Adhyaya 10

Verse 1

श्रीनारद उवाच भक्तियोगस्य तत्सर्वमन्तरायतयार्भक: । मन्यमानो हृषीकेशं स्मयमान उवाच ह ॥ १ ॥

聖者ナーラダは続けた。プラフラーダはまだ幼子であったが、主ヌリシンハデーヴァが授けようとされた恩恵を、バクティ・ヨーガの道の障碍と見なした。そこで彼はほのかに微笑み、次のように語った。

Verse 2

श्रीप्रह्राद उवाच मा मां प्रलोभयोत्पत्त्या सक्तं कामेषु तैर्वरै: । तत्सङ्गभीतो निर्विण्णो मुमुक्षुस्त्वामुपाश्रित: ॥ २ ॥

プラフラーダ・マハーラージャは言った。至上主よ、これらの恩恵でわたしを誘惑なさらないでください。わたしは不信の家に生まれたゆえ、感官の享楽に自然と執着しがちです。物質的境遇を恐れ、厭離して解脱を願うゆえ、あなたの蓮華の御足に帰依いたします。

Verse 3

भृत्यलक्षणजिज्ञासुर्भक्तं कामेष्वचोदयत् । भवान् संसारबीजेषु हृदयग्रन्थिषु प्रभो ॥ ३ ॥

あがめ奉る主よ、物質的存在の根である欲望の種が心の結び目に潜むゆえ、あなたは清らかなバクタの徴を示すために私をこの世へ遣わされた。

Verse 4

नान्यथा तेऽखिलगुरो घटेत करुणात्मन: । यस्त आशिष आशास्ते न स भृत्य: स वै वणिक् ॥ ४ ॥

全世界の師、慈悲深き主よ。あなたが信徒を不利益へと駆り立てることはない。奉仕の見返りに世俗の利得を求める者は清浄なバクタではなく、利益を求める商人に等しい。

Verse 5

आशासानो न वै भृत्य: स्वामिन्याशिष आत्मन: । न स्वामी भृत्यत: स्वाम्यमिच्छन्यो राति चाशिष: ॥ ५ ॥

主人から自分のための物質的恩恵を望む僕は、ふさわしい僕ではない。同様に、「主人」としての威光を保つために恩恵を与える主人も、清浄な主人ではない。

Verse 6

अहं त्वकामस्त्वद्भ‍क्तस्त्वं च स्वाम्यनपाश्रय: । नान्यथेहावयोरर्थो राजसेवकयोरिव ॥ ६ ॥

主よ、私は無欲のバクタとしてあなたに仕える者、あなたは私の永遠の主。主と僕という関係以外は不要であり、王と家臣のようなものです。

Verse 7

यदि दास्यसि मे कामान्वरांस्त्वं वरदर्षभ । कामानां हृद्यसंरोहं भवतस्तु वृणे वरम् ॥ ७ ॥

恩恵を授ける者の中で最勝の主よ。もし私に望ましい恩寵を与えようとされるなら、私はこれを願います――我が心の奥に物質的欲望の芽が決して生じませんように。

Verse 8

इन्द्रियाणि मन: प्राण आत्मा धर्मो धृतिर्मति: । ह्री: श्रीस्तेज: स्मृति: सत्यं यस्य नश्यन्ति जन्मना ॥ ८ ॥

我が主よ、生まれた初めから欲望により、人の感覚、心、生命の息、身体、ダルマ、忍耐、知性、羞恥、富貴、力、記憶、そして真実性は滅ぼされてしまいます。

Verse 9

विमुञ्चति यदा कामान्मानवो मनसि स्थितान् । तर्ह्येव पुण्डरीकाक्ष भगवत्त्वाय कल्पते ॥ ९ ॥

蓮華の御眼をもつ主よ、心に宿るあらゆる物質的欲望を人が捨て去るとき、そのときこそ御身のような神聖な富貴を受けるにふさわしくなります。

Verse 10

ॐ नमो भगवते तुभ्यं पुरुषाय महात्मने । हरयेऽद्भ‍ुतसिंहाय ब्रह्मणे परमात्मने ॥ १० ॥

オーム。六つの御威徳に満ちた至上の御方、偉大なる至上人格よ。苦悩を滅するハリよ、驚異のナラシンハよ、ブラフマンにしてパラマートマンよ。謹んで御身に礼拝いたします。

Verse 11

श्रीभगवानुवाच नैकान्तिनो मे मयि जात्विहाशिष आशासतेऽमुत्र च ये भवद्विधा: । तथापि मन्वन्तरमेतदत्र दैत्येश्वराणामनुभुङ्‌क्ष्व भोगान् ॥ ११ ॥

至上主は言われた。「愛しきプラフラーダよ、汝のような一途な भक्तは、この世でも来世でも、いかなる物質的恩恵も我に求めない。されど我は命ずる。このマヌヴァンタラの終わりまで、この世においてダイティヤたちの富貴を享受し、彼らの王として治めよ。」

Verse 12

कथा मदीया जुषमाण: प्रियास्त्व- मावेश्य मामात्मनि सन्तमेकम् । सर्वेषु भूतेष्वधियज्ञमीशं यजस्व योगेन च कर्म हिन्वन् ॥ १२ ॥

たとえ物質界にあろうとも、我が愛しき教えと物語を絶えず聴聞し、我を心中の唯一のパラマートマンとして据えて、常に我に没入せよ。我は一切の生類の内に在す「アディヤジュニャ」の主である。ゆえにヨーガによって我を礼拝し、果報を求める行為を捨てよ。

Verse 13

भोगेन पुण्यं कुशलेन पापं कलेवरं कालजवेन हित्वा । कीर्तिं विशुद्धां सुरलोकगीतां विताय मामेष्यसि मुक्तबन्ध: ॥ १३ ॥

プラフラーダよ、この世にあって汝は歓楽を味わうことで福徳の果報を尽くし、正しき行いによって罪の反応を鎮めるであろう。時の力により身を捨てるが、汝の清らかな栄光は天界で歌われ、あらゆる束縛を離れて我が聖なる住処へ帰還する。

Verse 14

य एतत्कीर्तयेन्मह्यं त्वया गीतमिदं नर: । त्वां च मां च स्मरन्काले कर्मबन्धात्प्रमुच्यते ॥ १४ ॥

汝が捧げ歌ったこの讃歌を我がために唱え、時至って汝と我とを憶念する者は、やがて業の束縛から解き放たれる。

Verse 15

श्रीप्रह्राद उवाच वरं वरय एतत्ते वरदेशान्महेश्वर । यदनिन्दत्पिता मे त्वामविद्वांस्तेज ऐश्वरम् ॥ १५ ॥ विद्धामर्षाशय: साक्षात्सर्वलोकगुरुं प्रभुम् । भ्रातृहेति मृषाद‍ृष्टिस्त्वद्भ‍क्ते मयि चाघवान् ॥ १६ ॥ तस्मात्पिता मे पूयेत दुरन्ताद् दुस्तरादघात् । पूतस्तेऽपाङ्गसंद‍ृष्टस्तदा कृपणवत्सल ॥ १७ ॥

プラフラーダは言った。「恩寵を授ける大自在天よ、堕ちた者を憐れむ至上主よ、私はただ一つの恩寵を願います。父はあなたの光輝と至高の威徳を知らず、『あなたは我が兄弟を殺した者だ』という誤った見解から怒り、あなたを誹謗し、あなたの भक्तである私に重い罪を犯しました。どうかその罪をお赦しください。」

Verse 16

श्रीप्रह्राद उवाच वरं वरय एतत्ते वरदेशान्महेश्वर । यदनिन्दत्पिता मे त्वामविद्वांस्तेज ऐश्वरम् ॥ १५ ॥ विद्धामर्षाशय: साक्षात्सर्वलोकगुरुं प्रभुम् । भ्रातृहेति मृषाद‍ृष्टिस्त्वद्भ‍क्ते मयि चाघवान् ॥ १६ ॥ तस्मात्पिता मे पूयेत दुरन्ताद् दुस्तरादघात् । पूतस्तेऽपाङ्गसंद‍ृष्टस्तदा कृपणवत्सल ॥ १७ ॥

彼はあなたが現前する万界の師であることを知らず、怒りを抱き、「兄弟殺し」という誤った見解から、あなたの भक्तである私にまで罪を犯しました。主よ、その過ちをお赦しください。

Verse 17

श्रीप्रह्राद उवाच वरं वरय एतत्ते वरदेशान्महेश्वर । यदनिन्दत्पिता मे त्वामविद्वांस्तेज ऐश्वरम् ॥ १५ ॥ विद्धामर्षाशय: साक्षात्सर्वलोकगुरुं प्रभुम् । भ्रातृहेति मृषाद‍ृष्टिस्त्वद्भ‍क्ते मयि चाघवान् ॥ १६ ॥ तस्मात्पिता मे पूयेत दुरन्ताद् दुस्तरादघात् । पूतस्तेऽपाङ्गसंद‍ृष्टस्तदा कृपणवत्सल ॥ १७ ॥

ゆえに、我が父がその越え難い重罪より完全に清められますように。貧しき者を慈しむ主よ、あの時すでにあなたの慈眼の一瞥によって彼は清められていましたが、なおその浄化が円満となりますように。

Verse 18

श्रीभगवानुवाच त्रि:सप्तभि: पिता पूत: पितृभि: सह तेऽनघ । यत्साधोऽस्य कुले जातो भवान्वै कुलपावन: ॥ १८ ॥

至上主は仰せになった。「おおプラフラーダよ、罪なき聖者よ。汝がこの家系に生まれたゆえに一族は清められ、父もまた二十一代の祖先とともに浄められた。汝こそ家門を清める者である。」

Verse 19

यत्र यत्र च मद्भ‍क्ता: प्रशान्ता: समदर्शिन: । साधव: समुदाचारास्ते पूयन्तेऽपि कीकटा: ॥ १९ ॥

どこであれ、我が信徒が、静まり、平等の眼差しをもち、善き行いと徳に飾られて住むなら、その地とそこにある家系は、たとえ卑しめられていても清められる。

Verse 20

सर्वात्मना न हिंसन्ति भूतग्रामेषु किञ्चन । उच्चावचेषु दैत्येन्द्र मद्भ‍ावविगतस्पृहा: ॥ २० ॥

おおプラフラーダ、ダイティヤの王よ。わたしへのバクティに結ばれた我が信徒は、いかなる生きものも害さず、高低を分けず、誰にも嫉みを抱かない。

Verse 21

भवन्ति पुरुषा लोके मद्भ‍क्तास्त्वामनुव्रता: । भवान्मे खलु भक्तानां सर्वेषां प्रतिरूपधृक् ॥ २१ ॥

世にあって汝の手本に従う者は、自然に我が清らかな信徒となる。汝は我が信徒の最上の模範であり、人々は汝の足跡に従うべきである。

Verse 22

कुरु त्वं प्रेतकृत्यानि पितु: पूतस्य सर्वश: । मदङ्गस्पर्शनेनाङ्ग लोकान्यास्यति सुप्रजा: ॥ २२ ॥

わが子よ、清められた父のために死後の儀礼をすべて行いなさい。彼は臨終にわたしの御身に触れてすでに浄められたが、それでも子の務めとしてシュラーダ（śrāddha）を修し、彼が優れた世界に昇り、善き民であり信徒となるようにせよ。

Verse 23

पित्र्यं च स्थानमातिष्ठ यथोक्तं ब्रह्मवादिभि: । मय्यावेश्य मनस्तात कुरु कर्माणि मत्पर: ॥ २३ ॥

ブラーフマナたちの言葉どおり、父の王国の座を継いで玉座に就け。わが子よ、心をわたしに定め、ヴェーダの規定を犯さず、わたしを至上の目的として自らの務めを果たせ。

Verse 24

श्रीनारद उवाच प्रह्रादोऽपि तथा चक्रे पितुर्यत्साम्परायिकम् । यथाह भगवान् राजन्नभिषिक्तो द्विजातिभि: ॥ २४ ॥

シュリー・ナーラダは語った。ユディシュティラ王よ、至上主バガヴァーンの命令どおり、プラフラーダは父のために終末の儀礼を執り行った。ついで二度生の者たち（ブラーフマナ）の指示により、ヒラニヤカシプの王国で灌頂され、王座に就いた。

Verse 25

प्रसादसुमुखं द‍ृष्ट्वा ब्रह्मा नरहरिं हरिम् । स्तुत्वा वाग्भि: पवित्राभि: प्राह देवादिभिर्वृत: ॥ २५ ॥

主が満悦され、光り輝く御顔のナラハリ・ハリを見て、諸天に囲まれたブラフマーは清浄なる言葉で讃嘆し、ついで祈りを述べた。

Verse 26

श्रीब्रह्मोवाच देवदेवाखिलाध्यक्ष भूतभावन पूर्वज । दिष्टय‍ा ते निहत: पापो लोकसन्तापनोऽसुर: ॥ २६ ॥

ブラフマーは言った。「神々の神、全宇宙の主宰者、万生の守護者、原初の御方（アーディ・プルシャ）よ。われらの幸いにより、諸世界を苦しめていたあの罪深きアスラは、あなたによって討たれました。」

Verse 27

योऽसौ लब्धवरो मत्तो न वध्यो मम सृष्टिभि: । तपोयोगबलोन्नद्ध: समस्तनिगमानहन् ॥ २७ ॥

そのアスラ、ヒラニヤカシプは、わたしから「わが創造のいかなる生類にも殺されない」という恩寵を得た。だがその保証に酔い、苦行とヨーガの力で増長して、甚だしく驕り、ヴェーダの戒めをことごとく踏みにじった。

Verse 28

दिष्टय‍ा तत्तनय: साधुर्महाभागवतोऽर्भक: । त्वया विमोचितो मृत्योर्दिष्टय‍ा त्वां समितोऽधुना ॥ २८ ॥

大いなる幸運により、ヒラニヤカシプの子プラフラーダ・マハーラージャは、幼子でありながら至高の帰依者として、いま死から解き放たれました。いま彼はあなたの蓮華の御足の完全な庇護のもとにあります。

Verse 29

एतद् वपुस्ते भगवन्ध्यायत: परमात्मन: । सर्वतो गोप्तृ सन्त्रासान्मृत्योरपि जिघांसत: ॥ २९ ॥

我が主よ、至上人格神よ、パラマートマーよ。あなたはあらゆる方角の守護者です。あなたの超越的なお身体を観想する者は、あらゆる恐れ、さらには迫り来る死の危険からさえも自然に守られます。

Verse 30

श्रीभगवानुवाच मैवं विभोऽसुराणां ते प्रदेय: पद्मसम्भव । वर: क्रूरनिसर्गाणामहीनाममृतं यथा ॥ ३० ॥

至上主は仰せになった。「蓮華より生まれたブラフマーよ、アスラに恩恵を与えてはならない。生来残忍で嫉妬深い者に授けるのは、蛇に乳を与えるようなもので危険である。ゆえに今後いかなる悪魔にもそのような恩寵を与えるな。」

Verse 31

श्रीनारद उवाच इत्युक्त्वा भगवान् राजंस्ततश्चान्तर्दधे हरि: । अद‍ृश्य: सर्वभूतानां पूजित: परमेष्ठिना ॥ ३१ ॥

ナーラダ仙は続けた。「ユディシュティラ王よ、主ハリはこのようにブラフマーを諭して語り終えると、パラメーシュティであるブラフマーに礼拝され、そののち、凡夫には見えぬまま、その場から姿を消された。」

Verse 32

तत: सम्पूज्य शिरसा ववन्दे परमेष्ठिनम् । भवं प्रजापतीन्देवान्प्रह्रादो भगवत्कला: ॥ ३२ ॥

その後、主の分身（カラー）であるプラフラーダは頭を垂れてパラメーシュティ・ブラフマーに礼拝し、さらにシヴァやプラジャーパティたちをはじめ、すべての神々に祈りを捧げた。彼らは皆、主の一部だからである。

Verse 33

तत: काव्यादिभि: सार्धं मुनिभि: कमलासन: । दैत्यानां दानवानां च प्रह्रादमकरोत्पतिम् ॥ ३३ ॥

その後、シュクラーチャーリヤら聖仙とともに、蓮華座のブラフマーはプラフラーダをすべてのダイティヤとダーナヴァの王に任じた。

Verse 34

प्रतिनन्द्य ततो देवा: प्रयुज्य परमाशिष: । स्वधामानि ययू राजन्ब्रह्माद्या: प्रतिपूजिता: ॥ ३४ ॥

王よ、プラフラーダがブラフマーをはじめとする神々を正しく礼拝すると、彼らは最上の祝福を授け、それぞれの住処へ帰っていった。

Verse 35

एवं च पार्षदौ विष्णो: पुत्रत्वं प्रापितौ दिते: । हृदि स्थितेन हरिणा वैरभावेन तौ हतौ ॥ ३५ ॥

かくして、ディティの子としてヒラニヤークシャとヒラニヤカシプとなったヴィシュヌの二人の従者は、ともに滅ぼされた。迷妄により、心中に住まうハリを敵と見なしたのである。

Verse 36

पुनश्च विप्रशापेन राक्षसौ तौ बभूवतु: । कुम्भकर्णदशग्रीवौ हतौ तौ रामविक्रमै: ॥ ३६ ॥

さらに婆羅門の呪いにより、彼らは再びラクシャサとして、クンバカルナと十の頭を持つラーヴァナとなった。そして二人はシュリー・ラーマチャンドラの比類なき武威によって討たれた。

Verse 37

शयानौ युधि निर्भिन्नहृदयौ रामशायकै: । तच्चित्तौ जहतुर्देहं यथा प्राक्तनजन्मनि ॥ ३७ ॥

戦場でシュリー・ラーマチャンドラの矢により心臓を貫かれ、二人は地に伏した。主への思いに没入したまま身を捨てたのは、前生と同じであった。

Verse 38

ताविहाथ पुनर्जातौ शिशुपालकरूषजौ । हरौ वैरानुबन्धेन पश्यतस्ते समीयतु: ॥ ३८ ॥

彼ら二人は再び人間界に生まれてシシュパーラとダンタヴァクラとなり、ハリに対する同じ敵意の結びつきを保った。しかも汝の眼前で、ついに主の御身に融け入った。

Verse 39

एन: पूर्वकृतं यत् तद् राजान: कृष्णवैरिण: । जहुस्तेऽन्ते तदात्मान: कीट: पेशस्कृतो यथा ॥ ३९ ॥

シシュパーラとダンタヴァクラだけでなく、クリシュナに敵対した多くの王たちも死の時に救済を得た。主を思念したゆえに、彼らはハリに等しい霊的な姿を授かった。黒い蜂に捕らえられた虫が蜂と同類の身を得るように。

Verse 40

यथा यथा भगवतो भक्त्या परमयाभिदा । नृपाश्चैद्यादय: सात्म्यं हरेस्तच्चिन्तया ययु: ॥ ४० ॥

至高人格神を絶えず念じる純粋な帰依者は、奉愛によって主と同様の身体を得る。これをサールーピャ・ムクティ（同形の解脱）という。シシュパーラやダンタヴァクラらは敵としてクリシュナを思ったが、それでも同じ結果に至った。

Verse 41

आख्यातं सर्वमेतत्ते यन्मां त्वं परिपृष्टवान् । दमघोषसुतादीनां हरे: सात्म्यमपि द्विषाम् ॥ ४१ ॥

汝が我に問うたこと、すなわちダマゴーシャの子らをはじめ憎しみを抱く者でさえ、いかにしてハリと同一の境地に至ったか――そのすべてを我は汝に語り終えた。

Verse 42

एषा ब्रह्मण्यदेवस्य कृष्णस्य च महात्मन: । अवतारकथा पुण्या वधो यत्रादिदैत्ययो: ॥ ४२ ॥

これは、ブラーフマナを守護する大聖クリシュナ――至高人格神――の清らかなアヴァターラ物語である。ここには主のさまざまな顕現と化身が語られ、また原初の二大アスラ、ヒラニヤークシャとヒラニヤカシプの討伐も述べられている。

Verse 43

प्रह्रादस्यानुचरितं महाभागवतस्य च । भक्तिर्ज्ञानं विरक्तिश्च याथार्थ्यं चास्य वै हरे: ॥ ४३ ॥ सर्गस्थित्यप्ययेशस्य गुणकर्मानुवर्णनम् । परावरेषां स्थानानां कालेन व्यत्ययो महान् ॥ ४४ ॥

ここには大バガヴァタであるプラフラーダ・マハーラージャの行状が語られ、揺るがぬバクティ、完全な智、物質の汚れを離れた離欲、そしてシュリー・ハリの真実の本質が示される。

Verse 44

प्रह्रादस्यानुचरितं महाभागवतस्य च । भक्तिर्ज्ञानं विरक्तिश्च याथार्थ्यं चास्य वै हरे: ॥ ४३ ॥ सर्गस्थित्यप्ययेशस्य गुणकर्मानुवर्णनम् । परावरेषां स्थानानां कालेन व्यत्ययो महान् ॥ ४४ ॥

また至上主が創造・維持・滅尽の原因であること、その超越的な徳と御業が讃えられ、天界やアスラの住処もいかに栄華でも主の御命令ひとつで時の流れにより滅することが示される。

Verse 45

धर्मो भागवतानां च भगवान्येन गम्यते । आख्यानेऽस्मिन्समाम्नातमाध्यात्मिकमशेषत: ॥ ४५ ॥

至上人格神を真に理解させる宗教原理はバガヴァタ・ダルマと呼ばれる。ゆえにこの物語には、その霊的真理が余すところなく正しく説かれている。

Verse 46

य एतत्पुण्यमाख्यानं विष्णोर्वीर्योपबृंहितम् । कीर्तयेच्छ्रद्धया श्रुत्वा कर्मपाशैर्विमुच्यते ॥ ४६ ॥

信心をもってヴィシュヌの威力を讃えるこの功徳ある物語を聞き、唱える者は、必ずや業の束縛から解き放たれる。

Verse 47

एतद्य आदिपुरुषस्य मृगेन्द्रलीलां दैत्येन्द्रयूथपवधं प्रयत: पठेत । दैत्यात्मजस्य च सतां प्रवरस्य पुण्यं श्रुत्वानुभावमकुतोभयमेति लोकम् ॥ ४७ ॥

細心の注意をもって、原初の御方ナルシンハデーヴァの獅子王のごときリーラー、アスラ王ヒラニヤカシプの討伐、そして高貴なる帰依者の中で最勝のプラフラーダの功徳を読誦し、あるいは信心深く聴聞する者は、必ずや不安なき霊界ヴァイクンタへ至る。

Verse 48

यूयं नृलोके बत भूरिभागा लोकं पुनाना मुनयोऽभियन्ति । येषां गृहानावसतीति साक्षाद् गूढं परं ब्रह्म मनुष्यलिङ्गम् ॥ ४८ ॥

ナーラダ・ムニは言った。「ユディシュティラ大王よ、汝らパーンダヴァはまことに幸いである。隠れた至上のブラフマンたるシュリー・クリシュナが、人の姿のまま汝らの宮殿に住まわれるからだ。世を浄める大聖者たちはそれをよく知り、ゆえにこの家を絶えず訪れる。」

Verse 49

स वा अयं ब्रह्म महद्विमृग्य- कैवल्यनिर्वाणसुखानुभूति: । प्रिय: सुहृद् व: खलु मातुलेय आत्मार्हणीयो विधिकृद्गुरुश्च ॥ ४९ ॥

クリシュナこそがブラフマンである。無相のブラフマンさえも彼を源とするからだ。大聖者が求めるカイヴァリヤと涅槃の至福は彼より味わわれる。しかもその至上の人格神は、汝らの最愛の友、常なる善意の守護者であり、母方の叔父の子として親しく結ばれた身内でもある。彼は汝らの身と魂のごとく、礼拝されるべき方でありながら、しばしば僕のように仕え、時に霊的師として導かれる。

Verse 50

न यस्य साक्षाद्भ‍वपद्मजादिभी रूपं धिया वस्तुतयोपवर्णितम् । मौनेन भक्त्योपशमेन पूजित: प्रसीदतामेष स सात्वतां पति: ॥ ५० ॥

シヴァやブラフマーのような高貴なる者でさえ、至上主の真実の御姿を正しく語り尽くすことはできなかった。沈黙の誓い、禅定、バクティ、離欲によって聖者が信徒の守護者として礼拝するサートヴァタの主、シュリー・クリシュナが、われらに満悦されますように。

Verse 51

स एष भगवान् राजन्व्यतनोद्विहतं यश: । पुरा रुद्रस्य देवस्य मयेनानन्तमायिना ॥ ५१ ॥

ユディシュティラ王よ、はるか昔、無尽の幻力をもつ魔族マヤ・ダーナヴァが、神ルドラ（シヴァ）の名声を損なった。そのとき、この至上主シュリー・クリシュナがシヴァを救い、失われた栄誉を再び広められた。

Verse 52

राजोवाच कस्मिन्कर्मणि देवस्य मयोऽहञ्जगदीशितु: । यथा चोपचिता कीर्ति: कृष्णेनानेन कथ्यताम् ॥ ५२ ॥

マハーラージャ・ユディシュティラは言った。「いかなる行いによってマヤ・ダーナヴァは、世界の主たる神ルドラ（シヴァ）の名声を打ち負かしたのか。さらに、このシュリー・クリシュナはいかにしてシヴァを救い、その栄誉を再び増し広められたのか。どうかその出来事を語ってほしい。」

Verse 53

श्रीनारद उवाच निर्जिता असुरा देवैर्युध्यनेनोपबृंहितै: । मायिनां परमाचार्यं मयं शरणमाययु: ॥ ५३ ॥

聖ナルダは言った。主シュリー・クリシュナの慈悲により力を得た神々と戦ってアスラは敗れ、ゆえに彼らは幻術の至師マヤ・ダーナヴァに帰依した。

Verse 54

स निर्माय पुरस्तिस्रो हैमीरौप्यायसीर्विभु: । दुर्लक्ष्यापायसंयोगा दुर्वितर्क्यपरिच्छदा: ॥ ५४ ॥ ताभिस्तेऽसुरसेनान्यो लोकांस्त्रीन् सेश्वरान्नृप । स्मरन्तो नाशयां चक्रु: पूर्ववैरमलक्षिता: ॥ ५५ ॥

マヤ・ダーナヴァは金・銀・鉄の三つの城を造った。見えがたく、稀有な備えに満ちていたため、アスラの将たちは神々に姿を捉えられなかった。

Verse 55

स निर्माय पुरस्तिस्रो हैमीरौप्यायसीर्विभु: । दुर्लक्ष्यापायसंयोगा दुर्वितर्क्यपरिच्छदा: ॥ ५४ ॥ ताभिस्तेऽसुरसेनान्यो लोकांस्त्रीन् सेश्वरान्नृप । स्मरन्तो नाशयां चक्रु: पूर्ववैरमलक्षिता: ॥ ५५ ॥

王よ、その三つの城によってアスラの将たちは神々に見えず、旧怨を思い起こして、上・中・下の三界を、その支配者もろとも滅ぼし始めた。

Verse 56

ततस्ते सेश्वरा लोका उपासाद्येश्वरं नता: । त्राहि नस्तावकान्देव विनष्टांस्त्रिपुरालयै: ॥ ५६ ॥

その後、三界の支配者たちは主シヴァのもとに赴き、ひれ伏して言った。「お救いください、デーヴァ。私たちはあなたの従者です。トリプラの住人が私たちを滅ぼそうとしています。」

Verse 57

अथानुगृह्य भगवान्मा भैष्टेति सुरान्विभु: । शरं धनुषि सन्धाय पुरेष्वस्त्रं व्यमुञ्चत ॥ ५७ ॥

すると大能の主シヴァは憐れみを垂れて「恐れるな」と告げ、弓に矢をつがえて、三つの城へ向けて武器を放った。

Verse 58

ततोऽग्निवर्णा इषव उत्पेतु: सूर्यमण्डलात् । यथा मयूखसन्दोहा नाद‍ृश्यन्त पुरो यत: ॥ ५८ ॥

そのとき太陽の円盤から火の色の矢が、陽光の束のように飛び出し、トリプラの三つの空中の住処を覆い尽くしたので、それらは見えなくなった。

Verse 59

तै: स्पृष्टा व्यसव: सर्वे निपेतु: स्म पुरौकस: । तानानीय महायोगी मय: कूपरसेऽक्षिपत् ॥ ५९ ॥

その矢に触れられると、トリプラの魔族の住民は皆命を失って倒れた。すると大ヨーギーのマヤ・ダーナヴァは彼らを集め、自ら造った甘露の井戸へ投げ入れた。

Verse 60

सिद्धामृतरसस्पृष्टा वज्रसारा महौजस: । उत्तस्थुर्मेघदलना वैद्युता इव वह्नय: ॥ ६० ॥

成就した甘露に触れると、彼らの身体は金剛のように堅く不壊となり、大いなる力に満ちた。彼らは雲を貫く稲妻のごとく再び起き上がった。

Verse 61

विलोक्य भग्नसङ्कल्पं विमनस्कं वृषध्वजम् । तदायं भगवान्विष्णुस्तत्रोपायमकल्पयत् ॥ ६१ ॥

牛の旗を掲げるシヴァが、企てを砕かれて嘆き沈んでいるのを見て、至上主ヴィシュヌはマヤ・ダーナヴァの起こしたこの災いを止める方策を案じた。

Verse 62

वत्सश्चासीत्तदा ब्रह्मा स्वयं विष्णुरयं हि गौ: । प्रविश्य त्रिपुरं काले रसकूपामृतं पपौ ॥ ६२ ॥

そのときブラフマーは子牛となり、ヴィシュヌ自らは雌牛となった。正午に彼らはトリプラへ入り、井戸にある甘露をすべて飲み尽くした。

Verse 63

तेऽसुरा ह्यपि पश्यन्तो न न्यषेधन्विमोहिता: । तद्विज्ञाय महायोगी रसपालानिदं जगौ । स्मयन्विशोक: शोकार्तान्स्मरन्दैवगतिं च ताम् ॥ ६३ ॥

アスラたちは子牛と雌牛を目の当たりにしながらも、至上主のマーヤーに惑わされて止めることができなかった。大ヨーギーのマヤ・ダーナヴァは、彼らが甘露を飲んでいると悟り、そこに天命の見えざる力を認めた。ゆえに彼は、嘆き悲しむアスラたちに、微笑みつつ憂いなく語った。

Verse 64

देवोऽसुरो नरोऽन्यो वा नेश्वरोऽस्तीह कश्चन । आत्मनोऽन्यस्य वा दिष्टं दैवेनापोहितुं द्वयो: ॥ ६४ ॥

マヤ・ダーナヴァは言った。「天神であれアスラであれ人間であれ、誰であろうと、天の定めたもの――自分のため、他者のため、あるいは双方のために定められた運命――を、いかなる場所でも覆すことはできない。」

Verse 65

अथासौ शक्तिभि: स्वाभि: शम्भो: प्राधानिकं व्यधात् । धर्मज्ञानविरक्त्यृद्धितपोविद्याक्रियादिभि: ॥ ६५ ॥ रथं सूतं ध्वजं वाहान्धनुर्वर्मशरादि यत् । सन्नद्धो रथमास्थाय शरं धनुरुपाददे ॥ ६६ ॥

ナーラダ牟尼は続けた。ついで主クリシュナは、ダルマ・智慧・離欲・威徳・苦行・学芸・行為といった御自身の力によって、シャンブ（シヴァ）に戦いの主要な装備――戦車、御者、旗、乗り物、弓、鎧、矢など――を整えられた。かくして武装を整えたシヴァは戦車に乗り、弓と矢を手に取った。

Verse 66

अथासौ शक्तिभि: स्वाभि: शम्भो: प्राधानिकं व्यधात् । धर्मज्ञानविरक्त्यृद्धितपोविद्याक्रियादिभि: ॥ ६५ ॥ रथं सूतं ध्वजं वाहान्धनुर्वर्मशरादि यत् । सन्नद्धो रथमास्थाय शरं धनुरुपाददे ॥ ६६ ॥

ナーラダ牟尼は続けた。ついで主クリシュナは、ダルマ・智慧・離欲・威徳・苦行・学芸・行為といった御自身の力によって、シャンブ（シヴァ）に戦いの主要な装備――戦車、御者、旗、乗り物、弓、鎧、矢など――を整えられた。かくして武装を整えたシヴァは戦車に乗り、弓と矢を手に取った。

Verse 67

शरं धनुषि सन्धाय मुहूर्तेऽभिजितीश्वर: । ददाह तेन दुर्भेद्या हरोऽथ त्रिपुरो नृप ॥ ६७ ॥

親愛なるユディシュティラ王よ、最も力ある主シヴァは、アビジットの刻（正午）に矢を弓につがえ、その矢によって破り難きトリプラを焼き尽くし、滅ぼされた。

Verse 68

दिवि दुन्दुभयो नेदुर्विमानशतसङ्कुला: । देवर्षिपितृसिद्धेशा जयेति कुसुमोत्करै: । अवाकिरञ्जगुर्हृष्टा ननृतुश्चाप्सरोगणा: ॥ ६८ ॥

天空では、無数のヴィマーナに座す高位の世界の住人たちがドゥンドゥビーの太鼓を鳴らした。デーヴァ、デーヴァリシ、ピトリ、シッダらの大いなる者たちは「ジャヤ（勝利あれ）」と唱えてシヴァの御頭に花を降らせ、アプサラーたちは歓喜して歌い舞った。

Verse 69

एवं दग्ध्वा पुरस्तिस्रो भगवान्पुरहा नृप । ब्रह्मादिभि: स्तूयमान: स्वं धाम प्रत्यपद्यत ॥ ६९ ॥

王よ、このように三つの城を焼き尽くして灰としたゆえに、主シヴァは「トリプラーリ（トリプラを滅ぼす者）」として知られる。梵天をはじめとする神々に讃えられ礼拝され、シヴァは自らの住処へ帰還した。

Verse 70

एवं विधान्यस्य हरे: स्वमायया विडम्बमानस्य नृलोकमात्मन: । वीर्याणि गीतान्यृषिभिर्जगद्गुरो- र्लोकं पुनानान्यपरं वदामि किम् ॥ ७० ॥

このように主ハリ、すなわちシュリー・クリシュナは、自らのヨーガマーヤーによって人間界に人の姿で現れながら、数々の稀有で驚くべきリーラーを示された。宇宙の師の御業はすでに聖仙たちにより歌われ、世を浄める。これ以上何を語ろうか。正しい源から聴聞するだけで人は清められる。