も捧げるべきであり、ここでは乾姜（nāgara）と長根の大根（dīrghamūlaka）も必ず供えるべきである。

Verse 21

वंशः करीरः सुरसः सर्जकं भूस्तृणानि च / वर्जनीयानि वक्ष्यामि श्राद्धकर्मणि नित्यशः

竹（vaṃśa）、カリーラ、スラサー、サルジャカ、そして地の草は、シュラーダの儀において常に避けるべきである。日々避けるべきものを我は説く。

Verse 22

लशुनं गृञ्जनं चैव तथा वै पल्वलोदकम् / करंभाद्यानि चान्यानि हीनानि रसगन्धतः

ニンニク、gṛñjana（玉ねぎ等）、また池の水、さらにカランバなどの諸品は、味と香りにおいて劣るゆえ（シュラーダでは）ふさわしくない。

Verse 23

श्राद्धकर्मणि वर्ज्यानि कारणं चात्र वक्ष्यते / पुरा देवासुरे युद्धे निर्जितस्य बलेः सुरैः

シュラーダの儀においてこれらは避けるべきであり、その理由がここに説かれる。昔、 देव と阿修羅の戦いで、バリが神々により打ち負かされた時のことである。

Verse 24

शरैस्तु विक्षतादङ्गात्पतिता रक्तबिन्दवः / तत एतानि जातानि लशुनादीनि सर्वशः

矢により傷ついたその身から血の滴が落ちた。その滴より、あまねくニンニクなどが生じたのである。

Verse 25

तथैव रक्तनिर्यासा लवणान्यौषरणि च / श्रद्धकर्मणि वर्ज्यानि याश्च नार्यो रजस्वलाः

同様に、血の汁、塩および鹹・アルカリ性の物、また月経中の女性は、シュラッダ（Śrāddha）の儀礼において避けるべきである。

Verse 26

दुर्गन्धं फेनिलं चैव तथा वै पल्वलोदकम् / लभेद्यत्र न गौस्तृप्तिं नक्तं यच्चैव गुह्यते

悪臭がし泡立つもの、また泥沼の水、牛が満足を得られぬ所で得たもの、そして夜に隠しておくもの—これらは受け取ってはならない。

Verse 27

आविकं मार्गमौष्ट्रं च सर्वमेकशफं च यत् / माहिषं चामरं चैव पयो वर्ज्यं विजानता

羊・鹿・駱駝、ならびに一蹄のすべての獣の乳、また水牛とチャマラ（ヤク）の乳は、知る者により避けられるべきである。

Verse 28

अतः परं प्रवक्ष्यामि वर्ज्यान्देशान्प्रयत्नतः / न द्रष्टव्यं च यैः श्राद्धं शौचाशौचं च कृत्स्नशः

これより先、努めて避けるべき国々を説こう。そこではシュラッダ（Śrāddha）も、清浄・不浄の規定も、ことごとく守られているのが見られない。

Verse 29

वन्यमूलफलैर्भक्ष्यैः श्राद्धं कुर्यात्तु श्रद्धया / राजनिष्ठामवाप्नोति स्वर्गमक्षयमेव च

森の根や果実などの食物をもって、信心深くシュラッダ（Śrāddha）を行うなら、その者は王の恩寵を得、また尽きぬ天界を得る。

Verse 30

अनिष्टशब्दां संकीर्णां जन्तुप्याप्तामथाविलाम् / पूतिगन्धां तथा भूमिं वर्जयेच्छ्राद्धकर्मणि

シュラーダ（祖霊供養）の作法においては、不吉な音が入り混じり、生き物が群がり、汚れて悪臭を放つ土地を避けるべきである。

Verse 31

नद्यः सागरपर्यन्ता द्वारं दक्षिणपूर्वतः / त्रिशङ्कोर्वर्जयेद्देशं सर्वं द्वादश योजनम्

川々が海に至り、門が南東を向くところでは、トリシャンクの国土を十二ヨージャナの範囲にわたり避けるべきである。

Verse 32

उत्तरेण महानद्या दक्षिणेन च वैकटम् / देशास्त्रिशङ्कवो नाम वर्ज्या वै श्राद्धकर्मणि

マハーナディーの北、ヴァイカタの南にある「トリシャンクヴァ」と呼ばれる国々は、シュラーダの儀において必ず避けるべきである。

Verse 33

कारस्कराः कलिङ्गश्च सिधोरुत्तरमेव च / प्रनष्टाश्रमधर्माश्च वर्ज्या देशाः प्रयत्नतः

カーラスカラ、カリンガ、そしてシンドゥの北方の地、また四住期（アーシュラマ）の法が失われた国々は、努めて避けるべきである。

Verse 34

नग्नादयो न पश्येयुः श्राद्धकर्म व्यवस्थितम् / गच्छन्त्येतैस्तु दृष्टानि न पितॄंश्च पितामहांन

裸形の者など不相応な者は、整えられて執り行われるシュラーダを見てはならない。彼らに見られた供養は、祖霊（ピトリ）にも祖父祖霊（ピターマハ）にも届かない。

Verse 35

शंयुरुवाच नग्नादीन्भगवन्सम्यगाचक्ष्व परिपृच्छतः / बृहस्पतिरुवाच सर्वेषामेव भूतानां त्रयीसंवरणं स्मृतम्

シャムユは言った。「世尊よ、裸形の者たち等について正しく説いてください。私は問うております。」ブリハスパティは言った。「一切の生類にとって、三ヴェーダこそが覆いであり護りであると स्मṛti に説かれる。」

Verse 36

तां ये त्यजन्ति संमोहात्ते वै नग्नादयो जनाः / प्रलीयते वृषो यस्मिन्निरालंबश्च यो बृषे

迷いによってそれ（三ヴェーダ）を捨てる者こそ、裸形の者たち等である。そこではダルマ（Vṛṣa）が消え入り、またダルマに対して拠り所なき者となる。

Verse 37

वृषं यस्तु परित्यज्य मोक्षमन्यत्र मार्गति / वृषो वेदाश्रमस्तस्मिन्यो वै सम्यङ्न पश्यति

ダルマ（Vṛṣa）を捨てて他所に解脱を求める者よ。ダルマこそヴェーダの道であり、アーシュラマの法である。そこを正しく見ない者は迷う。

Verse 38

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यो वृषलः स न संशयः / पुरा देवासुरे युद्धे निर्जितैरसुरैस्तथा

彼がブラーフマナであれ、クシャトリヤであれ、ヴァイシャであれ、疑いなくヴリシャラである。昔、デーヴァとアスラの戦いにおいて、敗れたアスラたちによっても同様であった。

Verse 39

पाशण्डा वै कृतास्तात तेषां सृष्टिः प्रजायते / वृद्धश्रावकिनिर्ग्रन्थाः शाक्या जीवककार्पटाः

子よ、パーシャṇḍa（ヴェーダに背く異説）が作り出され、そこから彼らの系統が生じた。すなわち、老声聞、ニルグランタ、シャーキャ、ジーヴァカ、カールパタ等である。

Verse 40

ये धर्मं नानुवर्त्तन्ते ते वै नग्नादयो जनाः / वृथा जटी वृथा मुण्डी वृथा नग्नश्च यो द्विजः

ダルマ（法）に従わぬ者は、裸行者（背教者）と呼ばれる。ダルマなき再生族（ドヴィジャ）にとって、編んだ髪も、剃った頭も、裸体もすべて無益である。

Verse 41

वृथा व्रती वृथा जापी ते वै नग्नादयो जनाः / कुलधर्मातिगाः शश्वद्वृथा वृत्तिकलत्रकाः

無益に誓戒を守る者、無益に真言を唱える者、彼らこそが裸行者である。一族の法（クラ・ダルマ）を犯す者の生計と妻は、永遠に無益である。

Verse 42

कृतकर्मदिशस्त्वेते कुपथाः परिकीर्त्तिताः / एतैर्हि दत्तं दृष्टं वै श्राद्धं गच्छति दानवान्

自らの行いを誇示する者たちは、邪道を行く者と呼ばれる。彼らによって捧げられた、あるいは見られた祖霊祭（シュラッダ）は、ダーナヴァ（悪魔）のもとへ行く。

Verse 43

ब्रह्मघ्नश्च कृतघ्नश्च नास्तिको गुरुतल्पगः / दस्युश्चैव नृशंसश्च दर्णने तान्विसर्जयेत्

バラモン殺し、恩知らず、無神論者、師の妻を犯す者、強盗、残酷な者、これらの者を視界に入れることは避けるべきである。

Verse 44

पतिताः क्रूरकर्माणः सर्वांस्तान्परिवर्जयेत् / देवतानामृषीणां च विवादे प्रवदन्ति ये

堕落した者、残酷な行いをする者、これらすべてを避けるべきである。また、神々や聖仙について論争的に語る者たちも同様である。

Verse 45

देवांश्च ब्राह्मणांश्चैव आम्नायं यस्तु निन्दति / असुरान्यातुधानांश्च दृष्टमेभिर्व्रजत्युत

神々とバラモン、そしてヴェーダの伝承（アームナーヤ）をそしる者は、まさしくアスラとヤートゥダーナの世界へ赴く。

Verse 46

ब्राह्मं कृतयुगं प्रोक्तं त्रेता तु क्षत्र्रियं युगम् / वैश्यं द्वापरमित्याहुः शूद्रं कलियुगं स्मृतम्

クリタ・ユガはブラーフマナの時代と説かれ、トレーターはクシャトリヤの時代である。ドヴァーパラはヴァイシャの時代といい、カリ・ユガはシュードラの時代と記される。

Verse 47

कृते ऽपूज्यन्त पितरस्त्रेतायां तु सुरास्तथा / युद्धानि द्वापरे नित्यं पाखण्डाश्च कलौ युगे

クリタ・ユガでは祖霊（ピトリ）が礼拝され、トレーターでは神々も同様に礼拝される。ドヴァーパラでは戦が常に起こり、カリ・ユガではパーカンダ（偽りの教え）が広がる。

Verse 48

अपमानापविद्धश्च कुक्कुटो ग्रामसूकरः / श्वा चैव हन्ति श्राद्धानि दर्शनादेव सर्वशः

辱められて追い払われた雄鶏、村の豚、そして犬—これらはただ目に入るだけで、あらゆるシュラーダ（祖霊供養）を損なう。

Verse 49

श्वसूकरोप संसृष्टं दीर्घरोगिभिरेव च / पतितैर्मलिनैश्चैव न द्रष्टव्यं कथञ्चन

犬や豚と交わる者、長患いの者、堕落した者（パティタ）、汚れた者—いかなる場合も見てはならない。

Verse 50

अन्नं पश्येयुरेते यत्तन्नार्हं हव्यकव्ययोः / उत्स्रष्टव्याः प्रधा नार्थैः संस्कारस्त्वापदो भवेत्

彼らが目にした食は、ハヴ்யヤ・カヴ்யヤ（神々と祖霊への供物）にふさわしくない。かかる物は捨てるべきで、ただ非常の時のみ浄めの作法が許される。

Verse 51

हविषां संहतानां च पूर्वमेव विवर्जयेत् / सृष्टं युक्ताभिरद्भिश्च प्रोक्षणं च विधीयते

ひとまとめに固まった供物（ハヴィス）は初めから退けるべきである。しかるに、ふさわしい水で整えられたものには、作法によりプロークシャナ（洒水の浄め）が定められる。

Verse 52

सिद्धार्थकैः कृष्णतिलैः कार्यं वाप्यपवारणम् / गुरुसूर्याग्निवास्राणां दर्शनं वापि यत्नतः

シッダールタ（芥子）と黒胡麻によってアパヴァーラナ（過失の除去）を行うべきである。あるいは努めて、師・太陽・アグニ（聖火）・清浄なる衣のダルシャナを得よ。

Verse 53

आसनारूढमन्नाद्यं पादोपहतमेव च / अमेध्यैर्जङ्गमैर्दृष्टं शुष्कं पर्युषितं च यत्

座に上がった食物、足で触れられた食物、穢れた動物に見られ触れられた食物、乾いたものや隔夜のもの——これらは退けるべきである。

Verse 54

अस्विन्नं परिदग्धं च तथैवाग्नावलेहितम् / शर्कराकीटपाषाणैः केशैर्यच्चाप्यु पाहृतम्

未熟の食、焦げた食、火に舐められたように焼けた食、また砂利・虫・石・髪が混じった食——これもまた退けるべきである。

Verse 55

पिण्याकं मथितं चैव तथा तिलयवादिषु / सिद्धीकृताश्च ये भक्ष्याः प्रत्यक्षलवणीकृताः

搾りかす（ピṇヤーカ）や攪拌したもの、また胡麻・大麦などから作った食物、さらに目の前で塩を加えて調理した食物は、シュラーダ（祖霊供養）では避けるべきである。

Verse 56

दृष्ट्वा चैव तथा दोषोपात्तश्वोपहतं तथा / वाससा चावधूतानि वर्ज्यानि श्राद्धकर्मणि

欠陥のあるもの、犬に触れられたり損なわれたもの、また衣で払って落ちたものは、シュラーダの作法において避けるべきである。

Verse 57

संति वेदविरोधेन केचिद्विज्ञाभिमानिनः / अयज्ञय तयो नाम ते ध्वंसंति यथा रजः

ヴェーダに背いてなお自らを賢者と誇る者がいる。彼らは「アヤジュニャヤ」と呼ばれ、塵のように滅び去る。

Verse 58

दधिशाकं तथा भक्ष्यं तथा चौषधिवर्जितम् / वार्त्ताकं वर्जयेच्छ्राद्धे सर्वानभिषवानपि / सैन्धवं लवणं चैव तथा मानससंभवम्

ダディ・シャーカ（凝乳の菜）や諸々の食物、薬草を伴わぬもの。シュラーダではヴァールッターカ（茄子）と、あらゆるアビシャヴァ（酒・発酵の酔物）を避けよ。さらにサインダヴァの塩とマーナサ由来の塩も（避けるべきである）。

Verse 59

पवित्रे परमे ह्येते प्रत्यक्षमपि वर्तिते / अग्नौ प्रक्षिप्य गृङ्णीयाद्धस्तौ प्रक्षिप्य यत्नतः

この二つは最上の清浄であり、目に見えるかたちでも清らかと定められている。火に投じてから受け取り、慎み深く両手に載せて（用いる）べきである。

Verse 60

गमयेन्मस्तकं चैव ब्रह्मतीर्थं हि तत्स्मृतम् / द्रव्याणां प्रोक्षणं कार्यं तथैवावपनं पुनः

頭頂をそこに触れさせよ。そこは「ブラフマ・ティールタ」と称される。諸々の品は浄水で灑ぎ清め、同様に再び塗布・被覆すべきである。

Verse 61

निधाय चाद्भिः सिंचेत्त त्तथा चासु निवेशनम् / अश्ममूलफलेक्षूणां रज्जूनां चर्मणामपि

置いたのち水で潅ぎ、しかる後に所定の場所へ納めるべきである。石・根・果実・甘蔗・縄・革製品も同様である。

Verse 62

वैदलानां च सर्वेषां पूर्ववच्छौचमिष्यते / तथा दन्तास्थि दारुणां शृङ्गाणां चावलेखनम्

竹・籐などの編み物（vaidalā）の清めは前述のとおりである。また、歯・骨・木・角も、削り落として清めるべきである（アヴァレーカナ）。

Verse 63

सर्वेषां मृन्मयानां च पुनर्दाहो विधीयते / मणिमुक्ताप्रवालानां जलजानां च सर्वशः

土製のものはすべて、再び焼成すること（プナルダーဟ）が定められる。また宝石・真珠・珊瑚など水より生ずるもの一切にも、同様に清めの規定がある。

Verse 64

सिद्धार्थकानां कल्केन तिलकल्केन वा पुनः / स्याच्छौचं सर्वबालानामाविकानां च सर्वशः

芥子（シッダールタカ）の練り粉、または胡麻の練り粉によって清めが成就する。これにより、毛髪・毛のある品々、ならびに羊毛（アーヴィカ）の品々はことごとく清浄となる。

Verse 65

द्विपदां चैव सर्वेषां मृद्भिरद्भिर्विधीयते / आद्यन्तयोस्तु शौचानामद्भिः प्रक्षालनं विधिः

すべての二足の者の清めは土と水によって行われ、清めの初めと終わりには水で洗い清めることが法とされる。

Verse 66

तथा कार्पासिकानां च भस्मना समुदाहृतम् / फलपुष्पपलाशानां प्लावनं चाद्भिरिष्यते

同様に、木綿の衣の清めは灰によると説かれ、果実・花・葉は水で洗い流すことによって清浄となるとされる。

Verse 67

प्रोक्षणं ह्युपलेपश्च भूमेश्चैवावलेखनम् / निषेको गोक्रमो दाहः खननं शुद्धिरिष्यते

散水（プロークシャナ）、塗り固め、地面の削り取り、注水、牛の足跡を通すこと（ゴークラマ）、焼却、掘り起こし——これらが清めと認められる。

Verse 68

निष्क्रमो ऽध्वगतो ग्रामाद्वायुपूता वसुंधरा / पुंसां चतुष्पदां चव मृद्भिः शौचं विधीयते

村を出て道を行けば、風により清められた大地の土がある。人と四足のものの清めは、その土によって定められる。

Verse 69

एवमेव समुद्दिष्टः शौचानां विधिरुत्तमः / अनिर्दिष्टमतो यद्यत्तन्मे निगदतः शृणु

このようにして清めの最上の規定が説き示された。さて、まだ述べられていないことがあれば、わたしが語るのを聞きなさい。

Verse 70

प्रातर्गृहाद्दक्षिणपश्चिमेन गत्वा चेषुक्षेपमात्रं पदं वै / कुर्यात्पुरीषं हि शिरो ऽवगुण्ठ्य न वै स्पृशेज्जातु शिरः करेण

朝、家を出て南西へ進み、矢を放つほどの距離だけ歩む。頭を覆って排泄し、手で頭に触れてはならない。

Verse 71

शुक्लैस्तृणैर्वा कार्ष्ठैर्वा पर्णैर्वेणुदलैन च / सुसंवृत्ते प्रदेशे च णन्तर्धाय वसुंधराम्

白い草や木片、葉、竹の欠片で、よく覆われた場所にて土をかぶせ、（不浄を）隠すべきである。

Verse 72

उद्धृत्योदकमादाय मृत्तिकां चैव वाग्यतः / दिवा उदङ्मुखः कुर्याद्रात्रौ वै दक्षिणामुखः

水を汲み、土も取り、言葉を慎む。昼は北を向いて行い、夜は南を向いて行う。

Verse 73

दक्षिणेन तु हस्तेन गृहीत्वाथ कमण्डलुम् / शौचं वामेन हस्तेन गुदे तिस्रस्तु मृत्तिकाः

右手でカマण्डル（水器）を持ち、左手で浄めを行う。肛門部には土を三度用いる。

Verse 74

दश चापि शनैर्दद्याद्वामहस्ते क्रमेण तु / उभाभ्यां वा पुनर्दद्याद्द्वाभ्यां सप्त तु मृत्तिकाः

左手には順にゆるやかに土を十度用いる。あるいは両手で改めて行い、両手なら土を七度用いる。

Verse 75

मृदा प्रक्षाल्य पादौ तु आचम्य च यथाविधि / आपस्त्वाद्यास्त्रयश्चैव सुर्याग्न्यनिलदेवताः

土で足を洗い、作法どおりにアーチャマナ（浄口）を行い、ついで「Āpastvā」に始まる三つの真言を唱え、太陽・火・風の神々を念じる。

Verse 76

कुर्यात्संनिहितो नित्यमच्छिद्रे द्वे कमण्डलू / ःंसवार्यवनैरेव यथावत्पादधावनम्

常に近くにいて、漏れのないカマンダル（浄水壺）を二つ備え、「haṃsavāryavana」などの水で、作法どおりに足を洗うべきである。

Verse 77

आचमनं द्वितीयं च देवकार्ये ततो ऽपरम् / उपवासस्त्रिरात्रं तु दुष्टमुक्ते ह्युदात्दृतः

神事においては二度目のアーチャマナを行い、その後さらに（もう一度）行う。悪しき言葉を吐いた者には、三夜の断食が尊い贖罪と説かれる。

Verse 78

विप्रकृष्टेषु कृच्छ्रं च प्राय श्चित्तमुदाहृतम् / स्पृष्ट्वा श्वानं श्वपाकं च तप्तकृच्छ्रं समाचरेत्

遠隔の事情（アシュौチャ等）の場合には「クリッチャラ」の贖罪が説かれる。犬やシュヴァパーカ（チャンダーラ）に触れたなら、「タプタクリッチャラ」を修すべきである。

Verse 79

मानुषास्थीनि संस्पृश्य उपोष्यं शुचिकारणात् / त्रिरात्रमुक्तं सस्नेहान्येकरात्रमतो ऽन्यथा

人の骨に触れたなら、清浄のために断食すべきである。油脂（sneha）が付いている場合は三夜、そうでなければ一夜と説かれる。

Verse 80

कारस्कराः कलिङ्गाश्च तथान्ध्रशबरादयः / पीत्वा चापोभूतिलपा गत्वा चापि युगं धरम्

カーラスカラ族、カリンガ族、またアーンドラ・シャバラらは、水となった霊薬を飲み、ユガの法（ユガ・ダルマ）を保って進んだ。

Verse 81

सिंधोरुत्तरपर्यन्तं तथोदीच्यन्तरं नरः / पापदेशाश्च ये केचित्पापैरध्युषिता जनैः

シンドゥ河の北の果て、また北方の内地には、罪に染まった人々が住む「罪の国々」がある。

Verse 82

शिष्टैस्तु वर्जिता ये वै ब्राह्मणैल्वेदपारगैः / गच्छतां रागसंमोहात्तेषां पापं न गच्छति

ヴェーダに通じたバラモンと善き人々が避ける国々へ、欲と迷いから赴く者は、罪が離れず、罪の縛りに落ちる。

Verse 83

गत्वा देशानपुण्यांस्तु कृत्स्नं पापं समश्नुते / आरुह्य भृगुतुङ्गं तु गत्वा पुण्यां सरस्वतीम्

不浄の国々へ行けば人はあらゆる罪を負う。だがブリグトゥンガに登り、功徳あるサラスヴァティーへ至れば、清めと福徳を得る。

Verse 84

आपगां च नदीं रम्यां गङ्गां देवीं महानदीम् / हिमवत्प्रभवा नद्यो याश्चान्या ऋषिपूचिताः

その麗しき流れ—女神ガンガーという大河—またヒマヴァットに源を発する諸河、さらに仙人たちに礼拝される他の河々。

Verse 85

सरस्तीर्थानि सर्वाणि नदीः प्रस्रवणानि च / गत्वैतान्मुच्यते पापैः स्वर्गे चात्यन्तमश्नुते

あらゆる湖のティールタ、河川、湧水の聖地を巡り、敬虔に沐浴する者は、罪より解き放たれ、天界で至上の安楽を得る。

Verse 86

दशरात्रमशौचं तु प्रोक्तं मृतकमूतके / ब्रह्मणस्य द्वादशाहं क्षत्रियस्य विधीयते

死や誕生（ムリタカ・ムータカ）による不浄（アショーチャ）は十夜と説かれる。ブラーフマナには十二日、クシャトリヤにも規定により同様に定められる。

Verse 87

अर्द्धमासं तु वैश्यस्य मासं शूद्रस्य चैव ह / उदक्या सर्ववर्णानां चतूरात्रेण शुध्यति

ヴァイシャには半月、シュードラには一月の不浄がある。だがウダキヤー（経期）に関しては、すべてのヴァルナは四夜で清浄となる。

Verse 88

उदक्यां सूतिकां चैव श्वानमन्तावसायिनम् / नग्नादीन्मृतहारांश्च स्पृष्ट्वा शौचं विधीयते

ウダキヤー（経期の女）、スーティカー（産後の女）、犬、アンターヴァサーイン（チャンダーラ等）、裸の者、死体を運ぶ者に触れたなら、シャウチャ（浄め）を行うべしと定められる。

Verse 89

स्नात्वा सचैलो मृद्भिस्तु शुद्धो द्वादशभिर्द्विजः / एतदेव भवेच्छौचं मैथुने वमने तथा

衣をまとったまま沐浴し、土で十二回浄めれば、二度生まれの者（ドヴィジャ）は清浄となる。交合の後も嘔吐の後も、同じ浄めが定められる。

Verse 90

मृदा प्रक्षाल्यहस्तौ तु कुर्याच्छौचं च मानवः / प्रक्षाल्य चाद्भिः स्नात्वा तु हस्तौ चैव पुनर्मृदा

人は土で手を洗って清浄の作法を行うべきである。次に水で沐浴して手を洗い、さらに土で再び清めよ。

Verse 91

त्रिः कृत्वा द्वादशान्तानि यथा लेपस्तथा भवेत् / एवं शौचविधिर्दृष्टः सर्वकृत्येषु नित्यदा

三度行い、十二の箇所に至るまで塗り広げるようにせよ。かくして清浄の法は、あらゆる務めにおいて常に定められている。

Verse 92

परिदद्यान्मृदस्तिस्रस्तिस्रः पादावसेचने / अरण्ये शौचमेतत्तु ग्राम्यं वक्ष्याम्यतः परम्

足を洗うには土を三度ずつ用いよ。これは林野における清浄の法である。次に村里の法を説こう。

Verse 93

मृदः पञ्चदशामेध्या हस्तादीनां विशेषतः / अतिरिक्तमृदं दद्यान्मृदन्ते त्वद्भिरेव च

とりわけ手などには、土を十五度用いるのが清めとなる。必要ならさらに土を加え、最後は水だけで洗い流せ。

Verse 94

अद्भिरव्यक्तके शौचमेतच्चैतेषु कृत्स्नशः / कण्ठं शिरो वा आवृत्य रथ्यापणगतो ऽपि वा

これらすべてにおいて、不浄が明らかでないなら、水のみによって全き清浄が成る。喉や頭を覆い、街路や市へ赴いたとしても同様である。

Verse 95

अकृत्वा पादयोः शौचमाचान्तो ऽप्यशुचिर्भवेत् / पक्षाल्य पात्रं निक्षिप्य आचम्याभ्युक्षणं ततः

足を清めずにアーチャマナ（浄口）を行っても、なお不浄である。器を洗って据え、次にアーチャマナをし、その後に浄水を灑いで清めよ。

Verse 96

द्रव्यस्यान्यस्य तु तथा कुर्यादभ्युक्षणं ततः / पुष्पादीनां तृणानां च प्रोक्षणं हविषां तथा

他の品々も同様に灑水して清めよ。花など、草、そしてハヴィス（供物）もまた同じくプロークシャナ（灑水）によって浄めるべきである。

Verse 97

परात्दृतानां द्रव्याणां निधायाभ्युक्षणं तथा / नाप्रोक्षितं स्पृशेत्किञ्चिच्छ्रद्धे दैवे ऽथ वा पुनः

遠方から持ち来た品も、据えたのち同様に灑水して清めよ。シュラーダ（祖霊供養）であれ神々への儀礼であれ、灑水されていないものには一切触れてはならない。

Verse 98

उत्तरोणाहरेद्द्रव्यं दक्षिणेन विसर्जयेत् / संवृते यजमानस्तु सर्वश्राद्धे समाहरेत्

左（北）の手で品を運び、右（南）の手でそれを捧げ、または放つべきである。祭主は身を慎み衣を整えて、あらゆるシュラーダにおいて供具を取りまとめよ。

Verse 99

उच्छिष्टे स्याद्विपर्यासोदैवे पित्र्येतथैव च / दक्षिणेन तु हस्तेन दक्षिणां वेदिमालभेत्

ウッチシタ（食残の不浄）の状態では手順が逆となる。神々への儀礼でも祖霊への儀礼でも同様である。右手によってのみダクシナー（布施）をヴェーディ（祭壇）に触れ、または置け。

Verse 100

कराभ्यामेव देवानां पितॄणां विकरं तथा / क्षरणं स्वप्नयोश्चैव तथा मूत्रपुरीषयो

神々と祖霊（ピトリ）に関わり、手によって生じる穢れ、夢中の漏出、また小便と大便についての清めの規定が説かれる。

Verse 101

निष्ठीविते तथाभ्यङ्गे भुत्क्वा विपरिधाय च / उच्छिष्टानां च संस्पर्शे तथा पादावसेचने

唾を吐くこと、油での塗身（アビヤンガ）、食後の着替え、残食の穢れ（ウッチシタ）に触れること、そして足を洗うこと—これらにも清めの規定がある。

Verse 102

उच्छिष्टस्य च संभाषादशित्वा प्रयतस्य वा / संदेहेषु च सर्वेषु शिखां मुक्त्वा तथैव च

ウッチシタの状態の者と語るとき、あるいは清浄を守る者が食事を終えた後、またあらゆる疑いの場において—たとえシカー（頂髻）をほどいたとしても—清めを行うべきである。

Verse 103

विना यज्ञोपवीतेन मोघं तत्समुपस्पृशेत् / उष्ट्रस्यावेश्च संस्पर्शे दर्शने ऽवाच्यवाचिनाम्

ヤジュニョーパヴィータ（聖紐）なくして行うアーチャマナは空しい。さらに、ラクダや羊に触れたとき、また口にすべからざる言葉を吐く者を見たときも、清めが定められる。

Verse 104

जिह्वया चैव संस्वृश्य देतासक्तं तथैव च / सशब्दमेगुलीभिर्वा पतितं वा विलोकयन्

舌で触れること、精に執着すること、指で音を立てて無作法をなすこと、あるいは堕落者（パティタ）を見つめ続けること—これらについても清めが定められる。

Verse 105

स्थितो यश्चाचमेन्मोहदाचान्तो ऽप्यशुचिर्भवेत् / उपविश्य शुचौ देशे प्रयतः प्रागुदङ्मुखः

立ったまま迷いによってアーチャマナ（浄口の作法）を行う者は、行ってもなお不浄となり得る。清浄な場所に坐し、慎みをもって東または北に面せよ。

Verse 106

पादौ प्रक्षाल्य हस्तौ च अन्तर्जानु त्वपः स्पृशेत् / प्रसन्नस्त्रिः पिबेद्वारि प्रयतः सुसमाहितः

足と手を洗い、両膝の間で水に触れる。心を澄ませ、慎み、よく集中して水を三度飲むべし。

Verse 107

द्विरेव मार्जनं कुर्यात्सकृदभ्युक्षणं ततः / खानि मूर्द्धानमात्मानं हस्तौ पादौ तथैव च

二度マールジャナ（清めの拭い）を行い、その後一度アビュクシャナ（灑水の清め）を行う。諸根の門、頭頂、身、そして手足をも清めよ。

Verse 108

अभ्युक्षयेत्ततस्तस्य यद्यन्मीमांसित भवेत् / एवमाचमतस्तस्य वेदा यज्ञास्तपांसि च

その後、彼が教義として考究すべき事柄はアビュクシャナによって清めよ。かくしてアーチャマナを行う者には、ヴェーダも、祭祀も、苦行も実りを結ぶ。

Verse 109

दानानि व्रतचर्याश्च भवन्ति सफलानि वै / क्रियां यः कुरुते मोहादनासम्येह नास्तिकः

布施と誓戒の修行はまことに果を結ぶ。だが迷いによって時ならぬ作法を行う者は、このダルマの道においてナースティカ（不信の者）に等しい。

Verse 110

भवन्ति हि वृथा तस्य क्रिया ह्येता न संशयः / वाक्कायबुद्धिपूतानि अस्पृष्टं वाप्यनिन्दितम्

疑いなく、彼のそれらの行いは空しくなる。言葉・身・知によって清められたものは、穢れに触れず、非難されない。

Verse 111

ज्ञेयान्येतानि मेध्यानि दुष्टमेध्यो विपर्यये / मनोवाक्कायमग्निश्च कालश्चैवोपलेखनम्

これらはすべて「メーディヤ（清めるもの）」と知るべきであり、逆に「ドゥシュタ・メーディヤ」がある。心・言葉・身体・火・時こそが浄化の手段である。

Verse 112

विख्यापनं च शौचानां नित्यमज्ञानमेव वा / अतो ऽन्यथा तु यः कुर्यान्मोहाच्छौचस्य संकरम्

清浄の規範を広く告げることも、あるいは常に無知にとどまることも（結果として）起こりうる。ゆえに迷いから清浄を混同する者は道を誤る。

Verse 114

पिशाचान्यातुधानांश्च फलं गच्छत्यसंशयम् / शौचे चाश्रद्दधानो हि म्लेच्छजातिषु जायते १४।११३// अयज्वा चैव पापश्च तिर्यग्योनिगतो ऽपि च / शौचेन मोक्षं कुर्वाणः स्वर्गवासी भवेन्नरः

疑いなく、その果報はピシャーチャやヤートゥダーナに帰する。清浄に信を置かぬ者はムレッチャの種族に生まれる。たとえ祭祀を行わぬ者、罪ある者、あるいは畜生の胎に堕ちた者であっても、清浄によって解脱を求めるなら天界に住する者となる。

Verse 115

शुचिकामा हि देवा वै देवैश्चैतदुदाहृतम् / बीभत्सानशुचींश्चैव वर्जयन्ति सुराः सदा

神々はまことに清浄を希求する—これは神々自身が宣言した。忌むべき不浄の者を、スラたちは常に退ける。

Verse 116

त्रीणि शौचानि कुर्वन्ति न्यायतः शुभकर्मिणः / ब्रह्मण्यायाति थेयाय शौचयुक्ताय धीमते

正法にかなって善業をなす者は三種の清浄を修する。清浄を具えた賢者には、バラモンの徳の光とダルマの心が来たる。

Verse 117

पितृभक्ताय दान्ताय सानुक्रोशाय च द्विजाः / तस्मै देवाः प्रयच्छन्ति पितरः श्रीविवर्द्धनाः / मनसाकाङ्क्षितान्कामांस्त्रैलोक्यप्रवरानपि

おお द्विज たちよ。祖霊に帰依し、自制し、慈悲ある者には、神々と福徳を増すピトリたちが、心に願う欲求—三界において最上のものさえ—授ける。