Adhyaya 10

Verse 1

श्रीशुक उवाच इति दानवदैतेया नाविन्दन्नमृतं नृप । युक्ता: कर्मणि यत्ताश्च वासुदेवपराङ्‌मुखा: ॥ १ ॥

シュカデーヴァは言った。「王よ、ダーナヴァとダイティヤは海の攪拌に全力で励んだが、至上主ヴァースデーヴァ（シュリー・クリシュナ）に背を向けていたため、甘露を得ることができなかった。」

Verse 2

साधयित्वामृतं राजन्पाययित्वा स्वकान्सुरान् । पश्यतां सर्वभूतानां ययौ गरुडवाहन: ॥ २ ॥

王よ、至上主は海の攪拌の事を成し遂げ、愛する帰依者である天神たちに甘露を飲ませたのち、万生の見守る中、ガルダに乗って自らの御座所へと去って行かれた。

Verse 3

सपत्नानां परामृद्धिं द‍ृष्ट्वा ते दितिनन्दना: । अमृष्यमाणा उत्पेतुर्देवान्प्रत्युद्यतायुधा: ॥ ३ ॥

敵である天神たちの勝利と大いなる繁栄を見て、ディティの子ら（ダイティヤ）は耐えがたく憤り、武器を掲げて天神へと進軍した。

Verse 4

तत: सुरगणा: सर्वे सुधया पीतयैधिता: । प्रतिसंयुयुधु: शस्त्रैर्नारायणपदाश्रया: ॥ ४ ॥

その後、甘露を飲んで力を得た神々は、常にナーラーヤナの蓮華の御足に帰依し、さまざまな武器をもってアスラに反撃した。

Verse 5

तत्र दैवासुरो नाम रण: परमदारुण: । रोधस्युदन्वतो राजंस्तुमुलो रोमहर्षण: ॥ ५ ॥

王よ、乳の海の岸辺で、神々とアスラの間にこの上なく凄惨な戦いが起こった。その激しさは、聞くだけで身の毛がよだつほどであった。

Verse 6

तत्रान्योन्यं सपत्नास्ते संरब्धमनसो रणे । समासाद्यासिभिर्बाणैर्निजघ्नुर्विविधायुधै: ॥ ६ ॥

その戦いで両軍は敵意に燃え、怒りに満ちた心で互いに突進し、剣や矢、さまざまな武器で打ち合った。

Verse 7

शङ्खतूर्यमृदङ्गानां भेरीडमरिणां महान् । हस्त्यश्वरथपत्तीनां नदतां निस्वनोऽभवत् ॥ ७ ॥

法螺貝、ラッパ、ムリダンガ、ベーリー、ダマリーの響きに加え、象や馬、戦車兵と歩兵の叫びが轟き、凄まじい喧騒となった。

Verse 8

रथिनो रथिभिस्तत्र पत्तिभि: सह पत्तय: । हया हयैरिभाश्चेभै: समसज्जन्त संयुगे ॥ ८ ॥

その戦場では、戦車兵は戦車兵と、歩兵は歩兵と、騎兵は騎兵と、象兵は象兵と、互いに同等同士で組み合い、戦いは均衡のうちに進んだ。

Verse 9

उष्ट्रै: केचिदिभै: केचिदपरे युयुधु: खरै: । केचिद्गौरमुखैरृक्षैर्द्वीपिभिर्हरिभिर्भटा: ॥ ९ ॥

ある兵は駱駝に乗って戦い、ある者は象に、またある者は驢馬に乗った。白い顔の猿に乗る者もいれば、虎や獅子に乗る者もいて、かくして皆が戦闘に身を投じた。

Verse 10

गृध्रै: कङ्कैर्बकैरन्ये श्येनभासैस्तिमिङ्गिलै: । शरभैर्महिषै: खड्‌गैर्गोवृषैर्गवयारुणै: ॥ १० ॥ शिवाभिराखुभि: केचित् कृकलासै: शशैर्नरै: । बस्तैरेके कृष्णसारैर्हंसैरन्ये च सूकरै: ॥ ११ ॥ अन्ये जलस्थलखगै: सत्त्वैर्विकृतविग्रहै: । सेनयोरुभयो राजन्विविशुस्तेऽग्रतोऽग्रत: ॥ १२ ॥

王よ、ある兵は禿鷲・鳶・鷺・隼・バーサ鳥に乗って戦い、ある者は巨鯨をも呑むティミンギラに、ある者はシャラバに乗った。さらに水牛・犀・牛・牡牛・野牛・アルナに騎して戦場へ入った。

Verse 11

गृध्रै: कङ्कैर्बकैरन्ये श्येनभासैस्तिमिङ्गिलै: । शरभैर्महिषै: खड्‌गैर्गोवृषैर्गवयारुणै: ॥ १० ॥ शिवाभिराखुभि: केचित् कृकलासै: शशैर्नरै: । बस्तैरेके कृष्णसारैर्हंसैरन्ये च सूकरै: ॥ ११ ॥ अन्ये जलस्थलखगै: सत्त्वैर्विकृतविग्रहै: । सेनयोरुभयो राजन्विविशुस्तेऽग्रतोऽग्रत: ॥ १२ ॥

また別の兵は雌ジャッカル、鼠、蜥蜴、兎、さらには人にまで乗って戦った。ある者は山羊に、ある者は黒羚（クリシュナサーラ）に、ある者は白鳥に、ある者は猪に騎して戦場に臨んだ。

Verse 12

गृध्रै: कङ्कैर्बकैरन्ये श्येनभासैस्तिमिङ्गिलै: । शरभैर्महिषै: खड्‌गैर्गोवृषैर्गवयारुणै: ॥ १० ॥ शिवाभिराखुभि: केचित् कृकलासै: शशैर्नरै: । बस्तैरेके कृष्णसारैर्हंसैरन्ये च सूकरै: ॥ ११ ॥ अन्ये जलस्थलखगै: सत्त्वैर्विकृतविग्रहै: । सेनयोरुभयो राजन्विविशुस्तेऽग्रतोऽग्रत: ॥ १२ ॥

王よ、水・地・空の生き物、さらには異形のものにまで騎して、両軍は前衛同士で向かい合い、列を重ねて前へ前へと進んだ。

Verse 13

चित्रध्वजपटै राजन्नातपत्रै: सितामलै: । महाधनैर्वज्रदण्डैर्व्यजनैर्बार्हचामरै: ॥ १३ ॥ वातोद्धूतोत्तरोष्णीषैरर्चिर्भिर्वर्मभूषणै: । स्फुरद्भ‍िर्विशदै: शस्त्रै: सुतरां सूर्यरश्मिभि: ॥ १४ ॥ देवदानववीराणां ध्वजिन्यौ पाण्डुनन्दन । रेजतुर्वीरमालाभिर्यादसामिव सागरौ ॥ १५ ॥

王よ、パーンドゥの末裔よ。天神と阿修羅の両軍は、色とりどりの旗布と、清らかな白い天蓋・日傘で飾られ、その柄は宝石と真珠で輝いていた。孔雀の羽扇やチャーマラの扇が揺れ、風に衣が翻り、陽光の中で盾・装身具・澄みきった鋭い武器が眩くきらめいた。かくして両軍の陣列は、水族の帯をまとった二つの大海のように光り映えた。

Verse 14

चित्रध्वजपटै राजन्नातपत्रै: सितामलै: । महाधनैर्वज्रदण्डैर्व्यजनैर्बार्हचामरै: ॥ १३ ॥ वातोद्धूतोत्तरोष्णीषैरर्चिर्भिर्वर्मभूषणै: । स्फुरद्भ‍िर्विशदै: शस्त्रै: सुतरां सूर्यरश्मिभि: ॥ १४ ॥ देवदानववीराणां ध्वजिन्यौ पाण्डुनन्दन । रेजतुर्वीरमालाभिर्यादसामिव सागरौ ॥ १५ ॥

王よ、パーンドゥの子孫よ。天神と阿修羅の両軍は、色とりどりの旗幡と、清らかな白い天蓋・日傘、宝石と真珠をちりばめた柄の傘、さらに孔雀の羽のチャーマラや扇で飾られていた。風に上衣と頭巾がひるがえり、陽光のきらめきの中で盾や装身具、澄み切った鋭い武器が眩く輝いた。かくして両軍の陣列は、水の生きものの帯をまとった二つの大海のように見えた。

Verse 15

चित्रध्वजपटै राजन्नातपत्रै: सितामलै: । महाधनैर्वज्रदण्डैर्व्यजनैर्बार्हचामरै: ॥ १३ ॥ वातोद्धूतोत्तरोष्णीषैरर्चिर्भिर्वर्मभूषणै: । स्फुरद्भ‍िर्विशदै: शस्त्रै: सुतरां सूर्यरश्मिभि: ॥ १४ ॥ देवदानववीराणां ध्वजिन्यौ पाण्डुनन्दन । रेजतुर्वीरमालाभिर्यादसामिव सागरौ ॥ १५ ॥

王よ、パーンドゥの子孫よ。天神と阿修羅の勇士たちの二つの陣は、色鮮やかな旗と白い日傘で飾られ、風に衣と頭巾がひるがえり、陽光の下で鎧や装身具、澄んだ鋭い武器がきらめいた。ゆえに両軍は、水の生きものの帯をまとった二つの海のように見えた。

Verse 16

वैरोचनो बलि: सङ्ख्ये सोऽसुराणां चमूपति: । यानं वैहायसं नाम कामगं मयनिर्मितम् ॥ १६ ॥ सर्वसाङ्ग्रामिकोपेतं सर्वाश्चर्यमयं प्रभो । अप्रतर्क्यमनिर्देश्यं द‍ृश्यमानमदर्शनम् ॥ १७ ॥ आस्थितस्तद् विमानाग्र्यं सर्वानीकाधिपैर्वृत: । बालव्यजनछत्राग्र्यै रेजे चन्द्र इवोदये ॥ १८ ॥

その戦いにおいて、ヴィローチャナの子であり阿修羅軍の総大将として名高いマハーラージャ・バリは、マヤ・ダーナヴァが造り、意のままに進む「ヴァイハーヤサ」と名づけられた妙なる飛行の御座に乗った。王よ、その機はあらゆる戦闘の武具を備え、驚異に満ち、思議を超えて言葉に尽くしがたく、時に現れ時に姿を消した。美しい守護の傘の下、最上のチャーマラに扇がれ、諸将に囲まれたバリは、夕べに昇る月のように四方を照らして輝いた。

Verse 17

वैरोचनो बलि: सङ्ख्ये सोऽसुराणां चमूपति: । यानं वैहायसं नाम कामगं मयनिर्मितम् ॥ १६ ॥ सर्वसाङ्ग्रामिकोपेतं सर्वाश्चर्यमयं प्रभो । अप्रतर्क्यमनिर्देश्यं द‍ृश्यमानमदर्शनम् ॥ १७ ॥ आस्थितस्तद् विमानाग्र्यं सर्वानीकाधिपैर्वृत: । बालव्यजनछत्राग्र्यै रेजे चन्द्र इवोदये ॥ १८ ॥

王よ、尊き御方よ。ダーナヴァのマヤが造り、意のままに進む「ヴァイハーヤサ」と名づけられた飛行の御座は、あらゆる戦いの武具を備え、驚異に満ちていた。それは思議を超え、言葉に尽くしがたく、時に見え、時に見えなかった。

Verse 18

वैरोचनो बलि: सङ्ख्ये सोऽसुराणां चमूपति: । यानं वैहायसं नाम कामगं मयनिर्मितम् ॥ १६ ॥ सर्वसाङ्ग्रामिकोपेतं सर्वाश्चर्यमयं प्रभो । अप्रतर्क्यमनिर्देश्यं द‍ृश्यमानमदर्शनम् ॥ १७ ॥ आस्थितस्तद् विमानाग्र्यं सर्वानीकाधिपैर्वृत: । बालव्यजनछत्राग्र्यै रेजे चन्द्र इवोदये ॥ १८ ॥

その最上の御座に座したバリは、諸軍の将たちに囲まれていた。最上の傘の下、柔らかな扇と最良のチャーマラに扇がれ、彼は昇りゆく月のように四方を照らして輝いた。

Verse 19

तस्यासन्सर्वतो यानैर्यूथानां पतयोऽसुरा: । नमुचि: शम्बरो बाणो विप्रचित्तिरयोमुख: ॥ १९ ॥ द्विमूर्धा कालनाभोऽथ प्रहेतिर्हेतिरिल्वल: । शकुनिर्भूतसन्तापो वज्रदंष्ट्रो विरोचन: ॥ २० ॥ हयग्रीव: शङ्कुशिरा: कपिलो मेघदुन्दुभि: । तारकश्चक्रद‍ृक् शुम्भो निशुम्भो जम्भ उत्कल: ॥ २१ ॥ अरिष्टोऽरिष्टनेमिश्च मयश्च त्रिपुराधिप: । अन्ये पौलोमकालेया निवातकवचादय: ॥ २२ ॥ अलब्धभागा: सोमस्य केवलं क्लेशभागिन: । सर्व एते रणमुखे बहुशो निर्जितामरा: ॥ २३ ॥ सिंहनादान्विमुञ्चन्त: शङ्खान्दध्मुर्महारवान् । द‍ृष्ट्वा सपत्नानुत्सिक्तान्बलभित् कुपितो भृशम् ॥ २४ ॥

バリ王の周囲には、戦車に乗った阿修羅の指揮官たちがいた。その中には、ナムチ、シャンバラ、バーナ、ヴィプラチッティ、アヨムカらがいた。

Verse 20

तस्यासन्सर्वतो यानैर्यूथानां पतयोऽसुरा: । नमुचि: शम्बरो बाणो विप्रचित्तिरयोमुख: ॥ १९ ॥ द्विमूर्धा कालनाभोऽथ प्रहेतिर्हेतिरिल्वल: । शकुनिर्भूतसन्तापो वज्रदंष्ट्रो विरोचन: ॥ २० ॥ हयग्रीव: शङ्कुशिरा: कपिलो मेघदुन्दुभि: । तारकश्चक्रद‍ृक् शुम्भो निशुम्भो जम्भ उत्कल: ॥ २१ ॥ अरिष्टोऽरिष्टनेमिश्च मयश्च त्रिपुराधिप: । अन्ये पौलोमकालेया निवातकवचादय: ॥ २२ ॥ अलब्धभागा: सोमस्य केवलं क्लेशभागिन: । सर्व एते रणमुखे बहुशो निर्जितामरा: ॥ २३ ॥ सिंहनादान्विमुञ्चन्त: शङ्खान्दध्मुर्महारवान् । द‍ृष्ट्वा सपत्नानुत्सिक्तान्बलभित् कुपितो भृशम् ॥ २४ ॥

また、ドヴィムールダー、カーラナーバ、プラヘティ、ヘティ、イルヴァラ、シャクニ、ブータサンターパ、ヴァジュラダムシュトラ、ヴィローチャナもいた。

Verse 21

तस्यासन्सर्वतो यानैर्यूथानां पतयोऽसुरा: । नमुचि: शम्बरो बाणो विप्रचित्तिरयोमुख: ॥ १९ ॥ द्विमूर्धा कालनाभोऽथ प्रहेतिर्हेतिरिल्वल: । शकुनिर्भूतसन्तापो वज्रदंष्ट्रो विरोचन: ॥ २० ॥ हयग्रीव: शङ्कुशिरा: कपिलो मेघदुन्दुभि: । तारकश्चक्रद‍ृक् शुम्भो निशुम्भो जम्भ उत्कल: ॥ २१ ॥ अरिष्टोऽरिष्टनेमिश्च मयश्च त्रिपुराधिप: । अन्ये पौलोमकालेया निवातकवचादय: ॥ २२ ॥ अलब्धभागा: सोमस्य केवलं क्लेशभागिन: । सर्व एते रणमुखे बहुशो निर्जितामरा: ॥ २३ ॥ सिंहनादान्विमुञ्चन्त: शङ्खान्दध्मुर्महारवान् । द‍ृष्ट्वा सपत्नानुत्सिक्तान्बलभित् कुपितो भृशम् ॥ २४ ॥

ハヤグリーヴァ、シャンクシラー、カピラ、メーガドゥンドゥビ、ターラカ、チャクラドゥリク、シュンバ、ニシュンバ、ジャンバ、ウトカラもそこにいた。

Verse 22

तस्यासन्सर्वतो यानैर्यूथानां पतयोऽसुरा: । नमुचि: शम्बरो बाणो विप्रचित्तिरयोमुख: ॥ १९ ॥ द्विमूर्धा कालनाभोऽथ प्रहेतिर्हेतिरिल्वल: । शकुनिर्भूतसन्तापो वज्रदंष्ट्रो विरोचन: ॥ २० ॥ हयग्रीव: शङ्कुशिरा: कपिलो मेघदुन्दुभि: । तारकश्चक्रद‍ृक् शुम्भो निशुम्भो जम्भ उत्कल: ॥ २१ ॥ अरिष्टोऽरिष्टनेमिश्च मयश्च त्रिपुराधिप: । अन्ये पौलोमकालेया निवातकवचादय: ॥ २२ ॥ अलब्धभागा: सोमस्य केवलं क्लेशभागिन: । सर्व एते रणमुखे बहुशो निर्जितामरा: ॥ २३ ॥ सिंहनादान्विमुञ्चन्त: शङ्खान्दध्मुर्महारवान् । द‍ृष्ट्वा सपत्नानुत्सिक्तान्बलभित् कुपितो भृशम् ॥ २४ ॥

アリシュタ、アリシュタネーミ、マヤ、トリプラの王、そしてパウローマ、カーレーヤ、ニヴァータカヴァチャなどもいた。

Verse 23

तस्यासन्सर्वतो यानैर्यूथानां पतयोऽसुरा: । नमुचि: शम्बरो बाणो विप्रचित्तिरयोमुख: ॥ १९ ॥ द्विमूर्धा कालनाभोऽथ प्रहेतिर्हेतिरिल्वल: । शकुनिर्भूतसन्तापो वज्रदंष्ट्रो विरोचन: ॥ २० ॥ हयग्रीव: शङ्कुशिरा: कपिलो मेघदुन्दुभि: । तारकश्चक्रद‍ृक् शुम्भो निशुम्भो जम्भ उत्कल: ॥ २१ ॥ अरिष्टोऽरिष्टनेमिश्च मयश्च त्रिपुराधिप: । अन्ये पौलोमकालेया निवातकवचादय: ॥ २२ ॥ अलब्धभागा: सोमस्य केवलं क्लेशभागिन: । सर्व एते रणमुखे बहुशो निर्जितामरा: ॥ २३ ॥ सिंहनादान्विमुञ्चन्त: शङ्खान्दध्मुर्महारवान् । द‍ृष्ट्वा सपत्नानुत्सिक्तान्बलभित् कुपितो भृशम् ॥ २४ ॥

これらの阿修羅たちは皆、甘露の分け前を得られず、ただ苦労だけを分かち合っていた。彼らは戦いで何度も半神たちを打ち負かしていた。

Verse 24

तस्यासन्सर्वतो यानैर्यूथानां पतयोऽसुरा: । नमुचि: शम्बरो बाणो विप्रचित्तिरयोमुख: ॥ १९ ॥ द्विमूर्धा कालनाभोऽथ प्रहेतिर्हेतिरिल्वल: । शकुनिर्भूतसन्तापो वज्रदंष्ट्रो विरोचन: ॥ २० ॥ हयग्रीव: शङ्कुशिरा: कपिलो मेघदुन्दुभि: । तारकश्चक्रद‍ृक् शुम्भो निशुम्भो जम्भ उत्कल: ॥ २१ ॥ अरिष्टोऽरिष्टनेमिश्च मयश्च त्रिपुराधिप: । अन्ये पौलोमकालेया निवातकवचादय: ॥ २२ ॥ अलब्धभागा: सोमस्य केवलं क्लेशभागिन: । सर्व एते रणमुखे बहुशो निर्जितामरा: ॥ २३ ॥ सिंहनादान्विमुञ्चन्त: शङ्खान्दध्मुर्महारवान् । द‍ृष्ट्वा सपत्नानुत्सिक्तान्बलभित् कुपितो भृशम् ॥ २४ ॥

マハーラージャ・バリの周囲には、各々の戦車に座したアスラの将帥たちが四方から取り巻いていた。すなわちナムチ、シャンバラ、バーナ、ヴィプラチッティ、アヨームカ、ドヴィムールダー、カーラナーバ、プラヘーティ、ヘーティ、イルヴァラ、シャクニ、ブータサンターパ、ヴァジュラダンシュトラ、ヴィローチャナ、ハヤグリーヴァ、シャンクシラー、カピラ、メーガドゥンドゥビ、ターラカ、チャクラドリク、シュンバ、ニシュンバ、ジャンバ、ウトカラ、アリシュタ、アリシュタネーミ、トリプラの主マヤ、プーローマの子ら、カーリヤ族、ニヴァータカヴァチャらである。甘露アムリタの分け前を得られず、乳海攪拌の苦役だけを担った彼らは、それでも戦場では幾度もデーヴァを打ち破ってきた。軍を鼓舞するため、獅子の咆哮のごとき轟音を放ち、法螺貝を大音声で吹き鳴らした。これら猛き宿敵の昂ぶりを見て、バラバヒトたる帝釈天インドラは激しく憤った。

Verse 25

ऐरावतं दिक्करिणमारूढ: शुशुभे स्वराट् । यथा स्रवत्प्रस्रवणमुदयाद्रिमहर्पति: ॥ २५ ॥

あらゆる方角へ行ける方象アイラーヴァタに乗った天界の王インドラは、水の貯えと流れに満ちたウダヤギリから昇る太陽のように輝いていた。

Verse 26

तस्यासन्सर्वतो देवा नानावाहध्वजायुधा: । लोकपाला: सहगणैर्वाय्वग्निवरुणादय: ॥ २६ ॥

天界の王インドラの周囲には、さまざまな乗り物に座し、旗印と武器で飾られたデーヴァたちが取り巻いていた。ヴァーユ、アグニ、ヴァルナら諸世界の守護者も、それぞれの眷属とともにそこにいた。

Verse 27

तेऽन्योन्यमभिसंसृत्य क्षिपन्तो मर्मभिर्मिथ: । आह्वयन्तो विशन्तोऽग्रे युयुधुर्द्वन्द्वयोधिन: ॥ २७ ॥

デーヴァとアスラは互いに進み寄り、胸を刺す言葉で罵り合った。やがて近づき、前線で二人ずつの一騎討ちとして、面と向かって戦い始めた。

Verse 28

युयोध बलिरिन्द्रेण तारकेण गुहोऽस्यत । वरुणो हेतिनायुध्यन्मित्रो राजन्प्रहेतिना ॥ २८ ॥

王よ、バリはインドラと戦い、グハ（カールッティケーヤ）はターラカと戦った。ヴァルナはヘーティと、ミトラはプラヘーティと、それぞれ刃を交えた。

Verse 29

यमस्तु कालनाभेन विश्वकर्मा मयेन वै । शम्बरो युयुधे त्वष्ट्रा सवित्रा तु विरोचन: ॥ २९ ॥

ヤマラージャはカーラナーバと戦い、ヴィシュヴァカルマーはマヤ・ダーナヴァと、トヴァシュターはシャンバラと、そして太陽神はヴィローチャナと戦った。

Verse 30

अपराजितेन नमुचिरश्विनौ वृषपर्वणा । सूर्यो बलिसुतैर्देवो बाणज्येष्ठै: शतेन च ॥ ३० ॥ राहुणा च तथा सोम: पुलोम्ना युयुधेऽनिल: । निशुम्भशुम्भयोर्देवी भद्रकाली तरस्विनी ॥ ३१ ॥

アパラージタはナムチと戦い、二人のアシュヴィニー・クマーラはヴリシャパルヴァと戦った。太陽神は、長子バーナを筆頭とするマハーラージャ・バリの百人の息子たちと戦い、月神はラーフと戦った。風を司る神はプーローマと戦い、至大の力をもつドゥルガー女神—バドラカーリーと呼ばれる—はシュンバとニシュンバと戦った。

Verse 31

अपराजितेन नमुचिरश्विनौ वृषपर्वणा । सूर्यो बलिसुतैर्देवो बाणज्येष्ठै: शतेन च ॥ ३० ॥ राहुणा च तथा सोम: पुलोम्ना युयुधेऽनिल: । निशुम्भशुम्भयोर्देवी भद्रकाली तरस्विनी ॥ ३१ ॥

アパラージタはナムチと戦い、二人のアシュヴィニー・クマーラはヴリシャパルヴァと戦った。太陽神は、長子バーナを筆頭とするマハーラージャ・バリの百人の息子たちと戦い、月神はラーフと戦った。風を司る神はプーローマと戦い、至大の力をもつドゥルガー女神—バドラカーリーと呼ばれる—はシュンバとニシュンバと戦った。

Verse 32

वृषाकपिस्तु जम्भेन महिषेण विभावसु: । इल्वल: सह वातापिर्ब्रह्मपुत्रैररिन्दम ॥ ३२ ॥ कामदेवेन दुर्मर्ष उत्कलो मातृभि: सह । बृहस्पतिश्चोशनसा नरकेण शनैश्चर: ॥ ३३ ॥ मरुतो निवातकवचै: कालेयैर्वसवोऽमरा: । विश्वेदेवास्तु पौलोमै रुद्रा: क्रोधवशै: सह ॥ ३४ ॥

敵を鎮めるマハーラージャ・パリークシトよ。ヴリシャーカピ（シヴァ）はジャンバと戦い、ヴィバーヴァス（アグニ神）はマヒシャースラと戦った。イルヴァラは弟ヴァーターピと共に、ブラフマーの पुत्रたちと戦った。ドゥルマルシャはカーマデーヴァと、アスラのウトカラは母神マートリカーたちと、ブリハスパティはウシャナス（シュクラーチャーリヤ）と、そしてシャナイシュチャラ（サトゥルヌス）はナラカーサラと戦った。マルットたちはニヴァータカヴァチャと、ヴァスたちはカーラケーヤの魔族と、ヴィシュヴェデーヴァたちはパウローマの魔族と、ルドラたちは怒りに囚われたクローダヴァシャの魔族と戦った。

Verse 33

वृषाकपिस्तु जम्भेन महिषेण विभावसु: । इल्वल: सह वातापिर्ब्रह्मपुत्रैररिन्दम ॥ ३२ ॥ कामदेवेन दुर्मर्ष उत्कलो मातृभि: सह । बृहस्पतिश्चोशनसा नरकेण शनैश्चर: ॥ ३३ ॥ मरुतो निवातकवचै: कालेयैर्वसवोऽमरा: । विश्वेदेवास्तु पौलोमै रुद्रा: क्रोधवशै: सह ॥ ३४ ॥

敵を鎮めるマハーラージャ・パリークシトよ。ヴリシャーカピ（シヴァ）はジャンバと戦い、ヴィバーヴァス（アグニ神）はマヒシャースラと戦った。イルヴァラは弟ヴァーターピと共に、ブラフマーの पुत्रたちと戦った。ドゥルマルシャはカーマデーヴァと、アスラのウトカラは母神マートリカーたちと、ブリハスパティはウシャナス（シュクラーチャーリヤ）と、そしてシャナイシュチャラ（サトゥルヌス）はナラカーサラと戦った。マルットたちはニヴァータカヴァチャと、ヴァスたちはカーラケーヤの魔族と、ヴィシュヴェデーヴァたちはパウローマの魔族と、ルドラたちは怒りに囚われたクローダヴァシャの魔族と戦った。

Verse 34

वृषाकपिस्तु जम्भेन महिषेण विभावसु: । इल्वल: सह वातापिर्ब्रह्मपुत्रैररिन्दम ॥ ३२ ॥ कामदेवेन दुर्मर्ष उत्कलो मातृभि: सह । बृहस्पतिश्चोशनसा नरकेण शनैश्चर: ॥ ३३ ॥ मरुतो निवातकवचै: कालेयैर्वसवोऽमरा: । विश्वेदेवास्तु पौलोमै रुद्रा: क्रोधवशै: सह ॥ ३४ ॥

敵を制圧するパリークシット王よ、シヴァ神はジャンバと戦い、ヴィバーヴァス（火神）はマヒシャースラと戦いました。イルヴァラとその弟ヴァーターピはブラフマー神の息子たちと戦いました。ドゥルマルシャは愛の神（カーマデーヴァ）と、悪魔ウトカラはマートリカー女神たちと、ブリハスパティはシュクラーチャーリヤと、シャナイシュチャラ（土星神）はナラカースラと戦いました。マルツ神群はニヴァータカヴァチャと、ヴァス神群はカーラケーヤの悪魔たちと、ヴィシュヴェーデーヴァ神群はパウローマの悪魔たちと、ルドラ神群はクローダヴァシャの悪魔たちと戦いました。

Verse 35

त एवमाजावसुरा: सुरेन्द्रा द्वन्द्वेन संहत्य च युध्यमाना: । अन्योन्यमासाद्य निजघ्नुरोजसा जिगीषवस्तीक्ष्णशरासितोमरै: ॥ ३५ ॥

これらすべての半神と悪魔は、戦意を持って戦場に集結し、強大な力で互いに攻撃しました。勝利を渇望する彼らは一対一で戦い、鋭い矢、剣、槍で互いに激しく打ち合いました。

Verse 36

भुशुण्डिभिश्चक्रगदर्ष्टिपट्टिशै: शक्त्युल्मुकै: प्रासपरश्वधैरपि । निस्त्रिंशभल्ल‍ै: परिघै: समुद्गरै: सभिन्दिपालैश्च शिरांसि चिच्छिदु: ॥ ३६ ॥

彼らは、ブシュンディ、チャクラ、棍棒、リシュティ、パッティシャ、シャクティ、ウルムカ、プラーサ、パラシュヴァダ、ニストリンシャ、槍、パリガ、ムドガラ、ビンディパーラなどの武器を使って、互いの首を切り落としました。

Verse 37

गजास्तुरङ्गा: सरथा: पदातय: सारोहवाहा विविधा विखण्डिता: । निकृत्तबाहूरुशिरोधराङ्‍‍घ्रय- श्छिन्नध्वजेष्वासतनुत्रभूषणा: ॥ ३७ ॥

象、馬、戦車、御者、歩兵、そして様々な乗り物は、乗り手と共に切り刻まれました。兵士たちの腕、太もも、首、足は切断され、旗、弓、鎧、装飾品は引き裂かれました。

Verse 38

तेषां पदाघातरथाङ्गचूर्णिता- दायोधनादुल्बण उत्थितस्तदा । रेणुर्दिश: खं द्युमणिं च छादयन् न्यवर्ततासृक् स्रुतिभि: परिप्लुतात् ॥ ३८ ॥

悪魔と半神の足、そして戦車の車輪が地面に衝撃を与えたため、塵の粒子が激しく空に舞い上がり、太陽に至るまで宇宙空間のあらゆる方向を覆う塵の雲を作りました。しかし、その塵の粒子に続いて血の滴が空間全体に撒き散らされると、塵の雲はもはや空に浮かんでいることができなくなりました。

Verse 39

शिरोभिरुद्धूतकिरीटकुण्डलै: संरम्भद‍ृग्भि: परिदष्टदच्छदै: । महाभुजै: साभरणै: सहायुधै: सा प्रास्तृता भू: करभोरुभिर्बभौ ॥ ३९ ॥

戦いの中で、戦場は英雄たちの切断された首で埋め尽くされた。彼らの目はまだ見開かれ、怒りで唇を噛みしめていた。兜や耳飾りはそれらの首から散らばっていた。同様に、装飾品で飾られ武器を握りしめた多くの腕や、象の鼻のような太ももが、あちこちに散乱していた。

Verse 40

कबन्धास्तत्र चोत्पेतु: पतितस्वशिरोऽक्षिभि: । उद्यतायुधदोर्दण्डैराधावन्तो भटान् मृधे ॥ ४० ॥

その戦場には、多くの首のない胴体が現れた。武器を手にしたその幽霊のような胴体は、落ちた首の目で敵を見ながら、敵兵に襲いかかった。

Verse 41

बलिर्महेन्द्रं दशभिस्त्रिभिरैरावतं शरै: । चतुर्भिश्चतुरो वाहानेकेनारोहमार्च्छयत् ॥ ४१ ॥

バリ王はインドラを10本の矢で攻撃し、インドラの乗る象アイラーヴァタを3本の矢で攻撃した。また、アイラーヴァタの脚を守る4人の騎手を4本の矢で、象使いを1本の矢で攻撃した。

Verse 42

स तानापतत: शक्रस्तावद्भ‍ि: शीघ्रविक्रम: । चिच्छेद निशितैर्भल्ल‍ैरसम्प्राप्तान्हसन्निव ॥ ४२ ॥

バリ王の矢が届く前に、弓矢の扱いに長けた天界の王インドラは微笑み、「バッラ」と呼ばれる非常に鋭い別の種類の矢でそれらを撃ち落とした。

Verse 43

तस्य कर्मोत्तमं वीक्ष्य दुर्मर्ष: शक्तिमाददे । तां ज्वलन्तीं महोल्काभां हस्तस्थामच्छिनद्धरि: ॥ ४३ ॥

バリ王はインドラの巧みな戦いぶりを見て、怒りを抑えることができなかった。そこで彼は「シャクティ」と呼ばれる、巨大な松明のように燃え盛る別の武器を手にした。しかしインドラは、その武器がまだバリの手にあるうちに粉々に切り裂いた。

Verse 44

तत: शूलं तत: प्रासं ततस्तोमरमृष्टय: । यद् यच्छस्त्रं समादद्यात्सर्वं तदच्छिनद् विभु: ॥ ४४ ॥

その後、バリ・マハーラージャは次々にシュூラ、プラーサ、トーマラ、リシュティなどの武器を取ったが、どの武器を手にしても、インドラはただちにそれを斬り砕いた。

Verse 45

ससर्जाथासुरीं मायामन्तर्धानगतोऽसुर: । तत: प्रादुरभूच्छैल: सुरानीकोपरि प्रभो ॥ ४५ ॥

王よ、ついにバリ・マハーラージャは姿を消し、アスラの幻力（マーヤー）に頼った。その幻から生じた巨大な山が、天軍の頭上に現れた。

Verse 46

ततो निपेतुस्तरवो दह्यमाना दवाग्निना । शिला: सटङ्कशिखराश्चूर्णयन्त्यो द्विषद्बलम् ॥ ४६ ॥

その山からは山火事に焼かれて燃えさかる木々が落ち、つるはしのように鋭い縁をもつ岩片も降り注いで、天軍の頭を打ち砕いた。

Verse 47

महोरगा: समुत्पेतुर्दन्दशूका: सवृश्चिका: । सिंहव्याघ्रवराहाश्च मर्दयन्तो महागजा: ॥ ४७ ॥

すると大蛇や毒虫、サソリが湧き上がり、さらに獅子・虎・猪・巨象までもが降りかかって、天軍を踏み潰し、あらゆるものを粉砕した。

Verse 48

यातुधान्यश्च शतश: शूलहस्ता विवासस: । छिन्धि भिन्धीति वादिन्यस्तथा रक्षोगणा: प्रभो ॥ ४८ ॥

王よ、そのとき男女のヤートゥダーナや羅刹の群れが幾百も現れ、裸のまま三叉戟を手にして、「斬れ！突き刺せ！」と叫んだ。

Verse 49

ततो महाघना व्योम्नि गम्भीरपरुषस्वना: । अङ्गारान्मुमुचुर्वातैराहता: स्तनयित्नव: ॥ ४९ ॥

そのとき、強風に打たれた濃い大雲が天に現れ、重々しい雷鳴を轟かせつつ、燃える炭火を雨のように降らせ始めた。

Verse 50

सृष्टो दैत्येन सुमहान्वह्नि: श्वसनसारथि: । सांवर्तक इवात्युग्रो विबुधध्वजिनीमधाक् ॥ ५० ॥

バリが生み出した巨大な猛火は、烈風を従えて、滅びの時に現れるサーンヴァルタカの火のごとく凄まじく、天界の軍勢を焼き尽くし始めた。

Verse 51

तत: समुद्र उद्वेल: सर्वत: प्रत्यद‍ृश्यत । प्रचण्डवातैरुद्धूततरङ्गावर्तभीषण: ॥ ५१ ॥

その後、海は逆巻いて溢れ、烈風にあおられた大波と恐ろしい渦を伴い、四方にわたって皆の眼前に現れた。

Verse 52

एवं दैत्यैर्महामायैरलक्ष्यगतिभीरणे । सृज्यमानासु मायासु विषेदु: सुरसैनिका: ॥ ५२ ॥

このように、姿も動きも捉えがたい大幻力に長けたアスラたちが戦場で幻を次々と生み出すと、天界の兵たちは意気消沈した。

Verse 53

न तत्प्रतिविधिं यत्र विदुरिन्द्रादयो नृप । ध्यात: प्रादुरभूत् तत्र भगवान्विश्वभावन: ॥ ५३ ॥

王よ、インドラらの神々がアスラの働きに対抗する術を見いだせなかったとき、彼らは宇宙を養う至上主バガヴァーンを一心に観想した。すると主はただちにその場に顕現された。

Verse 54

तत: सुपर्णांसकृताङ्‍‍घ्रिपल्ल‍व: पिशङ्गवासा नवकञ्जलोचन: । अद‍ृश्यताष्टायुधबाहुरुल्ल‍स- च्छ्रीकौस्तुभानर्घ्यकिरीटकुण्डल: ॥ ५४ ॥

そのとき至上主シュリー・ハリは神々の前に姿を現した。ガルダの背に坐し、蓮華の蕾のように柔らかな御足をガルダの肩に広げ、黄衣をまとい、新たに開く蓮華の花弁のごとき眼をたたえる。胸にはカウストゥバ宝珠とシュリー・ラクシュミーの栄光が輝き、無価の冠と耳飾りを戴き、八つの御腕にさまざまな武器を携えて光り渡った。

Verse 55

तस्मिन्प्रविष्टेऽसुरकूटकर्मजा माया विनेशुर्महिना महीयस: । स्वप्नो यथा हि प्रतिबोध आगते हरिस्मृति: सर्वविपद्विमोक्षणम् ॥ ५५ ॥

至上の威力をもつ主が戦場に入られるや、アスラの奇計から生じた幻惑はたちまち滅び去った。まさに目覚めれば夢の危難が消えるように。実に、シュリー・ハリを憶念するだけで、あらゆる災厄から解き放たれる。

Verse 56

द‍ृष्ट्वा मृधे गरुडवाहमिभारिवाह आविध्य शूलमहिनोदथ कालनेमि: । तल्ल‍ीलया गरुडमूर्ध्नि पतद् गृहीत्वा तेनाहनन्नृप सवाहमरिं त्र्यधीश: ॥ ५६ ॥

王よ、獅子に乗る魔将カーラネーミは、戦場でガルダに乗る三界の主を見て、ただちに三叉戟を振り回し、ガルダの頭上へ投げ放った。だがシュリー・ハリはそれを戯れのように受け止め、同じ武器で敵カーラネーミを、その乗騎の獅子もろとも討ち滅ぼされた。

Verse 57

माली सुमाल्यतिबलौ युधि पेततुर्य च्चक्रेण कृत्तशिरसावथ माल्यवांस्तम् । आहत्य तिग्मगदयाहनदण्डजेन्द्र तावच्छिरोऽच्छिनदरेर्नदतोऽरिणाद्य: ॥ ५७ ॥

ついで、強大な魔将マーリーとスーマーリーは、主の円盤によって首を断たれ戦場に倒れた。さらに別の魔将マーリヤヴァーンが襲いかかり、獅子のように吠えつつ鋭い棍棒で卵生の鳥の王ガルダを打った。だが原初の御方シュリー・ハリはスダルシャナ輪で、その敵の首もまた切り落とされた。