Nirvana Upanishad 5 — Verse 5

Sanskrit (Devanagari)

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः । निष्केवलज्ञानम् ॥१-११॥

Padapatha (Word Split)

अथ । निर्वाण-उपनिषदम् । व्याख्यास्यामः । परमहंसः । सः । अहम् । परिव्राजकाः । पश्चिम-लिङ्गाः । मन्मथः । क्षेत्र-पालः । गगन-सिद्धान्तः । अमृत-कल्लोल-नदी । अक्षयम् । निरञ्जनम् । निःसंशयः । ऋषिः । निर्वाणः । देवता । निष्कुल-प्रवृत्तिः । निष्केवल-ज्ञानम् ॥

IAST Transliteration

atha nirvāṇopaniṣadaṃ vyākhyāsyāmaḥ | paramahaṃsaḥ so’ham | parivrājakāḥ paścimaliṅgāḥ | manmathaḥ kṣetrapālaḥ | gaganasiddhāntaḥ amṛtakallolanadī | akṣayaṃ nirañjanam | niḥsaṃśaya ṛṣiḥ | nirvāṇo devatā | niṣkulapravṛttiḥ | niṣkevalajñānam ||1-11||

Translation

Kini kami akan menguraikan Nirvāṇa Upaniṣad. “Akulah Paramahaṃsa.” Para pertapa pengembara adalah ‘tanda-tanda (liṅga) dari barat’. Manmatha adalah penjaga kawasan suci. Ajarannya ialah ‘kesimpulan langit’; sungainya ialah ‘sungai amerta yang berombak’. Tujuannya: yang tak binasa, yang tanpa noda. Sang Ṛṣi ialah ‘bebas dari keraguan’. Dewatanya ialah Nirvāṇa. Laku/aktivitasnya ialah ‘tanpa garis-keturunan’. Pengetahuannya ialah ‘pengetahuan mutlak non-dual’.

Academic Translation

Now we shall expound the Nirvāṇa Upaniṣad. “I am the Paramahaṃsa.” The wandering renunciants are the ‘western marks (liṅgas)’. Manmatha is the guardian of the sacred precinct. The doctrine is the ‘conclusion of the sky’; the river is the ‘nectar-river with waves’. (The goal is) the imperishable, the stainless. The seer is ‘Free-from-doubt’. The deity is Nirvāṇa. The activity is ‘without clan/lineage’. The knowledge is ‘non-dual, absolute knowledge’.

Verse Context

• Atman-Brahman identity expressed as Paramahaṃsa ‘so’ham’; Nirvāṇa as the realized state
• Mahavakya: Practical identity-formula aligned with ‘अहं ब्रह्मास्मि’; also resonates with ‘तत् त्वम् असि’ insofar as ‘He’ (saḥ) is affirmed as ‘I’ (aham)
• Atharva
• Chandas: Prose