Adhyaya 50

Verse 1

श्रीशुक उवाच अस्ति: प्राप्तिश्च कंसस्य महिष्यौ भरतर्षभ । मृते भर्तरि दु:खार्ते ईयतु: स्म पितुर्गृहान् ॥ १ ॥

シュカデーヴァ・ゴースヴァーミーは言った。カンサが討たれると、勇なるバラタの末裔よ、彼の二人の妃アスティとプラープティは、夫の死に嘆き悲しみ、父の家へ赴いた。

Verse 2

पित्रे मगधराजाय जरासन्धाय दु:खिते । वेदयां चक्रतु: सर्वमात्मवैधव्यकारणम् ॥ २ ॥

悲嘆に沈む二人の妃は、父であるマガダ国王ジャラーサンダに、自分たちが未亡人となった一切の事情を余すところなく告げた。

Verse 3

स तदप्रियमाकर्ण्य शोकामर्षयुतो नृप । अयादवीं महीं कर्तुं चक्रे परममुद्यमम् ॥ ३ ॥

王よ、その忌まわしい知らせを聞いたマガダ王ジャラーサンダは、悲嘆と憤怒に満ち、ヤードゥ族を大地から一掃せんと最大の企てを起こした。

Verse 4

अक्षौहिणीभिर्विंशत्या तिसृभिश्चापि संवृत: । यदुराजधानीं मथुरां न्यरुधत् सर्वतोदिशम् ॥ ४ ॥

二十三のアクシャウヒニー軍を率い、彼はヤドゥ族の都マトゥラーを四方から包囲した。

Verse 5

निरीक्ष्य तद्ब‍लं कृष्ण उद्वेलमिव सागरम् । स्वपुरं तेन संरुद्धं स्वजनं च भयाकुलम् ॥ ५ ॥ चिन्तयामास भगवान् हरि: कारणमानुष: । तद्देशकालानुगुणं स्वावतारप्रयोजनम् ॥ ६ ॥

岸を越えてあふれる大海のごとき軍勢を見、都が包囲され民が恐怖に震えるのを見ても、世界の根本原因でありながら人間のリーラーを演じて降臨された主ハリ、シュリー・クリシュナは、時と所とこの化身の目的にかなう方策を思案された。

Verse 6

निरीक्ष्य तद्ब‍लं कृष्ण उद्वेलमिव सागरम् । स्वपुरं तेन संरुद्धं स्वजनं च भयाकुलम् ॥ ५ ॥ चिन्तयामास भगवान् हरि: कारणमानुष: । तद्देशकालानुगुणं स्वावतारप्रयोजनम् ॥ ६ ॥

岸を越えてあふれる大海のごとき軍勢を見、都が包囲され民が恐怖に震えるのを見ても、世界の根本原因でありながら人間のリーラーを演じて降臨された主ハリ、シュリー・クリシュナは、時と所とこの化身の目的にかなう方策を思案された。

Verse 7

हनिष्यामि बलं ह्येतद्भ‍ुवि भारं समाहितम् । मागधेन समानीतं वश्यानां सर्वभूभुजाम् ॥ ७ ॥ अक्षौहिणीभि: सङ्ख्यातं भटाश्वरथकुञ्जरै: । मागधस्तु न हन्तव्यो भूय: कर्ता बलोद्यमम् ॥ ८ ॥

【主は思われた】この軍勢は大地の重荷である。マガダ王は従属する諸王を従えてここに集めた。歩兵・馬・戦車・象から成るアクシャウヒニーの大軍を、わたしは滅ぼそう。だがジャラーサンダ自身は殺すべきではない。後に必ずまた軍を集めるからである。

Verse 8

हनिष्यामि बलं ह्येतद्भ‍ुवि भारं समाहितम् । मागधेन समानीतं वश्यानां सर्वभूभुजाम् ॥ ७ ॥ अक्षौहिणीभि: सङ्ख्यातं भटाश्वरथकुञ्जरै: । मागधस्तु न हन्तव्यो भूय: कर्ता बलोद्यमम् ॥ ८ ॥

[至上主は思念された。] この軍勢は大地の重荷である。マガダ国王ジャラーサンダが従属する諸王から集め、歩兵・馬・戦車・象より成るアクシャウヒニーの大軍をここに結集させたのを、わたしは滅ぼそう。だがジャラーサンダ自身は殺すべきではない。後に必ずまた軍を集めるからである。

Verse 9

एतदर्थोऽवतारोऽयं भूभारहरणाय मे । संरक्षणाय साधूनां कृतोऽन्येषां वधाय च ॥ ९ ॥

これこそが、わたしの今の降誕の目的である――大地の重荷を取り除き、聖なる者を守り、不義の者を滅するためだ。

Verse 10

अन्योऽपि धर्मरक्षायै देह: संभ्रियते मया । विरामायाप्यधर्मस्य काले प्रभवत: क्व‍‍चित् ॥ १० ॥

法（ダルマ）を守るため、わたしは他の身も取る。時の流れの中で不法が栄えるとき、わたしはそれを止めるために現れる。

Verse 11

एवं ध्यायति गोविन्द आकाशात् सूर्यवर्चसौ । रथावुपस्थितौ सद्य: ससूतौ सपरिच्छदौ ॥ ११ ॥

ゴーヴィンダがそのように思案していると、太陽のように輝く二台の戦車が、御者と装備を備えて、たちまち天空から降りて来た。

Verse 12

आयुधानि च दिव्यानि पुराणानि यद‍ृच्छया । द‍ृष्ट्वा तानि हृषीकेश: सङ्कर्षणमथाब्रवीत् ॥ १२ ॥

また、主の永遠なる神聖な武器も自ずと現れた。それを見て、感官の主フリシーケーシャたるシュリー・クリシュナは、サンカルシャナ（バララーマ）に語りかけた。

Verse 13

पश्यार्य व्यसनं प्राप्तं यदूनां त्वावतां प्रभो । एष ते रथ आयातो दयितान्यायुधानि च ॥ १३ ॥ एतदर्थं हि नौ जन्म साधूनामीश शर्मकृत् । त्रयोविंशत्यनीकाख्यं भूमेर्भारमपाकुरु ॥ १४ ॥

尊き兄バララーマよ、あなたに依り頼むヤドゥ族に降りかかったこの危難をご覧ください。主よ、あなたの御車と愛用の武器もすでに御前に来ています。イーシュヴァラよ、われらの降誕は聖なる帰依者を安んずるため—ゆえに今、この二十三軍の重荷を大地から取り除いてください。

Verse 14

पश्यार्य व्यसनं प्राप्तं यदूनां त्वावतां प्रभो । एष ते रथ आयातो दयितान्यायुधानि च ॥ १३ ॥ एतदर्थं हि नौ जन्म साधूनामीश शर्मकृत् । त्रयोविंशत्यनीकाख्यं भूमेर्भारमपाकुरु ॥ १४ ॥

尊き兄バララーマよ、あなたに依り頼むヤドゥ族に降りかかったこの危難をご覧ください。主よ、あなたの御車と愛用の武器もすでに御前に来ています。イーシュヴァラよ、われらの降誕は聖なる帰依者を安んずるため—ゆえに今、この二十三軍の重荷を大地から取り除いてください。

Verse 15

एवं सम्मन्‍त्र्य दाशार्हौ दंशितौ रथिनौ पुरात् । निर्जग्मतु: स्वायुधाढ्यौ बलेनाल्पीयसा वृतौ ॥ १५ ॥

こうして相談を終えると、ダーシャールハの二柱—シュリー・クリシュナとバララーマ—は鎧をまとい、輝く武器を携えて戦車に乗り、都を出られた。従う兵はごくわずかであった。

Verse 16

शङ्खं दध्मौ विनिर्गत्य हरिर्दारुकसारथि: । ततोऽभूत् परसैन्यानां हृदि वित्रासवेपथु: ॥ १६ ॥

都を出ると、ダールカを御者としてハリは法螺貝を吹き鳴らされた。すると敵軍の胸には恐怖の震えが走った。

Verse 17

तावाह मागधो वीक्ष्य हे कृष्ण पुरुषाधम । न त्वया योद्धुमिच्छामि बालेनैकेन लज्जया । गुप्तेन हि त्वया मन्द न योत्स्ये याहि बन्धुहन् ॥ १७ ॥

マガダ王ジャラーサンダは二柱を見て言った。「おおクリシュナ、人のうち最も卑しき者よ！ たった一人の子供と一騎打ちするのは恥だ。ゆえにお前と一人で戦う気はない。愚か者め、隠れてばかりいる親族殺しよ、去れ—私はお前とは戦わぬ。」

Verse 18

तव राम यदि श्रद्धा युध्यस्व धैर्यमुद्वह । हित्वा वा मच्छरैश्छिन्नं देहं स्वर्याहि मां जहि ॥ १८ ॥

ラーマよ、もし自信があるなら勇気を奮い起こして我と戦え。我が矢に裂かれた身を捨てて天界に至るか、あるいは我を討て。

Verse 19

श्रीभगवानुवाच न वै शूरा विकत्थन्ते दर्शयन्त्येव पौरुषम् । न गृह्णीमो वचो राजन्नातुरस्य मुमूर्षत: ॥ १९ ॥

至上主は言われた。「真の勇者は口先で誇らず、行いによって武勇を示す。王よ、焦燥して死を望む者の言葉を我らは重んじない。」

Verse 20

श्रीशुक उवाच जरासुतस्तावभिसृत्य माधवौ महाबलौघेन बलीयसावृणोत् । ससैन्ययानध्वजवाजिसारथी सूर्यानलौ वायुरिवाभ्ररेणुभि: ॥ २० ॥

シュカデーヴァ・ゴースヴァーミーは語った。ジャラーの子は大軍勢を率いてマドゥの末裔である二柱に迫り、彼らの兵、戦車、旗、馬、御者もろとも、より強大な力で包囲した。風が雲で太陽を、塵で火を覆うように、彼は彼らを覆い尽くした。

Verse 21

सुपर्णतालध्वजचिह्नितौ रथा- वलक्षयन्त्यो हरिरामयोर्मृधे । स्‍त्रिय: पुराट्टालकहर्म्यगोपुरं समाश्रिता: सम्मुमुहु: शुचार्दिता: ॥ २१ ॥

女たちは都の見張り櫓や宮殿、高い城門に立っていた。ガルダと椰子の紋を掲げた旗で見分けられるクリシュナとバララーマの戦車がもはや見えなくなると、悲嘆に打たれて気を失った。

Verse 22

हरि: परानीकपयोमुचां मुहु: शिलीमुखात्युल्बणवर्षपीडितम् । स्वसैन्यमालोक्य सुरासुरार्चितं व्यस्फूर्जयच्छार्ङ्गशरासनोत्तमम् ॥ २२ ॥

敵軍が雲のように集まり、荒々しく絶え間ない矢の雨で自軍が苦しめられているのを見て、神々と阿修羅に崇められる主ハリは、至高の弓シャールンガを力強く鳴り響かせた。

Verse 23

गृह्णन् निशङ्गादथ सन्दधच्छरान् विकृष्य मुञ्चन् शितबाणपूगान् । निघ्नन् रथान् कुञ्जरवाजिपत्तीन् निरन्तरं यद्वदलातचक्रम् ॥ २३ ॥

主シュリー・クリシュナは矢筒から矢を取り、弓に番え、弦を引き絞って、鋭い矢の雨を絶え間なく放たれた。それは敵の戦車・象・馬・歩兵を打ち倒し、主の矢放ちは燃えさかる火の輪のように見えた。

Verse 24

निर्भिन्नकुम्भा: करिणो निपेतु- रनेकशोऽश्वा: शरवृक्णकन्धरा: । रथा हताश्वध्वजसूतनायका: पदायतश्छिन्नभुजोरुकन्धरा: ॥ २४ ॥

額が裂けた象は地に倒れ、矢で首を断たれた騎馬の馬は次々と落ちた。馬・旗・御者・主将もろとも戦車は砕け、歩兵もまた腕や腿や肩を断たれて崩れ落ちた。

Verse 25

सञ्छिद्यमानद्विपदेभवाजिना- मङ्गप्रसूता: शतशोऽसृगापगा: । भुजाहय: पूरुषशीर्षकच्छपा हतद्विपद्वीपहयग्रहाकुला: ॥ २५ ॥ करोरुमीना नरकेशशैवला धनुस्तरङ्गायुधगुल्मसङ्कुला: । अच्छूरिकावर्तभयानका महा- मणिप्रवेकाभरणाश्मशर्करा: ॥ २६ ॥ प्रवर्तिता भीरुभयावहा मृधे मनस्विनां हर्षकरी: परस्परम् । विनिघ्नतारीन् मुषलेन दुर्मदान् सङ्कर्षणेनापरिमेयतेजसा ॥ २७ ॥ बलं तदङ्गार्णवदुर्गभैरवं दुरन्तपारं मगधेन्द्रपालितम् । क्षयं प्रणीतं वसुदेवपुत्रयो- र्विक्रीडितं तज्जगदीशयो: परम् ॥ २८ ॥

戦場では、人・象・馬が切り刻まれ、その四肢から血の川が幾百も流れ出た。その血流の中で、腕は蛇のように、首級は亀のように、死んだ象は島のように、死んだ馬は鰐のように見えた。手や腿は魚のようで、髪は水草のよう、弓は波のよう、さまざまな武器は茂みのように満ち、血の流れはそれらで騒めいていた。

Verse 26

सञ्छिद्यमानद्विपदेभवाजिना- मङ्गप्रसूता: शतशोऽसृगापगा: । भुजाहय: पूरुषशीर्षकच्छपा हतद्विपद्वीपहयग्रहाकुला: ॥ २५ ॥ करोरुमीना नरकेशशैवला धनुस्तरङ्गायुधगुल्मसङ्कुला: । अच्छूरिकावर्तभयानका महा- मणिप्रवेकाभरणाश्मशर्करा: ॥ २६ ॥ प्रवर्तिता भीरुभयावहा मृधे मनस्विनां हर्षकरी: परस्परम् । विनिघ्नतारीन् मुषलेन दुर्मदान् सङ्कर्षणेनापरिमेयतेजसा ॥ २७ ॥ बलं तदङ्गार्णवदुर्गभैरवं दुरन्तपारं मगधेन्द्रपालितम् । क्षयं प्रणीतं वसुदेवपुत्रयो- र्विक्रीडितं तज्जगदीशयो: परम् ॥ २८ ॥

その血の川では、手や腿は魚のように、髪は水草のように、弓は波のように、武器は茂みのように密集していた。短剣は恐ろしい渦のようで、大きな宝珠や装身具は石や小石のように散らばり、血潮の流れは四方に広がった。

Verse 27

सञ्छिद्यमानद्विपदेभवाजिना- मङ्गप्रसूता: शतशोऽसृगापगा: । भुजाहय: पूरुषशीर्षकच्छपा हतद्विपद्वीपहयग्रहाकुला: ॥ २५ ॥ करोरुमीना नरकेशशैवला धनुस्तरङ्गायुधगुल्मसङ्कुला: । अच्छूरिकावर्तभयानका महा- मणिप्रवेकाभरणाश्मशर्करा: ॥ २६ ॥ प्रवर्तिता भीरुभयावहा मृधे मनस्विनां हर्षकरी: परस्परम् । विनिघ्नतारीन् मुषलेन दुर्मदान् सङ्कर्षणेनापरिमेयतेजसा ॥ २७ ॥ बलं तदङ्गार्णवदुर्गभैरवं दुरन्तपारं मगधेन्द्रपालितम् । क्षयं प्रणीतं वसुदेवपुत्रयो- र्विक्रीडितं तज्जगदीशयो: परम् ॥ २८ ॥

この血の流れは戦場で臆病者には恐怖であったが、勇者たちには互いを奮い立たせる歓喜となった。そこで無量の威光をもつシュリー・サンカルシャナは、渡ろうとする驕慢な敵をムシャラ（棍棒）で打ち砕いて倒した。

Verse 28

सञ्छिद्यमानद्विपदेभवाजिना- मङ्गप्रसूता: शतशोऽसृगापगा: । भुजाहय: पूरुषशीर्षकच्छपा हतद्विपद्वीपहयग्रहाकुला: ॥ २५ ॥ करोरुमीना नरकेशशैवला धनुस्तरङ्गायुधगुल्मसङ्कुला: । अच्छूरिकावर्तभयानका महा- मणिप्रवेकाभरणाश्मशर्करा: ॥ २६ ॥ प्रवर्तिता भीरुभयावहा मृधे मनस्विनां हर्षकरी: परस्परम् । विनिघ्नतारीन् मुषलेन दुर्मदान् सङ्कर्षणेनापरिमेयतेजसा ॥ २७ ॥ बलं तदङ्गार्णवदुर्गभैरवं दुरन्तपारं मगधेन्द्रपालितम् । क्षयं प्रणीतं वसुदेवपुत्रयो- र्विक्रीडितं तज्जगदीशयो: परम् ॥ २८ ॥

戦場では、切り刻まれた人間、象、馬の手足から何百もの血の川が流れた。これらの川の中で、腕は蛇のように、人の頭は亀のように、死んだ象は島のように、死んだ馬はワニのように見えた。これらはすべて、宇宙の主たちの神聖な遊戯（リーラー）であった。

Verse 29

स्थित्युद्भ‍वान्तं भुवनत्रयस्य य: समीहितेऽनन्तगुण: स्वलीलया । न तस्य चित्रं परपक्षनिग्रह- स्तथापि मर्त्यानुविधस्य वर्ण्यते ॥ २९ ॥

三千世界の創造、維持、破壊を司り、無限の霊的資質を持つ彼にとって、敵対勢力を制圧することは驚くべきことではない。それでも、主が人間のように振る舞いながらそうするとき、賢者たちはその行いを称賛する。

Verse 30

जग्राह विरथं रामो जरासन्धं महाबलम् । हतानीकावशिष्टासुं सिंह: सिंहमिवौजसा ॥ ३० ॥

戦車を失い、兵士全員が死んだジャラーサンダは、ただ息をしているだけだった。その時、主バララーマは、ライオンが別のライオンを捕らえるように、その強力な戦士を力ずくで捕らえた。

Verse 31

बध्यमानं हतारातिं पाशैर्वारुणमानुषै: । वारयामास गोविन्दस्तेन कार्यचिकीर्षया ॥ ३१ ॥

ヴァルナの神聖な縄やその他の人間の縄を使って、バララーマは多くの敵を殺したジャラーサンダを縛り始めた。しかし、主ゴーヴィンダにはジャラーサンダを通じて果たすべき目的があったため、バララーマに止めるように頼んだ。

Verse 32

स मुक्तो लोकनाथाभ्यां व्रीडितो वीरसम्मत: । तपसे कृतसङ्कल्पो वारित: पथि राजभि: ॥ ३२ ॥ वाक्यै: पवित्रार्थपदैर्नयनै: प्राकृतैरपि । स्वकर्मबन्धप्राप्तोऽयं यदुभिस्ते पराभव: ॥ ३३ ॥

戦士たちから大いに尊敬されていたジャラーサンダは、宇宙の二人の主によって解放された後、恥じ入り、苦行を行うことを決意した。しかし、道中で数人の王たちが、霊的な知恵と世俗的な議論の両方を用いて、彼に自己否定の考えを捨てるよう説得した。彼らは言った。「ヤドゥ族によるあなたの敗北は、単にあなたの過去のカルマ（業）の避けられない反応に過ぎないのです。」

Verse 33

स मुक्तो लोकनाथाभ्यां व्रीडितो वीरसम्मत: । तपसे कृतसङ्कल्पो वारित: पथि राजभि: ॥ ३२ ॥ वाक्यै: पवित्रार्थपदैर्नयनै: प्राकृतैरपि । स्वकर्मबन्धप्राप्तोऽयं यदुभिस्ते पराभव: ॥ ३३ ॥

宇宙の二人の主によって解放された、武人に尊ばれるジャラーサンダは恥じ入り、苦行に入ろうと決意した。だが道中、諸王は霊的な知恵と世俗の理をもって彼を諫め、「ヤドゥ族に敗れたのは、過去のカルマの束縛がもたらす避けがたい報いにすぎぬ」と告げた。

Verse 34

हतेषु सर्वानीकेषु नृपो बार्हद्रथस्तदा । उपेक्षितो भगवता मगधान् दुर्मना ययौ ॥ ३४ ॥

全軍が討たれ、バガヴァーンに顧みられなかったため、ブリハドラタの子ジャラーサンダ王は悲嘆のうちにマガダ国へ帰っていった。

Verse 35

मुकुन्दोऽप्यक्षतबलो निस्तीर्णारिबलार्णव: । विकीर्यमाण: कुसुमैस्‍त्रीदशैरनुमोदित: ॥ ३५ ॥ माथुरैरुपसङ्गम्य विज्वरैर्मुदितात्मभि: । उपगीयमानविजय: सूतमागधवन्दिभि: ॥ ३६ ॥

ムクンダなる主は、自軍を損なうことなく、敵軍という大海を渡り切られた。天界の住人は花を降らせて祝福した。マトゥラーの人々は不安の熱から解き放たれ、喜びに満ちて迎えに出、スータやマーガダ、讃歌の者たちが主の勝利を歌い上げた。

Verse 36

मुकुन्दोऽप्यक्षतबलो निस्तीर्णारिबलार्णव: । विकीर्यमाण: कुसुमैस्‍त्रीदशैरनुमोदित: ॥ ३५ ॥ माथुरैरुपसङ्गम्य विज्वरैर्मुदितात्मभि: । उपगीयमानविजय: सूतमागधवन्दिभि: ॥ ३६ ॥

ムクンダなる主は、自軍を損なうことなく、敵軍という大海を渡り切られた。天界の住人は花を降らせて祝福した。マトゥラーの人々は不安の熱から解き放たれ、喜びに満ちて迎えに出、スータやマーガダ、讃歌の者たちが主の勝利を歌い上げた。

Verse 37

शङ्खदुन्दुभयो नेदुर्भेरीतूर्याण्यनेकश: । वीणावेणुमृदङ्गानि पुरं प्रविशति प्रभौ ॥ ३७ ॥ सिक्तमार्गां हृष्टजनां पताकाभिरभ्यलङ्कृताम् । निर्घुष्टां ब्रह्मघोषेण कौतुकाबद्धतोरणाम् ॥ ३८ ॥

主が都に入られると、法螺貝と太鼓が鳴り響き、数多の鼓・角笛・ヴィーナー・笛・ムリダンガが合奏した。大路は水で清められ、人々は歓喜し、旗幡が翻り、門には祝祭の飾りが結ばれ、都はヴェーダ讃歌の唱和で轟いた。

Verse 38

शङ्खदुन्दुभयो नेदुर्भेरीतूर्याण्यनेकश: । वीणावेणुमृदङ्गानि पुरं प्रविशति प्रभौ ॥ ३७ ॥ सिक्तमार्गां हृष्टजनां पताकाभिरभ्यलङ्कृताम् । निर्घुष्टां ब्रह्मघोषेण कौतुकाबद्धतोरणाम् ॥ ३८ ॥

主が御自らの都に入城されると、法螺貝とドゥンドゥビーの太鼓が鳴り響き、ベーリーとトゥーリヤ、数多の鼓、ヴィーナ、笛、ムリダンガが一斉に奏でられた。大路には水が撒かれ、旗幟が至る所に翻り、門は祝祭のトーラナで飾られた。人々は歓喜し、都はヴェーダ讃歌のブラフマ・ゴーシャの唱和で轟いた。

Verse 39

निचीयमानो नारीभिर्माल्यदध्यक्षताङ्कुरै: । निरीक्ष्यमाण: सस्‍नेहं प्रीत्युत्कलितलोचनै: ॥ ३९ ॥

都の女たちは、愛情をこめて主を見つめ、恋慕に潤んで大きく見開いた眼で、花輪、ヨーグルト、アクシャタの米、炒り米、そして新芽を主の上に撒きかけた。

Verse 40

आयोधनगतं वित्तमनन्तं वीरभूषणम् । यदुराजाय तत् सर्वमाहृतं प्रादिशत्प्रभु: ॥ ४० ॥

それから主クリシュナは、戦場に落ちていた財宝、すなわち戦死した勇士たちの数知れぬ装身具をすべて集め、ヤドゥ王に献上された。

Verse 41

एवं सप्तदशकृत्वस्तावत्यक्षौहिणीबल: । युयुधे मागधो राजा यदुभि: कृष्णपालितै: ॥ ४१ ॥

このようにしてマガダ国王は十七度も同じ形で敗れた。それでも彼は、自らのアクシャウヒニー軍団を率い、シュリー・クリシュナに守られるヤドゥ族の軍勢に挑み続けた。

Verse 42

अक्षिण्वंस्तद्ब‍लं सर्वं वृष्णय: कृष्णतेजसा । हतेषु स्वेष्वनीकेषु त्यक्तोऽगादरिभिर्नृप: ॥ ४२ ॥

主クリシュナの威光によって、ヴリシュニ族はジャラーサンダの軍勢を必ず滅ぼした。彼の兵がすべて討たれると、敵に放たれたその王は、またしても去って行った。

Verse 43

अष्टादशमसङ्ग्राम आगामिनि तदन्तरा । नारदप्रेषितो वीरो यवन: प्रत्यद‍ृश्यत ॥ ४३ ॥

第十八の戦いがまさに起ころうとするその合間に、ナーラダに遣わされた勇士、ヤヴァナのカーラヤヴァナが戦場に現れた。

Verse 44

रुरोध मथुरामेत्य तिसृभिर्म्‍लेच्छकोटिभि: । नृलोके चाप्रतिद्वन्द्वो वृष्णीन्श्रुत्वात्मसम्मितान् ॥ ४४ ॥

彼はマトゥラーに到着すると、三千万のムレッチャ兵で都を包囲した。人間界で彼に匹敵する敵はなかったが、ヴリシュニ族が自分に等しいと聞いていた。

Verse 45

तं द‍ृष्ट्वाचिन्तयत् कृष्ण: सङ्कर्षणसहायवान् । अहो यदूनां वृजिनं प्राप्तं ह्युभयतो महत् ॥ ४५ ॥

彼を見た主クリシュナは、サンカルシャナを伴い思案して言った。「ああ、ヤドゥ族に今、両方から大いなる危難が迫っている。」

Verse 46

यवनोऽयं निरुन्धेऽस्मानद्य तावन्महाबल: । मागधोऽप्यद्य वा श्वो वा परश्वो वागमिष्यति ॥ ४६ ॥

この強大なヤヴァナはすでに今日われらを包囲している。さらにマガダの王も、今日でなくとも明日か明後日には必ずここへ来る。

Verse 47

आवयो: युध्यतोरस्य यद्यागन्ता जरासुत: । बन्धून् हनिष्यत्यथवा नेष्यते स्वपुरं बली ॥ ४७ ॥

もし我ら二人がカーラヤヴァナと戦っている最中に、強大なジャラーサンダが来れば、彼は我らの親族を殺すか、あるいは自らの都へ連れ去るであろう。

Verse 48

तस्मादद्य विधास्यामो दुर्गं द्विपददुर्गमम् । तत्र ज्ञातीन् समाधाय यवनं घातयामहे ॥ ४८ ॥

ゆえに今日ただちに、人の力では破れぬ堅固な城塞を築こう。そこに一族を住まわせ、その後にヤヴァナの王を討つ。

Verse 49

इति सम्मन्‍त्र्य भगवान् दुर्गं द्वादशयोजनम् । अन्त:समुद्रे नगरं कृत्‍स्‍नाद्भ‍ुतमचीकरत् ॥ ४९ ॥

このようにバララーマと相談して、至上主は海中に周囲十二ヨージャナの城塞を築かせ、その内にあらゆる妙なるものを備えた都を造らせた。

Verse 50

द‍ृश्यते यत्र हि त्वाष्ट्रं विज्ञानं शिल्पनैपुणम् । रथ्याचत्वरवीथीभिर्यथावास्तु विनिर्मितम् ॥ ५० ॥ सुरद्रुमलतोद्यानविचित्रोपवनान्वितम् । हेमश‍ृङ्गैर्दिविस्पृग्भि: स्फटिकाट्टालगोपुरै: ॥ ५१ ॥ राजतारकुटै: कोष्ठैर्हेमकुम्भैरलङ्कृतै: । रत्नकूतैर्गृहैर्हेमैर्महामारकत स्थलै: ॥ ५२ ॥ वास्तोष्पतीनां च गृहैर्वल्ल‍भीभिश्च निर्मितम् । चातुर्वर्ण्यजनाकीर्णं यदुदेवगृहोल्ल‍सत् ॥ ५३ ॥

その都の造営には、ヴィシュヴァカルマンの完き知と建築の妙技が明らかであった。広い大路、広場、商いの道はヴァーストゥの法に従って整えられ、天界の樹木と蔓に満ちた園と美しい庭苑が彩った。門楼の塔は天に届く金の頂を戴き、上層は澄んだ水晶で作られていた。黄金に覆われた家々は正面に金の壺を飾り、屋根は宝石の峰を成し、床には大いなる緑玉が嵌め込まれていた。傍らには銀と真鍮で築かれた宝蔵・倉庫・名馬の厩が並び、各家には見張りの楼と家神の祠があった。四姓の民で満ちたその都は、ヤドゥ族の主シュリー・クリシュナの宮殿によってとりわけ輝いていた。

Verse 51

द‍ृश्यते यत्र हि त्वाष्ट्रं विज्ञानं शिल्पनैपुणम् । रथ्याचत्वरवीथीभिर्यथावास्तु विनिर्मितम् ॥ ५० ॥ सुरद्रुमलतोद्यानविचित्रोपवनान्वितम् । हेमश‍ृङ्गैर्दिविस्पृग्भि: स्फटिकाट्टालगोपुरै: ॥ ५१ ॥ राजतारकुटै: कोष्ठैर्हेमकुम्भैरलङ्कृतै: । रत्नकूतैर्गृहैर्हेमैर्महामारकत स्थलै: ॥ ५२ ॥ वास्तोष्पतीनां च गृहैर्वल्ल‍भीभिश्च निर्मितम् । चातुर्वर्ण्यजनाकीर्णं यदुदेवगृहोल्ल‍सत् ॥ ५३ ॥

その都の造営には、ヴィシュヴァカルマンの完き知と建築の妙技が明らかであった。広い大路、広場、商いの道はヴァーストゥの法に従って整えられ、天界の樹木と蔓に満ちた園と美しい庭苑が彩った。門楼の塔は天に届く金の頂を戴き、上層は澄んだ水晶で作られていた。黄金に覆われた家々は正面に金の壺を飾り、屋根は宝石の峰を成し、床には大いなる緑玉が嵌め込まれていた。傍らには銀と真鍮で築かれた宝蔵・倉庫・名馬の厩が並び、各家には見張りの楼と家神の祠があった。四姓の民で満ちたその都は、ヤドゥ族の主シュリー・クリシュナの宮殿によってとりわけ輝いていた。

Verse 52

द‍ृश्यते यत्र हि त्वाष्ट्रं विज्ञानं शिल्पनैपुणम् । रथ्याचत्वरवीथीभिर्यथावास्तु विनिर्मितम् ॥ ५० ॥ सुरद्रुमलतोद्यानविचित्रोपवनान्वितम् । हेमश‍ृङ्गैर्दिविस्पृग्भि: स्फटिकाट्टालगोपुरै: ॥ ५१ ॥ राजतारकुटै: कोष्ठैर्हेमकुम्भैरलङ्कृतै: । रत्नकूतैर्गृहैर्हेमैर्महामारकत स्थलै: ॥ ५२ ॥ वास्तोष्पतीनां च गृहैर्वल्ल‍भीभिश्च निर्मितम् । चातुर्वर्ण्यजनाकीर्णं यदुदेवगृहोल्ल‍सत् ॥ ५३ ॥

その都の造営には、ヴィシュヴァカルマンの完き知と建築の妙技が明らかであった。広い大路、広場、商いの道はヴァーストゥの法に従って整えられ、天界の樹木と蔓に満ちた園と美しい庭苑が彩った。門楼の塔は天に届く金の頂を戴き、上層は澄んだ水晶で作られていた。黄金に覆われた家々は正面に金の壺を飾り、屋根は宝石の峰を成し、床には大いなる緑玉が嵌め込まれていた。傍らには銀と真鍮で築かれた宝蔵・倉庫・名馬の厩が並び、各家には見張りの楼と家神の祠があった。四姓の民で満ちたその都は、ヤドゥ族の主シュリー・クリシュナの宮殿によってとりわけ輝いていた。

Verse 53

द‍ृश्यते यत्र हि त्वाष्ट्रं विज्ञानं शिल्पनैपुणम् । रथ्याचत्वरवीथीभिर्यथावास्तु विनिर्मितम् ॥ ५० ॥ सुरद्रुमलतोद्यानविचित्रोपवनान्वितम् । हेमश‍ृङ्गैर्दिविस्पृग्भि: स्फटिकाट्टालगोपुरै: ॥ ५१ ॥ राजतारकुटै: कोष्ठैर्हेमकुम्भैरलङ्कृतै: । रत्नकूतैर्गृहैर्हेमैर्महामारकत स्थलै: ॥ ५२ ॥ वास्तोष्पतीनां च गृहैर्वल्ल‍भीभिश्च निर्मितम् । चातुर्वर्ण्यजनाकीर्णं यदुदेवगृहोल्ल‍सत् ॥ ५३ ॥

その都の造営には、ヴィシュヴァカルマンの完璧な学知と建築の妙技がありありと現れていた。広い大路、交差点、商いの道、広場はヴァーストゥの法に従ってゆったりと配され、天界の樹木と蔓に満ちた園苑が都を飾った。門楼の塔は天に届く黄金の尖頂を戴き、上層は澄みきった水晶で造られていた。黄金に覆われた邸宅は、前に金の壺を据え、屋根には宝石の頂を立て、床にはエメラルドが嵌め込まれていた。傍らには銀と真鍮で築かれた宝庫・倉庫・名馬の厩が並び、各家には見張り塔と家神の祠があった。四ヴァルナの民で満ちたその都は、とりわけヤドゥ族の主、聖なるクリシュナの宮殿によって一層輝いていた。

Verse 54

सुधर्मां पारिजातं च महेन्द्र: प्राहिणोद्धरे: । यत्र चावस्थितो मर्त्यो मर्त्यधर्मैर्न युज्यते ॥ ५४ ॥

大帝インドラは、シュリー・クリシュナにスダルマーの सभा殿とパーリジャータ樹を贈った。スダルマーの内に立つ者は、たとえ人間であっても死滅の法に縛られない。

Verse 55

श्यामैकवर्णान् वरुणो हयान् शुक्लान्मनोजवान् । अष्टौ निधिपति: कोशान् लोकपालो निजोदयान् ॥ ५५ ॥

ヴァルナは心のごとく速い馬を献じた。あるものは濃い青黒（シャーマ）、あるものは白であった。 देवたちの خز خز を司るクベーラは八つの秘宝を捧げ、諸世界の守護者たちもそれぞれ自らの栄華を献上した。

Verse 56

यद् यद् भगवता दत्तमाधिपत्यं स्वसिद्धये । सर्वं प्रत्यर्पयामासुर्हरौ भूमिगते नृप ॥ ५६ ॥

王よ、至上主ハリが地上に降臨されると、 देवたちは、かつて各自の職分を果たすために主から委ねられていた支配の力を、すべて主に返し奉った。

Verse 57

तत्र योगप्रभावेन नीत्वा सर्वजनं हरि: । प्रजापालेन रामेण कृष्ण: समनुमन्त्रित: । निर्जगाम पुरद्वारात् पद्ममाली निरायुध: ॥ ५७ ॥

そこでハリはヨーガの威力によって民衆すべてを新しい都へ移し、ついでマトゥラーを守るために残っていたバララーマと相談した。やがてクリシュナは蓮華の花輪を首にかけ、武器を持たずに城門から बाहर へ出て行った。