Adhyaya 5

Verse 1

सूत उवाच । इत्येवमुक्ते विप्रेंद्रा शंकरेण महात्मना । पुनः पप्रच्छ सा देवी हर्षसंपूर्णमानसा

Sūta berkata: Setelah Śaṅkara yang berhati agung berkata demikian, wahai para brāhmaṇa terbaik, Sang Dewī yang hatinya dipenuhi sukacita bertanya lagi kepadanya.

Verse 2

देव्युवाच । देवदेव जगन्नाथ सर्वप्राणहिताय वै । प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यं विस्तराद्वद मे प्रभो

Sang Dewī bersabda: Wahai Dewa para dewa, Jagannātha, demi kesejahteraan semua makhluk, wahai Prabhu, jelaskan kepadaku secara terperinci kemuliaan Prabhāsa-kṣetra.

Verse 3

ईश्वर उवाच । अन्यद्दृष्टांतरूपं ते कथयामि यशस्विनि । येन सृष्टं महादेवि क्षेत्रमेतन्मम प्रियम्

Īśvara bersabda: Wahai yang termasyhur, akan Kuceritakan kepadamu kisah lain dalam rupa yang berbeda—wahai Mahādevī—yang dengannya ladang suci ini, yang Kukasihi, tercipta.

Verse 4

या गतिर्ध्यायतां नित्यं निःसंगानां च योगिनाम् । सैवं संत्यजतां प्राणान्प्रभासे तु परा गतिः

Tujuan tertinggi yang dicapai para yogin yang senantiasa bermeditasi dan tanpa keterikatan—tujuan luhur itu pula dianugerahkan kepada mereka yang melepaskan prāṇa di Prabhāsa.

Verse 5

अनेककल्पस्थायी च मार्कंडेयो महातपाः । सोऽपि देवं विरूपाक्षं प्रभासे तु सदाऽर्चति

Mārkaṇḍeya, sang mahātapa yang bertahan sepanjang banyak kalpa, bahkan ia pun senantiasa memuja Dewa Virūpākṣa di Prabhāsa.

Verse 6

अटित्वा सर्वतीर्थानि प्रभासं नैव मुंचति । दुर्वासाश्च महातेजा लिंगस्याराधनोद्यतः । न मुंचति क्षणं देवि तत्क्षेत्रं शशिमौलिनः

Walau telah mengembara ke semua tīrtha, ia sama sekali tidak meninggalkan Prabhāsa. Bahkan Durvāsā yang bercahaya agung, tekun dalam pemujaan Liṅga, wahai Dewi, tidak meninggalkan sekejap pun wilayah suci milik Śiva Sang Bermahkota Bulan.

Verse 7

भरद्वाजो मरीचिश्च मुनिश्चोद्दालकस्तथा । क्रतुश्चैव वसिष्ठश्च कश्यपो भृगुरेव च

Bharadvāja, Marīci, sang muni Uddālaka; juga Kratu, Vasiṣṭha, Kaśyapa, dan Bhṛgu—semua resi agung itu pun hadir di sana.

Verse 8

दक्षश्चैव तु सावर्णिर्यमश्चांगिरसस्तथा । शुको विभांडकश्चैव ऋष्यशृंगोऽथ गोभिलः

Demikian pula Dakṣa, Sāvarṇi, Yama, dan Aṅgirasa; Śuka, Vibhāṇḍaka, Ṛṣyaśṛṅga, lalu Gobhila—mereka pun berdiam di wilayah suci itu.

Verse 9

गौतमश्च ऋचीकश्च अगस्त्यः शौनको महान् । नारदो जमदग्निश्च विश्वामित्रोऽथ लोमशः

Gautama dan Ṛcīka; Agastya; Śaunaka yang agung; Nārada; Jamadagni; Viśvāmitra; dan kemudian Lomaśa—mereka pun dijumpai di sana.

Verse 10

अन्ये च ऋषयश्चैव दिव्या देवर्षयस्तथा । न मुंचंति महाक्षेत्रं लिंगस्याराधनोद्यताः

Para resi lainnya, juga para devarṣi yang ilahi—bertekad dalam pemujaan Liṅga—tidak pernah meninggalkan mahākṣetra itu.

Verse 11

अहं तत्रैव तिष्ठामि लिंगाराधनतत्परः । न मुंचामि महाक्षेत्रं सत्यंसत्यं वरानने

Aku sendiri tinggal di sana, sepenuhnya tekun dalam pemujaan Liṅga. Aku tidak meninggalkan mahākṣetra itu—ini benar, benar, wahai yang berwajah elok.

Verse 12

सर्वतीर्थानि देवेशि मया दृष्टानि भूतले । प्रभासेन समं क्षेत्रं नैव दृष्टं कदाचन

Wahai Dewi para dewa, aku telah melihat semua tīrtha di bumi; namun tak pernah kulihat suatu kṣetra yang setara dengan Prabhāsa.

Verse 13

देवि षष्टिसहस्राणि याज्ञवल्क्यपुरस्कृताः । जपं कुर्वंति रुद्राणां चन्द्रभागां व्यवस्थिताः

Wahai Dewi, enam puluh ribu resi, dengan Yājñavalkya sebagai pemimpin, menetap di tepi Candrabhāgā sambil melaksanakan japa mantra-mantra Rudra.

Verse 14

चत्वारिंशत्सहस्राणि ऋषीणामूर्द्ध्वरेतसाम् । देविकातटमाश्रित्य जपंति शतरुद्रियम्

Empat puluh ribu resi ūrdhvaretas, berlindung di tepi Devikā, melantunkan japa Śatarudrīya.

Verse 15

कोटयश्चैव पंचाशन्मुनीनामूर्द्ध्वरेतसाम् । उमापतिं समासाद्य लिंगं तत्रैव संस्थितम्

Lima puluh krore resi yang menahan daya hidupnya mendekati Umāpati (Śiva), lalu tetap tinggal di sana—teguh bersemayam pada Liṅga itu juga.

Verse 16

रुद्राणां कोटि जाप्यं तु कृतं तत्रैव तैः पुरा । कोटिस्तत्रैव संसिद्धास्तस्मिंल्लिंगे न संशयः

Dahulu kala, di tempat itu juga mereka melaksanakan japa satu krore mantra Rudra. Dan di sana pula satu krore mencapai kesempurnaan—tentang Liṅga itu tiada keraguan.

Verse 17

शतं चैव सहस्राणां देवेशं शशिभूषणम् । पूजयंति महासिद्धा मम क्षेत्रनिषेविणः

Ratusan dan ribuan Mahāsiddha—para pelayan yang berdiam di wilayah suciku—memuja Dewa para dewa, Śiva, yang berhias bulan sabit.

Verse 18

वेदांतेषु च यत्प्रोक्तं फलं चैव महर्षिभिः । तत्फलं सकलं तत्र चंद्रभूषणदर्शनात्

Buah yang dinyatakan para Mahārṣi dalam ajaran Vedānta—seluruhnya diperoleh di sana hanya dengan memandang Sang Tuhan berhias bulan (Śiva).

Verse 19

अग्नितीर्थे ऋषीणां तु कोटिः साग्रा स्थिता शुभे । रुद्रेश्वरे स्मृतं लक्षं कंपर्द्दीशे तथैव च

Di Agnitīrtha, pada tempat yang suci itu, lebih dari satu krore Ṛṣi berdiam. Di Rudreśvara dikenang seratus ribu, dan demikian pula di Kaṃparddīśa.

Verse 20

रत्नेश्वरे सहस्रं तु ऋषीणामूर्द्ध्वरेतसाम् । अर्कस्थले महापुण्ये कोटिः साग्रा स्थिता शुभे

Di Ratneśvara berdiam seribu resi yang teguh dalam brahmacarya dan pengendalian diri. Dan di Arkasthala yang amat berpahala, di tempat suci nan mujur itu, tinggal satu krore (bahkan lebih) beserta ‘sāgra’.

Verse 21

षष्टिश्चैव सहस्राणि तत्र सिद्धेश्वरे स्थिताः । सप्त चैव सहस्राणि मार्कंडेये तु संस्थिताः

Di sana, di Siddheśvara, enam puluh ribu berdiam; dan di Mārkaṇḍeya pun tujuh ribu demikian pula menetap dengan teguh.

Verse 22

सरस्वत्यां ब्रह्मकुण्डेऽसंख्याता मुनयः स्मृताः । दशार्बुदसहस्राणि कोटित्रितयमेव च

Di Brahmakuṇḍa milik Sarasvatī, para muni dikenang tak terbilang—(dihitung sebagai) sepuluh ribu arbuda, dan juga tiga krore.

Verse 23

ऋषयस्तत्र तिष्ठंति यत्र प्राची सरस्वती । ब्रह्महत्या गता यत्र शंकरस्य च तत्क्षणात्

Para ṛṣi tinggal tepat di tempat Sarasvatī mengalir ke arah timur. Di sana juga, seketika itu, lenyaplah dosa brahma-hatyā dari Śaṅkara.

Verse 24

कायः सुवर्णतां प्राप कपालं पतितं करात् । ज्ञात्वैवं शंकिना पूर्वं कृतं तत्र महातपः

Tubuhnya memperoleh sinar keemasan, dan mangkuk-tengkorak (kapāla) jatuh dari tangannya. Mengetahui hal itu, dahulu Śaṅkha (Śaṅkhi) melakukan tapa yang agung di sana.

Verse 25

तुष्टः श्रीशंकरो देवो लिंग वासवरेण तु । कोटियज्ञफलं स्नाने प्राच्यां लिंगस्य पूजने

Dengan berkenan hati, Bhagavān Śrī Śaṅkara bersabda: dengan mandi suci di sana dan memuja Liṅga di penjuru timur (menghadap Sarasvatī), seseorang memperoleh pahala setara satu krore yajña.

Verse 26

पिंडे गयाशतगुणममासोमयुते दिने । भूतायां पिंडदस्तत्र कुलकोटिं समुद्धरेत्

Memberi piṇḍa (persembahan arwah) di sana menghasilkan pahala seratus kali dibanding Gayā, terutama pada hari bulan baru yang bertepatan dengan Senin. Jika pada tithi Bhūtā seseorang mempersembahkan piṇḍa di sana, ia mengangkat hingga satu krore leluhurnya.

Verse 27

ये चात्र मलनाशाय निमङ्क्ष्यंति च मानवाः । दशगोदानजं पुण्यं तेषामपि भविष्यति

Dan orang-orang yang mandi di sini untuk melenyapkan kotoran dan kenajisan, kepada mereka pun akan datang pahala yang lahir dari sedekah sepuluh ekor sapi.

Verse 28

पादेन वा क्रीडमाना जलं लिप्संति ये नरा । तेषामपि श्राद्धफलं विधिवत्संभविष्यति । तत्र लिंगानि पूज्यानि शूलभेदादिकानि तु

Bahkan orang yang hanya bermain-main dengan kaki lalu tanpa sengaja memercikkan atau meneguk air itu, baginya pun akan timbul buah śrāddha menurut tata-vidhi. Di sana liṅga-liṅga—seperti Śūlabheda dan lainnya—patut dipuja.

Verse 29

एवं विकल्प्य लिंगानि अश्वमेध फलानि तु । दर्शनेनापि सर्वेषां स्पर्शाद्धि द्विगुणं फलम्

Demikianlah, dalam beragam wujud, liṅga-liṅga ini menganugerahkan buah Aśvamedha-yajña. Bagi semuanya, sekadar darśana pun memberi manfaat; namun dengan menyentuhnya, buahnya dikatakan menjadi dua kali lipat.

Verse 31

तेषां तुष्टो जगन्नाथः शंकरो नीललोहितः । त्रिंशत्कोटिगणस्तत्र प्राचीं रक्षंति सर्वतः

Berkenan kepada mereka, Jagannātha—Śaṅkara, Yang Biru dan Merah—di sana menempatkan bala gāṇa berjumlah tiga puluh krore, yang menjaga penjuru timur dari segala arah.

Verse 32

महापापसमाचारः पापिष्ठो वाऽति किल्बिषी । घुणाक्षरमिव प्राणान्प्राच्यां मुक्त्वा शिवं व्रजेत्

Bahkan orang yang perilakunya dipenuhi dosa besar—sangat jahat dan amat ternoda—bila ia melepaskan nyawa di penjuru timur (di sana), ia menuju Śiva, laksana huruf yang dimakan bubuk lenyap kembali ke asalnya.

Verse 33

दधिकंबलदानं तु तत्र देयं द्विजोत्तमे । कथितं पापशमनं सारात्सारतरं ध्रुवम्

Namun di sana, wahai yang terbaik di antara para dvija, hendaknya dipersembahkan dāna berupa selimut dadhi (kain/selimut berlumur dadih). Ini dinyatakan sebagai penenteram dosa—sungguh inti yang melampaui inti.

Verse 34

अधुना संप्रवक्ष्यामि हिरण्याश्च महोदयम् । दुर्वाससा तपस्तप्तं तत्र सूर्यः प्रतिष्ठितः

Kini akan kuwartakan kemuliaan agung Hiraṇyā. Di sana, berkat tapa Durvāsas, Dewa Surya menjadi ditegakkan dan bersemayam (di tempat itu).

Verse 35

कोटिरेका तु तत्रैव ऋषीणामूर्द्ध्वरेतसाम् । चतुर्विंशतितत्त्वानामधिको बलरूपधृक्

Di sana juga terdapat para ṛṣi pertapa—yang benihnya terangkat (ūrdhvareta)—berjumlah satu krore dan satu. Dan kehadiran itu dikatakan melampaui dua puluh empat tattva, memanggul wujud daya dan kekuatan.

Verse 36

यत्र तिष्ठति देवेशि भृगुकोटिसमन्वितः । अन्यत्र ब्राह्मणानां तु कोट्या यच्च फलं लभेत्

Wahai Dewi Penguasa para dewa, di tempat suci ini Sang Kehadiran bersemayam bersama satu krore para Bhṛgu; pahala yang di tempat lain diperoleh dengan memuliakan satu krore brāhmaṇa, di sini tercapai dengan mudahnya.

Verse 38

ब्रह्मस्थाने तथैकेन भोजितेन तु तत्फलम् । एवं ज्ञात्वा महादेवि तत्र तिष्ठामि निर्वृतः । कोटिर्भिर्देवऋषिभिर्देवैः सह समावृतः । तीर्थानि तत्र तिष्ठंति अंतर्भूतानि वै कलौ

Di Brahmā-sthāna itu, hanya dengan menjamu satu orang yang layak pun, pahala yang sama diperoleh. Mengetahui hal ini, wahai Mahādevī, aku berdiam di sana dalam ketenteraman sempurna, dikelilingi krore para resi ilahi dan para dewa. Pada zaman Kali, semua tīrtha bersemayam di sana—sungguh, semuanya terhimpun dalam tempat itu.

Verse 39

तत्र क्षेत्रे महारम्ये यत्र सोमेश्वरः स्थितः । मम देवि गणौ द्वौ तु विभ्रमः संभ्रमः परः

Di kṣetra yang amat indah itu, tempat Someśvara bersemayam, wahai Devī, ada dua gaṇa pengiringku: Vibhrama dan yang lain, Saṁbhrama.

Verse 40

तौ चात्र क्षेत्रसंस्थानां लोकानां भ्रमविभ्रमैः । योजयंति सदा चित्तं विकल्पानैक्यसंकुलम्

Keduanya di sini, melalui kebingungan dan delusi, senantiasa mengacaukan batin orang-orang yang tinggal di wilayah suci ini, menjadikannya sesak oleh banyaknya pilihan yang bimbang.

Verse 41

विनायकोपसर्गाश्च दश दोषास्तथा परे । एवं क्षेत्रं तु रक्षंति पापिनां दुष्टचेतसाम्

Gangguan Vināyaka dan sepuluh cacat lainnya—demikianlah mereka menjaga kṣetra ini, melindunginya dari para pendosa yang berniat jahat.

Verse 42

दंडपाणिं तु ये भक्त्या पश्यंतीह नरोत्तमाः । न तेषां जायते विघ्नं तत्र क्षेत्रनिवासिनाम्

Namun para insan utama yang dengan bhakti memandang Daṇḍapāṇi di sini—bagi mereka, sebagai penghuni kṣetra suci itu, tiada rintangan yang timbul.

Verse 43

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा वै वर्णसंकराः । अकामा वा सकामा वा प्रभासे ये मृताः शुभे

Para Brāhmaṇa, Kṣatriya, Vaiśya, Śūdra, bahkan mereka yang bercampur varṇa—baik tanpa keinginan maupun penuh keinginan—yang wafat di Prabhāsa yang suci itu,

Verse 44

चंद्रार्द्धमौलिनः सर्वे ललाटाक्षा वृषध्वजाः । शिवे मम पुरे दिव्ये जायंते तत्र मानवाः

Mereka semua menjadi laksana Tuhan yang bermahkota sabit bulan, bermata di dahi, dan berpanji lembu; wahai Śivā, di kota ilahi Śiva milikku, di sanalah manusia-manusia itu terlahir.

Verse 45

यस्तत्र वसते विप्रः संयतात्मा समाहितः । त्रिकालमपि भुंजानो वायुभक्षसमो भवेत्

Seorang brāhmaṇa yang tinggal di sana, menahan diri dan teguh dalam samādhi—meski makan tiga kali sehari—menjadi seakan-akan hidup hanya dari udara.

Verse 46

मेरोः शक्या गुणा वक्तुं द्वीपानां च गुणास्तथा । समुद्राणां च सर्वेषां शक्या वक्तुं गुणाः प्रिये

Wahai kekasih, sifat-sifat Meru dapat diuraikan, demikian pula sifat-sifat benua-benua; bahkan sifat-sifat semua samudra pun dapat dikatakan.

Verse 47

आदिदेवस्य देवेशि महेशस्य महाप्रभोः । शक्या नैव गुणा वक्तुं वर्षाकोटिशतैरपि

Namun, wahai Dewi para dewa, sifat-sifat Maheśa—Mahāprabhu, Ādideva yang purba—takkan mampu diucapkan, bahkan dalam ratusan krore tahun sekalipun.