Adhyaya 26

Verse 1

राजोवाच महर्ष एतद्वैचित्र्यं लोकस्य कथमिति ॥ १ ॥

パリークシット王は問うた――大聖者よ、なぜ生きとし生けるものは種々の物質的境遇に置かれるのですか。どうかお説きください。

Verse 2

ऋषिरुवाच त्रिगुणत्वात्कर्तु: श्रद्धया कर्मगतय: पृथग्विधा: सर्वा एव सर्वस्य तारतम्येन भवन्ति ॥ २ ॥

聖者は言った――王よ、行為者は三つのグナに支配され、またその信に応じて業の道は種々となる。ゆえに結果もグナの強弱により差異を生む。

Verse 3

अथेदानीं प्रतिषिद्धलक्षणस्याधर्मस्य तथैव कर्तु: श्रद्धाया वैसाद‍ृश्यात्कर्मफलं विसद‍ृशं भवति या ह्यनाद्यविद्यया कृतकामानां तत्परिणामलक्षणा: सृतय: सहस्रश: प्रवृत्तास्तासां प्राचुर्येणानुवर्णयिष्याम: ॥ ३ ॥

さらに、禁じられた相をもつアダルマにおいても、行為者の信の違いにより業の果はさまざまとなる。無始の無明により欲望に縛られた衆生は、千々の地獄の道をさまよってきた。可能な限りそれを述べよう。

Verse 4

राजोवाच नरका नाम भगवन्किं देशविशेषा अथवा बहिस्त्रिलोक्या आहोस्विदन्तराल इति ॥ ४ ॥

王は問うた――尊き御方よ、地獄の領域とは特定の場所にあるのですか、三界の外ですか、それとも中間の空間にあるのですか。

Verse 5

ऋषिरुवाच अन्तराल एव त्रिजगत्यास्तु दिशि दक्षिणस्यामधस्ताद्भ‍ूमेरुपरिष्टाच्च जलाद्यस्यामग्निष्वात्तादय: पितृगणा दिशि स्वानां गोत्राणां परमेण समाधिना सत्या एवाशिष आशासाना निवसन्ति ॥ ५ ॥

聖者は答えた――地獄の諸界は、三界とガルボーダカ海との間の中間空間にあり、宇宙の南方、ブー・マンダラの下、ガルボーダカの水面よりわずかに上に位置する。同じ領域に祖霊界ピトリローカもあり、アグニシュヴァッタら祖霊たちは大いなるサマーディに入り、至上人格神を観想しつつ、自らの家系に真実の祝福を常に願って住している。

Verse 6

यत्र ह वाव भगवान् पितृराजो वैवस्वत: स्वविषयं प्रापितेषु स्वपुरुषैर्जन्तुषु सम्परेतेषु यथाकर्मावद्यं दोषमेवानुल्लङ्घितभगवच्छासन: सगणो दमं धारयति ॥ ६ ॥

祖先の王は、太陽神の非常に強力な息子であるヤマラージャです。彼はピトリロカに住み、至高主によって定められた規則に従いながら、罪深い人々が死ぬとすぐに彼のエージェントであるヤマドゥータたちに連れてこさせます。彼は罪の重さに応じて彼らを裁き、適切な罰を与えるために地獄の惑星へと送ります。

Verse 7

तत्र हैके नरकानेकविंशतिं गणयन्ति अथ तांस्ते राजन्नामरूपलक्षणतोऽनुक्रमिष्यामस्तामिस्रोऽन्धतामिस्रो रौरवो महारौरव: कुम्भीपाक: कालसूत्रमसिपत्रवनं सूकरमुखमन्धकूप: कृमिभोजन: सन्दंशस्तप्तसूर्मिर्वज्रकण्टकशाल्मली वैतरणी पूयोद: प्राणरोधो विशसनं लालाभक्ष: सारमेयादनमवीचिरय:पानमिति । किञ्च क्षारकर्दमो रक्षोगणभोजन: शूलप्रोतो दन्दशूकोऽवटनिरोधन: पर्यावर्तन: सूचीमुखमित्यष्टाविंशतिर्नरका विविधयातनाभूमय: ॥ ७ ॥

地獄の惑星は全部で21あると言う権威者もいれば、28あると言う者もいます。親愛なる王よ、私はそれらすべてを名前、形態、特徴に従って概説しましょう。さまざまな地獄の名前は次のとおりです：ターミスラ、アンダターミスラ、ラウラヴァ、マハーラウラヴァ、クンビーパーカ、カーラスートラ、アシパトラヴァナ、スーカラムカ、アンダクーパ、クリミボージャナ、サンダンシャ、タプタスールミ、ヴァジュラカンタカ・シャールマリー、ヴァイタラニー、プーヨーダ、プラーナローダ、ヴィシャサナ、ラーラーバクシャ、サーラメーヤーダナ、アヴィーチ、アヤハパーナ、クシャーラカルダマ、ラクショーガナ・ボージャナ、シューラプロータ、ダンダシューカ、アヴァタ・ニローダナ、パルヤーヴァルタナ、そしてスーチームカ。これらすべての惑星は、生きとし生けるものを罰するためのものです。

Verse 8

तत्र यस्तु परवित्तापत्यकलत्राण्यपहरति स हि कालपाशबद्धो यमपुरुषैरतिभयानकैस्तामिस्रे नरके बलान्निपात्यते अनशनानुदपानदण्डताडनसन्तर्जनादिभिर्यातनाभिर्यात्यमानो जन्तुर्यत्र कश्मलमासादित एकदैव मूर्च्छामुपयाति तामिस्रप्राये ॥ ८ ॥

親愛なる王よ、他人の正当な妻、子供、または金銭を横領した者は、死の瞬間に獰猛なヤマドゥータたちによって捕らえられます。彼らは時間のロープで彼を縛り、ターミスラとして知られる地獄の惑星に強制的に投げ込みます。この非常に暗い惑星で、罪深い男はヤマドゥータたちによって懲らしめられ、殴打され、叱責されます。彼は飢えさせられ、飲む水も与えられません。このようにして、ヤマラージャの怒れる助手たちは彼に激しい苦しみを与え、時にはその懲罰によって彼は気絶することさえあります。

Verse 9

एवमेवान्धतामिस्रे यस्तु वञ्चयित्वा पुरुषं दारादीनुपयुङ्क्ते यत्र शरीरी निपात्यमानो यातनास्थो वेदनया नष्टमतिर्नष्टद‍ृष्टिश्च भवति यथा वनस्पतिर्वृश्‍च्यमानमूलस्तस्मादन्धतामिस्रं तमुपदिशन्ति ॥ ९ ॥

他人を狡猾に欺き、その妻や子供を楽しむ者の行き先は、アンダターミスラとして知られる地獄です。そこでの彼の状態は、根元から切り倒される木のようです。アンダターミスラに到達する前でさえ、罪深い生き物は様々な極度の悲惨さにさらされます。これらの苦痛は非常に深刻で、彼は知性と視力を失います。博識な賢者たちがこの地獄をアンダターミスラと呼ぶのはこのためです。

Verse 10

यस्त्विह वा एतदहमिति ममेदमिति भूतद्रोहेण केवलं स्वकुटुम्बमेवानुदिनं प्रपुष्णाति स तदिह विहाय स्वयमेव तदशुभेन रौरवे निपतति ॥ १० ॥

自分の体を自分自身として受け入れる人は、自分自身の体と妻や子供たちの体を維持するためのお金のために、昼夜を問わず非常に懸命に働きます。自分自身と家族を維持するために働いている間に、彼は他の生き物に対して暴力を振るうかもしれません。そのような人は死の瞬間に自分の体と家族を放棄することを余儀なくされ、他の生き物への嫉妬の報いとしてラウラヴァと呼ばれる地獄に投げ込まれ、苦しむことになります。

Verse 11

ये त्विह यथैवामुना विहिंसिता जन्तव: परत्र यमयातनामुपगतं त एव रुरवो भूत्वा तथा तमेव विहिंसन्ति तस्माद्रौरवमित्याहू रुरुरिति सर्पादतिक्रूरसत्त्वस्यापदेश: ॥ ११ ॥

この世で嫉妬ゆえに多くの生きものを害した者は、死後ヤマラージャにより地獄へ連行される。彼が傷つけた生類はそこで「ルル（ruru）」という獣となって現れ、彼に甚だしい苦痛を与える。ゆえにその地獄は「ラウラヴァ（Raurava）」と呼ばれる。ルルは蛇にも勝るほど残忍で怨み深いと説かれる。

Verse 12

एवमेव महारौरवो यत्र निपतितं पुरुषं क्रव्यादा नाम रुरवस्तं क्रव्येण घातयन्ति य: केवलं देहम्भर: ॥ १२ ॥

同様に、「マハーラウラヴァ（Mahāraurava）」という地獄は、他者を傷つけてただ自分の身体を養う者に課される。そこでは「クラヴィヤーダ（kravyāda）」と呼ばれるルルが彼を責め苦しめ、その肉を食らう。

Verse 13

यस्त्विह वा उग्र: पशून् पक्षिणो वा प्राणत उपरन्धयति तमपकरुणं पुरुषादैरपि विगर्हितममुत्र यमानुचरा: कुम्भीपाके तप्ततैले उपरन्धयन्ति ॥ १३ ॥

身体を養い舌を満たすために、残酷にも獣や鳥を生きたまま煮炊きする者は、人喰いにさえ非難される。来世、ヤマの使者は彼を「クンビー・パーカ（Kumbhīpāka）」という地獄へ連行し、煮えたぎる油で煮る。

Verse 14

यस्त्विह ब्रह्मध्रुक स कालसूत्रसंज्ञके नरके अयुतयोजनपरिमण्डले ताम्रमये तप्तखले उपर्यधस्तादग्‍न्‍यर्काभ्यामतितप्यमानेऽभिनिवेशित: क्षुत्पिपासाभ्यां च दह्यमानान्तर्बहि:शरीर आस्ते शेते चेष्टतेऽवतिष्ठति परिधावति च यावन्ति पशुरोमाणि तावद्वर्षसहस्राणि ॥ १४ ॥

バラモンを殺した者は、「カーラスートラ（Kālasūtra）」と呼ばれる地獄に投げ込まれる。そこは周囲がアユタ・ヨージャナに及ぶ、全て銅でできた世界で、下からは火、上からは灼熱の太陽に焼かれて銅面は激しく熱する。罪人は飢えと渇きで内から焼かれ、また太陽と火の熱で外からも焼かれるため、ある時は横たわり、ある時は座り、立ち、また走り回る。この苦しみを、獣の体毛の数に等しい千年のあいだ受けねばならない。

Verse 15

यस्त्विह वै निजवेदपथादनापद्यपगत: पाखण्डं चोपगतस्तमसिपत्रवनं प्रवेश्य कशया प्रहरन्ति तत्र हासावितस्ततो धावमान उभयतोधारैस्तालवनासिपत्रैश्छिद्यमानसर्वाङ्गो हा हतोऽस्मीति परमया वेदनया मूर्च्छित: पदे पदे निपतति स्वधर्महा पाखण्डानुगतं फलं भुङ्क्ते ॥ १५ ॥

非常時でもないのに自らのヴェーダの道を離れ、邪説に堕ちた者を、ヤマラージャの使者は「アシパトラヴァナ（Asipatravana）」という地獄へ押し込み、鞭で打つ。激痛から逃れて走り回るが、四方には剣の刃のように鋭い葉をもつヤシの木があり、全身を切り裂く。遍く傷つき、「ああ、私は殺された！」と叫びつつ、耐え難い苦痛で気を失い、歩むごとに倒れる。これが自らのダルマを捨て邪道に従った者の果報である。

Verse 16

यस्त्विह वै राजा राजपुरुषो वा अदण्ड्ये दण्डं प्रणयति ब्राह्मणे वा शरीरदण्डं स पापीयान्नरकेऽमुत्र सूकरमुखे निपतति तत्रातिबलैर्विनिष्पिष्यमाणावयवो यथैवेहेक्षुखण्ड आर्तस्वरेण स्वनयन् क्‍वचिन्मूर्च्छित: कश्मलमुपगतो यथैवेहाद‍ृष्टदोषा उपरुद्धा: ॥ १६ ॥

来世において、無実の人を罰する罪深い王はスーカラムカという地獄に連れて行かれ、そこでサトウキビが絞られるように押し潰されます。

Verse 17

यस्त्विह वै भूतानामीश्वरोपकल्पितवृत्तीनामविविक्तपरव्यथानां स्वयं पुरुषोपकल्पितवृत्तिर्विविक्तपरव्यथो व्यथामाचरति स परत्रान्धकूपे तदभिद्रोहेण निपतति तत्र हासौ तैर्जन्तुभि: पशुमृगपक्षिसरीसृपैर्मशकयूकामत्कुणमक्षिकादिभिर्ये के चाभिद्रुग्धास्तै: सर्वतोऽभिद्रुह्यमाणस्तमसि विहतनिद्रानिर्वृतिरलब्धावस्थान: परिक्रामति यथा कुशरीरे जीव: ॥ १७ ॥

知識を持ちながら無益な生き物を殺す人間は、アンダクーパ地獄に落ち、そこで鳥や獣、昆虫たちに四方八方から襲われ、眠ることもできません。

Verse 18

यस्त्विह वा असंविभज्याश्नाति यत्किञ्चनोपनतमनिर्मितपञ्चयज्ञो वायससंस्तुत: स परत्र कृमिभोजने नरकाधमे निपतति तत्र शतसहस्रयोजने कृमिकुण्डे कृमिभूत: स्वयं कृमिभिरेव भक्ष्यमाण: कृमिभोजनो यावत्तदप्रत्ताप्रहूतादोऽनिर्वेशमात्मानं यातयते ॥ १८ ॥

客人に分け与えずに食事をする人はカラス同然です。死後、その者はクリミボージャナ地獄に落ち、虫となって他の虫を共食いすることになります。

Verse 19

यस्त्विह वै स्तेयेन बलाद्वा हिरण्यरत्नादीनि ब्राह्मणस्य वापहरत्यन्यस्य वानापदि पुरुषस्तममुत्र राजन् यमपुरुषा अयस्मयैरग्निपिण्डै: सन्दंशैस्त्वचि निष्कुषन्ति ॥ १९ ॥

王よ、緊急時でもないのにバラモンや他人の黄金を奪う者は、サンダムシャ地獄に落ちます。そこで彼は真っ赤に焼けた鉄のやっとこで皮膚を引き裂かれます。

Verse 20

यस्त्विह वा अगम्यां स्त्रियमगम्यं वा पुरुषं योषिदभिगच्छति तावमुत्र कशया ताडयन्तस्तिग्मया सूर्म्या लोहमय्या पुरुषमालिङ्गयन्ति स्त्रियं च पुरुषरूपया सूर्म्या ॥ २० ॥

不義の性交に耽る男女はタプタスールミ地獄で罰せられます。男は真っ赤に焼けた鉄の女像を、女は鉄の男像を抱きしめるよう強制されます。

Verse 21

यस्त्विह वै सर्वाभिगमस्तममुत्र निरये वर्तमानं वज्रकण्टकशाल्मलीमारोप्य निष्कर्षन्ति ॥ २१ ॥

見境なく性行為に耽る者は、死後ヴァジュラカンタカ・シャールマリーという地獄に連れて行かれます。そこでヤマラージャの使者たちは、雷のように鋭い棘のある木に罪人を吊るし、力ずくで引きずり下ろして、その体を激しく引き裂きます。

Verse 22

ये त्विह वै राजन्या राजपुरुषा वा अपाखण्डा धर्मसेतून् भिन्दन्ति ते सम्परेत्य वैतरण्यां निपतन्ति भिन्नमर्यादास्तस्यां निरयपरिखाभूतायां नद्यां यादोगणैरितस्ततो भक्ष्यमाणा आत्मना न वियुज्यमानाश्चासुभिरुह्यमाना: स्वाघेन कर्मपाकमनुस्मरन्तो विण्मूत्रपूयशोणितकेशनखास्थिमेदोमांसवसावाहिन्यामुपतप्यन्ते ॥ २२ ॥

王族や官吏のような責任ある立場にありながら宗教的義務を怠った者は、死後ヴァイタラニー河に落ちます。糞尿や膿、血で満ちたこの河で、猛烈な水棲動物に食われながら、罪人は自らの罪を思い出し、激しい苦痛を味わいます。

Verse 23

ये त्विह वै वृषलीपतयो नष्टशौचाचारनियमास्त्यक्तलज्जा: पशुचर्यां चरन्ति ते चापि प्रेत्य पूयविण्मूत्रश्लेष्ममलापूर्णार्णवे निपतन्ति तदेवातिबीभत्सितमश्नन्ति ॥ २३ ॥

動物のように不潔で自制心なく生きる恥知らずな者たちは、死後プーヨーダという地獄に落とされます。膿や糞尿、粘液で満ちたその海で、彼らはそれらのおぞましい汚物を食べることを強いられます。

Verse 24

ये त्विह वै श्वगर्दभपतयो ब्राह्मणादयो मृगयाविहारा अतीर्थे च मृगान्निघ्नन्ति तानपि सम्परेताँल्लक्ष्यभूतान् यमपुरुषा इषुभिर्विध्यन्ति ॥ २४ ॥

高い身分の者が犬やロバを使って無益に動物を狩り殺すなら、死後プラーナローダという地獄に送られます。そこでヤマラージャの助手たちは彼を標的にし、矢でその体を射抜きます。

Verse 25

ये त्विह वै दाम्भिका दम्भयज्ञेषु पशून् विशसन्ति तानमुष्मिँल्लोके वैशसे नरके पतितान्निरयपतयो यातयित्वा विशसन्ति ॥ २५ ॥

単なる物質的な名声のために動物を犠牲にする傲慢な者は、死後ヴィシャサナという地獄に送られます。そこでヤマラージャの助手たちは、彼に限りない苦痛を与えた後に殺します。

Verse 26

यस्त्विह वै सवर्णां भार्यां द्विजो रेत: पाययति काममोहितस्तं पापकृतममुत्र रेत:कुल्यायां पातयित्वा रेत: सम्पाययन्ति ॥ २६ ॥

再生族（バラモン、クシャトリヤ、ヴァイシャ）の愚かな者が、情欲のために妻に自分の精液を飲むよう強要した場合、死後、ラーラーバクシャと呼ばれる地獄に落ちる。そこで彼は精液の川に投げ込まれ、それを飲むことを強いられる。

Verse 27

ये त्विह वै दस्यवोऽग्निदा गरदा ग्रामान् सार्थान् वा विलुम्पन्ति राजानो राजभटा वा तांश्चापि हि परेत्य यमदूता वज्रदंष्ट्रा: श्वान: सप्तशतानि विंशतिश्च सरभसं खादन्ति ॥ २७ ॥

家に火を放ったり毒を盛ったりする略奪者や、商人を搾取する王族や役人は、死後サーラメーヤーダナという地獄に落ちる。そこでは、金剛石のように硬い牙を持つ720匹の犬が、ヤマラージャの命令により彼らを貪り食う。

Verse 28

यस्त्विह वा अनृतं वदति साक्ष्ये द्रव्यविनिमये दाने वा कथञ्चित्स वै प्रेत्य नरकेऽवीचिमत्यध:शिरा निरवकाशे योजनशतोच्छ्रायाद् गिरिमूर्ध्न: सम्पात्यते यत्र जलमिव स्थलमश्मपृष्ठमवभासते तदवीचिमत्तिलशो विशीर्यमाणशरीरो न म्रियमाण: पुनरारोपितो निपतति ॥ २८ ॥

偽証したり、商取引や寄付において嘘をつく者は、死後アヴィーチマット地獄の800マイルの高さの山から突き落とされる。岩盤に叩きつけられ体は粉々になるが、死ぬことはなく、絶え間なく苦しみ続ける。

Verse 29

यस्त्विह वै विप्रो राजन्यो वैश्यो वा सोमपीथस्तत्कलत्रं वा सुरां व्रतस्थोऽपि वा पिबति प्रमादतस्तेषां निरयं नीतानामुरसि पदाऽऽक्रम्यास्ये वह्निना द्रवमाणं कार्ष्णायसं निषिञ्चन्ति ॥ २९ ॥

酒を飲むバラモン、あるいはソーマ酒を飲むクシャトリヤやヴァイシャは、アヤハパーナ地獄に連れて行かれる。そこでヤマラージャの使者たちは彼らの胸の上に立ち、熱く溶けた鉄を口の中に注ぎ込む。

Verse 30

अथ च यस्त्विह वा आत्मसम्भावनेन स्वयमधमो जन्मतपोविद्याचारवर्णाश्रमवतो वरीयसो न बहु मन्येत स मृतक एव मृत्वा क्षारकर्दमे निरयेऽवाक्‌शिरा निपातितो दुरन्ता यातना ह्यश्नुते ॥ ३० ॥

生まれや苦行、学識において自分より優れた者に敬意を払わない傲慢で卑劣な者は、生きていても死人のようなものである。死後、彼はクシャーラカルダマ地獄に真っ逆さまに落とされ、そこで多大な苦痛を味わうことになる。

Verse 31

ये त्विह वै पुरुषा: पुरुषमेधेन यजन्ते याश्च स्त्रियो नृपशून्खादन्ति तांश्च ते पशव इव निहता यमसदने यातयन्तो रक्षोगणा: सौनिका इव स्वधितिनावदायासृक्‌पिबन्ति नृत्यन्ति च गायन्ति च हृष्यमाणा यथेह पुरुषादा: ॥ ३१ ॥

この世には、バイラヴァやバドラ・カーリーに人間を生贄として捧げ、その犠牲者の肉を食べる男女がいる。そのような犠牲を行う者は、死後ヤマラージャの住処へと連れて行かれ、そこで羅刹（ラークシャサ）の姿となった犠牲者たちが、鋭い剣で彼らを切り刻む。この世で人食い人種が犠牲者の血を飲み、歓喜して踊り歌ったように、今度は彼らの犠牲者が生贄を捧げた者の血を飲み、同じように祝うのである。

Verse 32

ये त्विह वा अनागसोऽरण्ये ग्रामे वा वैश्रम्भकैरुपसृतानुपविश्रम्भय्य जिजीविषून् शूलसूत्रादिषूपप्रोतान्क्रीडनकतया यातयन्ति तेऽपि च प्रेत्य यमयातनासु शूलादिषु प्रोतात्मान: क्षुत्तृड्भ्यां चाभिहता: कङ्कवटादिभिश्चेतस्ततस्तिग्मतुण्डैराहन्यमाना आत्मशमलं स्मरन्ति ॥ ३२ ॥

この世において、村や森で助けを求めてやってきた動物や鳥たちを保護し、安心させた後に、槍や糸で突き刺して玩具のように弄び、大きな苦痛を与える者たちがいる。死後、そのような者たちはヤマラージャの従者によってシューラプロータ（Śūlaprota）と呼ばれる地獄に連れて行かれ、そこで針のように鋭い槍で体を突き刺される。彼らは飢えと渇きに苦しみ、ハゲタカやサギのような鋭い嘴を持つ鳥たちが四方から襲いかかり、彼らの肉を引き裂く。拷問と苦しみの中で、彼らは過去に犯した罪深い行いを思い出すのである。

Verse 33

ये त्विह वै भूतान्युद्वेजयन्ति नरा उल्बणस्वभावा यथा दन्दशूकास्तेऽपि प्रेत्य नरके दन्दशूकाख्ये निपतन्ति यत्र नृप दन्दशूका: पञ्चमुखा: सप्तमुखा उपसृत्य ग्रसन्ति यथा बिलेशयान् ॥ ३३ ॥

この世において、嫉妬深い蛇のように常に怒り、他の生き物に苦痛を与える者たちは、死後ダンダシューカ（Dandaśūka）と呼ばれる地獄に落ちる。親愛なる王よ、この地獄には5つや7つの頭を持つ蛇がいる。蛇がネズミを食べるように、これらの蛇はそのような罪深い人々を貪り食うのである。

Verse 34

ये त्विह वा अन्धावटकुसूलगुहादिषु भूतानि निरुन्धन्ति तथामुत्र तेष्वेवोपवेश्य सगरेण वह्निना धूमेन निरुन्धन्ति ॥ ३४ ॥

この世において、他の生き物を暗い井戸や穀物倉、あるいは山の洞窟に閉じ込める者たちは、死後アヴァタ・ニローダナ（Avaṭa-nirodhana）と呼ばれる地獄に落とされる。そこで彼らは自ら暗い井戸に突き落とされ、有毒なガスや煙によって窒息し、甚だしい苦しみを味わうことになる。

Verse 35

यस्त्विह वा अतिथीनभ्यागतान् वा गृहपतिरसकृदुपगतमन्युर्दिधक्षुरिव पापेन चक्षुषा निरीक्षते तस्य चापि निरये पापद‍ृष्टेरक्षिणी वज्रतुण्डा गृध्रा: कङ्ककाकवटादय: प्रसह्योरु- बलादुत्पाटयन्ति ॥ ३५ ॥

客や訪問者を、まるで焼き尽くして灰にするかのような残酷な眼差しで迎える家長は、パルヤーヴァルタナ（Paryāvartana）と呼ばれる地獄に落とされる。そこで彼は、ハゲタカ、サギ、カラスなどの鋭い目をした鳥たちに睨みつけられ、それらの鳥が突然舞い降りてきて、凄まじい力で彼の目をえぐり取るのである。

Verse 36

यस्त्विह वा आढ्याभिमतिरहङ्कृतिस्तिर्यक्प्रेक्षण: सर्वतोऽभिविशङ्की अर्थव्ययनाशचिन्तया परिशुष्यमाणहृदयवदनो निर्वृतिमनवगतो ग्रह इवार्थमभिरक्षति स चापि प्रेत्य तदुत्पादनोत्कर्षणसंरक्षणशमलग्रह: सूचीमुखे नरके निपतति यत्र ह वित्तग्रहं पापपुरुषं धर्मराजपुरुषा वायका इव सर्वतोऽङ्गेषु सूत्रै: परिवयन्ति ॥ ३६ ॥

この世で財に驕り、「我こそ富める者、誰が比肩できよう」と慢心し、歪んだ眼で見て四方を疑い、財の費消や滅失を恐れて心も顔も乾ききり、鬼のごとく金を守り抱える者がいる。財を得、増し、守るために犯した罪のゆえに、死後その者は「スーチীমुख（針口）」という地獄に堕ち、閻魔王の使者たちは織工のように全身へ糸を通して縫い合わせ、責め苦を与える。

Verse 37

एवंविधा नरका यमालये सन्ति शतश: सहस्रशस्तेषु सर्वेषु च सर्व एवाधर्मवर्तिनो ये केचिदिहोदिता अनुदिताश्चावनिपते पर्यायेण विशन्ति तथैव धर्मानुवर्तिन इतरत्र इह तु पुनर्भवे त उभयशेषाभ्यां निविशन्ति ॥ ३७ ॥

閻魔王の領域には、このような地獄が幾百、幾千と存在する。ここで述べた者も述べなかった者も、非義（アダルマ）に生きる者は皆、その罪の度合いに応じて順次それらの地獄へ入る。義（ダルマ）に従う者はデーヴァの世界など他の星界へ赴くが、善悪いずれの果報も尽きれば、両者とも再び地上へ戻されて生を受ける。

Verse 38

निवृत्तिलक्षणमार्ग आदावेव व्याख्यात: । एतावानेवाण्डकोशो यश्चतुर्दशधा पुराणेषु विकल्पित उपगीयते यत्तद्भ‍गवतो नारायणस्य साक्षान्महापुरुषस्य स्थविष्ठं रूपमात्ममायागुणमयमनुवर्णितमाद‍ृत: पठति श‍ृणोति श्रावयति स उपगेयं भगवत: परमात्मनोऽग्राह्यमपि श्रद्धाभक्तिविशुद्धबुद्धिर्वेद ॥ ३८ ॥

解脱へ向かう離欲（ニヴリッティ）の道は、すでに冒頭で説き明かした。プラーナには、十四に区分された卵形の宇宙（アンダ・コーシャ）の広大な描写が讃えられるが、それは自性の幻力（アートマ・マーाया）とグナによって成る、大神人なる主ナーラーヤナの粗大な外身、すなわちヴィラート・ルーパである。これを深い信（シュラッダー）をもって読み、聞き、またバガヴァタ・ダルマ弘布のために人に語る者は、信とバクティ、清らかな बुद्धि が次第に増し、捉え難い至上真理であるパラマートマンへの覚知へと徐々に至る。

Verse 39

श्रुत्वा स्थूलं तथा सूक्ष्मं रूपं भगवतो यति: । स्थूले निर्जितमात्मानं शनै: सूक्ष्मं धिया नयेदिति ॥ ३९ ॥

主の粗大なる形相と微妙なる形相とを聞き終えたなら、解脱を求めるヤティは、まずヴィラート・ルーパを念じて心を制し、次いで智慧によって徐々に微妙な霊的形相へと心を導くべきである。かくして心は三昧に定まり、バクティの奉仕によって主のサच्चिदानन्दの御身（sac-cid-ānanda-vigraha）を体得する。

Verse 40

भूद्वीपवर्षसरिदद्रिनभ:समुद्र- पातालदिङ्‌नरकभागणलोकसंस्था । गीता मया तव नृपाद्भ‍ुतमीश्वरस्य स्थूलं वपु: सकलजीवनिकायधाम ॥ ४० ॥ तस्मात् सङ्कीर्तनं विष्णोर्जगन्मङ्गलमंहसाम् । महतामपि कौरव्य विद्ध्यैकान्तिकनिष्कृतम् ॥ ३१ ॥

王よ、私は地上界と他の諸世界、その諸地域、河川と山岳、天空、海洋、下界、方位、地獄界、そして星々を汝に説き示した。これらすべては、万有の生命が依りかかるところの、主の驚嘆すべき粗大なる巨身――ヴィラート・ヴァプ（virāṭ-vapu）の広がりである。