Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 38

Devanagari script

मार्कण्डेय उवाच । तयोरेवं संवदतोर्देवा इन्द्रपुरोगमाः । समागता वनोद्देशं सागरान्ते महर्षयः

Transliteration

mārkaṇḍeya uvāca | tayorevaṃ saṃvadatordevā indrapurogamāḥ | samāgatā vanoddeśaṃ sāgarānte maharṣayaḥ

Translation

Mārkaṇḍeya berkata: Ketika keduanya sedang bercakap demikian, para dewa—dipimpin Indra—wahai para maharsi, tiba di suatu kawasan hutan di tepi samudra.

Word by Word

• मार्कण्डेयः: Mārkaṇḍeya
• मार्कण्डेयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• तयोः: of the two
• तयोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), द्विवचनम् (Dual)

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रिया-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकारवाचक-अव्ययम् (manner adverb)

• संवदतोः: while the two were conversing
• संवदतोः: Sambandha (Genitive absolute-like/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: संवदत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √वद्, उपसर्ग सम्)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), द्विवचनम्; वर्तमान-कृदन्तः (present active participle)

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• इन्द्र-पुरोगमाः: with Indra in the lead
• इन्द्र-पुरोगमाः: Karta-anvaya (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक) + पुरोगम (प्रातिपदिक; ‘पुरः-गम्’ भावे)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; बहुव्रीहिः—‘येषां पुरोगामी इन्द्रः’

• समागताः: having arrived
• समागताः: Kriya (Predicative participle/क्रिया-भाव)
• Type: Adjective
• Root: समागत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √गम्, उपसर्ग सम्-आ)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; भूतकृदन्तः (past participle)

• वन-उद्देशम्: a forest region
• वन-उद्देशम्: Karma (Goal as object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक) + उद्देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• सागर-अन्ते: at the sea-shore, at the end of the ocean
• सागर-अन्ते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सागर (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्

• महर्षयः: great sages
• महर्षयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महर्षि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

Speaker

Mārkaṇḍeya

Skanda Dialogue

Listener: Mahārṣis (addressed) within the frame; ultimately Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Two sages conversing in a coastal forest; suddenly the sky brightens as Indra and devas descend with clouds, banners, and celestial light; ṛṣis witness the arrival near the sea.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Indra
• Devas
• Mahārṣis

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic narratives frame tīrtha-glorification through divine participation, showing that sacred events draw even the devas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sets a scene (forest-region near the ocean); the chapter’s central glorification remains tied to Nārāyaṇagiri within the Revā-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a narrative transition describing the arrival of Indra and the gods.