Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 33

Devanagari script

चित्तवृत्तिनिरोधेन वैराग्याभ्यासयोगतः । जपन्नुद्गीतमस्यार्थं भावयन्नष्टमं रसम्

Transliteration

cittavṛttinirodhena vairāgyābhyāsayogataḥ | japannudgītamasyārthaṃ bhāvayannaṣṭamaṃ rasam

Translation

ચિત્તવૃત્તિ-નિરોધથી, વૈરાગ્ય અને અભ્યાસ-યોગ દ્વારા, મેં ઉદ્ગીતનો જપ કર્યો; તેના અર્થનું ભાવન કરતાં ‘અષ્ટમ રસ’ને પોષ્યો.

Word by Word

• चित्तवृत्तिनिरोधेन: by restraint of mental modifications
• चित्तवृत्तिनिरोधेन: Karaṇa (Instrument/Means)
• Type: Noun
• Root: चित्त (प्रातिपदिक) + वृत्ति (प्रातिपदिक) + निरोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (करण), एकवचन; समासः—चित्तस्य वृत्तीनां निरोधः तेन

• वैराग्याभ्यासयोगतः: through the discipline of dispassion and practice
• वैराग्याभ्यासयोगतः: Hetu (Cause/Means)
• Type: Indeclinable
• Root: वैराग्य (प्रातिपदिक) + अभ्यास (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक) + तः (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: अव्यय (तस्-प्रत्ययान्त); पञ्चमी-अर्थे (ablatival adverb) ‘from/through’; समासः—वैराग्यस्य अभ्यासस्य योगः तस्मात्

• जपन्: chanting
• जपन्: Karta (Agent; concomitant action)
• Type: Verb
• Root: जप् (धातु) → जपत् (कृदन्त)
• Form: शतृ (present active participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• उद्गीतम्: the sung/intoned (hymn)
• उद्गीतम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: उद्-गै (धातु) → उद्गीत (कृदन्त)
• Form: क्त (past passive participle) प्रयुक्तं नामवत्; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• अस्य: of this
• अस्य: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• अर्थम्: meaning
• अर्थम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (कर्म), एकवचन

• भावयन्: contemplating/bringing to mind
• भावयन्: Karta (Agent; concomitant action)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु) → भावय (णिजन्त causative)
• Form: शतृ (present active participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; णिजन्त-धातु (causative)

• अष्टमम्: eighth
• अष्टमम्: Viśeṣaṇa (Qualifier of ‘rasam’)
• Type: Adjective
• Root: अष्टम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• रसम्: essence/flavor (mystic relish)
• रसम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: रस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (कर्म), एकवचन

Speaker

Kuśadhvaja

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nāda-tīrtha (tīrtha of sacred sound)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A yogin seated before a subtle luminous syllable ‘Oṃ’ (udgīta); waves on a lake represent vṛttis becoming still; a faint aura labeled ‘aṣṭama rasa’ rises like moonlight; rosary in hand, eyes half-closed, serene detachment.

Characters & Entities

• Udgīta
• Yoga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Liberating devotion is supported by yogic discipline: restraint of mind, dispassion, practice, and meaning-filled japa.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named; the focus is sādhanā—inner pilgrimage through yoga and mantra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Japa of the udgīta with contemplation of its meaning, grounded in abhyāsa (practice) and vairāgya (detachment).