Rig Veda 2.23.18: Mandala 2, Sukta 23, Mantra 18

Sukta 2.23

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Bṛhaspati

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

तव श्रिये व्यजिहीत पर्वतो गवां गोत्रमुदसृजो यदङ्गिरः । इन्द्रेण युजा तमसा परीवृतं बृहस्पते निरपामौब्जो अर्णवम् ॥

Transliteration

táva śriyé vy àjihīta párvato gávāṃ gotrám ud ásṛjo yád aṅgiraḥ | índreṇa yujā́ támasā párīvṛtaṃ bṛ́haspate nír apā́m aubjo arṇavám ||

Translation

Demi kemilau-Mu gunung terbelah; kandang tersembunyi bagi sinar-sinar dilepaskan ketika engkau, wahai Aṅgiras. Bersatu dengan Indra, engkau memecah keluar dari perairan samudra yang diselubungi kegelapan—wahai Bṛhaspati, engkau membebaskan banjir yang tersembunyi.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तव: of you / your
• तव: सम्बन्ध (genitival relation)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• श्रिये: for (your) splendor/prosperity
• श्रिये: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: श्री (स्त्री.)

• वि: apart, asunder, forth
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग)

• अजिहीत: you drove away / you cast off
• अजिहीत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: हā (धा.) + वि

• पर्वतः: the mountain
• पर्वतः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पर्वत (पुं.)

• गवाम्: of the cows
• गवाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: गो (स्त्री.)

• गोत्रम्: the cow-pen / enclosure
• गोत्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: गोत्र (नपुं.)

• उद्: up, out
• उद्: —
• Type: Indeclinable
• Root: उद् (उपसर्ग)

• असृजः: you released / you let forth
• असृजः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सृज् (धा.) + उद्

• यत्: when / since / that
• यत्: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• अङ्गिरः: O Aṅgiras (seer)
• अङ्गिरः: सम्बोधन
• Type: Noun (proper)
• Root: अङ्गिरस् (पुं.; ऋषि-नाम)

• इन्द्रेण: with Indra
• इन्द्रेण: करण
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (पुं.)

• युजा: as a yoked companion / in yoking (with him)
• युजा: करण
• Type: Adjective/Noun (kṛdanta usage)
• Root: युज् (धा.) → युज्/युज्- (कृदन्त: युज् ‘yoking, yoked’) / also as instr. of युज्- ‘yoke, companion’

• तमसा: with darkness
• तमसा: करण
• Type: Noun
• Root: तमस् (नपुं.)

• परीवृतम्: enclosed, covered all around
• परीवृतम्: विशेषण
• Type: Participle
• Root: वृत् (धा.) + परि → (कृदन्त) परीवृत

• बृहस्पते: O Bṛhaspati
• बृहस्पते: सम्बोधन
• Type: Noun (proper)
• Root: बृहस्पति (पुं.; देव-नाम)

• निः: out, forth
• निः: —
• Type: Indeclinable
• Root: निस्/निः (उपसर्ग)

• अपाम्: of the waters
• अपाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: अप्/आप् (स्त्री.; ‘water’)

• औब्जः: bursting forth (the waters) / causing to well up
• औब्जः: विशेषण
• Type: Adjective (kṛdanta)
• Root: उब्ज्/उब्ज (कृदन्त/विशेषण; from √उब्ज् ‘to press forth, to swell/burst’ in Vedic usage)

• अर्णवम्: the flood, the oceanic surge
• अर्णवम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अर्णव (पुं./नपुं.)