Adhyaya 9
અધ્યાય ૯ સંવાદ દ્વારા ધર્મ-નીતિનું ઉપાખ્યાન આગળ ધપાવે છે. પૂર્વજન્મસમુદ્ભવના કારણો સાંભળ્યા પછી નાડીજઙ્ઘ દુઃખ વ્યક્ત કરે છે કે રાજા ઇન્દ્રદ્યુમ્નની ઓળખ/શોધ હજી પૂર્ણ થયો નથી; મિત્રધર્મ અને પ્રતિજ્ઞા પૂર્ણ કરવા માટે તે સાથીઓ સાથે અગ્નિપ્રવેશ જેવી કઠોર રીત સૂચવે છે. ત્યારે ઉલૂક તેને અટકાવી બીજો ઉપાય બતાવે છે—ગંધમાદન પર્વત પર દીર્ઘાયુષી ગૃધ્ર રહે છે, તે તેનો પ્રિય સખા છે; કદાચ તેને ઇન્દ્રદ્યુમ્ન વિશે જાણ હોય. તેઓ ગૃધ્ર પાસે જઈ પૂછે છે. ગૃધ્ર કહે છે કે અનેક કલ્પોમાં તેણે ઇન્દ્રદ્યુમ્નને ન જોયો ન સાંભળ્યો; તેથી સૌનો શોક વધે છે. પછી ગૃધ્ર પોતાનો પૂર્વજન્મવૃત્તાંત કહે છે—એક વખત તે ચંચળ વાનર હતો; શિવના દામનકોત્સવમાં સુવર્ણ ઝૂલાં અને લિંગની નજીક અજાણતાં જોડાયો; ભક્તોના પ્રહારથી ત્યાં જ મૃત્યુ પામ્યો અને પછી કાશીના અધિપતિનો પુત્ર કુશધ્વજ બની જન્મ્યો, દીક્ષા લઈને યોગસાધનાથી શિવભક્ત થયો. પછી કામવશ અગ્નિવેશ્યની પુત્રીનું અપહરણ કરવાથી ઋષિના શાપથી તે ગૃધ્ર બન્યો. ઋષિએ શરત મૂકી કે જ્યારે તે રાજા ઇન્દ્રદ્યુમ્નની ઓળખ કરાવવામાં સહાય કરશે ત્યારે જ શાપમુક્તિ મળશે. આ રીતે મિત્રતા-નીતિ, પ્રતિજ્ઞાનો તર્ક, ઉત્સવપુણ્ય અને શાપ-મોક્ષની શરતી વ્યવસ્થા અધ્યાયમાં ગૂંથાય છે.
Shlokas
Verse 1
उलूक उवाच । इतिदमुक्तमखिलं पूर्वजन्मसमुद्भवम् । स्वरूपमायुषो हेतुः कौशिकत्वस्य चेति मे
ઉલૂકે કહ્યું—આ રીતે મેં પૂર્વજન્મમાંથી ઉદ્ભવેલી બધી વાત કહી દીધી: મારું સાચું સ્વરૂપ, મારા આયુષ્યનું કારણ, અને હું કૌશિક બન્યો તેનું કારણ પણ.
Verse 2
इत्युक्त्वा विरते तस्मिन्पुरूहूतसनामनि । नाडीजंघो बको मित्रमाह तं दुःखितो वचः
પુરૂહૂત નામે તે આમ કહીને મૌન થયો ત્યારે, તેનો મિત્ર નાડીજંઘ—બક (કોક)—દુઃખિત થઈને તેને બોલ્યો.
Verse 3
नाडीजंघ उवाच । यदर्थं वयमायातास्तन्न सिद्धं महामते । कार्यं तन्मरणं नूनं त्रयाणामप्युपागतम्
નાડીજંઘે કહ્યું—હે મહામતિ! જે હેતુથી આપણે આવ્યા હતા તે સિદ્ધ થયો નથી. હવે એ જ ‘કાર્ય’ નિશ્ચયે આપણાં ત્રણે માટે મૃત્યુ બનીને આવી પહોંચ્યું છે.
Verse 4
इंद्रद्युम्नापरिज्ञाने भद्रकोऽयं मुमूर्षति । तस्यानु मित्रं मार्कंडस्तं चान्वहमपि स्फुटम्
ઇન્દ્રદ્યુમ્નની ઓળખ ન થવાથી આ ભદ્રક મરણાસન્ન થયો છે. અને તેના અનુસરે તેનો મિત્ર માર્કંડ પણ—સ્પષ્ટ રીતે—તેની સાથે (મૃત્યુ તરફ) જશે.
Verse 5
मित्रकार्ये विनिर्वृत्ते म्रियमाणं निरीक्षते । यो मित्रं जीवितं तस्य धिगस्निग्धं दुरात्मनः
મિત્રનું કાર્ય પૂરું થયા પછી જે મિત્રને મરતો માત્ર જુએ—તે નિષ્ઠુર, દુષ્ટબુદ્ધિ મનુષ્યના જીવન પર ધિક્કાર છે।
Verse 6
तदेतावनुयास्यामि म्रियमाणावहं द्विज । आपृच्छे त्वां नमस्कार आश्लेषश्चाथपश्चिमः
અતએવ, હે દ્વિજ, હું તેને મૃત્યુ સુધી અનુસરીશ. તમને નમસ્કાર કરીને વિદાય લઉં છું—અને પછી આ મારું અંતિમ આલિંગન છે।
Verse 7
प्रतिज्ञातमनिष्पाद्य मित्रस्याभ्यागतस्य च । कथंकारं न लज्जंते हताशा जीवितेप्सवः
મદદ માગવા આવેલા મિત્રને આપેલી પ્રતિજ્ઞા જે પૂર્ણ ન કરી શકે—તે જીવનની ઇચ્છા રાખીને પણ નિરાશ થઈ લાજ કેમ નથી માનતો?
Verse 8
तस्माद्वह्निं प्रवेक्ष्यामि सार्धमाभ्यामसंशयम् । आपृष्टोऽस्यधुना स्नेहान्मम देहि जलांजलिम्
અતએવ હું નિઃસંદેહ આ બે જણ સાથે અગ્નિમાં પ્રવેશ કરીશ. હવે સ્નેહથી વિદાય માગીને—મને જલાંજલિ આપો, આ અંતિમ અર્ઘ્ય છે।
Verse 9
इत्युक्तवत्युलूकोऽसौ नाडीजंघे सगद्गदम् । साश्रुनेत्रं स्थिरीभूय प्राह वाचं सुधासमुचम्
આવું કહેવાતાં તે ઘુવડ—પગ કાંપતા, ગળો ગદગદ, આંખોમાં આંસુ—સ્થિર થઈ અમૃત સમી મધુર વાણી બોલ્યો।
Verse 10
उलूक उवाच । मयि जीवति मित्रे मे भवान्मरणमेति च । अद्यप्रभृति कस्तर्हि हृदा मम लभिष्यति
ઉલૂક બોલ્યો—હું, તારો મિત્ર, જીવતો હોઉં ત્યારે તું મૃત્યુને પામવા જઈ રહ્યો છે! આજથી પછી મારા હૃદયને સાચો સાથી કોણ મળશે?
Verse 11
अस्त्युपायो महानत्र गन्धमादनपर्वते । मत्तश्चिरायुर्मित्रोस्ति गृध्रः प्राणसमः सुहृत्
અહીં એક મહાન ઉપાય છે—ગંધમાદન પર્વત પર. ત્યાં મારો દીર્ઘાયુ મિત્ર ગૃધ્ર છે, જે પ્રાણ સમો પ્રિય સુહૃદ છે.
Verse 12
स विज्ञास्यति वोऽभीष्टमिंद्रद्युम्नं महीपतिम् । इत्युक्त्वा पुरतस्तस्थावुलूकः स च भूपतिः
તે તમારે ઇચ્છિત વાત—પૃથ્વીપતિ ઇન્દ્રદ્યુમ્ન વિષે—જાણી આપશે. એમ કહી ઉલૂક આગળ ઊભો રહ્યો અને રાજા પણ (પાછળ ચાલવા તૈયાર થયો).
Verse 13
मार्कंडेयो बकश्चैव प्रययुर्गंधमादनम् । तमायांतमथालोक्य वयस्यं पुरतः स्थितम्
માર્કંડેય અને બક પણ ગંધમાદન તરફ નીકળી પડ્યા. નજીક આવતાં તેમણે પોતાના મિત્રને આગળ ઊભેલો જોયો (અને આગળ વધ્યા).
Verse 14
स्वकुलायात्प्रहृष्टोऽसौ गृध्रः संमुखमाययौ । कृतसंविदसौ पूर्वं स्वागतासनभोजनैः
પોતાના નિવાસસ્થાનથી આનંદિત થઈ તે ગૃધ્ર સામેથી આવ્યો. પૂર્વપરિચિત હોવાથી તેમણે સ્વાગત, આસન અને ભોજન વડે આદર સત્કાર કર્યો.
Verse 15
उलूकं गृध्रराजश्च कार्यं पप्रच्छ तं तथा । म चाचख्यावयं मित्रं बको मेऽस्य मुनिः किल
ગૃધ્રરાજે ઉલૂકને તેમના આવવાનો હેતુ પૂછ્યો. ત્યારે ઉલૂકે કહ્યું—“આ અમારો મિત્ર છે; અને આ બક—એવું કહેવાય છે—મુનિ છે.”
Verse 16
मुनेरपि तृतीयोऽयं मित्रं चार्थोयमुद्यतः । इंद्रद्युम्नपरिज्ञाने स्वयं जीवति नान्यथा
“આ મુનિનો પણ ત્રીજો મિત્ર છે; અને આ જ અમારો નિશ્ચિત હેતુ છે. ઇન્દ્રદ્યુમ્નની ઓળખમાં જ તે જીવિત રહે છે, નહિ તો નહિ।”
Verse 17
वह्निं प्रवेक्ष्यते व्यक्तमयं तदनु वै वयम् । मया निषिद्धोऽयं ज्ञात्वा त्वां चिरंतनमात्मना
“આ સ્પષ્ટ રીતે અગ્નિમાં પ્રવેશ કરવા જાય છે; અને તેના પછી અમે પણ. તમને ચિરંતન અને શુદ્ધહૃદય જાણીને મેં તેને રોક્યો છે।”
Verse 18
तच्चेज्जानासि तं ब्रूहि चतुर्णां देहि जीवितम् । सरं क्ष्याप्नुहि सत्कीर्तिं क्षयं चाखिलपाप्मनः
“જો તમે ખરેખર તેને જાણતા હો, તો કહો. અમ ચારને જીવનદાન આપો; અને તમે પુણ્યસર, સત્કીર્તિ તથા સર્વ પાપોના સંપૂર્ણ ક્ષયને પ્રાપ્ત કરશો।”
Verse 19
गृध्र उवाच । षट्पंचाशद्व्यतीता मे कल्पा जातस्य कौशिक । न दृष्टो न श्रुतोऽस्माभिरिंद्रद्युम्नो महीपतिः
ગૃધ્ર બોલ્યો—“હે કૌશિક, મારા જન્મથી છપ્પન કલ્પો વીતી ગયા. છતાં ઇન્દ્રદ્યુમ્ન નામનો મહીપતિ ન તો અમે જોયો, ન તો સાંભળ્યો.”
Verse 20
तच्छ्रुत्वा विस्मयाविष्ट इंद्रद्युम्नोऽपि दुःखितः । पप्रचछ जीविते हेतुमतिमात्रे विहंगमम्
આ સાંભળી ઇન્દ્રદ્યુમ્ન આશ્ચર્યથી વ્યાપ્ત અને દુઃખિત થયો. ત્યારે તેણે અતિ બુદ્ધિમાન તે વિહંગને પોતાના દીર્ઘ જીવનના કારણ વિષે પૂછ્યું.
Verse 21
गृध्र उवाच । श्रृणु भद्रै पुरा जातो मर्कटोऽहं च चापलः । आसं कदाचिदभवद्वसंतोऽथ ऋतुः क्रमात्
ગૃધ્ર બોલ્યો—હે ભદ્ર, સાંભળો. પૂર્વે હું ચપળ સ્વભાવવાળો વાનર તરીકે જન્મ્યો હતો. એક વખત ક્રમશઃ વસંત ઋતુ આવી પહોંચી.
Verse 22
तत्राग्रे देवदेवस्य वनमध्ये शिवालये । भवोद्भवस्य पुरतो जगद्योगेश्वराभिधे
ત્યાં વનમાં દેવદેવ મહાદેવના શિવાલયમાં, ભવોદ્ભવના સમક્ષ—‘જગદ્યોગેશ્વર’ નામે પ્રસિદ્ધ સ્થાને—
Verse 23
चतुर्दशीदिने हस्तनक्षत्रे हर्षणाभिधे । योगे चैत्रे सिते पक्ष आसीद्दमनकोत्सवः
ચતુર્દશીના દિવસે, હસ્ત નક્ષત્રમાં, હર્ષણ નામના યોગમાં, ચૈત્ર માસના શુક્લ પક્ષમાં દમનકનો ઉત્સવ હતો.
Verse 24
अत्र सौवर्ण्यदोलायां लिंग आरोपिते जनैः । निशायामधिरूह्याऽहं दोलां तां च व्यचालयम्
અહીં લોકોએ સુવર્ણ દોલામાં શિવલિંગ સ્થાપિત કર્યું ત્યારે, હું રાત્રે તે દોલા પર ચડી તેને હલાવતો રહ્યો.
Verse 25
निसर्गाज्जतिचापल्याच्चिरकालं पुनःपुनः । अथ प्रभात आयाता जनाः पूजाकृते कपिम्
વાનરની સ્વાભાવિક ચંચળતાને કારણે હું લાંબા સમય સુધી વારંવાર તેમ કરતો રહ્યો. પછી સવાર પડતાં લોકો પૂજા માટે આવ્યા અને વાનરને જોયો.
Verse 26
दोलाधिरूढमालोक्य लकुटैर्मां व्यताडयन् । दोलासंस्थित एवाहं प्रमीतः शिवमंदिरे
મને હિંડોળા પર બેઠેલો જોઈને તેઓએ લાકડીઓ વડે માર્યો. હિંડોળા પર જ શિવમંદિરમાં મારું મૃત્યુ થયું.
Verse 27
तेषां प्रहारैः सुदृढैर्बहुभिर्वज्रदुःसहैः । शिवांदोलनमाहात्म्याज्जातोऽहं नृपमंदिरे
વજ્ર જેવા અસહ્ય તેમના અનેક કઠોર પ્રહારોથી મારું મૃત્યુ થયું, પરંતુ શિવજીને ઝુલાવવાના માહાત્મ્યને કારણે મારો જન્મ રાજમહેલમાં થયો.
Verse 28
काशीश्वरस्य तनयः प्रतीतोऽस्मि कुशध्वजः । जाति स्मरस्ततो राज्ये क्रमात्प्राप्याहमैश्वरम्
હું કાશીના રાજાનો પુત્ર 'કુશધ્વજ' તરીકે પ્રખ્યાત છું. પૂર્વજન્મનું સ્મરણ હોવાથી, મેં રાજ્યમાં ક્રમશઃ ઐશ્વર્ય અને સત્તા પ્રાપ્ત કરી.
Verse 29
कारयामि धरापृष्ठे चैत्रे दमनकोत्सवम् । यता यथा दोलयति शिवं दोलास्थितं नरः
હું પૃથ્વી પર ચૈત્ર માસમાં દમનકોત્સવનું આયોજન કરાવું છું. જે રીતે મનુષ્ય હિંડોળામાં બિરાજમાન શિવજીને ઝુલાવે છે...
Verse 30
तथा तथाऽशुभं याति पुण्यमायाति भद्रक । शिवदीक्षामुपागम्याखिलसंस्कारसंस्कृतः
હે ભદ્રક! શિવદીક્ષાનું આશ્રય લેતાં, સર્વ સંસ્કારોથી સંસ્કૃત બની અશુભ દૂર થાય છે અને પુણ્યનું આગમન થાય છે.
Verse 31
शिवाचार्यैर्विमुक्तोऽहं पशुपाशैस्तदागमात् । निर्वाहदीक्षापर्यंतान्संस्कारान्प्राप्य सर्वतः
તે આગમ-પરંપરા મુજબ શૈવ આચાર્યોએ મને પશુના પાશબંધનોથી મુક્ત કર્યો; અને મેં નિર્વાહ-દીક્ષા સુધીના સર્વ સંસ્કારો સર્વથા પ્રાપ્ત કર્યા.
Verse 32
आराधयामि देवेशं प्रत्यक्चित्तमुमापतिम् । समस्तक्लेशविच्छेदकारणं जगतां गुरुम्
હું દેવેશ ઉમાપતિની આરાધના કરું છું, જે અંતર્મુખ ચિત્તમાં પ્રત્યક્ષ અનુભૂતિ થાય છે; જે સર્વ ક્લેશોના વિચ્છેદનું કારણ અને જગતના ગુરુ છે.
Verse 33
चित्तवृत्तिनिरोधेन वैराग्याभ्यासयोगतः । जपन्नुद्गीतमस्यार्थं भावयन्नष्टमं रसम्
ચિત્તવૃત્તિ-નિરોધથી, વૈરાગ્ય અને અભ્યાસ-યોગ દ્વારા, મેં ઉદ્ગીતનો જપ કર્યો; તેના અર્થનું ભાવન કરતાં ‘અષ્ટમ રસ’ને પોષ્યો.
Verse 34
ततो मां प्रणिधानेनाभ्यासेन दृढभूमिना । अन्तरायानुपहतं ज्ञात्वा तुष्टोऽब्रवीद्धरः
પછી દૃઢભૂમિ ધરાવતા અભ્યાસ અને અચલ પ્રણિધાનથી હું અંતરાયોથી અખંડિત છું એમ જાણી, પ્રસન્ન થઈ હર બોલ્યા.
Verse 35
ईश्वर उवाच । कुशध्वजाहं तुष्टोद्य वरं वरय वांछितम् । न हीदृशमनुष्ठानं कस्याप्यस्ति महीतले
ઈશ્વરે કહ્યું—હે કુશધ્વજ, આજે હું પ્રસન્ન છું; તને ઇચ્છિત વર માંગ. પૃથ્વી પર કોઈનું પણ આવું અનુષ્ઠાન નથી.
Verse 36
श्रुत्वेत्युक्तो मया शम्भुर्भूयासं ते गंणो ह्यहम् । अनेनैव शरीरेण तथेत्येवाह गां प्रभुः
આ સાંભળી મેં શંભુને કહ્યું—“હું આપનો ગણ બની જાઉં.” પ્રભુએ ઉત્તર આપ્યો—“તથાસ્તુ; આ જ શરીરથી.”
Verse 37
ततः कैलासमानीय विमानं मम चादिशत् । सर्वरत्नमयं दिव्यं दिव्याश्चर्यसमावृतम्
પછી તેમણે મને કૈલાસે લઈ જઈને એક દિવ્ય વિમાન આપ્યું—તે સર્વ રત્નોથી બનેલું અને દિવ્ય અદ્ભુત વૈભવથી ઘેરાયેલું હતું.
Verse 38
विचरामि प्रतीतोऽहं तदारूढो यदृच्छया । अथ काले कियन्मात्रे व्यतीतेऽत्रैवं पर्वते
એ રીતે સહજ રીતે તેમાં ચઢીને હું સંતોષચિત્તે વિહાર કરતો રહ્યો. પછી આ જ પર્વત પર થોડો જ સમય પસાર થતાં આ ઘટના બની.
Verse 39
गवाक्षाधिष्ठितोऽपश्यं वसंते मुनिकन्यकाम् । प्रवाति दक्षिणे वायौ मदनाग्निप्रदीपितः
વસંતમાં ગવાક્ષ પાસે ઊભો રહી મેં એક મુનિકન્યાને જોઈ. દક્ષિણ પવન વહેતાં જ મારા અંતરમાં મદનાગ્નિ પ્રજ્વલિત થઈ ઊઠી.
Verse 40
अग्निवेश्यसुतां भद्र विवस्त्रां जलमध्यगाम् । उद्भिन्नयौवनां श्यामां मध्यक्षामां मृगेक्षणाम्
હે ભદ્ર! તે અગ્નિવેશ્યની પુત્રી હતી—વસ્ત્રવિહોણી થઈ જળના મધ્યમાં ઊભી; નવયૌવનથી વિકસિત, શ્યામવર્ણા, સુકુમાર કમરવાળી અને મૃગનયની.
Verse 41
विस्तीर्णजघनाभोगां रंभोरुं संहतस्तनीम् । तामंकुरितलावण्यां जलसेका दिवाग्रतः
તેના નિતંબ વિશાળ અને ભરાવદાર, જાંઘો રંભા જેવી, સ્તનો દૃઢ અને સન્નિહિત; દિવસના પ્રકાશમાં જળસ્નાન કરતી વખતે તેનું લાવણ્ય જાણે નવાં અંકુર્યું હતું.
Verse 42
प्रोन्निद्रपंकजमुखीं वर्णनीयतमाकृतिम् । यथाप्रज्ञानयाथात्म्याद्विद्विद्भिरपि वर्णिनीम्
તેનું મુખ પૂર્ણ વિકસિત કમળ સમાન, તેની આકૃતિ અતિ વંદનીય; પરંતુ સામાન્ય બુદ્ધિથી પરે રહેલા તેના યથાર્થ સ્વરૂપને વિદ્વાનો પણ યથાતથ્ય રીતે વર્ણવી શકતા નથી.
Verse 43
प्रोद्यत्कटाक्षविक्षेपैः शरव्रातैरिव स्मरः । स्वयं तदंगमास्थाय ताडयामास मां दृढम्
તેના ઉછળતા કટાક્ષોના વિક્ષેપ બાણોના ઝુંડ સમાન; કામદેવે જાણે સ્વયં તેના અંગો પર સ્થિત થઈ મને દૃઢ રીતે આઘાત કર્યો.
Verse 44
वयस्यासंवृचामेवं खेलमानां यदृच्छया । अवतीर्याहमहरं विमानान्मदनातुरः
તેની સખીઓ આમ ક્રીડા કરતી હતી; ત્યારે યદૃચ્છાએ હું વિમાનમાંથી ઉતરી આવ્યો અને કામાતુર થઈ તે અવસર ઝાલી લીધો.
Verse 45
सा गृहीता मया दीर्घं प्रकुर्वाणा महास्वनम् । तातेति च विमानस्था रुरोदातीव भद्रक
મેં તેને લાંબા સમય સુધી દૃઢપણે પકડી રાખી; તે મહાન સ્વરે રડવા લાગી. ‘તાતા!’ કહી વિમાનમાં બેઠેલી તે અસહાય જેવી રડી, હે ભદ્ર।
Verse 46
ततो वयस्यास्ता दीना मुनिमाहुः प्रधाविताः । वैमानिकेन केनापि ह्रियते तव पुत्रिका
પછી તેની દુઃખિત સખીઓ દોડી મુનિ પાસે જઈ બોલી—“કોઈક વૈમાનિક તમારી પુત્રીને હરી લઈ જાય છે!”
Verse 47
रुदन्तीं भगवन्नेतां त्राह्युत्तिष्ठेति सर्वतः । तासां तदाकर्ण्य वचो मुनिर्भद्रतपोनिधिः
તેઓ સર્વ તરફથી વિનંતી કરવા લાગ્યા—“ભગવન, આ રડે છે, તેને બચાવો; તરત ઊઠો!” તેમનું વચન સાંભળી તે મુનિ—શુભ તપોનિધિ—(ક્રિયામાં પ્રવૃત્ત થયો)।
Verse 48
अग्निवेश्योऽभ्यगात्तस्या व्योमन्युपपदं त्वरन् । तिष्ठतिष्ठेति मामुक्त्वा संस्तभ्य तपसा गतिम्
પછી અગ્નિવેશ્ય ઝડપથી આકાશમાં જઈ તેની નજીક પહોંચ્યો. મને “થંભો, થંભો” કહી તેણે તપોબળથી મારી ગતિ અટકાવી દીધી।
Verse 49
ततः प्रकुपितः प्राह मुनिमामति दुःसहम् । अग्निवेश्य उवाच । यस्मान्मदीया तनया मांसपेशीव ते हृता
પછી ક્રોધથી પ્રજ્વલિત થઈ મુનિએ મને અસહ્ય વચન કહ્યાં. અગ્નિવેશ્ય બોલ્યા—“કારણ કે તું મારી પોતાની પુત્રીને જાણે માંસના પિંડ જેવી કરીને હરી લઈ ગયો છે…”
Verse 50
गृध्रेणेवाऽधुना व्योम्नि तस्माद्गध्रो भव द्रुतम् । अनिच्छंती मदीयेयं सुता बाला तपस्विनी
જેમ અત્યારે આકાશમાં ગિધ તેને લઈને જાય છે, તેમ તું તરત જ ગિધ બની જા. મારી આ પુત્રી—અનિચ્છુક, બાળા, તપસ્વિની—હરણ થઈ ગઈ છે.
Verse 51
त्वया हृताधुनास्यैतत्फलमाप्नुहि दुर्मते । इत्याकर्ण्य भयाविष्टो लज्जयाधोमुखो मुनेः
તું હવે તેને હરણ કરી છે; તેથી આ કર્મનું ફળ ભોગવ, હે દુર્મતિ! આ સાંભળીને તે ભયથી વ્યાકુલ થયો અને લજ્જાથી મુનિ સમક્ષ મુખ નીચે ઝુકાવ્યો.
Verse 52
पादौ प्रगृह्य न्यपतं रुदन्नतितरां तदा । न मयेयं परिज्ञाय हृता नाद्यापि धर्षिता
ત્યારે હું તેમના ચરણો પકડી જમીન પર પડી ગયો અને અત્યંત રડવા લાગ્યો: “તે કોણ છે તે જાણ્યા વિના તે હરણ થઈ ગઈ; અને હજી સુધી તેનું શીલભંગ થયું નથી.”
Verse 53
प्रसादं कुरु ते शापं व्यावर्तय तपोनिधे । प्रणतेषु क्षमावन्तो निसर्गेण तपोधनाः
કૃપા કરો, હે તપોનિધિ; તમારો શાપ પાછો ખેંચો. કારણ કે તપોધન મહાત્માઓ સ્વભાવથી જ શરણાગત અને નમ્ર જન પર ક્ષમાશીલ હોય છે.
Verse 54
भवंति संतस्तद्गृध्रो मा भवेयं प्रसीद मे । इति प्रपन्नेन मया प्रणतोऽसौ महामुनिः
સંતો કરુણામય હોય છે; તેથી હું ગિધ ન બનું—મારા પર પ્રસન્ન થાઓ. એમ કહી શરણાગત હું તે મહામુનિને પ્રણામ કરીને નમ્યો.
Verse 55
प्रसन्नः प्राह नो मिथ्या मम वाक्यं भवेत्क्वचित् । किं त्विंद्रद्युम्नभूपालपरिज्ञाने सहायताम्
પ્રસન્ન થઈ તેણે કહ્યું—“મારું વચન ક્યારેય અસત્ય નહીં થાય. પરંતુ રાજા ઇન્દ્રદ્યુમ્નની ઓળખમાં તું સહાય કરજે.”
Verse 56
यदा यास्यसि शापस्य तदा मुक्तिमवाप्स्यसि
“જ્યારે તું શાપનું ફળ ભોગવશે, ત્યારે તને મુક્તિ પ્રાપ્ત થશે.”
Verse 57
इत्युक्त्वा स मुनिः प्रायाद्गृहीत्वा निजकन्यकाम् । अखण्डशीलां स्वावासमहं गृध्रोऽभवं तदा
આમ કહી તે મુનિ પોતાની અખંડ શીલવતી પુત્રીને લઈને પોતાના આશ્રમમાં ગયા; અને એ જ ક્ષણે હું ગિધ બની ગયો.
Verse 58
एवं तदा दमनकोत्सव ईश्वरस्य आंदोलनेन नृपवेश्मनि मेऽवतारः । शम्भोर्गणत्वमभवच्च तथाग्निवेश्यशापेन गृध्र इह भद्र तवेदमुक्तम्
આ રીતે તે સમયે—ઈશ્વરના દમનકોત્સવ અને ઝૂલોત્સવ દરમિયાન—રાજમહેલમાં મારું અવતરણ થયું. શંભુનું ગણત્વ પણ મને પ્રાપ્ત થયું; અને હે ભદ્ર, અગ્નિવેશ્યના શાપથી અહીં હું ગિધ થયો. આ જ તને કહ્યું છે.