Adhyaya 194

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तच्छ्रुत्वानान्तदेवेन विश्वरूपमुदाहृतम् । देवराजस्तथा देवाः परं विस्मयमागताः

Śrī Mārkaṇḍeya berkata: Mendengar bahwa Dewa Yang Tak Bertepi telah menyatakan wujud semesta-Nya, Indra raja para dewa dan para dewa lainnya pun diliputi keajaiban yang agung.

Verse 2

दृष्ट्वा चाप्सरसं पुण्यामुर्वशीं कमलाननाम् । संत्रस्तो विस्मितश्चाभूदिन्द्रो राजश्रिया वृतः

Melihat apsara suci Urwaśī—berwajah laksana teratai—Indra, meski dikelilingi kemegahan kerajaan, menjadi gentar dan sekaligus dipenuhi takjub.

Verse 3

न किंचिदुत्तरं वाक्यमुक्तवाञ्जोषमास्थितः । इति वृत्तान्तभूतं हि नारायणविचेष्टितम्

Ia sama sekali tidak mengucapkan jawaban dan tetap diam. Demikianlah, sungguh, perjalanan menakjubkan dari līlā ilahi Nārāyaṇa, yang kini menjadi kisah yang tercatat.

Verse 4

भृगोः खात्यां समुत्पन्ना लक्ष्मीः श्रुत्वा तु वै नृप । वैश्वरूपं परं रूपं विस्मिताचिन्तयत्तदा

Wahai raja, Lakṣmī—yang lahir dari Khāti, putri Bhṛgu—ketika mendengar tentang wujud tertinggi yang bersifat semesta itu, terperanjat lalu merenung dalam-dalam.

Verse 5

केनोपायेन स स्यान्मे भर्ता नारायणः प्रभुः । व्रतेन तपसा वापि दानेन नियमेन च

“Dengan cara apakah Tuhan Nārāyaṇa dapat menjadi suamiku—melalui vrata (nazar suci), tapa (askese), dāna (sedekah), atau niyama (laku disiplin)?”

Verse 6

वृद्धानां सेवनेनाथ देवताराधनेन वा । इति चिन्तापरां कन्यां सती ज्ञात्वा युधिष्ठिर

“Atau dengan melayani para lanjut usia, atau dengan pemujaan kepada para dewa?” Demikianlah, wahai Yudhiṣṭhira, Satī yang berbudi memahami gadis itu tenggelam dalam kegelisahan dan mengenali keadaannya.

Verse 7

प्राह प्राप्तो मया भर्ता शङ्करस्तपसा किल । प्रजापतिश्च गायत्र्या ह्यन्याभिरभिवाञ्छिताः

Ia berkata: “Sungguh, melalui tapa-brata aku memperoleh Śaṅkara sebagai suami; dan melalui japa Gāyatrī, Prajāpati dicapai—demikian pula tujuan-tujuan lain yang diidamkan dicapai lewat laku rohani yang berbeda.”

Verse 8

तपसैव हि ते प्राप्यस्तस्मात्तच्चर सुव्रते । तपस्त्वं हि महच्चोग्रं सर्ववाञ्छितदायकम्

“Karena itu, Ia dicapai hanya melalui tapa semata; maka jalankanlah itu, wahai wanita yang teguh dalam brata. Tapa—agung dan dahsyat—sungguh menganugerahkan segala yang diinginkan.”

Verse 9

मार्कण्डेय उवाच । सागरान्तं समासाद्य लक्ष्मीः परपुरंजय । चचार विपुलं कालं तपः परमदुश्चरम्

Mārkaṇḍeya berkata: Wahai penakluk kota-kota musuh, setelah mencapai tepi samudra yang jauh, Lakṣmī menjalankan tapa yang amat sukar, dalam waktu yang sangat panjang.

Verse 10

स्थाणुवत्संस्थिता साभूद्दिव्यं वर्षसहस्रकम् । तत इन्द्रादयो देवाः शङ्खचक्रगदाधराः

Ia berdiri tak bergerak laksana tiang, selama seribu tahun ilahi. Lalu Indra dan para dewa lainnya—yang memegang śaṅkha, cakra, dan gadā—(datang ke sana).

Verse 11

भूत्वा जग्मुस्तदर्थं ते सा तु पृष्टवती सुरान् । विश्वरूपं वैष्णवं यत्तद्दर्शयत माचिरम्

Dengan mengambil (wujud itu) dan pergi ke sana demi tujuan tersebut, para dewa pun tiba. Namun ia bertanya kepada para sura: “Tanpa menunda, perlihatkanlah kepadaku Viśvarūpa Vaiṣṇava, wujud semesta milik Viṣṇu.”

Verse 12

विलक्षा व्रीडिता देवा गत्वा नारायणं तदा । अब्रुवन् वैश्वरूपं नो शक्ता दर्शयितुं वयम्

Bingung dan malu, para dewa lalu pergi kepada Nārāyaṇa dan berkata, “Wahai Tuhan, kami tidak mampu menampakkan Wujud Semesta (Vaiśvarūpa).”

Verse 13

ततो यथेष्टं ते जग्मुः स च विष्णुरचिन्तयत् । उग्ररूपा स्थिता देवी देहं दहति भार्गवी

Lalu mereka pergi menurut kehendak masing-masing. Dan Viṣṇu merenung: “Dewi Bhārgavī berdiri di sana dalam rupa yang dahsyat, membakar tubuhnya sendiri oleh panas tapa.”

Verse 14

तां तस्मात्तत्र गत्वाहं वरं दत्त्वा तु वाञ्छितम् । पुनस्तपः करिष्यामि दर्शयिष्यामि वा पुनः । वैष्णवं विश्वरूपं यद्दुर्दश्यं देवदानवैः

“Karena itu aku akan pergi kepadanya di sana dan menganugerahkan anugerah yang ia dambakan. Sesudah itu aku akan kembali bertapa, dan sekali lagi menyingkapkan Wujud Semesta Vaiṣṇava itu—yang sukar dipandang bahkan oleh para dewa dan dānava.”

Verse 15

मार्कण्डेय उवाच । ततो गत्वा हृषीकेशः सागरान्तस्थितां श्रियम् । प्राह तुष्टोऽस्मि ते देवि वरं वृणु यथेप्सितम्

Mārkaṇḍeya berkata: Lalu Hṛṣīkeśa pergi kepada Śrī yang berdiam di tepi samudra, dan bersabda, “Wahai Dewi, Aku berkenan kepadamu; pilihlah anugerah sesuai kehendakmu.”

Verse 16

श्रीरुवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव प्रपन्नाया जनार्दन । तदा दर्शय यद्दृष्टमप्सरोभिस्तवानघ

Śrī bersabda: “Wahai Dewa, wahai Janārdana, aku telah berlindung pada-Mu; jika Engkau berkenan kepadaku, wahai Yang Tanpa Noda, perlihatkanlah kepadaku rupa yang dahulu disaksikan para Apsaras.”

Verse 17

विश्वरूपमनन्तं च भूतभावन केशव । गन्धमादनमासाद्य कृतं यच्च तपस्त्वया

Wahai Keśava, pemelihara segala makhluk, perlihatkanlah kepadaku Wujud Semesta (Viśvarūpa) dan Wujud Tanpa Akhir; yakni penglihatan suci yang terkait dengan tapa yang engkau lakukan setelah mencapai Gandhamādana.

Verse 18

तद्वदस्व विभो विष्णो न मिथ्या यदि केशव । श्रद्दधामि न चैवाहं रूपस्यास्य कथंचन

Karena itu, wahai Viṣṇu Yang Mahakuasa, katakanlah kepadaku—jika ini bukan dusta, wahai Keśava. Aku beriman, namun aku sama sekali tak mampu memahami wujud ini sepenuhnya.

Verse 19

बहुभिर्यक्षरक्षोभिर्मायाचारिप्रचारिभिः । छन्दिता मम जानद्भिर्भावमन्तर्गतं हरौ

Aku telah diperdaya oleh banyak Yakṣa dan Rākṣasa—yang berkeliaran dengan sihir dan maya—padahal mereka tahu benar bahwa bhakti batinku telah tertambat pada Hari (Viṣṇu).

Verse 20

भूत्वा विष्णुस्वरूपास्ते चक्रिणश्च चतुर्भुजाः । सुव्रीडिता गताः सर्वे विश्वरूपो सहायतः

Dengan mengambil rupa seperti Viṣṇu—bercakra dan berlengan empat—mereka semua pergi dalam malu yang besar; sedangkan Sang Viśvarūpa berdiri sebagai pelindung dan penolong.

Verse 21

मार्कण्डेय उवाच । नारायणोऽथ भगवाञ्छङ्खचक्रगदाभृतम् । तया तथोक्तस्तद्रूपं मुक्त्वा वै सुरपूजितम्

Mārkaṇḍeya berkata: Lalu Bhagavān Nārāyaṇa—yang memegang sangkha, cakra, dan gada—ketika disapa demikian olehnya, menanggalkan rupa itu yang dipuja para dewa.

Verse 22

रूपं परं यथोक्तं वै विश्वरूपमदर्शयत् । दर्शयित्वा वचः प्राह पञ्चरात्रविधानतः

Ia menampakkan rupa tertinggi, Viśvarūpa yang kosmis, sebagaimana dimohonkan; setelah memperlihatkannya, Ia bersabda menurut tata-aturan suci Pañcarātra.

Verse 23

योऽर्चयिष्यति मां नित्यं स पूज्यः स च पूजितः । धनधान्यसमायुक्तः सर्वभोगसमन्वितः

Siapa pun yang memuja-Ku setiap hari, ia menjadi layak dihormati dan dihormati; dianugerahi harta dan hasil pangan, ia menikmati segala kenikmatan dan berkah yang patut.

Verse 24

मूलं हि सर्वधर्माणां ब्रह्मचर्यं परं तपः । तेनाहं तत्र स्थास्यामि मूलश्रीपतिसंज्ञितः

Brahmacarya sungguh akar segala dharma; itulah tapa tertinggi. Maka Aku akan bersemayam di sana, termasyhur dengan nama Mūlaśrīpati.

Verse 25

मूलश्रीः प्रोच्यते ब्राह्मी ब्रह्मचर्यस्वरूपिणी । सर्वयोगमयी पुण्या सर्वपापहरी शुभा

Mūlaśrī disebut sebagai Brāhmī—perwujudan brahmacarya; ia sarat dengan seluruh daya yoga, suci, membawa keberuntungan, dan melenyapkan segala dosa.

Verse 26

पतिस्तस्याः प्रभुरहं वरदः प्राणिनां प्रिये । रेवाजले नरः स्नात्वा योऽर्चयेन्मां यतव्रतः

Wahai kekasih, Akulah Tuhannya dan suaminya, penganugerah anugerah bagi makhluk. Siapa pun yang mandi di air suci Revā lalu memuja-Ku dengan laku tapa yang terkendali—

Verse 27

मूलश्रीपतिनामानं वाञ्छिते प्राप्नुयात्फलम् । दानानि तत्र यो दद्यान्महादानानि च प्रिये

Dengan melafalkan Nama suci ‘Mūlaśrīpati’, seseorang meraih buah yang diidamkan. Dan siapa pun yang bersedekah di sana—wahai kekasih—ia pun menunaikan mahādāna, derma agung.

Verse 28

सहस्रगुणितं पुण्यमन्यस्थानादवाप्यते । दृष्टं त्वया तत्र देशे सम्यक्चैवावधारितम् । तदर्चित्वा परान् कामानाप्स्यसि त्वं न संशयः

Pahala yang diperoleh di sana menjadi seribu kali lipat dibandingkan tempat lain. Engkau telah melihat negeri itu dan memahaminya dengan benar. Dengan memuja-Nya di sana, engkau akan meraih hasrat-hasrat tertinggi—tanpa keraguan.

Verse 29

वरं वृणीष्व देवेशि वाञ्छितं दुर्लभं सुरैः । दुर्गसंसारकान्तारपतितैः परमेश्वरि

Wahai Dewi, penguasa para dewa, pilihlah anugerah yang kau kehendaki—bahkan yang sukar diraih oleh para dewa. Wahai Penguasa Tertinggi, bagi mereka yang terjatuh ke rimba berbahaya samsara, limpahkanlah rahmat penyelamat.

Verse 30

श्रीरुवाच । नारायण जगद्धातर्नारायण जगत्पते । नारायण परब्रह्म नारायणपरायण

Śrī bersabda: Wahai Nārāyaṇa, penopang jagat; wahai Nārāyaṇa, Tuhan semesta; wahai Nārāyaṇa, Brahman Tertinggi—Nārāyaṇa semata tempat perlindunganku.

Verse 31

प्रसीद पाहि मां भक्त्या सम्यक्सर्गे नियोजय । प्रियो ह्यसि प्रियाहं ते यथा स्यां तत्तथा कुरु

Berkenanlah; lindungilah aku dengan bhakti, dan tempatkanlah aku dengan layak dalam tatanan ciptaan. Engkau kekasihku dan aku pun kekasih-Mu—maka aturlah agar aku menjadi sebagaimana seharusnya.

Verse 32

गृहं धर्मार्थकामानां कारणं देव संमतम् । तदास्थायाश्रमं पुण्यं मां श्रेयसि नियोजय

Wahai Dewa, kehidupan berumah tangga diakui sebagai sebab bagi dharma, artha, dan kāma. Maka, dengan menegakkan āśrama yang suci itu, tempatkanlah aku pada jalan menuju śreyas tertinggi.

Verse 33

नारायण उवाच । नारायणगिरा देवि विज्ञप्तोऽस्मि यतस्त्वया । नारायणगिरिर्नाम तेन मेऽत्र भविष्यति

Nārāyaṇa bersabda: Wahai Dewi, karena engkau telah memohon kepadaku dengan ucapan ‘Nārāyaṇa’, maka di tempat ini akan ada gunung suci yang menyandang namaku—Nārāyaṇagiri.

Verse 34

नारायणस्मृतौ याति दुरितं जन्मकोटिजम् । यस्माद्गिरति तस्माच्च गिरिरित्येव शब्दितम्

Dengan mengingat Nārāyaṇa, lenyaplah dosa yang menumpuk selama berjuta-juta kelahiran. Dan karena ia ‘menelan’ (girati) keburukan itu, maka ia disebut ‘giri’—gunung.

Verse 35

तस्मात्सर्वाश्रयो देवि गिरिः पर्वतराङ्भवेत् । सुरासुरमनुष्याणां यथाहमपि चाश्रयः

Karena itu, wahai Dewi, gunung ini akan menjadi tempat berlindung bagi semua, unggul di antara para gunung—sebagaimana Aku pun menjadi perlindungan bagi para deva, asura, dan manusia.

Verse 36

य एतत्पूजयिष्यन्ति मण्डलस्थं परं मम । नारायणगिरिर्नाम देवरूपं शुभेक्षणे

Wahai yang bermata indah, mereka yang akan memuja wujud-Ku yang tertinggi, yang bersemayam dalam maṇḍala suci—yakni tīrtha berwujud ilahi bernama Nārāyaṇagiri—

Verse 37

ते दिव्यज्ञानसम्पन्ना दिव्यदेहविचेष्टिताः । दिव्यं लोकमवाप्स्यन्ति दिव्यभोगसमन्विताः

Mereka yang dipenuhi pengetahuan ilahi dan memiliki daya serta kemampuan tubuh surgawi akan mencapai alam ilahi—disertai kenikmatan-kenikmatan surgawi.

Verse 38

मार्कण्डेय उवाच । तयोरेवं संवदतोर्देवा इन्द्रपुरोगमाः । समागता वनोद्देशं सागरान्ते महर्षयः

Mārkaṇḍeya berkata: Ketika keduanya sedang bercakap demikian, para dewa—dipimpin Indra—wahai para maharsi, tiba di suatu kawasan hutan di tepi samudra.

Verse 39

ततो भृगुं देवराजो नारायणविचिन्तितम् । वव्रे ज्ञात्वा तु तत्कन्यां धर्मात्मा स ददौ च ताम्

Kemudian raja para dewa memilih Bhṛgu—yang telah direnungkan dan disetujui oleh Nārāyaṇa. Mengetahui hal itu, sang dharmātmā pun menyerahkan putrinya kepadanya dalam pernikahan.

Verse 40

धर्मोऽपि विधिवद्वत्स विवाहं समकारयत् । देवदेवस्य राजर्षे देवतार्थे समाहितः

Dan Dharma pun, wahai anak, menyelenggarakan pernikahan itu menurut tata-aturan—wahai raja-ṛṣi—dengan batin teguh demi maksud para dewa dan Tuhan para dewa.

Verse 41

युधिष्ठिर उवाच । धर्मो विवाहमकरोद्विधिवद्यत्त्वयोदितम् । को विधिस्तत्र का दत्ता दक्षिणा भृगुणापि च

Yudhiṣṭhira berkata: Engkau telah mengatakan bahwa Dharma melaksanakan pernikahan itu menurut aturan. Bagaimanakah tata-caranya di sana, dan apakah dakṣiṇā (persembahan bagi pendeta) yang diberikan—juga oleh Bhṛgu?

Verse 42

विवाहयज्ञे समभूत्स्रुक्स्रुवग्रहणे च कः । ऋत्विजः के सदस्याश्च तस्यासन् द्विजसत्तम

Dalam yajña pernikahan itu, siapakah yang bertugas mengangkat sendok persembahan (sruk dan sruva)? Siapakah para ṛtvij dan siapakah para sadasya yang bijaksana, wahai yang terbaik di antara kaum dwija?

Verse 43

किं तस्यावभृथं त्वासीत्तत्सर्वं वद विस्तरात् । त्वद्वाक्यामृतपानेन तृप्तिर्मम न विद्यते

Bagaimanakah avabhṛtha, mandi penutup dari upacara itu? Ceritakanlah semuanya dengan rinci. Dengan meminum nektar kata-katamu pun, puas hatiku belum tercapai.

Verse 44

मार्कण्डेय उवाच । नारायणविवाहस्य यज्ञस्य च युधिष्ठिर । तपसस्तस्य देवस्य सम्यगाचरणस्य च

Mārkaṇḍeya berkata: Wahai Yudhiṣṭhira, mengenai pernikahan Nārāyaṇa dan yajña itu—serta tapa dan laku suci yang sempurna dari Yang Ilahi itu—

Verse 45

वक्तुं समर्थो न गुणान्ब्रह्मापि परमेश्वरः । तथाप्युद्देशतो वच्मि शृणु भूत्वा समाहितः

Bahkan Brahmā, Tuhan Yang Mahatinggi, tidak sanggup menguraikan keutamaannya sepenuhnya. Namun akan kusampaikan secara garis besar; dengarkanlah dengan batin yang terhimpun.

Verse 46

ब्रह्मा सप्तर्षयस्तत्र स्रुक्स्रुवग्रहणे रताः । अग्नीञ्जुहुविरे राजन्वेदिर्धात्री ससागरा

Di sana Brahmā dan Tujuh Ṛṣi tekun menangani sruk dan sruva. Wahai raja, mereka menuangkan persembahan ke dalam api suci; bumi beserta samudranya sendiri menjadi vedi, altar yajña.

Verse 47

ददुः समुद्रा रत्नानि ब्रह्मर्षिभ्यो नृपोत्तम । धनदोऽपि ददौ वित्तं सर्वब्राह्मणवाञ्छितम्

Wahai raja terbaik, samudra-samudra menganugerahkan permata kepada para brahmarṣi; dan Dhanada (Kubera) pun memberikan kekayaan—segala yang diinginkan para brāhmaṇa.

Verse 48

विश्वकर्माऽपि देवानां ब्रह्मर्षीणां परंतप । वेश्मानि सुविचित्राणि सर्वरत्नमयानि च

Dan Viśvakarmā pula, wahai penakluk musuh, membangun bagi para dewa dan para brahmarṣi kediaman-kediaman menakjubkan, tersusun dari segala jenis permata.

Verse 49

कृत्वा प्रदर्शयामास देवेन्द्राय यशस्विने । शतक्रतुस्ततो विप्रान्कापिष्ठलपुरोगमान्

Setelah selesai, ia memperlihatkannya kepada Dewa-Indra yang termasyhur. Lalu Śatakratu (Indra) menampakkannya kepada para vipra-sage yang dipimpin oleh Kāpiṣṭhala.

Verse 50

शौनकादींश्च पप्रच्छ बष्कलाञ्छागलानपि । आत्रेयानपि राजेन्द्र वृणुध्वमभिवाञ्छितम्

Wahai raja utama, ia menanyai Śaunaka dan yang lainnya, juga para Baṣkala dan Chāgala; demikian pula para Ātreya: “Pilihlah apa pun yang kalian dambakan.”

Verse 51

दृष्ट्वा ते चित्ररत्नानि प्राहुः सर्वेश्वरेश्वरम् । देवानां च ऋषीणां च सङ्गमोऽयं सुपुण्यकृत्

Melihat permata-permata yang menakjubkan itu, mereka berkata kepada Tuhan para tuhan: “Perhimpunan para dewa dan ṛṣi ini adalah pertemuan suci yang melimpahkan pahala agung.”

Verse 52

अस्मिन्पुण्ये सुरेशान वस्तुं वाञ्छामहे सदा । शतक्रतुः प्राह पुनर्वासो वात्र भविष्यति । सत्यधर्मरता यूयं यावत्कालं भविष्यथ

Di tempat suci ini, wahai Penguasa para dewa, kami ingin berdiam untuk selamanya.” Śatakratu menjawab: “Sungguh, kalian akan memperoleh tempat tinggal di sini berulang-ulang—selama kalian teguh berbakti pada satya dan dharma.”

Verse 53

मार्कण्डेय उवाच । पृष्टं यद्राजशार्दूल के मखे होत्रिणोऽभवन् । तत्प्रोच्यमानमधुना शृणु भूत्वा समाहितः

Mārkaṇḍeya berkata: “Wahai harimau di antara para raja, engkau bertanya siapa para Hotṛ (imam pemuja) dalam yajña itu. Kini dengarkan dengan pikiran terpusat, saat aku menuturkannya.”

Verse 54

सनत्कुमारप्रमुखाः सदस्यास्तस्य चाभवन् । औद्गात्रमत्र्यङ्गिरसौ मरीचिश्च चकार ह

Dalam sidang yajña itu, Sanatkumāra dan para resi lainnya menjadi anggota. Tugas Udgātṛ dijalankan oleh Atri dan Aṅgiras, dan juga oleh Marīci.

Verse 55

हौत्रं धर्मवसिष्ठौ च ब्रह्मत्वं सनको मुनिः । षट्त्रिंशद्ग्रामसाहस्रं प्रादात्तेभ्यः शतक्रतुः

Tugas Hotṛ dijalankan oleh Dharma dan Vasiṣṭha, sedangkan jabatan Brahman (pengawas utama ritus) dipegang oleh resi Sanaka. Śatakratu menganugerahkan kepada mereka tiga puluh enam ribu desa.

Verse 56

लक्ष्मीर्भर्त्रा च संयुक्ताभवत्तत्कृतवान्प्रभुः । ब्रह्मणो जुह्वतो वह्निं यावद्देशस्थितैः सुरैः

Dengan perbuatan itu Sang Prabhu meneguhkan hal ini: Lakṣmī pun bersatu dengan sang suami. Dan ketika Brahmā menuangkan persembahan, api suci itu disaksikan serta dijaga oleh para dewa yang berjaga di seluruh penjuru negeri.

Verse 57

दृष्टं ललाटं देशोऽसौ ललाट इति संज्ञितः । स देशः श्रीपतेः क्षेत्रपुण्यं देवर्षिसेवितम्

Wilayah itu tampak bagaikan dahi (lalāṭa), maka dikenal dengan nama Lalāṭa. Tanah itu adalah kṣetra suci penuh pahala milik Śrīpati, yang didatangi dan dilayani para dewa serta dewaṛṣi.

Verse 58

सर्वाश्चर्यमयं दिव्यं दिव्यसिद्धिसमन्वितम् । ब्राह्मणानां ततः पङ्क्तिं निवेशयितुमुद्यता

Segala sesuatu di sana penuh keajaiban—serba ilahi dan dihiasi kesempurnaan surgawi. Lalu mereka bersiap menempatkan para brāhmaṇa duduk berbaris untuk penghormatan dan jamuan suci.

Verse 59

लक्ष्मीः श्रीपतिनामानमाह देवं वचस्तदा श्रीरुवाच । य एते ब्राह्मणाः शिष्या भृग्वादीनां यतव्रताः

Lalu Lakṣmī, menyapa Sang Dewa yang bernama Śrīpati, berkata: “Para brāhmaṇa ini adalah murid Bhṛgu dan para ṛṣi lainnya; mereka teguh dalam tapa dan laku pengendalian diri.”

Verse 60

तान्निवेशयितुमिच्छामि त्वत्प्रसादादधोक्षज । मरीच्यादयः सुरेन्द्रेण स्थापिता गरुडध्वज

“Dengan anugerah-Mu, wahai Adhokṣaja, aku ingin menempatkan mereka di sini. Wahai Dia yang berpanji Garuḍa, Marīci dan para ṛṣi lainnya dahulu ditegakkan pada kedudukan mereka oleh Indra, raja para dewa.”

Verse 61

नैष्ठिकव्रतिनो विप्रा बहवोऽत्र यतव्रताः । प्राजापत्ये व्रते ब्राह्मे केचिदत्र व्यवस्थिताः । तानहं स्थापयिष्यामि त्वत्प्रसादादधोक्षज

“Banyak brāhmaṇa di sini teguh dalam naiṣṭhika-vrata (kaul seumur hidup) dan pengendalian diri. Sebagian mantap dalam Prajāpatya-vrata, sebagian dalam Brahma-vrata. Dengan anugerah-Mu, wahai Adhokṣaja, akan kutegakkan mereka di sini sebagaimana mestinya.”

Verse 62

मार्कण्डेय उवाच । ततः कौतूहलधरो भगवान्वृषभध्वजः । पप्रच्छ व्रतिनः सर्वान्वृत्तिभेदे व्यवस्थितान्

Mārkaṇḍeya berkata: Lalu Bhagavān, Sang Pembawa Panji Lembu (Śiva), penuh rasa ingin tahu, menanyai semua pemegang tapa-vrata yang teguh dalam beragam cara hidup dan laku.

Verse 63

नारदोऽपि महादेवमुपेत्य च सतीपतिम् । प्राह कृष्णाजिनधरो नैष्ठिका ब्राह्मणा ह्यमी

Nārada pun mendekati Mahādeva, Tuhan Satī, lalu berkata sambil mengenakan kulit kijang hitam: “Para Brāhmaṇa ini sungguh naiṣṭhika—teguh dalam vrata seumur hidup.”

Verse 64

अमी कार्याः सुवस्त्रेण छन्नगुह्या द्विजोत्तमाः । प्राजापत्याश्चतुर्विंशसहस्राणि नरेश्वर

“Para dwija utama ini hendaknya diberi pakaian yang baik, dengan aurat tertutup patut. Dari mereka yang menempuh tata Prajāpatya, jumlahnya dua puluh empat ribu, wahai raja manusia.”

Verse 65

ब्रह्मचर्यव्रतस्थानां व्रतब्रह्मविचारिणाम् । द्वादशैषां सहस्राणि सन्ति वै वृषभध्वज

“Dan dari mereka yang tegak dalam vrata brahmacarya—yang merenungkan disiplin suci dan Brahman—jumlahnya dua belas ribu, wahai Tuhan Berpanji Lembu.”

Verse 66

नारदस्य वचः श्रुत्वा देवा देवर्षयोऽपि च । साधु साध्वित्यमन्यन्त नोचुः केचन किंचन

Mendengar ucapan Nārada, para dewa dan para dewa-ṛṣi pun menyetujuinya, berpikir, “Sādhu, sādhu”; tak seorang pun mengemukakan keberatan apa pun.

Verse 67

समाह्वयत्ततो लक्ष्मीस्तान् विप्रान् भक्तिसंयुता । उवाच चरणान्गृह्य प्रसादः क्रियतां मयि

Kemudian Lakṣmī, dipenuhi bhakti, memanggil para brāhmaṇa itu dan, sambil memegang kaki mereka, berkata: “Anugerahkanlah belas kasih kepadaku; terimalah aku dengan prasāda-Mu.”

Verse 68

षट्त्रिंशच्च सहस्राणि वेश्मनामत्र संस्थितिः । विश्वकर्मकृतानां तु तेषु तिष्ठन्तु वोऽखिलाः

“Di sini tersedia tempat tinggal tiga puluh enam ribu rumah. Hendaklah kalian semua menetap di rumah-rumah yang dibuat oleh Viśvakarman.”

Verse 69

ते तथेति प्रतिज्ञाय स्थिताः संप्रीतमानसाः । धनधान्यसमृद्धाश्च वाञ्छितप्राप्तिलक्षणाः । सर्वकामसमृद्धाश्च ह्यनारम्भेषु कर्मणाम्

Mereka menjawab, “Demikianlah,” lalu berjanji dan tinggal di sana dengan hati yang bersukacita—berlimpah harta dan gandum, bertanda tercapainya tujuan yang diinginkan, serta terpenuhi segala hasrat, bahkan tanpa harus memulai usaha yang berat.

Verse 70

इति संस्थाप्य तान् विप्रान् सा स्थिता पर्यपालयत् । चतुर्धा तु स्थितो विष्णुः श्रिया देव्याः प्रिये रतः

Demikianlah, setelah menempatkan para brāhmaṇa itu dengan semestinya, ia tinggal di sana dan terus memelihara mereka. Dan Viṣṇu pun bersemayam di sana dalam empat wujud, bersukacita dalam hadirat Sang Dewi Śrī yang terkasih.

Verse 71

एवं वैवाहिकमखे निवृत्ते ऋषयस्तु तम् । ऊचुश्चावभृथस्नानं कुत्र कुर्मो जनार्दन

Ketika yajña pernikahan itu demikian selesai, para ṛṣi berkata kepadanya: “Wahai Janārdana, di manakah kami harus melakukan avabhṛtha-snāna, mandi upacara penutup itu?”

Verse 72

इति श्रुत्वा तु वचनं श्रीपतिः पादपङ्कजात् । मुमोच जाह्नवीतोयं रेवामध्यगमं शुचि

Mendengar sabda itu, Śrīpati melepaskan dari kaki-padma-Nya air suci Jāhnavī (Gaṅgā); air yang murni itu mengalir hingga ke tengah Sungai Revā.

Verse 73

हरेः पादोदकं दृष्ट्वा निःसृतं मुनयस्तु ते । विस्मिताः समपद्यन्त जानन्तस्तस्य गौरवम्

Melihat air yang memancar sebagai pādodaka Hari, para resi itu tertegun penuh takjub, sebab mereka mengetahui kemuliaan dan daya penyuciannya.

Verse 74

रुद्रेण सहिताः सर्वे देवता ऋषयस्तथा । संकथा विस्मिताश्चक्रुर्विधुन्वन्तः शिरांसि च

Semua dewa dan para ṛṣi, bersama Rudra, saling berbicara dengan penuh keheranan, sambil menggelengkan kepala karena takjub.

Verse 75

ऋषय ऊचुः । ब्रूहि शम्भो किमत्रायं अकस्माद्वारिसम्भवः । विष्णोः पादाम्बुजोत्थश्च सम्मोहकरणः परः

Para resi berkata: “Wahai Śambhu, jelaskanlah—mengapa tiba-tiba air ini muncul di sini? Dan bagaimana ia memancar dari kaki-padma Viṣṇu, membuat semua terpesona dalam kekaguman suci?”

Verse 76

ईश्वर उवाच । पादोदकमिदं विष्णोरहं जानामि वै सुराः । दशाश्वमेधावभृथैः स्नानमत्रातिरिच्यते

Īśvara bersabda: “Wahai para dewa, aku mengetahui bahwa ini sungguh pādodaka Viṣṇu. Mandi suci di sini melampaui pahala avabhṛtha dari sepuluh yajña Aśvamedha.”

Verse 77

युष्माभिः श्रीपतिः पूज्यः स्नानं चावभृथं कुतः । भविष्यतीति तेनाशु इदं वोऽर्थे विनिर्मितम्

Karena Śrīpati-lah yang patut kalian puja, apakah perlu mandi avabhṛtha yang terpisah? Mengetahui bahwa hal itu akan diperlukan, beliau segera mewujudkan ini demi kepentingan kalian.

Verse 78

स्नात्वात्र त्रिदशेशाना यत्फलं सम्प्रपद्यते । वक्तुं न केनचिद्याति ततः किमुत्तरं वचः

Wahai para penguasa para dewa, buah yang diperoleh dengan mandi di sini tak dapat diungkapkan sepenuhnya oleh siapa pun; bila ia melampaui kata-kata, apalagi yang bisa dikatakan?

Verse 79

मार्कण्डेय उवाच । एवमुक्त्वा तु ते सर्वे स्नानं कृत्वा यथागतम् । जग्मुर्देवा महेशानपुरोगा भरतर्षभ

Mārkaṇḍeya berkata: Setelah berkata demikian, mereka semua mandi, lalu—sebagaimana kedatangan mereka—pergi kembali, wahai yang terbaik di antara keturunan Bhārata; para dewa berangkat dengan Maheśāna (Śiva) memimpin di depan.

Verse 80

ब्राह्मणाश्च ततः सर्वे स्ववेश्मान्येव भेजिरे । देवतीर्थे महाराज सर्वपापप्रणाशने

Kemudian semua brāhmaṇa pun kembali ke rumah masing-masing, wahai raja agung—setelah berada di Devātīrtha, penumpas segala dosa.

Verse 194

अध्याय

Adhyāya (Bab).