Adhyaya 21

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । श्रुतं मे विविधाश्चर्यं त्वत्प्रसादाद्द्विजोत्तम । भूयश्च श्रोतुमिच्छामि तन्मे कथय सुव्रत

Yudhiṣṭhira berkata: “Wahai brahmana termulia, berkat anugerahmu aku telah mendengar banyak hal yang menakjubkan. Aku ingin mendengar lagi—maka ceritakanlah kepadaku, wahai yang berkaul luhur.”

Verse 2

कथमेषा नदी पुण्या सर्वनदीषु चोत्तमा । नर्मदा नाम विख्याता भूयो मे कथयानघ

Bagaimanakah sungai ini begitu suci dan menjadi yang utama di antara semua sungai—yang termasyhur dengan nama ‘Narmadā’? Wahai yang tanpa noda, ceritakanlah kepadaku lagi dengan lebih rinci.

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदा सरितां श्रेष्ठा सर्वपापप्रणाशिनी । तारयेत्सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च

Śrī Mārkaṇḍeya bersabda: “Narmadā adalah yang terbaik di antara sungai-sungai, pemusnah segala dosa. Ia menyeberangkan semua makhluk—yang tak bergerak maupun yang bergerak.”

Verse 4

नर्मदायास्तु माहात्म्यं यत्पूर्वेण मया श्रुतम् । तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमना नृप

Keagungan Narmadā yang dahulu pernah kudengar, kini akan kukatakan kepadamu. Dengarkanlah dengan pikiran terpusat, wahai raja.

Verse 5

गङ्गा कनखले पुण्या कुरुक्षेत्रे सरस्वती । ग्रामे वा यदि वारण्ये पुण्या सर्वत्र नर्मदा

Di Kanakhala, Gangga adalah suci; di Kurukshetra, Sarasvati adalah suci. Namun di desa ataupun di rimba, Narmada suci di mana-mana.

Verse 6

त्रिभिः सारस्वतं तोयं सप्ताहेन तु यामुनम् । सद्यः पुनाति गाङ्गेयं दर्शनादेव नार्मदम्

Air Sarasvati menyucikan dalam tiga hari, dan air Yamuna dalam tujuh hari. Air Gangga menyucikan seketika; namun Narmada menyucikan hanya dengan dipandang.

Verse 7

कलिङ्गदेशात्पश्चार्धे पर्वतेऽमरकण्टके । पुण्या च त्रिषु लोकेषु रमणीया पदे पदे

Di sebelah barat negeri Kaliṅga terdapat gunung bernama Amarakantaka. Di sana ia suci di ketiga loka, dan menawan pada tiap langkah.

Verse 8

तत्र देवाश्च गन्धर्वा ऋषयश्च तपोधनाः । तपस्तप्त्वा महाराज सिद्धिं परमिकां गताः

Di sana para dewa, para Gandharva, dan para resi yang kaya tapa—wahai maharaja—melakukan pertapaan; dan setelah bertapa, mereka mencapai kesempurnaan tertinggi.

Verse 9

तत्र स्नात्वा नरो राजन्नियमस्थो जितेन्द्रियः । उपोष्य रजनीमेकां कुलानां तारयेच्छतम्

Setelah mandi di sana, wahai raja, seorang manusia yang teguh dalam niyama dan menaklukkan indria, bila berpuasa semalam saja, akan menyelamatkan seratus generasi garis keturunannya.

Verse 10

सिद्धिक्षेत्रं परं तात पर्वतो ह्यमरंकटः । सर्वदेवाश्रितो यस्मादृषिभिः परिसेवितः

Wahai anakku, Gunung Amarakantaka adalah kṣetra siddhi yang tertinggi, sebab semua dewa bernaung di sana dan para ṛṣi tekun melayaninya.

Verse 11

सिद्धविद्याधरा भूतगन्धर्वाः स्थानमुत्तमम् । दृश्यादृश्याश्च राजेन्द्र सेवन्ते सिद्धिकाङ्क्षिणः

Para Siddha, Vidyādhara, Bhūta, dan Gandharva memandangnya sebagai kediaman yang utama. Wahai raja para raja, makhluk yang tampak maupun tak tampak pun datang ke sana, mendambakan siddhi.

Verse 12

अहं च परमं स्थानं ततः प्रभृति संश्रितः । अत्र प्रणवरूपो वै स्थाने तिष्ठत्युमापतिः

Dan aku pun, sejak saat itu, berlindung pada kediaman yang mahatinggi ini. Di tempat inilah Umāpati Śiva bersemayam, tegak sebagai wujud Praṇava suci, “Oṁ”.

Verse 13

श्रीकण्ठः सगणः सर्वभूतसङ्घैर्निषेवितः । अस्माद्गिरिवराद्भूप वक्ष्ये तीर्थस्य विस्तरम्

Śrīkaṇṭha (Śiva), beserta para gaṇa-nya, dihormati dan dilayani oleh kumpulan makhluk yang tak terbilang. Wahai raja, dari gunung mulia ini akan kujelaskan keluasan seluruh tīrtha.

Verse 14

यानि सन्तीह तीर्थानि पुण्यानि नृपसत्तम । यानि यानीह तीर्थानि नर्मदायास्तटद्वये

Wahai raja terbaik, segala tīrtha yang ada di sini—suci dan penganugerahan pahala—dan segala tīrtha yang berada di sini pada kedua tepi Sungai Narmadā…

Verse 15

न तेषां विस्तरं वक्तुं शक्तो ब्रह्मापि भूपते । योजनानां शतं साग्रं श्रूयते सरिदुत्तमा

Wahai Baginda, bahkan Brahmā pun tidak sanggup menguraikan sepenuhnya keluasan itu. Terdengar bahwa sungai termulia ini membentang sedikit lebih dari seratus yojana.

Verse 16

विस्तरेण तु राजेन्द्र अर्धयोजनमायता । षष्टितीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथैव च

Namun, wahai raja para raja, dalam lebarnya ia membentang hingga setengah yojana. Di sana ada enam puluh ribu tīrtha—dan demikian pula enam puluh krore (enam puluh crore).

Verse 17

पर्वतादुदधिं यावदुभे कूले न संशयः

Dari pegunungan hingga samudra—pada kedua tepi, tanpa keraguan.

Verse 18

सप्तषष्टिसहस्राणि सप्तषष्टिशतानि च । सप्तषष्टिस्तथा कोट्यो वायुस्तीर्थानि चाब्रवीत्

Enam puluh tujuh ribu, dan enam puluh tujuh ratus pula; dan demikian juga enam puluh tujuh krore—demikianlah Dewa Vāyu menyatakan tīrtha-tīrtha itu.

Verse 19

परं कृतयुगे तानि यान्ति प्रत्यक्षतां नृप । पश्यन्ति मानवाः सर्वे सततं धर्मबुद्धयः

Namun, wahai raja, pada Kṛta Yuga tīrtha-tīrtha itu menjadi nyata terlihat. Semua manusia, yang senantiasa berbudhi dharma, memandangnya terus-menerus.

Verse 20

यथायथा कलिर्घोरो वर्तते दारुणो नृप । तथातथाल्पतां यान्ति हीनसत्त्वा यतो नराः

Seiring Kali Yuga yang mengerikan berjalan makin keras, wahai Raja, demikian pula manusia—karena kekuatan sattva batin merosot—jatuh ke dalam semakin kecilnya daya dan kebajikan.

Verse 21

अध्याय

Adhyāya—bab suci (judul bab).

Verse 22

श्रेष्ठं दारुवनं तत्र चरुकासंगमः शुभः । उत्तरे नर्मदायास्तु चरुकेश्वरमुत्तमम्

Di sana terdapat Daruvana yang amat unggul, serta pertemuan suci bernama Carukā-saṅgama. Di tepi utara Sungai Narmadā berdiri dhāma Carukeśvara yang paling luhur.

Verse 23

दारुकेश्वरतीर्थं च व्यतीपातेश्वरं तथा । पातालेश्वरतीर्थं च कोटियज्ञं तथैव च

Di sana ada tīrtha Dārukeśvara, demikian pula Vyatīpāteśvara; ada pula tīrtha Pātāleśvara, serta tempat suci yang dikenal sebagai Koṭiyajña.

Verse 24

इति चैवोत्तरे कूले रेवाया नृपसत्तम । अमरेश्वरपार्श्वे च लिङ्गान्यष्टोत्तरं शतम्

Demikianlah, wahai raja terbaik, di tepi utara Revā, dekat Amareśvara, terdapat seratus delapan (108) Śiva-liṅga.

Verse 25

वरुणेश्वरमुख्यानि सर्वपापहराणि च

Yang terutama di antaranya ialah Varuṇeśvara; dan semua tempat suci ini melenyapkan segala dosa.

Verse 26

मान्धातृपुरपार्श्वे च सिद्धेश्वरयमेश्वरौ । ओङ्कारात्पूर्वभागे च केदारं तीर्थमुत्तमम्

Di dekat kota Māndhātṛ terdapat śrī-kuil Siddheśvara dan Yameśvara. Dan di sebelah timur Oṅkāra terletak tīrtha utama bernama Kedāra.

Verse 27

तत्समीपे महाराज स्वर्गद्वारमघापहम् । नाम्ना ब्रह्मेश्वरं पुण्यं सप्तसारस्वतं पुरः

Di dekat tempat itu, wahai mahārāja, ada Svargadvāra, penghapus dosa; juga śrī-kuil suci bernama Brahmeśvara; dan di hadapannya terdapat Saptasārasvata.

Verse 28

रुद्राष्टकं च सावित्रं सोमतीर्थं तथैव च । एतानि दक्षिणे तीरे रेवाया भरतर्षभ

Rudrāṣṭaka, Sāvitra, dan juga Soma-tīrtha—semuanya berada di tepi selatan sungai Revā, wahai yang termulia di antara Bharata.

Verse 29

अस्मिंस्तु पर्वते तात रुद्राणां कोटयः स्थिताः । स्नानैस्तुष्टिर्भवेत्तेषां गन्धमाल्यानुलेपनैः

Di gunung ini, wahai anak terkasih, bersemayam berjuta-juta Rudra. Mereka berkenan oleh mandi suci (di sini), serta persembahan wewangian, rangkaian bunga, dan lulur suci.

Verse 30

प्रीतास्तेऽपि भवन्त्यत्र रुद्रा राजन्न संशयः । जपेन पापसंशुद्धिर्ध्यानेनानन्त्यमश्नुते

Wahai raja, di sini para Rudra pun menjadi berkenan—tanpa keraguan. Dengan japa dosa-dosa disucikan, dan dengan dhyāna seseorang mencapai Yang Tak Terbatas.

Verse 31

दानेन भोगानाप्नोति इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत् । पर्वतात्पश्चिमे देशे स्वयं देवो महेश्वरः । स्थितः प्रणवरूपोऽसौ जगदादिः सनातनः

“Dengan dāna (sedekah) seseorang memperoleh kenikmatan”—demikian Śaṅkara bersabda. Dan di negeri sebelah barat gunung, Tuhan Maheśvara sendiri bersemayam—tegak dalam wujud Praṇava (Oṃ), asal mula dunia yang purba dan kekal.

Verse 32

तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः । पितृकार्यं प्रकुर्वीत विधिदृष्टेन कर्मणा

Setelah mandi di sana dan menjadi suci, hidup sebagai brahmacārī serta menaklukkan indria, hendaknya ia melaksanakan kewajiban bagi leluhur menurut tata cara yang ditetapkan oleh śāstra.

Verse 33

तिलोदकेन तत्रैव तर्पयेत्पितृदेवताः । आ सप्तमं कुलं तस्य स्वर्गे मोदति पाण्डव

Di tempat itu juga, dengan air bercampur wijen ia hendaknya mempersembahkan tarpaṇa untuk memuaskan para dewa leluhur. Wahai Pāṇḍava, hingga generasi ketujuh dari garis keturunannya bersukacita di surga.

Verse 34

आत्मना सह भोगांश्च विविधान् लभते सुखी । षष्टिवर्षसहस्राणि क्रीडते सुरपूजितः

Dengan bahagia ia memperoleh beragam kenikmatan sesuai pahala dirinya. Dihormati para dewa, ia bersukaria di surga selama enam puluh ribu tahun.

Verse 35

मोदते सुचिरं कालं पितृपूजाफलधितः । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जायते विमले कुले

Dikaruniai buah pemujaan kepada para leluhur, ia bersukacita untuk waktu yang lama. Lalu, ketika pahala surgawinya habis dan ia jatuh dari surga, ia terlahir dalam keluarga yang nirmala, mulia, dan suci.

Verse 36

धनवान्दानशीलश्च नीरोगो लोकपूजितः । पुनः स्मरति तत्तीर्थं गमनं कुरुते पुनः

Ia menjadi kaya, gemar berdana, bebas dari penyakit, dan dihormati orang banyak. Sekali lagi ia mengingat tīrtha itu, dan sekali lagi ia menempuh perjalanan menuju ke sana.

Verse 37

द्वितीये जन्मनि भवेद्ध्रदस्यानुचरोत्कटः । तथैव ब्रह्मचर्येण सोपवासो जितेन्द्रियः

Dalam kelahiran kedua ia menjadi pelayan yang tangguh dan menggetarkan bagi tīrtha danau itu. Demikian pula ia menempuh brahmacarya—berpuasa dan menaklukkan indria.

Verse 38

सर्वहिंसानिवृत्तस्तु लभते फलमुत्तमम् । एवं धर्मसमाचारो यस्तु प्राणान्परित्यजेत्

Namun, siapa yang berpaling dari segala kekerasan memperoleh buah yang tertinggi. Dan siapa pun yang, dengan menjalani dharma demikian, melepaskan nyawanya—

Verse 39

तस्य पुण्यफलं यद्वै तन्निबोध नराधिप । शतं वर्षसहस्राणि स्वर्गे मोदति पाण्डव

Wahai raja manusia, pahamilah buah pahala kebajikannya itu. Wahai Pāṇḍava, selama seratus ribu tahun ia bersukacita di surga.

Verse 40

अप्सरोगणसंकीर्णे दिव्यशब्दानुनादिते । दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गो दिव्यालङ्कारभूषितः

Di surga yang dipenuhi rombongan Apsarā dan bergema bunyi-bunyi surgawi itu, tubuhnya dilumuri wewangian ilahi dan dihiasi perhiasan kahyangan.

Verse 41

क्रीडते दैवतैः सार्द्धं सिद्धगन्धर्वसंस्तुतः । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो राजा भवति वीर्यवान्

Ia bersukaria bersama para dewa, dipuji oleh para Siddha dan Gandharva. Lalu, ketika jatuh dari surga setelah pahala habis, ia menjadi raja yang perkasa dan gagah berani.

Verse 42

हस्त्यश्वरथयानैश्च धर्मज्ञः शास्त्रतत्परः । गृहे स्तम्भशताकीर्णे सौवर्णे रजतान्विते

Ia menjadi pengenal dharma, tekun pada śāstra, serta memiliki kendaraan gajah, kuda, dan kereta. Ia berdiam di istana dengan seratus pilar, berhiaskan emas dan bertatahkan perak.

Verse 43

सप्ताष्टभूमिसुद्वारे दासीदाससमाकुले । मत्तमातङ्गनिःश्वासैर्वाजिहेषितनादितैः

Dengan gerbang-gerbang elok yang menjulang tujuh atau delapan tingkat, dipenuhi dayang dan pelayan, rumah itu bergema oleh hembusan napas gajah yang mabuk dan ringkik kuda.

Verse 44

क्षुभ्यते तस्य तद्द्वारमिन्द्रस्य भुवनं यथा । राजराजेश्वरः श्रीमान्सर्वस्त्रीजनवल्लभः

Gerbangnya bergejolak oleh kesibukan, laksana alam Indra. Ia menjadi penguasa mulia di antara para raja, dicintai oleh segenap kaum wanita.

Verse 45

तस्मिन्गृहे वसित्वा तु क्रीडाभोगसमन्वितः । जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वव्याधिविवर्जितः

Dengan tinggal di rumah itu, dianugerahi permainan dan kenikmatan, ia hidup genap seratus tahun bahkan lebih, terbebas dari segala penyakit.

Verse 46

एवं तेषां भवेत्सर्वं ये मृता ह्यमरेश्वरे । अग्निप्रवेशं यः कुर्याद्भक्त्या ह्यमरकण्टके

Demikianlah semuanya terjadi bagi mereka yang wafat di Amareśvara. Dan siapa pun yang dengan bhakti memasuki api di Amarakantaka—

Verse 47

स मृतः स्वर्गमाप्नोति यास्यते परमां गतिम् । स्नानं दानं जपो होमः शुभं वा यदि वाशुभम्

Wafat demikian, ia mencapai svarga dan melangkah menuju keadaan tertinggi. Mandi suci, dana, japa, dan homa—baik dilakukan dengan niat mulia ataupun sebaliknya—

Verse 48

पुराणे श्रूयते राजन्सर्वं कोटिगुणं भवेत् । तस्यास्तीरे तु ये वृक्षाः पतिताः कालपर्यये

Wahai Raja, dalam Purāṇa terdengar bahwa segala sesuatu menjadi berlipat satu krore. Bahkan pepohonan di tepinya yang tumbang ketika waktu menuntaskan putarannya—

Verse 49

नर्मदातोयसंस्पृष्टास्ते यान्ति परमां गतिम् । अनिवृत्तिका गतिस्तस्य पवनस्याम्बरे यथा

Tersentuh oleh air Narmadā, mereka menuju tujuan tertinggi. Laju perjalanan mereka tak berbalik—laksana angin yang bergerak di angkasa.

Verse 50

पतनं कुरुते यस्तु तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । कन्यास्त्रीणि सहस्राणि पाताले भोगभागिनः

Wahai raja manusia, siapa pun yang jatuh dalam pelanggaran dharma di tīrtha suci itu, di Pātāla ribuan gadis menjadi sekutu dalam kenikmatannya.

Verse 51

तिष्ठन्ति भवने तस्य प्रेषणे प्रार्थयन्ति च । दिव्यभोगैः सुसम्पन्नः क्रीडते कालम्

Mereka tinggal di istananya, menanti perintahnya dan juga memohon kepadanya. Dengan kenikmatan ilahi yang melimpah, ia menghabiskan waktunya dalam kegembiraan.

Verse 52

पृथिव्यां ह्यासमुद्रायां तादृशो नैव जायते । यादृशोऽयं नरश्रेष्ठ पर्वतोऽमरकण्टकः

Wahai insan terbaik, di bumi ini beserta samudranya, tak pernah lahir gunung seperti yang menakjubkan ini: Amarakanṭaka.

Verse 53

तत्र तीर्थं तु विज्ञेयं पर्वतस्यानु पश्चिमे । ह्रदो जालेश्वरो नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

Di sana, di sebelah barat gunung itu, hendaknya dikenal sebuah tīrtha: sebuah danau bernama Jāleśvara, termasyhur di tiga dunia.

Verse 54

तत्र पिण्डप्रदानेन सन्ध्योपासनकेन तु । पितरो द्वादशाब्दानि तर्पितास्तु भवन्ति वै

Di sana, dengan mempersembahkan piṇḍa dan dengan melakukan sandhyā-upāsanā, para leluhur sungguh dipuaskan selama dua belas tahun.

Verse 55

दक्षिणे नर्मदातीरे कपिला तु महानदी । सरलार्जुनसंछन्ना खदिरैरुपशोभिता

Di tepi selatan Sungai Narmadā mengalir sungai agung Kapilā; tertudungi pepohonan sarala dan arjuna, serta diperindah oleh pohon khadira.

Verse 56

माधवीसल्लकीभिश्च वल्लीभिश्चाप्यलंकृता । श्वापदैर्गर्जमानैश्च गोमायुवानरादिभिः

Ia dihiasi sulur mādhavī dan sallakī serta aneka liana; dan bergema oleh raungan satwa liar—serigala hutan, kera, dan sejenisnya.

Verse 57

पक्षिजातिविशेषैश्च नित्यं प्रमुदिता नृप । साग्रं कोटिशतं तत्र ऋषीणामिति शुश्रुम

Wahai raja, tempat itu senantiasa bersukacita oleh beragam jenis burung; dan kami mendengar bahwa di sana ada lebih dari seratus krore para ṛṣi.

Verse 58

तपस्तप्त्वा गतं मोक्षं येषां जन्म न चागमः । येन तत्र तपस्तप्तं कपिलेन महात्मना

Dengan menjalani tapa, mereka mencapai mokṣa, dan bagi mereka tiada lagi kembali kepada kelahiran. Di sanalah Mahātmā Kapila menunaikan tapanya.

Verse 59

तत्र तच्चाभवत्तीर्थं पुण्यं सिद्धनिषेवितम् । येन सा कापिलैस्तात सेविता ऋषिभिः पुरा

Di sana tempat itu pun menjadi tīrtha yang suci, dihampiri para siddha; sebab pada masa silam, wahai dear one, tempat itu disinggahi para resi Kapila dan para ṛṣi lainnya.

Verse 60

तेन सा कपिला नाम गीता पापक्षयंकरी । तत्र कोटिशतं साग्रं तीर्थानाममरेश्वरे

Karena itu ia dipuji dengan nama ‘Kapilā’, sang pemusnah dosa. Di sana, di Amareśvara, terdapat lebih dari seratus krore tīrtha (tempat suci).

Verse 61

अहोरात्रोषितो भूत्वा मुच्यते सर्वकिल्बिषैः । दानं च विधिवद्दत्त्वा यथाशक्त्या द्विजोत्तमे

Dengan tinggal di sana sehari semalam, seseorang terbebas dari segala dosa. Dan setelah memberi sedekah dengan tata cara yang benar, menurut kemampuan, kepada brāhmaṇa yang utama—

Verse 62

ईश्वरानुग्रहात्सर्वं तत्र कोटिगुणं भवेत् । यस्मादनक्षरं रूपं प्रणवस्येह भारत

Dengan anugerah Tuhan, segala yang dilakukan di sana menjadi berlipat hingga satu krore, wahai Bhārata—sebab di tempat itu hadir wujud Praṇava (Oṃ) yang tak binasa dan tak lapuk.

Verse 63

शिवस्वरूपस्य ततः कृतमात्राक्षरं भवेत् । तिर्यञ्चः पशवश्चैव वृक्षा गुल्मलतादयः

Karena itu, bahkan pelafalan satu suku kata saja dari Praṇava menjadi persekutuan dengan hakikat Śiva sendiri. Di sana burung dan binatang, juga pepohonan, semak, sulur, dan sejenisnya pun terangkat.

Verse 64

तेऽपि तत्र क्षयं याताः स्वर्गं यान्ति न संशयः । विशल्या तत्र या प्रोक्ता तत्रैव तु महानदी

Bahkan mereka pun, bila ajal menjemput di sana, pergi ke surga—tanpa keraguan. Dan tempat yang disebut ‘Viśalyā’ juga berada di sana, di tepi sungai agung itu.

Verse 65

स्नात्वा दत्त्वा यथान्यायं तत्रापि सुकृती भवेत् । तत्र देवगणाः सर्वे सकिन्नरमहोरगाः

Di sana, setelah mandi suci dan memberi dana menurut tata-aturan, seseorang menjadi penuh kebajikan. Di sana hadir semua golongan para dewa, juga para Kinnara serta para Mahānāga (ular agung).

Verse 66

यक्षराक्षसगन्धर्वा ऋषयश्च तपोधनाः । सर्वे समागतास्तां वै पश्यन्ति ह्यमरेश्वरे

Yakṣa, Rākṣasa, Gandharva, dan para ṛṣi yang kaya tapa—semuanya berkumpul dan memandang tempat/sungai suci itu di Amareśvara.

Verse 67

तैश्च सर्वैः समागम्य वन्दितौ तौ शुभौ कटौ । पुरा युगे महाघोरे सर्वलोकभयंकरे

Ketika mereka semua telah berkumpul, kedua tepi sungai yang suci itu dipuja dan dihormati. Pada zaman dahulu, di suatu yuga yang amat mengerikan dan menakutkan bagi semua dunia, kemuliaan ini ditegakkan.

Verse 68

नर्मदायाः सुतस्तत्र सशल्यो विशलीकृतः । सर्वदेवैश्च ऋषिभिर्विशल्या तेन सा स्मृता

Di sana, putra Narmadā yang tertancap śalya (mata panah) dibuat menjadi ‘tanpa panah’—disembuhkan. Karena itu, oleh semua dewa dan para ṛṣi, ia/tempat itu dikenang sebagai Viśalyā.

Verse 69

युधिष्ठिर उवाच । उत्पन्ना तु कथं तात विशल्या कपिला कथम् । कथं वा नर्मदापुत्रः शल्ययुक्तोऽभवन्मुने

Yudhiṣṭhira berkata: Wahai ayahanda, bagaimana Viśalyā muncul? Dan bagaimana Kapilā (sapi suci) menjadi ada? Wahai muni, bagaimana putra Narmadā menjadi terkena śalya (mata panah) yang tertancap?

Verse 70

आश्चर्यभूतं लोकस्य श्रोतुमिच्छामि सुव्रत

Wahai engkau yang berkaul luhur, aku ingin mendengar kisah yang menjadi keajaiban bagi dunia ini.

Verse 71

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुरा दाक्षायणी नाम सहिता शूलपाणिना । क्रीडित्वा नर्मदातोये परया च मुदा नृप

Śrī Mārkaṇḍeya bersabda: Wahai raja, dahulu Dewi bernama Dākṣāyaṇī, bersama Śūlapāṇi (Śiva), bersuka ria di air Sungai Narmadā dengan kegembiraan tertinggi.

Verse 72

जलादुत्तीर्य सहसा वस्त्रमन्यत्समाहरत् । देव्यास्तु स्नानवस्त्रं तत्पीडितं लीलया नृप

Wahai raja, setelah segera naik dari air, ia seketika mengambil pakaian lain; sedangkan kain mandi Sang Dewi diperas dengan lila, sebagai permainan suci.

Verse 73

सहितानुचरीभिस्तु इन्द्रायुधनिभं भृशम् । तस्मिन्निष्पीड्यमाने तु वारि यन्निःसृतं तदा

Dan bersama para dayang pengiringnya, ia memeras kain itu dengan kuat, berkilau laksana busur Indra; dan saat itu tampaklah air yang mengalir keluar darinya.

Verse 74

तस्मादियं सरिज्जज्ञे कपिलाख्या महानदी । संयोगादङ्गरागस्य वस्त्रोद्यत्कपिलं जलम्

Dari sanalah lahir sungai ini—sungai agung bernama Kapilā. Karena percampuran lulur tubuh dan kain itu, airnya menjadi berwarna keemasan-tawny.

Verse 75

गलितं तेन कपिला वर्णतो नामतोऽभवत् । तथा गन्धरसैर्युक्तं नानापुष्पैस्तु वासितम्

Demikian, ketika ia mengalir keluar, ia menjadi ‘Kapilā’—baik dalam warna maupun dalam nama. Ia pun berhiaskan harum dan sari, semerbak oleh aneka bunga.

Verse 76

नानावर्णारुणं शुभ्रं वस्त्राद्यद्वारि निःसृतम् । पीड्यमानं करैः शुभ्रैस्तैस्तु पल्लवकोमलैः

Air yang keluar dari kain tampak beraneka warna—kemerahan dan cemerlang. Ia diperas oleh tangan-tangan yang elok, lembut bagaikan pucuk daun muda.

Verse 77

कपिलं जलमिश्रैस्तु तस्मादेषा सरिद्वरा । कपिला चोच्यते तज्ज्ञैः पुराणार्थविशारदैः

Karena airnya bercampur warna keemasan-tawny, sungai yang utama ini disebut ‘Kapilā’ oleh para arif yang mahir memahami makna Purāṇa.

Verse 78

एषा वै वस्त्रसम्भूता नर्मदातोयसम्भवा । महापुण्यतमा ज्ञेया कपिला सरिदुत्तमा

Kapilā ini sungguh terlahir dari kain, dan berasal dari air Narmadā. Ketahuilah ia sebagai yang paling luhur pahalanya—Kapilā, sungai terbaik.