Adhyaya 81

Verse 1

। श्रीगरुड उवाच । ममास्ति दयितं मित्रं ब्राह्मणो भृगुवंशजः । तस्यास्ति माधवीनाम कन्या कमललोचना

શ્રીગરુડ બોલ્યા: મારો એક પ્રિય મિત્ર છે—ભૃગુવંશજ બ્રાહ્મણ. તેને ‘માધવી’ નામની કમળલોચના કન્યા છે.

Verse 2

न तस्याः सदृशः कांतः प्राप्तस्तेन महात्मना । यतस्ततोऽहमादिष्टः कांतमस्यास्त्वमानय । अनुरूपं द्विजश्रेष्ठ यद्यहं संमतस्तव

તે મહાત્માને તેની સમાન યોગ્ય વર મળ્યો નહીં. તેથી મને આજ્ઞા અપાઈ: ‘આ કન્યાને અનુરૂપ પતિ લઈ આવ, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ—જો તું મારી વિનંતી માન્ય રાખે.’

Verse 3

ततो मयाऽखिला भूमिस्तद्वरार्थं विलोकिता । न तदर्थं वरो लब्धः सर्वैः समुचितो गुणैः

પછી એવા વર માટે મેં સમગ્ર પૃથ્વીનું અવલોકન કર્યું; પરંતુ તે હેતુને યોગ્ય, સર્વ સમુચિત ગુણોથી યુક્ત એવો વર મને મળ્યો નહિ।

Verse 4

ततस्त्वं पुण्डरीकाक्ष मम चित्ते व्यवस्थितः । अनुरूपः पतिस्तस्याः सर्वैरेव गुणैर्युतः

અતએવ, હે પુન્ડરીકાક્ષ! તમે મારા ચિત્તમાં દૃઢપણે સ્થિત છો; તે કન્યાને સર્વ ગુણોથી યુક્ત સર્વથા અનુરૂપ પતિ તમે જ છો।

Verse 5

तस्मात्पाणिग्रहं तस्याः स्वीकुरुष्व सुरेश्वर । अत्यन्तरूपयुक्ताया मम वाक्यप्रणोदितः

અતએવ, હે સુરેશ્વર! મારી વિનંતિથી પ્રેરિત થઈ, અત્યંત રૂપવતી તે કન્યાનું પાણિગ્રહણ સ્વીકારો।

Verse 6

भगवानुवाच । अत्रानय द्विजश्रेष्ठ तां कन्यां कमलेक्षणाम् । येन दृष्ट्वा स्वयं पश्चात्प्रकरोमि यथोदितम्

ભગવાન બોલ્યા—હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! તે કમલનેત્રા કન્યાને અહીં લાવી દે; હું તેને સ્વયં જોઈને પછી કહ્યા મુજબ કરીશ।

Verse 7

गरुड उवाच । तव तेजोभयादेव सा कन्या जनकान्विता । मया दूरे विनिर्मुक्ता तत्कथं तामिहानये

ગરુડ બોલ્યો—તમારા તેજના ભયથી જ તે કન્યા પિતાસહિત મારી દ્વારા દૂર મુક્ત કરવામાં આવી; તો પછી હું તેને અહીં કેવી રીતે લાવું?

Verse 8

श्रीभगवानुवाच । अत्र तां मम तत्तेजो जनकेन समन्विताम् । न हि धक्ष्यति तस्मात्त्वं शीघ्रं द्विजवराऽनय

શ્રીભગવાન બોલ્યા—હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ! તેના પિતા સહિત તે કન્યાને શીઘ્ર અહીં લાવી દે. મારું તે તેજ તેને દહન નહીં કરે; તેથી તું ભય ન કર.

Verse 9

एवमुक्तस्ततस्तेन विष्णुना प्रभविष्णुना । तां कन्या मानयामास तं च विप्रभृगूद्वहम्

પ્રભવিষ್ಣુ એવા વિષ્ણુએ એમ કહ્યે પછી, તેણે તે કન્યાનું સન્માન કર્યું અને ભૃગુવંશના શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ—દ્વિજોમાં અગ્રગણ્ય—તેમનો પણ યથોચિત આદર કર્યો.

Verse 10

अथासौ प्रणिपत्योच्चैर्ब्राह्मणो मधुसूदनम् । लक्ष्मीवन्न्यविशत्पार्श्वे गरुडस्य समीपतः

પછી તે બ્રાહ્મણે મધુસૂદનને ઊંડો પ્રણામ કર્યો અને લક્ષ્મી સમાન ગરુડની નજીક, પ્રભુના પાર्श્વે જઈ બેઠો.

Verse 11

सापि कन्या वरारोहा बाल्यभावादनिन्दिता । शय्यैकांते समाविष्टा दक्षिणे मुरविद्विषः

તે સુલક્ષણાંગી કન્યા પણ—બાળ્યભાવથી નિર્દોષ—શય્યાના એકાંત કિનારે, મુરવિદ્વેષી વિષ્ણુના જમણા ભાગે જઈ બેઠી.

Verse 12

अथ कोपपरीतांगी महिष्याधर्ममाश्रिता । लक्ष्मीः शशाप तां कन्यां सपत्नीति विचिन्त्य च

પછી ક્રોધથી વ્યાપ્ત અંગોવાળી લક્ષ્મી—ઈર્ષ્યાળ રાણીની જેમ અધર્મનો આશ્રય લઈને—“આ મારી સપત્ની છે” એમ વિચારી તે કન્યાને શાપ આપ્યો.

Verse 13

यस्मान्मे पुरतः पापे कांतस्य मम हर्षिता । शय्यायां त्वं समाविष्टा लज्जां त्यक्त्वा सुदूरतः । तस्मादश्वमुखी नूनं विकृता त्वं भविष्यसि

કારણ કે, હે પાપિની, મારા સમક્ષ જ તું મારા પ્રિય કાંતમાં હર્ષ પામી તેની શય્યા પર બેઠી, લજ્જાને બહુ દૂર ત્યજીને; તેથી તું નિશ્ચયે વિકૃત થઈ અશ્વમુખી બનશે।

Verse 14

एवं शापे श्रिया दत्ते हाहाकारो महानभूत् । सर्वेषां तत्र संस्थानां कोपश्चापि द्विजन्मनः

આ રીતે શ્રી (લક્ષ્મી) દ્વારા શાપ આપવામાં આવતા મહાન હાહાકાર થયો. ત્યાં ઉપસ્થિત સૌ કોઈ વ્યાકુળ થયા, અને દ્વિજ (બ્રાહ્મણ) પણ ક્રોધિત થયો।

Verse 16

यावन्नाग्निद्विजातीनां प्रत्यक्षं गुरुसंनिधौ । ससंकल्पं स्वयं दत्ता गृह्योक्तविधिना जनैः

જ્યાં સુધી પવિત્ર અગ્નિ અને દ્વિજગણ સાક્ષીરૂપે હાજર હતા, અને ગુરુના સાન્નિધ્યમાં, લોકોએ પોતે સંકલ્પપૂર્વક—ગૃહ્યવિધિ મુજબ—તે દાન અર્પણ કર્યું।

Verse 18

एवमुक्त्वा स विप्रेंद्रस्ततः प्रोवाच केशवम् । आतिथ्यं विहितं ह्येतत्तव पत्न्या यथोचितम् । तस्मात्तत्र प्रयास्यामि यत्र स्यात्तादृशी सुता

આ રીતે કહી તે વિપ્રેન્દ્ર પછી કેશવને બોલ્યો: “તમારી પત્નીએ યથોચિત રીતે વિધિપૂર્વક આ আতિથ્ય કર્યું છે. તેથી હું ત્યાં જઈશ જ્યાં એવી જ ગુણવતી પુત્રી મળે.”

Verse 19

ब्राह्मण उवाच । सहस्रं याच्यते कन्या करोत्येकः करग्रहम् । वाङ्मात्रेण न तस्याः स्यात्पत्नीभावः कथंचन

બ્રાહ્મણે કહ્યું: “કન્યાને હજાર જણ માગી શકે, પરંતુ કરગ્રહણ (વિવાહ) તો એક જ કરે છે. માત્ર વચનથી તે કોઈ રીતે પત્ની બનતી નથી।”

Verse 20

तस्मान्नाश्वमुखी ह्येषा जन्मन्यस्मिन्भविष्यति । गृहीत्वेमां गृहं गच्छ प्रयच्छ स्वेप्सिताय च

અતએવ આ જ જન્મમાં તે અશ્વમુખી નહીં બને. તેને લઈને ઘરે જા અને જેને તું ઇચ્છે તેને વિવાહમાં આપી દે.

Verse 22

सेयं तव सुता विप्र बंधुस्थानं समाश्रिता । भविष्यति ततो जामिः कनिष्ठा मेऽन्यजन्मनि

હે વિપ્ર! તારી આ પુત્રી બંધુત્વસ્થાનનો આશ્રય લઈ ચૂકી છે; તેથી બીજા જન્મમાં તે મારી કનিষ্ঠા બહેન, નજીકની રક્તસંબંધિની થશે.

Verse 23

अवतीर्णस्य भूपृष्ठे देवकार्येण केनचित् । वाजिवक्त्रधरा प्रोक्ता यद्येषा मम कांतया

જ્યારે હું કોઈ દેવકાર્ય માટે ભૂમિ પર અવતરીશ, જો મારી પ્રિયાના કારણે તેને ‘અશ્વમુખધારિણી’ કહેવામાં આવે…

Verse 24

ततोऽहं सुमहत्कृत्वा तपश्चैवानया सह । करिष्यामि शुभास्यां च तथा लक्ष्मीमपि द्विज

પછી હું તેની સાથે અતિ મહાન તપ કરીશ; હે દ્વિજ! શુભમુખીને તથા લક્ષ્મીને પણ પ્રગટ કરીશ.

Verse 25

एवं स भगवान्विप्रं तं सन्तोष्य तदा गिरा । गरुडेन समं चक्रे कथाश्चित्रा मनोरमाः

આ રીતે ભગવાને પોતાના વચનોથી તે વિપ્રને સંતોષ આપ્યો અને પછી ગરુડ સાથે અદ્ભુત તથા મનોહર કથાઓ કરી.

Verse 26

अथ तस्मिन्कथांते स गरुडः पुरुषोत्तमम् । प्रोवाच तां स्त्रियं दृष्ट्वा वृद्धां तेजःसमन्विताम्

પછી તે સંવાદ પૂર્ણ થતાં ગરુડએ પુરુષોત્તમને કહ્યું. તેજસ્વી વૃદ્ધા તે સ્ત્રીને જોઈને તેના વિષે વાત કરી.

Verse 27

अपूर्वेयं सुरश्रेष्ठ स्त्री वृद्धा तव पार्श्वगा । किमर्थं केयमाख्याहि कुतः प्राप्ता जनार्दन

હે દેવશ્રેષ્ઠ! તમારા પાસે ઊભેલી આ વૃદ્ધ સ્ત્રી અપૂર્વ છે. તે અહીં શા માટે છે? કહો—એ કોણ છે અને ક્યાંથી આવી છે, હે જનાર્દન?

Verse 28

श्रीभगवानुवाच । एषा ख्याता खगश्रेष्ठ लोकेऽस्मिन्वृद्धकन्यका । शांडिलीनाम सर्वज्ञा ब्रह्मचर्यपरायणा

શ્રીભગવાન બોલ્યા: હે ખગશ્રેષ્ઠ! આ સ્ત્રી આ લોકમાં ‘વૃદ્ધકન્યકા’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. તેનું નામ શાંડિલી—સર્વજ્ઞા અને બ્રહ્મચર્યવ્રતમાં પરાયણા.

Verse 29

तपोवीर्यसमोपेता सर्वदेवाभिवंदिता । नास्ति वै चेदृशी नारी खगेन्द्रात्र जगत्त्रये

તપસ્યાના તેજથી યુક્ત અને સર્વ દેવોથી વંદિત—હે ખગેન્દ્ર! ત્રિલોકમાં ખરેખર તેની જેવી સ્ત્રી નથી.

Verse 30

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विहस्य विहगाधिपः । प्रोवाच वासुदेवं च तां विलोक्य चिरं द्विजाः

સૂત બોલ્યા: તે વચન સાંભળી વિહગાધિપ ગરુડ હસ્યા. હે દ્વિજોઃ! તેને લાંબા સમય સુધી નિહાળી પછી તેમણે વાસુદેવને કહ્યું.

Verse 31

गरुड उवाच । नैतच्चित्रं तपो यच्च क्रियते सुमहत्तरम् । यथा च दीयते दानं यच्च तत्रास्ति चाद्भुतम् । तथा च क्रियते युद्धं संग्रामे युद्धशालिभिः

ગરુડ બોલ્યા—અતિ મહાન તપ કરવું આશ્ચર્ય નથી; દાન આપવું પણ, ભલે તે અદ્ભુત હોય. એ જ રીતે સંગ્રામમાં યુદ્ધકુશળ વીરો યુદ્ધ કરે છે.

Verse 32

नाश्चर्यं चित्रमेतच्च ब्रह्मचर्यं तदद्भुतम् । विशेषाद्यौवनावस्थां संप्राप्य पुरुषोत्तम

આ સાચું આશ્ચર્ય નથી. બ્રહ્મચર્ય—ઇન્દ્રિય-નિગ્રહসহ પવિત્ર સંયમ—એ જ અદ્ભુત છે, ખાસ કરીને યુવાની પ્રાપ્ત કર્યા પછી, હે પુરુષોત્તમ.

Verse 33

विशेषेण च नारीभिरत्र न श्रद्दधाम्यहम् । अवश्यं यौवनस्थेन तिर्यग्योनिगतेन च

અને આ વિષયમાં, ખાસ કરીને સ્ત્રીઓ વિષે, મને વિશ્વાસ થતો નથી. કારણ કે યુવાનીમાં રહેલો—ભલે તિર્યક્-યોનિમાં જન્મેલો હોય—અવશ્ય કામવેગથી પ્રેરિત થાય છે.

Verse 34

विकारः खलु कर्तव्यो नाधि काराय यौवनम् । यदि न प्राप्नुवंत्येताः पुरुषं योषितः क्वचित्

યુવાનીમાં વિકૃતિ અને ચંચળતા સ્વભાવથી જ ઊઠે છે; તે સંયમ માટે સહજ રીતે યોગ્ય નથી. જો આ સ્ત્રીઓ ક્યાંય પુરુષને ન પામે, તો તેમનો કામ વધુ વધે છે.

Verse 35

अन्योन्यं मैथुनं चक्रुः कामबाणप्रपीडिताः । कुष्ठिनं व्याधितं वापि स्थविरं व्यंगमेव च । अप्येताः पुरुषाभावे मन्यंते पंचसायकम्

કામદેવના બાણોથી પીડિત થઈ તેઓ પરસ્પર પણ મૈથુન કરે છે; અથવા કુષ્ઠી, રોગી, વૃદ્ધ, અહીં સુધી કે વિકલાંગ સાથે પણ. યોગ્ય પુરુષ ન હોય તોય તેઓ પંચસાયક કામને દુર્નિવાર માને છે.

Verse 36

नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां नापगानां महोदधिः । नांतकः सर्वभूतानां न पुंसां वामलोचना

અગ્નિ કાષ્ઠોથી કદી તૃપ્ત થતી નથી; મહાસમુદ્ર નદીઓથી તૃપ્ત થતો નથી. અંતક સર્વભૂતોથી તૃપ્ત થતો નથી—અને વામલોચના સ્ત્રી પુરુષોથી તૃપ્ત થતી નથી.

Verse 37

न परत्र भयादेता मर्यादां विदधुः स्त्रियः । मुक्त्वा भूपभयं चैकमथवा गुरुजं भयम्

સ્ત્રીઓ પરલોકના ભયથી આચરણની મર્યાદા બાંધતી નથી; તેઓ તો માત્ર રાજદંડના ભયથી—અથવા ગુરુજન અને વૃદ્ધોના ભયથી—એવી સીમા સ્થાપે છે.

Verse 38

सूत उवाच । एवं तस्य वचः श्रुत्वा शांडिली ब्रह्मचारिणी । मौनव्रतधराऽप्येवं हृदि कोपं दधार सा

સૂત બોલ્યા—તે વચન સાંભળી બ્રહ્મચારિણી શાંડિલી, મૌનવ્રત ધારણ કર્યાં છતાં, હૃદયમાં ક્રોધ ધારણ કરી બેઠી.

Verse 39

एतस्मिन्नंतरे तस्य पक्षिनाथस्य तत्क्षणात् । उभौ पक्षौ गतौ नाशं रुण्डाकारोऽत्र सोऽभवत्

એ જ અંતરમાં, એ જ ક્ષણે પક્ષિનાથના બંને પાંખો નાશ પામ્યા; તે અહીં ધડસમાન, પાંખવિહોણો અને વિકલ બની ગયો.

Verse 40

मांसपिंडमयो रौद्रः सर्वरोगविवर्जितः । अशक्तश्च तथा गन्तुं पदमात्रमपि क्वचित्

તે માંસપિંડ સમો રૌદ્ર દેખાતો, સર્વ રોગોથી રહિત હતો; છતાં તે અશક્ત થયો—ક્યાંય એક પગલું પણ જઈ શક્યો નહિ.