Valmiki Ramayana 2.6.3-4: Ayodhya Kanda, Sarga 6, Shlokas 3-4

रामाभिषेकपूर्वसज्जा · Preparations for Rama’s Coronation

Devanagari script

शेषं च हविषस्तस्य प्राश्याशास्यात्मनः प्रियम् ।

ध्यायन्नारायणं देवं स्वास्तीर्णे कुशसंस्तरे ॥३॥

वाग्यत स्सह वैदेह्या भूत्वा नियतमानसः ।

श्रीमत्यायतने विष्णो श्शिश्ये नरवरात्मजः ॥४॥

Recitation with translationValmiki Ramayana 2.6.3-4

Transliteration

śeṣaṃ ca haviṣastasya prāśyāśāsyātmanaḥ priyam |

dhyāyannārāyaṇaṃ devaṃ svāstīrṇe kuśasaṃstare ||3||

vāgyata ssaha vaidehyā bhūtvā niyatamānasaḥ |

śrīmatyāyatane viṣṇo śśiśye naravarātmajaḥ ||4||

Translation

Setelah memakan sisa havis (persembahan suci) untuk kesejahteraannya sendiri, dan merenungkan Tuhan Narayana dengan pikiran yang terkendali, putra raja terbaik (Rama) berbaring untuk tidur bersama Vaidehi (Sita) di atas tempat tidar rumput kusha yang terhampar dengan baik di kuil Vishnu yang penuh berkah, menjalankan sumpah untuk diam.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• शेषम्: the remainder
• शेषम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शेष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• हविषः: of the oblation
• हविषः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: हविस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• तस्य: of that
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन

• प्राश्य: having eaten/partaken
• प्राश्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-अश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)

• आशास्य: having wished/sought
• आशास्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-शास् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)

• आत्मनः: for himself/of self
• आत्मनः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• प्रियम्: welfare/what is dear
• प्रियम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ध्यायन्: meditating
• ध्यायन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• नारायणम्: Narayana
• नारायणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नारायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'नारायणम्' इति विशेषणम्/अप्पोजिशन

• सु-आस्तीर्णे: well-spread
• सु-आस्तीर्णे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + आस्तीर्ण (कृदन्त, स्तृ-धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; आस्तीर्ण = स्तृ-धातोः क्त (PPP)

• कुश-संस्तरे: on a bed of kusa grass
• कुश-संस्तरे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुश (प्रातिपदिक) + संस्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (कुशानां संस्तरः)

• वाक्-यतः: restraining speech (silent)
• वाक्-यतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वाक् (प्रातिपदिक) + यत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (वाचं यतः = वाग्निग्रहयुक्तः)

• सह: with
• सह: Saha (सह)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: सहार्थक-अव्यय

• वैदेह्या: with Vaidehi (Sita)
• वैदेह्या: Saha (सह)
• Type: Noun
• Root: वैदेही (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)

• नियत-मानसः: with restrained mind
• नियत-मानसः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नियत (प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय

• श्रीमति: in the auspicious
• श्रीमति: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: श्रीमन्त् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; 'आयतने' इति विशेषणम्

• आयतने: in the shrine/abode
• आयतने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आयतन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• विष्णोः: of Vishnu
• विष्णोः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• शिश्ये: slept/lay down
• शिश्ये: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शी (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• नरवर-आत्मजः: the king's son
• नरवर-आत्मजः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नरवर (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (नरवरस्य आत्मजः)

Context

The son of the king (Rama) partook the remainder of the havis seeking his own welfare. With a restrained mind and a vow of silence, he meditated upon Lord Narayana and slept along with Vaidehi on a well-spread bed of kusha grass in the auspicious temple of lord Visnu.

Characters & Entities

• Rama
• Sita
• Narayana
• Dasaratha

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse exemplifies the Dharma of spiritual preparation and devotion. Rama's meditation on Narayana, partaking of the sacred offering, and observing the vow of silence demonstrate the proper conduct before assuming royal responsibilities. His inclusion of Sita shows the principle of shared spiritual practice in marriage.

What is the narrative situation?

Following Vasistha's instructions, Rama performs the pre-coronation rituals. After offering oblations to Vishnu, he partakes of the remaining havis, meditates on Narayana, and rests with Sita in Vishnu's temple, observing silence and mental restraint as part of the sacred fast.

Which character virtue is emphasized?

The virtues of Bhakti (devotion), mental discipline (niyatamānasa), and ritual observance are emphasized. Rama's meditation on Narayana shows his divine connection, while his observance of silence and restraint demonstrates his commitment to Vedic traditions and spiritual discipline.