Adhyaya 9
આ અધ્યાયમાં દેવી પ્રભાસક્ષેત્રમાં શંકરને સોમેશ્વર કહી ભક્તિપૂર્વક નમસ્કાર કરે છે અને કાલાગ્નિ-કેન્દ્રિત દિવ્ય રૂપનું સ્મરણ કરે છે. તે તાત્ત્વિક શંકા પૂછે છે—જે પ્રભુ અનાદિ અને પ્રલયાતીત છે, તે મુંડમાળા કેવી રીતે ધારણ કરે? ઈશ્વર ઉત્તર આપે છે કે અનંત કલ્પચક્રોમાં અસંખ્ય બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ ઉત્પન્ન થઈ લય પામે છે; મુંડમાળા પુનઃપુનઃ થતી સૃષ્ટિ-પ્રલય પર પ્રભુત્વનું ચિહ્ન છે. પછી પ્રભાસમાં શિવના શાંત, તેજોમય, આદિ-મધ્ય-અંતથી પર સ્વરૂપનું વર્ણન થાય છે—ડાબે વિષ્ણુ, જમણે બ્રહ્મા, અંદર વેદો, અને નેત્રરૂપે લોકદીપ્તિ; તેથી દેવીની શંકા નિવૃત્ત થાય છે અને તે વિસ્તૃત સ્તુતિ કરે છે. ત્યારબાદ દેવી પ્રભાસની મહિમા વધુ સાંભળવા માંગે છે અને પૂછે છે કે વિષ્ણુ દ્વારકા કેમ છોડે છે અને પ્રભાસમાં જ અંત કેમ પામે છે; તે વિષ્ણુના જગત્કાર્યો, અવતારધર્મ અને નિયતિ અંગે અનેક પ્રશ્નો કરે છે. સૂત પ્રસંગ ગોઠવે છે અને ઈશ્વર ‘રહસ્ય’ ઉપદેશ શરૂ કરે છે—પ્રભાસ અન્ય તીર્થોથી ફળમાં શ્રેષ્ઠ છે; અહીં બ્રહ્મ-તત્ત્વ, વિષ્ણુ-તત્ત્વ અને રૌદ્ર-તત્ત્વનો અનન્ય સંગમ છે. 24/25/36 તત્ત્વગણનાને ક્રમે બ્રહ્મા-વિષ્ણુ-શિવની સન્નિધિ સાથે જોડીને સમજાવવામાં આવે છે. અંતે ફલશ્રુતિમાં કહે છે કે પ્રભાસમાં મરણ સર્વ વર્ણ-આશ્રમ અને સર્વ યોનિના જીવોને—even ઘોર પાપથી ભારિતને પણ—ઉચ્ચ ગતિ અને શુદ્ધિ આપે છે, એમ ક્ષેત્રપાવન તત્ત્વ પ્રતિપાદિત થાય છે.
Shlokas
Verse 1
देव्युवाच । दिव्यं तेजो नमस्यामि यन्मे दृष्टं पुरातने । कालाग्निरुद्रमध्यस्थं प्रभासे शंकरोद्भवम्
દેવીએ કહ્યું: હું તે દિવ્ય તેજને નમસ્કાર કરું છું, જે મેં પ્રાચીન કાળમાં જોયું હતું—પ્રભાસે શંકરથી ઉદ્ભવેલું અને કાલાગ્નિરુદ્રના મધ્યમાં સ્થિત।
Verse 2
यो वेदसंघैरृषिभिः पुराणैर्वेदोक्तयोगैरपि इज्यमानः । तं देवदेवं शरणं व्रजामि सोमेश्वरं पापविनाशहेतुम्
જે વેદસમૂહો, ઋષિઓ, પુરાણો તથા વેદોક્ત યોગમાર્ગોથી પણ પૂજાય છે—તે દેવોના દેવ સોમેશ્વરને હું શરણ જાઉં છું; તેઓ પાપવિનાશના હેતુ છે.
Verse 3
देवदेव जगन्नाथ भक्तानुग्रहकारक । संशयो हृदि मे कश्चित्तं भवाञ्छेत्तुमर्हति
હે દેવોના દેવ, જગન્નાથ, ભક્તો પર અનુગ્રહ કરનાર! મારા હૃદયમાં એક સંશય છે; તેને છેદવા તમે જ યોગ્ય છો.
Verse 4
ईश्वर उवाच । कः संशयः समुत्पन्नस्तव देवि यशस्विनि । तन्मे कथय कल्याणि तत्सर्वं कथयाम्यहम्
ઈશ્વરે કહ્યું: હે યશસ્વિની દેવી! તને કયો સંશય ઉત્પન્ન થયો છે? હે કલ્યાણી, તે મને કહો; હું તે સર્વ સમજાવી દઈશ.
Verse 5
देव्युवाच । यदि त्वं च महादेवो मुण्डमाला कथं कृता । अनादि निधनो धाता सृष्टिसंहारकारकः
દેવીએ કહ્યું—જો તમે ખરેખર મહાદેવ હો, તો મુંડમાળા કેમ ધારણ કરી છે? તમે અનાદિ-અનંત વિધાતા, સૃષ્ટિ અને સંહારના કર્તા છો.
Verse 6
ततो विहस्य देवेशः शंकरो वाक्यमब्रवीत् । अनेकमुण्डकोटीभिर्या मे माला विराजते
પછી દેવેશ શંકર હસીને બોલ્યા—“અनेक કરોડ મુંડોથી બનેલી આ માળા મારા ગળે શોભે છે.”
Verse 7
नारायण सहस्राणां ब्रह्मणामयुतस्य च कृता शिरःकरोटीभिरनादिनिधना ततः
“હજારો નારાયણો અને અયુત બ્રહ્માઓની શિરઃકરોટીઓથી આ માળા રચાઈ છે; તેથી તે અનાદિ-અનંત છે.”
Verse 8
अन्यो विष्णुश्च भवति अन्यो ब्रह्मा भवत्यपि । कल्पे कल्पे मया सृष्टः कल्पे विष्णुः प्रजापतिः
“દરેક કલ્પમાં વિષ્ણુ પણ જુદો હોય છે અને બ્રહ્મા પણ જુદો થાય છે. દરેક કલ્પમાં મારા દ્વારા જ વિષ્ણુ અને પ્રજાપતિ ઉત્પન્ન થાય છે.”
Verse 9
अहमेवंविधो देवि क्षेत्रे प्राभासिके स्थितः । कालाग्निलिंगमूले तु मुंडमालाविभूषितः
“હે દેવી, હું એવો જ છું—પ્રભાસક્ષેત્રમાં સ્થિત; કાલાગ્નિલિંગના મૂળે મુંડમાળાથી વિભૂષિત.”
Verse 10
अक्षसूत्रधरः शान्त आदिमध्यांतवर्जितः । पद्मासनस्थो वरदो हिमकुन्देन्दुसन्निभः
અક્ષસૂત્ર ધારણ કરનાર, શાંત, આદિ-મધ્ય-અંતથી રહિત; પદ્માસનસ્થ, વરદાતા, હિમ, કુંદ અને ચંદ્ર સમાન તેજસ્વી।
Verse 11
मम वामे स्थितो विष्णुर्दक्षिणे च पितामहः । जठरे चतुरो वेदाः हृदये ब्रह्म शाश्वतम्
મારા ડાબે વિષ્ણુ સ્થિત છે અને જમણે પિતામહ બ્રહ્મા. મારા જઠરમાં ચાર વેદો; મારા હૃદયમાં શાશ્વત બ્રહ્મ છે।
Verse 12
अग्निः सोमश्च सूर्यश्च लोचनेषु व्यवस्थिताः
અગ્નિ, સોમ અને સૂર્ય મારા નેત્રોમાં પ્રતિષ્ઠિત છે।
Verse 13
एवंविधो महादेवि प्रभासे संव्यवस्थितः । आप्यतत्त्वात्समानीते मा ते भूत्संशयः क्वचित्
હે મહાદેવી! આ રીતે હું પ્રભાસે દૃઢપણે પ્રતિષ્ઠિત છું. આ પ્રકટતા આપ્ય તત્ત્વ (જલતત્ત્વ)માંથી ઉપજાવી છે; તેથી તને ક્યારેય સંશય ન થાઓ।
Verse 14
एवमुक्ता तदा देवी हर्षगद्गदया गिरा । तुष्टाव देवदेवेशं भक्त्या परमया युता
આ રીતે કહ્યા પછી દેવી આનંદથી ગદગદ વાણીમાં, પરમ ભક્તિથી યુક્ત થઈ, દેવોના પણ ઈશ્વર દેવદેવેશની સ્તુતિ કરવા લાગી।
Verse 15
देव्युवाच जय देव महादेव सर्वभावन ईश्वर । नमस्तेऽस्तु सुरेशाय परमेशाय वै नमः
દેવીએ કહ્યું—જય હો, હે દેવ! હે મહાદેવ! સર્વ ભાવોને પ્રેરનાર ઈશ્વર! સુરેશને નમસ્કાર; પરમેશ્વરને પણ નમસ્કાર।
Verse 16
अनादिसृष्टिकर्त्रे च नमः सर्वगताय च । सर्वस्थाय नमस्तुभ्यं धाम्नां धाम्ने नमोऽस्तु ते
અનાદિ સૃષ્ટિકર્તાને નમસ્કાર; સર્વવ્યાપી પ્રભુને નમસ્કાર। સર્વમાં સ્થિત તને નમસ્કાર; ધામોના ધામને નમો નમઃ।
Verse 17
षडंताय नमस्तुभ्यं द्वादशान्ताय ते नमः । हंसभेद नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं च मोक्षद
ષડંત તત્ત્વરૂપ તને નમસ્કાર; દ્વાદશાંત પર્યંત પરમસ્થિતિને નમસ્કાર। હંસભેદ (આત્મવિવેક) કરાવનાર તને નમસ્કાર; હે મોક્ષદ, તને નમસ્કાર।
Verse 18
इति स्तुतस्तदा देव्या प्रचलच्चन्द्रशेखरः । ततस्तुष्टस्तु भगवानिदं वचनमब्रवीत्
દેવીએ આ રીતે સ્તુતિ કરતાં ચન્દ્રશેખર (શિવ) આનંદથી ચળવળ્યા; પછી પ્રસન્ન થઈ ભગવાને આ વચન કહ્યાં।
Verse 19
ईश्वर उवाच । साधुसाधु महाप्राज्ञे तुष्टोऽहं व्रियतां वरः
ઈશ્વરે કહ્યું—સાધુ સાધુ! હે મહાપ્રાજ્ઞે, હું પ્રસન્ન છું; ઇચ્છિત વર પસંદ કર।
Verse 20
देव्युवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश वरार्हा यदि वाप्यहम् । प्रभास क्षेत्रमाहात्म्यं पुनर्विस्तरतो वद
દેવીએ કહ્યું—હે દેવેશ! જો તમે પ્રસન્ન હો અને હું વર માટે યોગ્ય હોઉં, તો પ્રભાસક્ષેત્રનું માહાત્મ્ય ફરી વિસ્તારે કહો।
Verse 21
भूतेश भगवान्विष्णुर्दैत्यानामन्तकाग्रणीः । स कस्माद्द्वारकां हित्वा प्रभासक्षेत्रमाश्रितः
હે ભૂતેશ! દૈત્યોના સંહારક અગ્રણી ભગવાન વિષ્ણુએ દ્વારકા કેમ ત્યજીને પ્રભાસક્ષેત્રનો આશ્રય લીધો?
Verse 22
षष्टि तीर्थसहस्राणि षष्टिकोटिशतानि च । द्वारकामध्यसंस्थानि कथं न्यक्कृतवान्हरिः
દ્વારકામાં સાઠ હજાર તીર્થો અને સાઠ કરોડ (વધુ) સ્થાપિત છે—તો હરિએ તેમને ગૌણ ગણીને (પ્રભાસને) કેવી રીતે શ્રેષ્ઠ માન્યો?
Verse 23
अमरैरावृतां पुण्यां पुण्यकृद्भिर्निषेविताम् । एवं तां द्वारकां त्यक्त्वा प्रभासं कथमागतः
દ્વારકા પુણ્યમય છે—અમરોથી ઘેરાયેલી અને પુણ્યકર્મીઓ દ્વારા સેવિત. તેમ છતાં તે દ્વારકા ત્યજીને તેઓ પ્રભાસે કેવી રીતે આવ્યા?
Verse 24
देवमानुषयोर्नेता द्योभुवोः प्रभवो हरिः । किमर्थं द्वारकां त्यक्त्वा प्रभासे निधनं गतः
હરિ દેવો અને માનવોના નેતા, સ્વર્ગ અને પૃથ્વીના પ્રભવ છે; તો કયા કારણથી તેમણે દ્વારકા ત્યજીને પ્રભાસે પોતાનું અંત પ્રાપ્ત કર્યું?
Verse 25
यश्चक्रं वर्त्तयत्येको मानुषाणां मनोमयम् । प्रभासे स कथं कालं चक्रे चक्रभृतां वरः
જે એકલો જ મનુષ્યોના મનોઘટિત વ્યવહારચક્રને ચલાવે છે, તે ચક્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ પ્રભાસે સમય કેવી રીતે વિતાવતો હતો?
Verse 26
गोपायनं यः कुरुते जगतः सार्वलौकिकम् । स कथं भगवान्विष्णुः प्रभासक्षेत्रमाश्रितः
જે સમગ્ર જગતનું સર્વલૌકિક રક્ષણ કરે છે, તે ભગવાન વિષ્ણુ પ્રભાસક્ષેત્રનો આશ્રય લે છે—એ કેવી રીતે કહેવાય?
Verse 27
योंतकाले जलं पीत्वा कृत्वा तोयमयं वपुः । लोकमेकार्णवं चक्रे दृष्ट्या दृष्टेन चात्मना
જે પ્રલયકાળે જળ પીીને જળમય દેહ ધારણ કરે છે, અને પોતાની દૃષ્ટિ તથા પ્રગટ આત્મસ્વરૂપથી લોકને એક મહાસાગર બનાવે છે—તેને પ્રભાસે સામાન્ય વાણીથી કેવી રીતે વર્ણવી શકાય?
Verse 28
स कथं पञ्चतां प्राप प्रभासे पार्वतीपते । यः पुराणे पुराणात्मा वाराहं वपुरास्थितः
હે પાર્વતીપતિ! જે પુરાણોમાં ‘પુરાણાત્મા’ તરીકે વર્ણિત છે અને વરાહવપુ ધારણ કરેલો છે, તે પ્રભાસે પંચતત્ત્વાવસ્થા (લય/મૃત્યુ) કેવી રીતે પામ્યો?
Verse 29
उद्दधार महीं कृत्स्नां सशैलवनकाननाम् । स कथं त्यक्तवान्गात्रं प्रभासे पापनाशने
જેણે પર્વતો, વનો અને કાનનો સહિત સમગ્ર પૃથ્વીને ઉદ્ધર કરી, તે પાપનાશક પ્રભાસે પોતાનું દેહ કેવી રીતે ત્યજી શકે?
Verse 30
येन सिंहं वपुः कृत्वा हिरण्यकशिपुर्हतः । स कथं देवदेवेशः प्रभासं क्षेत्रमाश्रितः
જેણે નૃસિંહરૂપ ધારણ કરીને હિરણ્યકશિપુનો વધ કર્યો, તે દેવદેવેશ્વર પ્રભાસ-ક્ષેત્રમાં આશ્રય કેવી રીતે લે?
Verse 31
सहस्रचरणं देवं सहस्राक्षं महाप्रभम् । सहस्रशिरसं वेदा यमाहुर्वै युगेयुगे
હજાર ચરણોવાળા, હજાર નેત્રોવાળા, મહાપ્રભ એવા તે દેવને—જેનને વેદો યુગે યુગે સહસ્રશિરા કહી પ્રગટ કરે છે.
Verse 32
तत्याज स कथं देवः प्रभासे स्वं कलेवरम् । नाभ्यरण्यां समुद्भूतं यस्य पैतामहं गृहम्
જેનાં નાભિકમળમાંથી પિતામહ બ્રહ્માનું ધામ પ્રગટ થયું, તે દેવ પ્રભાસે પોતાનું શરીર કેવી રીતે ત્યજી શકે?
Verse 33
एकार्णवगते लोके तत्पंकजमपंकजम् । येनोद्धृतं क्षणेनैव प्रभासस्थः स किं हरिः
જ્યારે જગત એક જ મહાસાગરમાં ડૂબી ગયું, ત્યારે નિર્મળ કમળને ક્ષણમાં ઉઠાવનાર—એ હરિ પ્રભાસે હોય તો પછી શું કહીએ?
Verse 34
उत्तरांशे समुद्रस्य क्षीरोदस्या मृतोदधेः । यः शेते शाश्वतं योगमास्थाय परवीरहा । स कथं त्यक्तवान्देहं प्रभासे परमेश्वरः
સમુદ્રના ઉત્તર ભાગે, ક્ષીરસાગર—અમૃતોદધિ—પર શાશ્વત યોગમાં સ્થિત થઈ શયન કરનાર પરવીરહા પરમેશ્વર પ્રભાસે દેહ કેવી રીતે ત્યજી શકે?
Verse 35
हव्यादान्यः सुरांश्चक्रे कव्यादांश्च पितॄ नपि । स कथं देवदेवेशः प्रभासं क्षेत्रमाश्रितः
જેણે દેવોને હવ્યના ભાગી અને પિતૃઓને કવ્યના ભાગી નિર્ધાર્યા, તે દેવદેવેશ પ્રભાસ-ક્ષેત્રનું આશ્રય કેમ લે?
Verse 36
युगानुरूपं यः कृत्वा रूपं लोकहिताय वै । धर्ममुद्धरते देवः स कथं क्षेत्रमाश्रितः
જે લોકહિત માટે યુગાનુરૂપ રૂપ ધારણ કરી ધર્મને ઉદ્ધારે છે, તે દેવ એક જ ક્ષેત્ર પર કેવી રીતે આશ્રિત રહે?
Verse 37
त्रयो वर्णास्त्रयो लोकास्त्रैविद्यं पाठकास्त्रयः । त्रैकाल्यं त्रीणि कर्माणि त्रयो देवास्त्रयो गुणाः । सृष्टं येन पुरा देवः स कथं क्षेत्रमाश्रितः
ત્રણ વર્ણ, ત્રણ લોક, ત્રૈવિદ્યા અને તેના ત્રણ પાઠક, ત્રણ કાળ, ત્રણ કર્મ, ત્રણ દેવ અને ત્રણ ગુણ—આ ત્રયોને જેણે પ્રાચીનકાળે સર્જ્યા, તે સ્રષ્ટા-દેવ એક ક્ષેત્ર પર કેવી રીતે આશ્રિત થાય?
Verse 38
या गतिर्द्धर्मयुक्तानामगतिः पापकर्मिणाम् । चातुर्वर्ण्यस्य प्रभवश्चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता
ધર્મયુક્તોને તે પરમ ગતિ છે અને પાપકર્મીઓને અગતિ; ચાતુર્વર્ણ્યનો તે પ્રભવ છે અને તેનો રક્ષક પણ તે જ છે.
Verse 39
चातुर्विद्यस्य यो वेत्ता चातुराश्रम्यसंस्थितः । कस्मात्स द्वारकां हित्वा प्रभासे पंचतां गतः
ચાતુર્વિદ્યાનો જાણકાર અને ચાતુરાશ્રમ-ધર્મમાં સ્થિત એવો તે, દ્વારકા છોડીને પ્રભાસે ‘પંચતા’ને કેમ પ્રાપ્ત થયો?
Verse 40
दिगंतरं नभोभूमिरापो वायुर्विभावसुः । चंद्रसूर्यद्वयं ज्योतिर्युगेशः क्षणदातनुः
એ જ દિશાઓનો વિસ્તાર, આકાશ અને પૃથ્વી છે; એ જ જળ, વાયુ અને પ્રજ્વલિત અગ્નિ છે. ચંદ્ર-સૂર્યની યુગલ જ્યોતિ પણ એ જ; એ જ યુગેશ્વર—જેનુ દેહ ક્ષણક્ષણ માપાતા કાળરૂપ છે।
Verse 41
यः परं श्रूयते ज्योतिर्यः परं श्रूयते तपः । यः परं परतः प्रोक्तः परं यः परमात्मवान्
જે ‘પરમ જ્યોતિ’ તરીકે શ્રુતિમાં સાંભળાય છે, જે ‘પરમ તપ’ તરીકે પણ શ્રવણ થાય છે. જેને પરાત્પર કહેવામાં આવ્યો છે; જે પરમ છે—પરમાત્મસ્વભાવથી યુક્ત।
Verse 42
आदित्यादिश्च यो दिव्यो यश्च दैत्यांतको विभुः । स कथं देवकीसूनुः प्रभासे सिद्धिमीयिवान्
આદિત્ય સમાન અગ્રણી એવા દિવ્ય અને દૈત્યાંતક સર્વશક્તિમાન વિભુ—એ જ પ્રભુ દેવકીના પુત્રરૂપે પ્રભાસે ‘સિદ્ધિ’ કેવી રીતે પામ્યા?
Verse 43
युगांते चांतको यश्च यश्च लोकांतकांतकः । सेतुर्यो लोकसत्तानां मेध्यो यो मेध्यकर्मणाम्
યુગાંતમાં જે અંતક છે, અને જે લોકાંતકનો પણ અંતક છે. જે લોકસત્તાઓ માટે સેતુ છે, અને જે મેધ્ય કર્મ કરનારાઓ માટે સ્વયં પવિત્રતા છે।
Verse 44
वेत्ता यो वेदविदुषां प्रभुर्यः प्रभवात्मनाम् । सोमभूतस्तु भूतानामग्निभूतोऽग्निवर्त्मनाम्
જે વેદવિદોમાં પણ પરમ વેત્તા છે, અને જે પ્રભવાત્માઓનો પ્રભુ છે. એ જ ભૂતો માટે સોમરૂપ બને છે, અને અગ્નિવર્ત્મ અનુસરનારાઓ માટે અગ્નિસ્વરૂપ બને છે।
Verse 45
मनुष्याणां मनोभूतस्तपोभूतस्तपस्विनाम् । विनयो नयभूतानां तेजस्तेजस्विनामपि
મનુષ્યોમાં તે જ મનરૂપ બને છે, તપસ્વીઓમાં તે જ તપરૂપ બને છે. નીતિમાનોમાં તે જ વિનય છે અને તેજસ્વીઓમાં પણ તે જ તેજ છે.
Verse 46
विग्रहो विग्रहाणां यो गतिर्गतिमतामपि । स कथं द्वारकां हित्वा प्रभासक्षेत्रमाश्रितः
જે સર્વ દેહધારી રૂપોનો આદરূপ છે અને ગતિ પ્રાપ્ત કરનારાઓની પણ પરમ ગતિ છે—તે દ્વારકા છોડીને પ્રભાસક્ષેત્રનો આશ્રય કેવી રીતે લે?
Verse 47
आकाशप्रभवो वायुर्वायुप्राणो हुताशनः । देवा हुताशनप्राणाः प्राणोऽग्नेर्मधुसूदनः । सकथं पद्मजप्राणः प्रभासं क्षेत्रमाश्रितः
આકાશમાંથી વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે; વાયુનો પ્રાણ અગ્નિ છે. દેવો અગ્નિથી જીવંત છે, અને અગ્નિનો પણ પ્રાણ મધુસૂદન (વિષ્ણુ) છે. તો જે પદ્મજ (બ્રહ્મા)નો પણ પ્રાણ છે, તે પ્રભાસક્ષેત્રનો આશ્રય કેવી રીતે લે?
Verse 48
सूत उवाच । इति प्रोक्तस्तदा देव्या शंकरो लोकशंकरः । उवाच प्रहसन्वाक्यं पार्वतीं द्विजसत्तमाः
સૂત બોલ્યા—દેવીએ એમ કહ્યે ત્યારે, લોકકલ્યાણકારી શંકરે હસતાં હસતાં પાર્વતીને આ વચન કહ્યાં, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજોય।
Verse 49
ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि प्रभासक्षेत्रविस्तरम् । रहस्यं सर्वपापघ्नं देवानामपि दुर्ल्लभम्
ઈશ્વર બોલ્યા—હે દેવી, સાંભળ; હું પ્રભાસક્ષેત્રનું મહાત્મ્ય વિસ્તારે કહું છું. આ રહસ્ય સર્વ પાપનાશક છે અને દેવતાઓને પણ દુર્લભ છે.
Verse 50
देवि क्षेत्राण्यनेकानि पृथिव्यां संति भामिनि । तीर्थानि कोटिसंख्यानि प्रभावस्तेषु संख्यया
હે દેવી, હે ભામિની! પૃથ્વી પર અનેક પવિત્ર ક્ષેત્રો છે; અને તીર્થો તો કરોડોની સંખ્યામાં છે—તેમનો આધ્યાત્મિક પ્રભાવ પણ દરેકનો પોતપોતાના પ્રમાણમાં છે।
Verse 51
असंख्येय प्रभावं हि प्रभासं परिकीर्तितम् । ब्रह्मतत्त्वं विष्णुतत्त्वं रौद्रतत्त्वं तथैव च
પ્રભાસનો પ્રભાવ ખરેખર અપરિમિત કહેવાયો છે; કારણ કે ત્યાં બ્રહ્મતત્ત્વ, વિષ્ણુતત્ત્વ અને રૌદ્રતત્ત્વ પણ સ્થાપિત છે।
Verse 52
तत्र भूयः समायोगो दुर्ल्लभोऽन्येषु पार्वति । प्रभासे देवदेवेशि तत्त्वानां त्रितयं स्थितम्
હે પાર્વતી! આવો વધુ પૂર્ણ સમાયોગ અન્યત્ર દુર્લભ છે. હે દેવદેવેશી! પ્રભાસમાં આ તત્ત્વોની ત્રયી દૃઢપણે સ્થિત છે।
Verse 53
चतुर्विंशतितत्त्वैश्च ब्रह्मा लोकपितामहः । बालरूपी च नाम्नां च तत्र स्थाने स्थितः स्वयम्
ત્યાં ચતુર્વિંશતિ તત્ત્વો સાથે લોકપિતામહ બ્રહ્મા સ્વયં તે સ્થાને સ્થિત છે; તે બાલરૂપ ધારણ કરીને પ્રસિદ્ધ નામોથી કીર્તિમાન છે।
Verse 54
पंचविशतितत्त्वानाम धिपो देवताग्रणीः । तस्मिन्स्थाने स्थितः साक्षाद्दैत्यानामंतकः शुभे
હે શુભે! પંચવિંશતિ તત્ત્વોના અધિપતિ, દેવતાઓમાં અગ્રણી અને દૈત્યોનો અંત કરનાર—તે પ્રભુ સాక్షાત્ એ જ સ્થાને સ્થિત છે।
Verse 55
अहं देवि त्वया सार्द्धं षट्त्रिंशत्तत्त्वसंयुतः । निवसामि महाभागे प्रभासे पापनाशने
હે દેવી! હું સ્વયં તારી સાથે ષટ્ત્રિંશત્ તત્ત્વોથી સંયુક્ત થઈ, પાપનાશક પ્રભાસમાં, હે મહાભાગે, નિવાસ કરું છું.
Verse 56
एवं तत्त्वमयं क्षेत्रं सर्वतीर्थमयं शुभम् । प्रभासमेव जानीहि मा कार्षीः संशयं क्वचित्
આ રીતે આ ક્ષેત્ર તત્ત્વમય, શુભ અને સર્વતીર્થમય છે. તેને નિશ્ચયથી પ્રભાસ જ જાણ; ક્યારેય સંશય ન કરશો.
Verse 57
अपि कीटपतंगा ये म्रियंते तत्र ये नराः । तेऽपि यांति परं स्थानं नात्र कार्या विचारणा
ત્યાં જે કીટ-પતંગા અને જે મનુષ્યો મરે છે, તેઓ પણ પરમ સ્થાનને પામે છે; અહીં વિચાર કરવાની જરૂર નથી.
Verse 58
स्त्रियो म्लेच्छाश्च शूद्राश्च पशवः पक्षिणो मृगाः । प्रभासे तु मृता देवि शिवलोकं व्रजंति ते
હે દેવી! સ્ત્રીઓ, મ્લેચ્છો, શૂદ્રો તથા પશુઓ—પક્ષીઓ અને મૃગો—જો પ્રભાસે મરે, તો તેઓ શિવલોકને જાય છે.
Verse 59
कामक्रोधेन ये बद्धा लोभेन च वशीकृताः । अज्ञानतिमिराक्रांता मायातत्त्वे च संस्थिताः
જે કામ અને ક્રોધથી બંધાયેલા, લોભથી વશીકૃત, અજ્ઞાનના અંધકારથી આક્રાંત અને માયાતત્ત્વમાં સ્થિત છે—
Verse 60
कालपाशेन ये बद्धास्तृष्णाजालेन मोहिताः । अधर्मनिरता ये च ये च तिष्ठंति पापिनः
જે કાળના પાશથી બંધાયેલા છે, તૃષ્ણાના જાળથી મોહિત છે, જે અધર્મમાં રત છે અને જે પાપમાં જ અડગ રહે છે—
Verse 61
ब्रह्मघ्नाश्च कृतघ्नाश्च ये चान्ये गुरुतल्पगाः । महापातकिनश्चापि ते यान्ति परमां गतिम्
બ્રાહ્મણહંતાઓ, કૃતઘ્નો અને ગુરુશય્યાનું ઉલ્લંઘન કરનારાઓ—એવા મહાપાતકી પણ પરમ ગતિને પામે છે.
Verse 62
मातृहंता नरो यस्तु पितृहंता तथैव च । ते सर्वे मुक्तिमायांति किं पुनः शुभकारिणः
માતૃહંતક નર અને પિતૃહંતક પણ—તે બધા મુક્તિને પામે છે; તો શુભ કર્મ કરનારાઓ વિશે તો શું કહેવું!