Adhyaya 58

Verse 1

अर्जुन उवाच । गुप्तक्षेत्रमिदं कस्मात्कस्माद्गुप्तं च नारद । यस्य प्रभावः सुमहान्नैव कस्यापि संस्तुतः

Arjuna berkata: Wahai Nārada, mengapa ini disebut ‘kṣetra yang tersembunyi’, dan mengapa ia tetap terselubung? Padahal daya pengaruhnya amat agung, namun tidak dipuji oleh siapa pun.

Verse 2

नारद उवाच । पुरातनामत्र कथां गुप्तक्षेत्रस्य कारणे । शृणु पांडव शापेन गुप्तमासीदिदं यथा

Nārada berkata: Di sini ada kisah purba tentang sebab mengapa kṣetra ini menjadi tersembunyi. Dengarlah, wahai Pāṇḍava—bagaimana ia terselubung karena suatu kutukan.

Verse 3

पुरा निमित्ते कस्मिंश्चित्सर्वतीर्थाधिदैवताः । प्रणामाय ब्रह्मसदो ब्रह्माणं सहिता ययुः

Pada suatu ketika, para dewa pelindung dari semua tīrtha bersama-sama pergi menghadap Brahmā yang bersemayam di sidang ilahi, untuk bersujud hormat kepadanya.

Verse 4

पुष्करस्य प्रभासस्य निमिषस्यार्बुदस्य च । कुरुक्षेत्रस्य क्षेत्रस्य धर्मारण्यस्य देवताः

Di antara mereka ada para dewa pelindung Puṣkara, Prabhāsa, Nimiṣa, dan Arbuda; juga Kurukṣetra serta Dharmāraṇya.

Verse 5

वस्त्रापथस्य श्वेतस्य फल्गुतीर्थं स्य चापि याः । केदारस्य तथान्येषां क्षेत्राणां कोटिशोऽपि याः

Demikian pula para dewa penjaga Vastrāpatha, Śveta, dan Phalgutīrtha datang; juga para penguasa Kedāra, bahkan dari tak terhitung banyaknya kṣetra suci lainnya.

Verse 6

सिंधुसागरयोगस्य महीसागरकस्य च । गंगासागरयोगस्य अधिपाः सूकरस्य च

Para penguasa suci dari pertemuan Sindhu dengan samudra, dari Mahīsāgaraka, dan dari tempat bertemunya Gaṅgā dengan lautan (Gaṅgāsāgara), serta penguasa tīrtha Sūkara, semuanya hadir.

Verse 7

गंगारेवामुखीनां तु नदीनामधिदेवताः । शोणह्रदपुरोगाणां ह्रदानां चाधिदेवताः

Para dewa pelindung sungai-sungai yang dipimpin Gaṅgā dan Revā, serta para dewa pelindung danau-danau yang dipimpin Śoṇa-hrada, juga datang ke sana.

Verse 8

ते सर्वे संघशो भूत्वा श्रैष्ठ्य ज्ञानाय चात्मनः । समुपाजग्मुरमला महतीं ब्रह्मणः सभाम्

Mereka semua berhimpun menjadi satu sidang; dengan hati suci tanpa noda, mereka mendatangi mahā-sabhā Brahmā demi meraih keutamaan sejati dan pengetahuan yang benar bagi diri mereka.

Verse 9

तत्र तीर्थानि सर्वाणि समायातानि वीक्ष्य सः । उत्तस्थौ सहितः सर्वैः सभासद्भिः पितामहः

Di sana, melihat semua tīrtha telah berkumpul, Pitāmaha Brahmā pun bangkit berdiri bersama seluruh anggota sidangnya.

Verse 10

प्रणम्य सर्वतीर्थेभ्यः प्रबद्धकरसंपुटः । तीर्थानि भगवानाह विस्मयोत्फुल्ललोचनः

Setelah bersujud kepada semua tīrtha dengan kedua tangan terkatup dalam añjali, Bhagavān Brahmā bersabda kepada para tīrtha, dengan mata terbuka lebar karena takjub.

Verse 11

अद्य नः सद्म सकलं युष्माभिरतिपावितम् । वयं च पाविता भूयो युष्माकं दर्शनादपि

Hari ini seluruh kediaman kami telah amat disucikan oleh kalian; dan kami sendiri pun menjadi semakin suci, hanya dengan memandang kalian.

Verse 12

तीर्थानां दर्शनं श्रेयः स्पर्शनं स्नानमेव च । कीर्तनं स्मरणं चापि न स्यात्पुण्यं विना परम्

Bagi tīrtha, sungguh utama: melihatnya, menyentuhnya, dan mandi di dalamnya; bahkan memuji (kīrtana) dan mengingatnya (smaraṇa) pun—tiada satu pun terjadi tanpa melahirkan puṇya yang tertinggi.

Verse 13

महापापान्विता रौद्रास्त्वपि ये स्युः सुनिष्ठुराः । तेऽपि तीर्थैः प्रपूयंते किं पुनर्धर्मसंस्थिताः

Bahkan mereka yang dipenuhi dosa besar—ganas dan amat kejam—pun disucikan oleh tīrtha-tīrtha suci. Apalagi mereka yang teguh bersemayam dalam dharma.

Verse 14

एवमुक्त्वा पुलस्त्यं स पुत्रमभ्यादिदेश ह । शीघ्रमर्घं तीर्थहेतोः समानय यथार्चये

Setelah berkata demikian kepada Pulastya, ia pun memerintahkan putranya: “Segeralah bawakan argha sebagai persembahan hormat bagi para tīrtha, agar aku dapat memuja mereka menurut tata cara.”

Verse 15

पुलस्त्य उवाच । असंख्यानीह तीर्थानि दृश्यंते पद्मसंभव । यथा दिशसि मां तात अर्घमेकमुपानये

Pulastya berkata: “Wahai Yang Lahir dari Padma (Brahmā), di sini tampak tak terhitung banyaknya tīrtha. Sesuai petunjukmu, wahai ayah terkasih, akan kubawa satu argha sebagai persembahan.”

Verse 16

धर्मप्रवचने श्लोको यत एष प्रगीयते

Sebab dalam pengajaran dharma, bait inilah yang secara turun-temurun dilantunkan sebagai sabda yang berwibawa.

Verse 17

भवेयुर्यद्यसंख्याता अर्घयोग्याः समर्चने । ततस्तेषां वरिष्ठाय दातव्योऽर्घः किलैकतः

Bila dalam pemujaan ada tak terhitung penerima yang layak menerima argha, maka sungguh satu argha hendaknya dipersembahkan kepada yang paling utama di antara mereka.

Verse 18

ब्रह्मोवाच । साभिप्रायं साधु वत्स त्वया प्रोक्तमिदं वचः । एवं कुरुष्वैकमर्घमानय त्वं सुशीघ्रतः

Brahmā bersabda: “Baik sekali, anakku; ucapanmu penuh maksud dan niat yang suci. Maka lakukanlah demikian: bawalah satu argha, dan bawalah dengan segera.”

Verse 19

नारद उवाच । ततः पुलस्त्यो वेगेन समानिन्येऽर्घमुत्तमम् । तं च ब्रह्मा करे गृह्य तीर्थान्याहेति भारतीम्

Nārada berkata: Lalu Pulastya dengan cepat membawa argha yang utama. Brahmā menerimanya di tangannya dan dengan sabdanya menyapa para tīrtha.

Verse 20

सर्वैर्भवद्भिः संहत्य मुख्यस्त्वेकः प्रकीर्त्यताम् । तस्मै चार्घं प्रयच्छामि नैवं मामनयः स्पृशेत्

Wahai kalian semua, berhimpunlah dan nyatakan satu yang paling utama di antara kalian. Kepadanya akan kupersembahkan arghya ini, agar tiada ketidaksopanan menyentuhku dalam laku ini.

Verse 21

तीर्थान्यूचुः । न वयं श्रेष्ठतां विद्मः कथंचन परस्परम् । अस्माद्धेतोश्च संप्राप्ता ज्ञात्वा देहि त्वमेव तत्

Para tīrtha berkata: “Kami sama sekali tidak mengetahui keutamaan kami satu terhadap yang lain. Karena itulah kami datang ke sini—engkau sendiri tentukan, lalu anugerahkan arghya itu.”

Verse 22

ब्रह्मोवाच । नाहं वेद्मि श्रेष्ठतां वः कथंचन नमोऽस्तु वः । सर्वे चापारमाहात्म्यं स्वयं मे वक्तुमर्हथ

Brahmā bersabda: “Aku pun tidak mengetahui keutamaan kalian dengan cara apa pun—sembah sujudku kepada kalian semua. Masing-masing memiliki kemuliaan tak terhingga; maka nyatakanlah sendiri kepadaku mahātmya kalian yang tanpa batas.”

Verse 23

यत्र गंगा गया काशी पुष्करं नैमिषं तथा । कुरुक्षेत्रं तथा रेवा महीसागरसंगमः

Di mana Gaṅgā, Gayā, Kāśī, Puṣkara, dan Naimiṣa hadir; di mana Kurukṣetra dan Revā hadir—di sanalah pula pertemuan Mahī (Bumi) dengan Samudra.

Verse 24

प्रभासाद्यानि शतशो यत्र नस्तत्र का मतिः

Bila ratusan tīrtha, bermula dari Prabhāsa, hadir di sana, keraguan atau sanggahan apa lagi yang dapat tersisa?

Verse 25

नारद उवाच । एवमुक्ते पद्मभुवा कोपि नोवाच किंचन । चिरेणेदं ततः प्राह महीसागरसंगमः

Nārada bersabda: “Setelah Padmabhū (Brahmā) berkata demikian, tak seorang pun menjawab. Lama kemudian, Mahīsāgara-saṅgama pun mengucapkan kata-kata ini.”

Verse 26

ममैनमर्घं त्वं यच्छ चतुरानन शीघ्रतः । यतः कोटिकलायां वा मम कोऽपि न पूर्यते

“Wahai Yang Bermuka Empat, segeralah anugerahkan kepadaku argha (persembahan penghormatan) ini; sebab bahkan dalam rentang sepuluh juta kalā pun, tiada seorang pun yang setara denganku.”

Verse 27

यतश्चेन्द्रद्युम्नराज्ञा ताप्यमाना वसुंधरा । सर्वतीर्थद्रवीभूता महीनामाभवन्नदी

“Sebab ketika Bumi dipanggang oleh Raja Indradyumna, ia meleleh menjadi sari dari segala tīrtha dan menjelma sungai bernama Mahī.”

Verse 28

सा च सर्वाणि तीर्थानि संयुक्तानि मया सह । सर्वतीर्थमयस्तस्मादस्मि ख्यातो जगत्त्रये

“Dan Mahī itu, bersama diriku, menghimpun semua tīrtha menjadi satu. Karena itu aku termasyhur di tiga dunia sebagai ‘yang tersusun dari segala tīrtha’.”

Verse 29

गुहेन च महालिंगं कुमारेश्वरमीश्वरम् । संस्थाप्य तीर्थमुख्यत्वं मम दत्तं महात्मना

“Dan Guha (Skanda) menegakkan Mahāliṅga—Tuhan Kumāreśvara, Sang Īśvara. Setelah menahbiskannya, sang mahātmā menganugerahkan kepadaku kedudukan sebagai yang utama di antara tīrtha.”

Verse 30

नारदेनापि मत्तीरे स्थानं संस्थाप्य शोभनम् । सर्वेभ्यः पुण्यक्षेत्रेभ्यो दत्तं श्रैष्ठ्यं पुरा मम

Nārada pun menegakkan sebuah singgasana suci yang indah di tepianku. Dahulu kala, keutamaan atas segala kṣetra suci dianugerahkan kepadaku.

Verse 31

एवं त्रिभिर्हेतुवरैर्ममेवार्घः प्रदीयताम् । गुणैकदेशेऽपि समं मम तीर्थं न वै परम्

Maka, karena tiga alasan mulia ini, hendaklah argha dipersembahkan kepadaku saja. Bahkan dalam sekelumit kebajikannya pun, tiada tīrtha lain yang setara denganku—apalagi melampaui.

Verse 32

इत्युक्ते वचने पार्थ तीर्थराजेन भारत । सर्वे नोचुः किंचनापि किं ब्रह्मा वक्ष्यतीति यत्

Ketika Raja para Tīrtha mengucapkan kata-kata itu, wahai Pārtha—wahai Bhārata—tiada seorang pun berkata apa-apa, seraya bertanya dalam hati, “Apakah yang akan dikatakan Brahmā?”

Verse 33

ततो ब्रह्मसुतो ज्येष्ठः श्वेतमाल्यानुलेपनः । दक्षिणं बाहुमुद्धत्य धर्मो वचनमब्रवीत्

Kemudian Dharma, putra sulung Brahmā, berhias kalung putih dan lulur wangi, mengangkat lengan kanannya dan mengucapkan kata-kata ini.

Verse 34

अहो कष्टमिदं कूक्तं तीर्थराजेन मोहतः । सन्तोऽपि न गुणा वाच्याः स्वयं सद्भिः स्वका यतः

Aduhai, betapa pedih ucapan ini, yang dilontarkan dalam kebingungan oleh ‘raja tīrtha’! Sebab orang suci, meski memiliki kebajikan, tidak memasyhurkan keutamaannya sendiri, karena itu miliknya sendiri.

Verse 35

स्वीयान्गुणान्स्वयं यो हि सम्पत्सु प्रक्षिपन्परान् । ब्रवीति राजसस्त्वेष ह्यहंकारो जुगुप्सितः

Barangsiapa pada masa kemakmuran merendahkan orang lain dan membanggakan kebajikannya sendiri—itulah ahankāra rājasa, kesombongan yang menjijikkan.

Verse 36

तस्मादस्मादहंकारात्सत्स्वप्येषु गुणेषु च । अप्रख्यातं ध्वस्तरूपमिदं तीर्थं भविष्यति

Karena ahankāra inilah—meski kebajikan memang ada—tīrtha ini akan menjadi tak termasyhur, kemuliaannya yang dahulu pun hancur.

Verse 37

स्तंभतीर्थमिति ख्यातं स्तम्भो गर्वः कृतो यतः । स्तंभस्य हि फलं सद्यो ब्रह्मापि प्राप किं परः

Ia akan termasyhur sebagai “Stambhatīrtha”, sebab di sana kesombongan (garva) ditegakkan bagaikan sebuah pilar (stambha). Buah kesombongan datang seketika—jika Brahmā pun mengalaminya, apalagi yang lain.

Verse 38

इत्युक्ते धर्मदेवेन हाहेति रव उत्थितः । ततः शीघ्रं समायातो योगीशोऽहं च पांडव

Ketika Dharma-deva berkata demikian, terdengarlah seruan “Aduhai! Aduhai!”. Lalu dengan segera datanglah Penguasa para yogin—dan aku pun, wahai Pāṇḍava.

Verse 39

गुहस्ततो वचः प्राह धर्मदेवसमागमे । अयुक्तमेतच्छापोऽयं दत्तो यद्धर्म धार्ष्ट्यतः

Lalu Guha berkata di hadapan Dharma-deva: “Wahai Dharma, kutukan ini tidak patut; ia diberikan karena tergesa-gesa.”

Verse 40

ब्रवीतु कोऽपि सर्वेषां तीर्थानां तेषु वर्तताम् । यद्यैश्वर्यं नार्हतेसौ महीसागरसंगमः

Biarlah siapa pun menyebut semua tīrtha yang ada—jika pertemuan daratan dan samudra ini tidak layak dimuliakan, maka apa lagi yang layak?

Verse 41

तिष्ठत्वात्मगुणो यच्च तीर्थराजेन वर्णितः । तत्र को विगुणो नाम मिथ्यावादी यतो गुणः

Biarlah kebajikan batin yang dipuji oleh ‘raja tīrtha’ tetap sebagaimana adanya. Siapa di sana dapat disebut ‘tanpa jasa’? Sebab kebajikanlah yang tak mungkin berdusta.

Verse 42

अहो न युक्तं पालानां यदि तेऽप्यविमृश्य च । एवमर्थान्करिष्यंति कं यांति शरणं प्रजाः

Aduhai, tidak patut bagi para pelindung bila mereka pun bertindak tanpa pertimbangan dalam perkara demikian. Jika urusan diputuskan begini, kepada siapa rakyat berlindung?

Verse 43

एवमुक्ते गुहेनाथ धर्मो वचनमब्रवीत् । सत्यमेतद्यदर्होऽयं महीसागरसंगमः

Ketika Tuhan Guha berkata demikian, Dharma menjawab: “Benar adanya—pertemuan bumi dan samudra ini sungguh layak akan kesucian tertinggi.”

Verse 44

मुख्यत्वं सर्वतीर्थानामर्घं चापि पितामहात् । किंतु नात्मगुणा वाच्याः सतामेतत्सदा व्रतम् । परोक्षेपि स्वप्रशंसा ब्रह्माणमपि चालयेत्

Walau tempat ini utama di antara semua tīrtha dan telah menerima penghormatan bahkan dari Pitāmaha (Brahmā), namun jasa diri janganlah diumumkan—itulah laku abadi orang suci. Bahkan pujian diri secara tidak langsung dapat mengguncang Brahmā sekalipun.

Verse 45

स्वप्रशंसां प्रकुर्वाणः पराक्षेपसमन्विताम् । किं दिवः पृथिवीं पूर्वं ययातिर्न पपात ह । यानि पूर्वं प्रमाणानि कृतानीशेन धीमता

Barang siapa larut dalam memuji diri sendiri sambil merendahkan orang lain, tidakkah ia jatuh dari surga ke bumi—seperti Raja Yayāti dahulu jatuh? Karena itu, ketetapan yang telah ditetapkan sebelumnya oleh Īśvara yang bijaksana harus diterima sebagai ukuran yang sah.

Verse 46

तानि सम्पालनीयानि तानि कोऽति क्रमेद्बुधः । तव पित्रा समादिश्य यदर्थं स्थापिता वयम्

Ketetapan-ketetapan itu wajib dipelihara dengan saksama; orang bijak mana yang akan melanggarnya? Kami ditempatkan untuk tujuan itu juga, atas perintah ayahmu yang memberi titah.

Verse 47

पालयामास एतच्च त्वं पालयितुमर्हसि । ईश्वराः स्वप्रमाणेन भवंतो यदि कुर्वते

Ia pun telah menjaga hal ini; engkau juga patut memeliharanya. Bila para penguasa luhur bertindak menurut pramāṇa dan tata-ukur mereka sendiri, tatanan dharma pun tegak terpelihara.

Verse 48

तदस्माभिरिदं युक्तं शासनं दिश्यतां परम् । एवमुक्त्वा स्वीयमुद्रां मोक्तुकामं वृषं तदा

Karena itu, hendaklah oleh kami dikeluarkan titah yang paling tepat dan luhur ini. Setelah berkata demikian, saat itu (Dharma) berkehendak melepaskan meterai/lambang miliknya sendiri, lalu berpaling kepada lembu jantan, siap untuk melepaskannya.

Verse 49

अहं प्रस्तावमन्वीक्ष्य वाक्यमेतदुदैरयम् । नमो धर्माय महते विश्वधात्रे महात्मने

Menimbang keadaan, aku mengucapkan kata-kata ini: “Salam hormat kepada Dharma yang agung—kepada Mahātman, penopang seluruh jagat.”

Verse 50

ब्रह्मविष्णुशिवैर्नित्यं पूजितायाघनाशिने । यदि मुद्रां भवान्धर्म परित्यक्ष्यति कर्हिचित्

Wahai Dharma—pemusnah dosa, yang senantiasa dipuja oleh Brahmā, Viṣṇu, dan Śiva—jika suatu saat engkau meninggalkan mudrā, tanda kewibawaanmu…

Verse 51

तदस्माकं कुतो भावो मा विश्वं नाशय प्रभो । योगीश्वरं गुहं चापि संमानयितुमर्हसि

Kalau demikian, harapan apa yang tersisa bagi kami? Wahai Prabhu, jangan binasakan dunia. Engkau patut memuliakan Guha juga, Sang Īśvara para yogin.

Verse 52

शिववन्माननीयो हि यतः साक्षाच्छिवात्मजः । त्वां च देवो गुहः स्वामी संमानयितुमर्हति

Sungguh ia patut dihormati seperti Śiva, sebab ia adalah putra Śiva sendiri secara langsung. Dan Guha, Sang Dewa dan Tuan, juga layak menghormatimu sebagai balasan.

Verse 53

युवयोरैक्यभावेन सुखं जीवेदिदं जगत् । त्वया प्रदत्तः शापोऽयं मा प्रत्याख्यातिलक्षणः

Dengan kesatuan dan keharmonisan kalian berdua, semoga seluruh jagat ini hidup sejahtera. Dan semoga kutuk yang engkau ucapkan ini tidak menjadi tanda penarikan kembali atau penyangkalan.

Verse 54

अनुग्रहश्च क्रियतां तीर्थराजस्य मानद

Dan, wahai penganugerahi kehormatan, limpahkanlah anugerahmu kepada Raja Tīrtha, yang utama di antara tempat suci.

Verse 56

एवमुच्चरमाणं मां प्रशस्याहापि पद्मभूः । साध्वेतन्नारदेनोक्तं धर्मैतद्वचनं कुरु । सम्मानय गुहं चापि गुहः स्वामी यतो हि नः । एवमुक्ते ब्रह्मणा च धर्मो वचनमब्रवीत्

Ketika aku mengucapkan demikian, Padmabhū (Brahmā) memujiku dan berkata: “Sungguh baik—Nārada telah berkata benar. Wahai Dharma, laksanakanlah sabda ini. Dan hormatilah pula Guha, sebab Guha sungguh Tuhan kami.” Setelah Brahmā berkata demikian, Dharma pun menjawab dengan kata-kata ini.

Verse 57

नमो गुहाय सिद्धाय किंकरायस्य ते वयम् । मदीयां स्कन्द विज्ञप्तिं नाथैनामवधारय

Sembah sujud kepada Guha, Yang Sempurna. Kami adalah hamba dari Tuhanmu ini. Wahai Nātha Skanda, mohon perhatikan permohonanku ini.

Verse 58

स्तंभादेतन्महातीर्थमप्रसिद्धं भविष्यति । स्तंभतीर्थमिति ख्यातं सुप्रसिद्धं भविष्यति

Dari Tiang (stambha) ini, mahātīrtha ini takkan lagi tersembunyi. Dengan nama ‘Stambhatīrtha’, ia akan menjadi amat termasyhur.

Verse 59

स्तम्भतीर्थमिति ख्यातं सर्वतीर्थफलप्रदम् । यश्चात्र स्नानदानानि प्रकरिष्यति मानवः

Dikenal sebagai ‘Stambhatīrtha’, ia menganugerahkan buah semua tīrtha. Dan siapa pun yang melakukan mandi suci serta sedekah di sini—

Verse 60

यथोक्तं च फलं तस्य स्फुटं सर्वं भविष्यति । शनिवारे ह्यमावास्या भवेत्तस्याः फलं च यत्

Buah yang telah disebutkan baginya akan nyata sepenuhnya tanpa ragu. Dan apa pun pahala ketika hari Amāvāsyā (bulan baru) jatuh pada hari Sabtu—

Verse 61

महीसागरयात्रायां भवेत्तच्चावधारय । प्रभासदशयात्राभिः सप्तभिः पुष्करस्य च

Ketahuilah dengan teguh: ziarah suci ke Mahīsāgara menghasilkan pahala yang sama; setara dengan sepuluh ziarah ke Prabhāsa dan tujuh ziarah ke Puṣkara pula.

Verse 62

अष्टाभिश्च प्रयागस्य तत्फलं प्रभविष्यति । पंचभिः कुरुक्षेत्रस्य नकुलीशस्य च त्रिभिः

Buah pahala yang sama akan terbit—seakan-akan telah dilakukan delapan ziarah ke Prayāga, lima ke Kurukṣetra, dan tiga ke Nakulīśa.

Verse 63

अर्बुदस्य च यत्षड्भिस्तत्फलं च भविष्यति । वस्त्रापथस्य तिसृभिर्गंगायाः पंचभिश्च यत्

Dan pahala yang sama akan muncul—seakan-akan enam ziarah ke Arbuda, tiga ke Vastrāpatha, serta lima kali pahala suci Gaṅgā.

Verse 64

कूपोदर्याश्चतुर्भिश्च तत्फलं प्रभविष्यति । काश्याः षड्भिस्तथा यत्स्याद्गोदावर्याश्च पंचभिः

Di sini pun timbul buah rohani yang sama—yakni pahala yang diperoleh dengan empat kali di Kūpodarī, enam kali di Kāśī, dan lima kali di Godāvarī.

Verse 65

तत्फलं स्तंभतीर्थे वै शनिदर्शे भविष्यति । एवं दत्ते वरे स्कंदस्तदा प्रीतमनाभवत्

Pahala yang sama itu sungguh akan diperoleh di Staṃbhatīrtha, di Śanidarśa. Ketika anugerah ini demikian diberikan, Skanda pun bersukacita dalam hati.

Verse 66

ब्रह्मापि स्तंभतीर्थाय ददावर्घं समाहितः । ददौ च सर्वतीर्थानां श्रेष्ठत्वममितद्युतिः

Brahmā pun, dengan batin terpusat, mempersembahkan arghya kepada Staṃbhatīrtha; dan Yang bercahaya tak terhingga itu menganugerahinya keutamaan di antara semua tīrtha.

Verse 67

तीर्थानि च गुहं नाथं सम्मान्य विससर्ज सः । एवमेतत्पुरा वृत्तं गुप्तक्षेत्रस्य कारणम्

Setelah menghormati para tīrtha dan Nātha Guha dengan semestinya, ia pun mempersilakan mereka kembali. Demikianlah peristiwa purba itu—itulah sebab tempat ini disebut Guptakṣetra, ‘Ladang Suci yang Tersembunyi’.

Verse 68

भूयश्चापि प्रसिद्ध्यर्थं प्रेषिताप्सरसोऽत्र मे । विमोक्षिता ग्राहरूपात्त्वया ताश्च कुरूद्वह

Lagi pula, demi makin termasyhurnya tempat ini, para apsaras milikku diutus ke sini; dan engkau, wahai yang terbaik di antara para Kuru, membebaskan mereka dari wujud buaya.

Verse 69

यतो धर्मस्य सर्वस्य नानारूपैः प्रवर्ततः । परित्राणाय भवतः कृष्णस्य च भवो भवे

Sebab dari engkaulah seluruh Dharma mengalir dalam beraneka rupa. Demi perlindunganmu—dan juga Kṛṣṇa—semoga Bhava (Śiva) menjadi penolong, kelahiran demi kelahiran.

Verse 70

तदिदं वर्णितं तुभ्यं सर्वतीर्थफलं महत् । श्रुत्वैतदादितः पूर्वं पुमान्पापैः प्रमुच्यते

Demikianlah kepadamu telah diuraikan ‘buah agung dari semua tīrtha’ ini. Barang siapa mendengarnya sejak awal, ia terbebas dari dosa-dosa.

Verse 71

सूत उवाच । श्रुत्वेति विजयो धीमान्प्रशशंस सुविस्मितः । विसृष्टो नारदाद्यैश्च द्वारकां प्रति जग्मिवान्

Sūta berkata: Mendengar hal itu, Vijaya (Arjuna) yang bijaksana sangat tercengang lalu memuji kisah tersebut. Setelah dipersilakan pergi oleh Nārada dan para resi lainnya, ia pun berangkat menuju Dvārakā.