Adhyaya 172

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अथ ते ऋषयः सर्वे देवाश्चेन्द्रपुरोगमाः । माण्डव्यस्याश्रमे पुण्ये समीयुर्नर्मदातटे

Śrī Mārkaṇḍeya bersabda: Kemudian semua resi itu, serta para dewa yang dipimpin Indra, berhimpun di pertapaan suci Māṇḍavya di tepi Sungai Narmadā.

Verse 2

शङ्खदुन्दुभिनादेन दीपिकाज्वलनेन च । अप्सरोगीतनादेन नृत्यन्त्यो वारयोषितः

Dengan gemuruh sangkha dan dundubhi, dengan pelita yang menyala terang, serta lantunan nyanyian para apsara—para wanita surgawi pun menari.

Verse 3

कथानकैः स्तुवत्यन्ये तस्य शूलाग्रधारिणः । अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातकानां तपस्विनाम्

Yang lain memuji Dia—Pemegang ujung trisula—dengan kisah-kisah suci. Hadir delapan puluh delapan ribu snātaka pertapa, lulusan disiplin ilmu suci.

Verse 4

समाजे त्रिदशैः सार्द्धं तत्र ते च दिदृक्षया । ब्रह्मविष्णुमहेशानास्तत्र हर्षात्समागताः

Dalam sidang suci itu, bersama para Tridaśa (tiga puluh tiga dewa), mereka pun datang dengan hasrat menyaksikan. Dengan sukacita, Brahmā, Viṣṇu, dan Maheśa (Śiva) tiba di sana.

Verse 5

मातरो मल्लिकाद्याश्च क्षेत्रपाला विनायकाः । दिक्पाला लोकपालाश्च गङ्गाद्याश्च सरिद्वराः

Para Ibu Ilahi—bermula dari Mallikā—datang; demikian pula Kṣetrapāla, para Vināyaka, para penjaga arah dan penjaga dunia; serta sungai-sungai utama, diawali Gaṅgā.

Verse 6

ऋषिदेवसमाजे तु नित्यं हर्षप्रमोदने । तत्र राजा समायातः पौरजानपदैः सह

Dalam perhimpunan para ṛṣi dan dewa itu, yang senantiasa dipenuhi sukacita dan perayaan, sang raja pun tiba bersama warga kota dan penduduk pedesaan.

Verse 7

दृष्ट्वा कौतूहलं तत्र व्याकुलीकृतमानसम् । वित्रस्तमनसो भूत्वा भयात्सर्वे समास्थिताः

Melihat kegemparan yang ganjil di sana, hati mereka menjadi gelisah; karena takut, semua pun tertegun dan berdiri diam di tempat itu.

Verse 8

तस्मिन्समागमे दिव्ये ब्रह्मविष्ण्वीशमब्रुवन् । भो माण्डव्य महासत्त्व वरदास्तेऽमरैः सह

Dalam pertemuan ilahi itu, Brahmā, Viṣṇu, dan Īśa bersabda: “Wahai Māṇḍavya, jiwa agung! Bersama para dewa abadi, kami datang untuk menganugerahkan anugerah kepadamu.”

Verse 9

अनेककष्टतपसा तव सिद्धिर्भविष्यति । प्रार्थयस्व यथाकामं यस्ते मनसि रोचते

Melalui tapa-brata yang kau jalani dengan banyak kesukaran, kesempurnaan rohanimu akan terpenuhi. Mohonlah, sesuai kehendakmu, apa pun yang berkenan di hatimu.

Verse 10

अनादित्यमयं लोकं निर्वषट्कारमाकुलम् । नष्टधर्मं विजानीहि प्रकृतिस्थं कुरुष्व च । अनुग्रहं तु शाण्डिल्याः प्रार्थयाम द्विजोत्तम

“Ketahuilah dunia ini tanpa matahari, kacau dan hampa dari seruan suci vaṣaṭ; dharma telah merosot—tegakkan kembali pada tatanan alaminya. Dan wahai yang utama di antara para dwija, kami memohon agar engkau berkenan menganugerahi rahmat kepada Śāṇḍilyā.”

Verse 11

एष ते कष्टदो राजा समायातस्तवाग्रतः । संभूषयस्व विप्रर्षे जनं देवासुरं गणम्

“Inilah raja yang telah menimpakan kesusahan kepadamu; kini ia datang di hadapanmu. Wahai resi brāhmaṇa, sambutlah dan muliakanlah sidang ini—rombongan para dewa dan asura sekaligus.”

Verse 12

माण्डव्य उवाच । यदि प्रसन्ना मे देवाः समायाताः सुरैः सह । त्रिकालमत्र तीर्थे च स्थातव्यमृषिभिः सह

Māṇḍavya berkata: “Jika para dewa berkenan kepadaku dan datang ke sini bersama para sura, maka di tīrtha ini tinggallah pada tiga waktu (pagi, siang, senja) bersama para ṛṣi.”

Verse 13

भवतां तु प्रसादेन रुजा मे शाम्यतां सदा । एवमस्त्विति देवेशा यावज्जल्पन्ति पाण्डव

“Dengan anugerahmu, semoga deritaku senantiasa reda.” Para penguasa para dewa menjawab, “Tathāstu—demikianlah,” wahai Pāṇḍava, selama mereka masih berbicara.

Verse 14

तावद्रक्षो गृहीत्वाऽग्रे कन्यां कामप्रमोदिनीम् । उवाच भगवञ्छापं पुरा दत्त्वोर्वशी मम

Saat itu juga rākṣasa itu merenggut sang gadis—yang bersuka dalam permainan asmara—dan menahannya di hadapannya, lalu berkata: “Wahai Bhagavan, dahulu Urvaśī telah menganugerahkan kutuk kepadaku.”

Verse 15

यदा कन्यां हरे रक्षःशापान्तस्ते भविष्यति । तेन मे गर्हितं कर्म शापेनाकृतबुद्धिना

“Ketika rākṣasa membawa lari sang gadis, maka kutukmu akan berakhir. Karena kutuk itu, buddhi-ku menjadi tersesat, dan aku terdorong pada perbuatan yang tercela ini.”

Verse 16

क्षन्तव्यमिति चोक्त्वा च गतश्चादर्शनं पुनः । गते चैव तु सा कन्या दृष्ट्वा पद्मदलेक्षणा

Setelah berkata, “Hendaklah dimaafkan,” ia pun lenyap kembali dari pandangan. Dan setelah ia pergi, gadis bermata laksana kelopak teratai itu, melihat kejadian itu…

Verse 17

मन्त्रयित्वा सुरैः सर्वैर्दत्ता माण्डव्यधीमते । तां वज्रशूलिकां प्लाव्य पवित्रैर्नर्मदोदकैः

Setelah bermusyawarah dengan semua dewa, Vajraśūlikā itu dianugerahkan kepada resi bijaksana Māṇḍavya. Lalu ia dimandikan dengan air suci Sungai Narmadā.

Verse 18

माण्डव्यमृषिमुत्तार्य जयशब्दादिमङ्गलैः । विवाहयित्वा तां कन्यां माण्डव्यर्षिपुंगवः

Dengan upacara suci yang diawali seruan “Jaya!” (Kemenangan), sang resi Māṇḍavya diiringkan; lalu Māṇḍavya, yang utama di antara para resi, menikahi gadis itu menurut tata-vidhi.

Verse 19

अभिवाद्य च तान् सर्वान् दानसन्मानगौरवैः । अथ राजा समीपस्थो रत्नैश्च विविधैरपि

Sesudah memberi hormat kepada mereka semua dengan sedekah, penghargaan, dan takzim, sang raja yang berdiri di dekatnya pun memuliakan (mereka) dengan aneka permata.

Verse 20

धिग्वादैर्निन्दितः सर्वैस्तैर्जनैर्भूषितः पुनः । राज्ञा च ब्राह्मणाः सर्वे भूषणाच्छादनाशनैः

Walau dicela oleh orang-orang itu dengan seruan “Dhik!” (Aib!), ia kembali dimuliakan. Dan sang raja pun menghormati semua brāhmaṇa dengan perhiasan, pakaian, dan santapan.

Verse 21

सुवर्णकोटिदानेन तुष्टान्कृत्वा क्षमापिताः । वृत्ते विवाह आहूय शाण्डिलीं तामथाब्रवीत्

Dengan menganugerahkan sepuluh juta keping emas, ia membuat mereka puas dan memperoleh pengampunan. Setelah pernikahan selesai, ia memanggil Śāṇḍilī itu, lalu berkata kepadanya.

Verse 22

मानयस्व इमान् विप्रान्मोचयस्व दिवाकरम् । अपहृत्य तमो येन कृपा सद्यः प्रवर्तते

Hormatilah para brāhmaṇa ini; bebaskan Dewa Surya. Dengan menyingkirkan kegelapan, semoga belas kasih segera berlaku.

Verse 23

ऋषीणां वचनं श्रुत्वा शाण्डिली दुःखिताब्रवीत् । उदितेऽर्के तु मे भर्ता मृत्युं यास्यति भो द्विजाः

Mendengar sabda para resi, Śāṇḍilī berkata dengan duka: “Wahai para dvija, ketika Surya terbit, suamiku sungguh akan menuju kematian.”

Verse 24

तं कथं मोचयामीह ह्यात्मनोऽनिष्टसिद्धये । क्रियाप्रवर्तनाच्चाद्य किं कार्यं मे महर्षयः

Bagaimana aku dapat membebaskannya di sini tanpa mendatangkan akibat yang tak diinginkan bagiku? Dan karena segala sesuatu digerakkan oleh kriyā (tata-ritus)—wahai para maharṣi, apa yang harus kulakukan sekarang?

Verse 25

निःपुंसी स्त्री ह्यनाथाहं भवामि भवतो मतम् । तिष्ठ त्वमन्धकारे तु नेच्छामि रविणोदयम्

Bila suamiku lenyap, aku menjadi perempuan tanpa pelindung, tak bersandar—demikianlah penilaianmu. Maka tinggallah dalam kegelapan; aku tidak menghendaki terbitnya Surya.

Verse 26

तेन वाक्येन ते सर्वे देवासुरमहर्षयः । शिरःसंचालनाः सर्वे साधु साध्विति चाब्रुवन्

Mendengar ucapan itu, mereka semua—para deva, asura, dan maharṣi—menganggukkan kepala tanda setuju dan berseru, “Sādhu! Sādhu!”

Verse 27

पतिव्रते महाभागे शृणु वाक्यं तपोधने । मन्यसे यदि नः सर्वान्कुरुष्व वचनं च यत्

Wahai istri setia (pativratā), wahai yang amat beruntung, wahai harta tapa—dengarkanlah sabda kami. Jika engkau menerima kami semua, maka lakukanlah apa yang kami mohonkan.

Verse 28

शाण्डिल्युवाच । येन मे न मरेद्भर्ता येन सत्यं मुनेर्वचः । तत्कुरुध्वं विचार्याशु येन संवर्धते सुखम्

Śāṇḍilyā berkata: “Setelah mempertimbangkan dengan segera, lakukanlah itu yang membuat suamiku tidak wafat dan sabda sang muni tetap benar; lakukanlah yang menumbuhkan kesejahteraan.”

Verse 29

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स्वप्नावस्थाकृतो हृषिः । अन्तर्हितो मुहूर्तं च शाण्डिल्याश्च प्रपश्य ताम्

Mendengar ucapannya, sang resi—seakan berada dalam keadaan mimpi—menjadi bersukacita; dan sejenak ia lenyap dari pandangan, sementara Śāṇḍilyā memandanginya.

Verse 30

पुनरादाय ते सर्वे कृत्वा निर्व्रणसत्तनुं स्नापितो नर्मदातोये शाण्डिल्यायै समर्पितः

Kemudian mereka semua mengangkatnya kembali, memulihkan tubuhnya menjadi utuh tanpa luka; memandikannya di air suci Narmadā, lalu menyerahkannya kepada Śāṇḍilyā.

Verse 31

ततः सा हृष्टमनसा पतिं दृष्ट्वा तु तैजसम् । प्रणम्य तानृषीन् देवान् विमलार्कं जगत्कृतम्

Lalu ia, dengan hati bersukacita, memandang suaminya yang bercahaya. Ia bersujud hormat kepada para resi dan para dewa, serta kepada Surya yang suci—pencipta dan pemelihara jagat raya—seraya memanjatkan penghormatan.

Verse 32

क्रियाप्रवर्तिताः सर्वे देवगन्धर्वमानुषाः । हृष्टतुष्टा गताः सर्वे स्वमाश्रमपदं महत्

Terdorong oleh pelaksanaan upacara suci itu, semua—para dewa, gandharwa, dan manusia—berangkat dengan sukacita dan kepuasan, masing-masing kembali ke pertapaan agungnya sendiri.

Verse 33

पतिव्रता स्वभर्त्रा सा मासमेवाश्रमे स्थिता । माण्डव्येनाप्यनुज्ञाता ययौ नत्वा स्वमाश्रमम्

Istri yang setia kepada suami itu tinggal di pertapaan bersama suaminya selama genap satu bulan. Lalu, setelah mendapat izin dari Māṇḍavya juga, ia bersujud hormat dan berangkat menuju pertapaannya sendiri.

Verse 34

गतेषु तेषु सर्वेषु स्थापयामास चाच्युतम् । माण्डव्येश्वरनामानं नारायण इति स्मृतम्

Setelah mereka semua pergi, ia menegakkan pemujaan dan menempatkan Acyuta, Sang Tuhan Yang Tak Pernah Gagal—yang dikenang sebagai Nārāyaṇa dan termasyhur dengan nama Māṇḍavyeśvara.

Verse 35

दिव्यं वर्षसहस्रं तु पूजयामास भारत । गतोऽसावृषिसङ्घैश्च सहितोऽमरपर्वतम्

Wahai Bhārata, selama seribu tahun ilahi ia bersembahyang dan memuja di sana. Kemudian ia berangkat, disertai rombongan para resi, menuju gunung para abadi.

Verse 36

तपस्तपन्तौ तौ तत्र ह्यद्यापि किल भारत । भ्रातरौ संयतात्मानौ ध्यायतः परमं पदम्

Wahai Bhārata, kedua saudara itu dikatakan masih tinggal di sana hingga kini, menjalankan tapa—berjiwa terkendali, senantiasa bermeditasi pada kedudukan tertinggi.

Verse 37

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । पितरस्तस्य तृप्यन्ति पिण्डदानाद्दशाब्दिकम्

Barang siapa mandi di tirtha itu lalu mempersembahkan tarpaṇa kepada para dewa Pitṛ, maka para leluhurnya menjadi puas, seakan-akan ia telah melakukan piṇḍa-dāna selama sepuluh tahun.

Verse 38

देवगृहे तु पक्षादौ यः करोति विलेपनम् । गोदानशतसाहस्रे दत्ते भवति यत्फलम्

Barang siapa pada awal paruh bulan (pakṣa) melakukan pelapisan suci (vilepana) di rumah Tuhan (kuil), ia memperoleh buah yang sama seperti telah mendanakan seratus ribu ekor sapi.

Verse 39

उपलेपनेन द्विगुणमर्चने तु चतुर्गुणम् । दीपप्रज्वलने पुण्यमष्टधा परिकीर्तितम्

Dengan upalepana (melapisi/menyaput) pahala menjadi dua kali; dengan arcana (pemujaan) menjadi empat kali; dan dengan menyalakan pelita, kebajikan dinyatakan menjadi delapan kali lipat.

Verse 40

दिव्यनेत्रधरो भूत्वा त्रैलोक्ये सचराचरे । दध्ना मधुघृतैर्देवं पयसा नर्मदोदकैः

Menjadi seorang yang berpenglihatan ilahi, meliputi tiga dunia—yang bergerak dan yang tak bergerak—ia memandikan Tuhan (abhiṣeka) dengan dadih, madu, ghee, susu, serta air suci Sungai Narmadā.

Verse 41

स्नपनं ये प्रकुर्वन्ति पुष्पमालाविलेपनैः । येऽर्चयन्ति विरूपाक्षं देवं नारायणं हरिम्

Mereka yang melaksanakan pemandian ritual Tuhan (snapana) dengan rangkaian bunga dan olesan suci, serta mereka yang memuja Dewa—Virūpākṣa, Nārāyaṇa, Hari—

Verse 42

तेऽपि दिव्यविमानेन क्रीडन्ते कल्पसंख्यया । दीपाष्टकं तु यः कुर्यादष्टमीं च चतुर्दशीम्

Mereka pun bersukaria dalam wimana ilahi selama hitungan kalpa. Dan siapa yang mempersembahkan delapan pelita pada tithi Aṣṭamī dan Caturdaśī—

Verse 43

एकादश्यां तु कृष्णस्य न पश्यन्ति यमं तु ते । फलैर्नानाविधैः शुभ्रैर्यः कुर्याल्लिङ्गपूरणम्

Pada Ekādaśī milik Kṛṣṇa, mereka tidak memandang Yama. Dan siapa yang melakukan liṅga-pūraṇa, yakni persembahan lengkap, dengan aneka buah yang suci dan murni—

Verse 44

तेऽपि यान्ति विमानेन सिद्धचारणसेविताः । घण्टा चैव पताका च विमाने पुष्पमालिका

Mereka pun berangkat dengan wimana, dilayani oleh para Siddha dan Cāraṇa. Pada wimana itu ada lonceng, panji-panji, dan rangkaian bunga—

Verse 45

वादित्राणि यथार्हाणि प्रान्ते च गच्छते शिवम् । देवालयं तु यः कुर्याद्वैष्णवं माण्डवेश्वरम्

Dengan musik dan alat bunyi yang layak, pada akhir hayat seseorang menuju Śiva. Dan siapa yang mendirikan sebuah devalaya, yakni kuil Vaiṣṇava, di Māṇḍaveśvara—

Verse 46

स्वर्गे वसति धर्मात्मा यावदाभूतसम्प्लवम् । माण्डव्यनारायणाख्ये विप्रान् भोजयतेऽग्रतः

Jiwa yang saleh itu tinggal di surga hingga Ābhūta-samplava (mahāpralaya, peleburan kosmis). Di tirtha bernama Māṇḍavya-Nārāyaṇa, ia terlebih dahulu menjamu para brāhmaṇa—

Verse 47

एकस्मिन् भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता । आश्विने मासि सम्प्राप्ते शुक्लपक्षे चतुर्दशीम्

Bila satu brāhmaṇa diberi jamuan, pahalanya seakan-akan memberi makan sepuluh juta brāhmaṇa. Ketika bulan Āśvina tiba, pada hari keempat belas paruh terang—waktu ini dinyatakan amat utama bagi kebajikan tersebut.

Verse 48

कृतोपवासनियमो रात्रौ जागरणेन च । दीपमालां चतुर्दिक्षु पूजां कृत्वा तु शक्तितः

Dengan menjalankan disiplin puasa dan berjaga sepanjang malam, hendaknya menyusun rangkaian pelita di keempat penjuru. Lalu lakukan pemujaan menurut kemampuan—demikian memuliakan Tuhan dan tempat suci dengan pengendalian yang penuh bhakti.

Verse 49

नारी वा पुरुषो वापि नृत्यगीतप्रवादनैः । प्रभाते विमले सूर्ये स्नानादिकविधिं नृप

Baik perempuan maupun laki-laki, dengan tarian, nyanyian, dan bunyi alat musik (bhajan-kīrtana). Lalu pada fajar, ketika matahari jernih dan suci, hendaknya memulai tata cara upacara yang diawali dengan mandi, wahai Raja.

Verse 50

अभिनिर्वर्त्य मौनेन पश्यते देवमीदृशम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोके महीयते

Setelah menyelesaikan laku suci dengan mauna (diam suci), ia memandang Dewa yang demikian. Terbebas dari segala dosa, ia dimuliakan di alam Rudra—ditinggikan oleh anugerah yang lahir dari pemujaan tīrtha dan tapa-vrata.

Verse 51

अथवा मार्गशीर्षे च चैत्रवैशाखयोरपि । श्रावणे वा महाराज सर्वकालेऽथवापि च

Atau pada bulan Mārgaśīrṣa; demikian pula pada Caitra dan Vaiśākha; atau pada Śrāvaṇa, wahai Maharaja—bahkan kapan pun juga, laku suci ini dapat dijalankan, sebab kemuliaan tīrtha ini tak pernah surut.

Verse 52

शिवरात्रिसमं पुण्यमित्येवं शिवभाषितम् । वाजपेयाश्वमेधाभ्यां फलं भवति नान्यथा

“Pahalanya setara dengan Śivarātri”—demikian Śiva bersabda. Buahnya sebanding dengan yajña Vājapeya dan Aśvamedha; sungguh demikian adanya, tidak lain.

Verse 53

दुर्भगा दुःखिता वन्ध्या दरिद्रा च मृतप्रजा । स्नाति रुद्रघटैर्या स्त्री सर्वान्कामानवाप्नुयात्

Seorang wanita yang malang, berduka, mandul, miskin, atau yang anak-anaknya telah wafat—bila ia mandi dengan Rudra-ghaṭa (tempayan Rudra), ia memperoleh segala yang diinginkan.

Verse 54

कृमिकीटपतङ्गाश्च तस्मिंस्तीर्थे तु ये मृताः । स्वर्गं प्रयान्ति ते सर्वे दिव्यरूपधरा नृप

Wahai Raja, bahkan cacing, serangga, dan makhluk bersayap yang mati di tīrtha itu semuanya pergi ke surga, mengenakan rupa ilahi yang bercahaya.

Verse 55

अनाशके जलेऽग्नौ तु ये मृता व्याधिपीडिताः । अनिवर्तिका गतिस्तेषां रुद्रलोके ह्यसंशयम्

Mereka yang tersiksa penyakit lalu wafat di sana—tanpa makan, di dalam air, atau di dalam api—memiliki tujuan yang tak berbalik: mereka mencapai Rudraloka, tanpa ragu.

Verse 56

नित्यं नमति यो राज शिवनारायणावुभौ । गोदानफलमाप्नोति तस्य तीर्थप्रभावतः

Wahai Raja, siapa pun yang setiap hari bersujud kepada Śiva dan Nārāyaṇa keduanya, memperoleh pahala go-dāna (sedekah sapi) berkat daya suci tīrtha itu.

Verse 57

देवालये तु राजेन्द्र यश्च कुर्यात्प्रदक्षिणाम् । प्रदक्षिणीकृता तेन ससागरधरा धरा

Wahai raja para raja, siapa pun yang melakukan pradaksina di dalam devalaya (kuil), seakan-akan telah mengelilingi seluruh bumi beserta samudra-samudranya.

Verse 58

सार्द्धं शतं च तीर्थानि मल्लिकाभवनाद्बहिः । तस्य तीर्थप्रमाणं तु विस्तरं राजसत्तम

Wahai raja terbaik, di luar Mallikā-bhavana terdapat seratus lima puluh tīrtha; kini dengarkan dengan rinci keluasan dan ukuran tīrtha itu.

Verse 59

सूत्रेण वेष्टयेत्क्षेत्रमथवा शिवमन्दिरम् । अथवा शिवलिङ्गं च तस्य पुण्यफलं शृणु

Bila seseorang melingkari kṣetra suci—atau kuil Śiva, atau bahkan Śiva-liṅga—dengan seutas benang, maka dengarkanlah buah kebajikan yang lahir dari perbuatan itu.

Verse 60

जम्बूद्वीपश्च कृतस्नश्च शाल्मली कुशक्रौञ्चकौ । शाकपुष्करगोमेदैः सप्तद्वीपा वसुंधरा

Jambūdvīpa dan Kṛtasna, Śālmalī, Kuśa dan Krauñca, beserta Śāka, Puṣkara, dan Gomeda—demikianlah vasundharā (bumi) tersusun dari tujuh dvīpa.

Verse 61

भूषिता तेन राजेन्द्र सशैलवनकानना । रेवायां दक्षिणे भागे शिवक्षेत्रात्समीपतः

Wahai raja para raja, demikianlah bumi berhias gunung, rimba, dan belukar; di bagian selatan Revā, dekat Śiva-kṣetra yang suci.

Verse 62

देवखातं महापुण्यं निर्मितं त्रिदशैरपि । तस्मिन् यः कुरुते स्नानं मुच्यते सर्वपातकैः

Devakhāta adalah tīrtha yang amat penuh pahala, bahkan dibangun oleh para dewa. Siapa pun yang mandi suci di sana terbebas dari segala dosa.

Verse 63

पूर्णिमायाममावस्यां व्यतीपातेऽर्कसंक्रमे । श्राद्धं च संग्रहे कुर्यात्स गच्छेत्परमां गतिम्

Pada hari Pūrṇimā, Amāvasyā, saat Vyatīpāta, dan ketika Saṅkrānti matahari, hendaknya dilakukan śrāddha di tempat pertemuan suci itu; maka ia mencapai tujuan tertinggi.

Verse 64

देवखाते त्रयो देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । तिष्ठन्ति ऋषिभिः सार्द्धं पितृदेवगणैः सह

Di Devakhāta bersemayam tiga dewa agung—Brahmā, Viṣṇu, dan Maheśvara—bersama para ṛṣi, serta dalam perhimpunan para Pitṛ dan para dewa.

Verse 65

तत्र तीर्थेऽश्विने मासि चतुर्दश्यां विशेषतः । वायुमार्गे स्थितः शक्रस्तिष्ठते दैवतैः सह

Di tīrtha itu, terutama pada tithi keempat belas di bulan Āśvina, Śakra (Indra) yang berada di jalur angin (wilayah antara) menetap di sana bersama para dewa lainnya.

Verse 66

पृथिव्यां यानि तीर्थानि सरितः सागरास्तथा । विंशति तानि सर्वाणि देवखाते दिनद्वयम्

Segala tīrtha di bumi—sungai-sungai dan samudra juga—seakan-akan dua puluh semuanya hadir bersama di Devakhāta selama dua hari.

Verse 67

गयाशिरे च यत्पुण्यं प्रयागे मकरकण्टके । प्रयागे सोमतीर्थे च तत्पुण्यं माण्डवेश्वरे

Kebajikan (puṇya) yang ada di Gayāśiras, di Makarakaṇṭaka di Prayāga, dan di Soma-tīrtha di Prayāga—kebajikan yang sama diperoleh di Māṇḍaveśvara.

Verse 68

पट्टबन्धेन यत्पुण्यं मात्रायां लकुलेश्वरे । आश्विन्यामश्विनीयोगे तत्पुण्यं माण्डवेश्वरे

Puṇya yang timbul dari upacara paṭṭabandha di Lakulīśvara di Mātrā, dan puṇya yang datang pada bulan Āśvina ketika Aśvinī-yoga berkuasa—puṇya yang sama terdapat di Māṇḍaveśvara.

Verse 69

उज्जयिन्यां महाकाले वाराणस्यां त्रिपुष्करे । संनिहत्यां रविग्रस्ते माण्डव्याख्ये सनातनम्

Di Ujjayinī pada Mahākāla, di Vārāṇasī pada Tripuṣkara, di Saṃnihatyā, di Ravigrasta, dan di kṣetra abadi yang bernama Māṇḍavya—demikianlah kemuliaan suci itu dimaklumkan.

Verse 70

इति ज्ञात्वा महाराज सर्वतीर्थेषु चोत्तमम् । पित्ःन्देवान् समभ्यर्च्य स्नानदानादिपूजनैः

Maka setelah mengetahui, wahai raja agung, bahwa tempat itu yang utama di antara segala tīrtha, hendaknya di sana memuja para Pitṛ dan para dewa dengan mandi suci, sedekah, dan persembahan bakti lainnya.

Verse 71

चतुर्दश्यां निराहारः स्थितो भूत्वा शुचिव्रतः । पूजयेत्परया भक्त्या रात्रौ जागरणे शिवम्

Pada hari caturdaśī, berpuasa tanpa makan, teguh dan menjalankan kaul kesucian; hendaknya ia memuja Śiva dengan bhakti tertinggi, berjaga sepanjang malam.

Verse 72

स्नानैश्च विविधैर्देवं पुष्पागरुविलेपनैः । प्रभाते पौर्णमास्यां तु स्नानादिविधितर्पणैः

Dengan berbagai macam mandi suci, serta persembahan bunga dan olesan harum kayu agaru, hendaknya memuliakan Dewa; dan pada fajar hari purnama, setelah mandi, lakukan pula tarpaṇa menurut tata-vidhi.

Verse 73

श्राद्धेन हव्यकव्येन शिवपूजार्चनेन च । अग्निष्टोमादियज्ञैश्च विधिवच्चाप्तदक्षिणैः

Melalui śrāddha dengan persembahan havya dan kavya, melalui pemujaan serta arcanā kepada Śiva, dan melalui yajña seperti Agniṣṭoma—dilaksanakan menurut tata-vidhi dan disempurnakan dengan dakṣiṇā yang layak—(diperoleh pahala yang dituju).

Verse 74

धौतपापो विशुद्धात्मा फलते फलमुत्तमम् । गोसहस्रप्रदानेन दत्तं भवति भारत

Dengan dosa-dosa tersucikan dan batin menjadi murni, seseorang meraih buah tertinggi; wahai Bhārata, hal itu seakan-akan sama dengan dana pemberian seribu ekor sapi.

Verse 75

स्नानाद्यैर्विधिवत्तत्र तद्दिने शिवसन्निधौ । हिरण्यं वृषभं धेनुं भूमिं गोमिथुनं हयम्

Di sana, setelah mandi dan menjalankan tata-ritus menurut aturan, pada hari itu juga di hadapan Śiva hendaknya bersedekah emas, seekor lembu jantan, seekor sapi perah, sebidang tanah, sepasang ternak, dan seekor kuda.

Verse 76

शिवमुद्दिश्य वै वस्त्रयुग्मे दद्यात्सुरूपिणे । पादुकोपानहौ छत्रं भाजनं रक्तवाससी

Dengan meniatkannya bagi Śiva, hendaknya memberi sepasang pakaian kepada penerima yang layak dan elok rupanya; juga berikan sandal/alas kaki, payung, sebuah bejana, dan pakaian merah.

Verse 77

होमं जाप्यं तथा दानमक्षयं सर्वमेव तत् । ऋचमेकां तु ऋग्वेदे यजुर्वेदे यजुस्तथा

Homa, japa, dan sedekah—semuanya menjadi tak binasa. Dari Ṛgveda hendaknya melafalkan satu ṛc, dan demikian pula satu rumus yajus dari Yajurveda.

Verse 78

सामैकं सामवेदे तु जपेद्देवाग्रसंस्थितः । सम्यग्वेदफलं तस्य भवेद्वै नात्र संशयः

Dan dari Sāmaveda hendaknya ia melantunkan satu sāman, berdiri khusyuk di hadapan Yang Tertinggi di antara para dewa. Baginya terbit buah Veda yang sempurna—tiada keraguan akan hal ini.

Verse 79

गायत्रीजाप्यमात्रस्तु वेदत्रयफलं लभेत् । कुलकोटिशतं साग्रं लभते तु शिवार्चनात्

Dengan hanya mengulang Gāyatrī-japa, seseorang memperoleh buah dari tiga Veda. Dan dengan pemujaan kepada Śiva, ia mengangkat serta memberkahi seratus krore (sepuluh miliar) dari garis keturunannya secara penuh.

Verse 80

स्नाने दाने तथा श्राद्धे जागरे गीतवादिते । अनिवर्तिका गतिस्तस्य शिवलोकात्कदाचन

Melalui mandi suci, sedekah, śrāddha, berjaga di malam hari, serta nyanyian bhakti dengan iringan alat musik, perjalanan rohaninya menjadi tak berbalik; ia tak pernah kembali dari Śivaloka.

Verse 81

कालेन महताविष्टो मर्त्यलोके समाविशेत् । राजा भवति मेधावी सर्वव्याधिविवर्जितः

Setelah masa yang sangat panjang berlalu, bila ia memasuki kembali dunia fana, ia menjadi seorang raja—cerdas dan terbebas dari segala penyakit.

Verse 82

जीवेद्वर्षशतं साग्रं पुत्रपौत्रधनान्वितः । तच्च तीर्थं पुनः स्मृत्वा लीयमानो महेश्वरे

Ia hidup genap seratus tahun bahkan lebih, dianugerahi putra, cucu, dan kekayaan; dan dengan kembali mengingat tīrtha itu, ia melebur ke dalam Maheśvara.

Verse 83

उपास्ते यस्तु वै सन्ध्यां तस्मिंस्तीर्थे च पर्वणि । साङ्गोपाङ्गैश्चतुर्वेदैर्लभते फलमुत्तमम्

Namun siapa pun yang menunaikan pemujaan Sandhyā di tīrtha itu pada hari parvan yang suci, ia meraih buah tertinggi—setara menguasai empat Veda beserta seluruh aṅga-upāṅga-nya.

Verse 84

तत्र सर्वं शिवक्षेत्राच्छरपातं समन्ततः । न संचरेद्भयोद्विग्ना ब्रह्महत्या नराधिप

Wahai raja, di sana—di sekeliling kṣetra Śiva sejauh jangkauan anak panah ke segala arah—dosa brahmahatyā, gemetar karena takut, tidak berkeliaran.

Verse 85

यत्र तत्र स्थितो वृक्षान् पश्यते तीर्थतत्परः । विविधैः पातकैर्मुक्तो मुच्यते नात्र संशयः

Di mana pun ia berdiri, peziarah yang berbakti pada tīrtha itu, hanya dengan memandang pepohonan di sana, terbebas dari beragam dosa—tanpa keraguan.

Verse 86

श्वभ्री तत्र महाराज जलमध्ये प्रदृश्यते । कथानिका पुराणोक्ता वानरी तीर्थसेवनात्

Wahai maharaja, di sana tampak sebuah lubang air bernama Śvabhrī di tengah perairan. Dalam Purāṇa dikisahkan: seekor monyet betina memperoleh penyucian melalui pelayanan pada tīrtha.

Verse 87

तत्र कूपो महाराज तिष्ठते देवनिर्मितः । शिवस्य पश्चिमे भागे शिवक्षेत्रमनुत्तमम्

Di sana, wahai maharaja, berdiri sebuah sumur yang dibangun oleh para dewa. Di sisi barat Śiva terdapat Śiva-kṣetra yang tiada bandingnya.

Verse 88

वृषोत्सर्गं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । क्रीडन्ति पितरस्तस्य स्वर्गलोके यदृच्छया

Namun siapa pun yang melakukan vṛṣotsarga—yakni dana melepaskan seekor lembu jantan—di tīrtha itu, wahai raja, para leluhurnya bersukaria sekehendak hati di alam surga.

Verse 89

अगम्यागमने पापमयाज्ययाजने कृते । स्तेयाच्च ब्रह्मगोहत्यागुरुघाताच्च पातकम् । तत्सर्वं नश्यते पापं वृषोत्सर्गे कृते तु वै

Dosa karena mendekati yang terlarang, karena mempersembahkan yajña bagi yang tidak layak, serta pelanggaran dari pencurian, pembunuhan brāhmaṇa atau sapi, dan membunuh guru—semua dosa itu sungguh lenyap bila vṛṣotsarga dilakukan.

Verse 90

माण्डव्यतीर्थमाहात्म्यं यः शृणोति समाधिना । मुच्यते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा

Barang siapa mendengarkan dengan batin terpusat kemuliaan Māṇḍavya-tīrtha, ia terbebas dari segala dosa; tiada perlu keraguan atau pertimbangan di sini.

Verse 172

अध्याय

Adhyāya — penanda bab, menunjukkan kolofon atau peralihan bab dalam tradisi naskah.