Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 32

Devanagari script

आराधयामि देवेशं प्रत्यक्चित्तमुमापतिम् । समस्तक्लेशविच्छेदकारणं जगतां गुरुम्

Transliteration

ārādhayāmi deveśaṃ pratyakcittamumāpatim | samastakleśavicchedakāraṇaṃ jagatāṃ gurum

Translation

હું દેવેશ ઉમાપતિની આરાધના કરું છું, જે અંતર્મુખ ચિત્તમાં પ્રત્યક્ષ અનુભૂતિ થાય છે; જે સર્વ ક્લેશોના વિચ્છેદનું કારણ અને જગતના ગુરુ છે.

Word by Word

• आराधयामि: I worship
• आराधयामि: Kriyā (Verb)
• Type: Verb
• Root: आ-राध् (धातु)
• Form: लट् लकार (Present); उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• देवेशम्: Lord of gods
• देवेशम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (देवानाम् ईशः)

• प्रत्यक्चित्तम्: whose mind is inward-turned
• प्रत्यक्चित्तम्: Viśeṣaṇa (Qualifier of ‘umāpatim’)
• Type: Adjective
• Root: प्रत्यक् (अव्यय/विशेषण-प्रातिपदिक) + चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (प्रत्यक् चित्तम् = inward-turned mind)

• उमापतिम्: husband of Umā (Śiva)
• उमापतिम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: उमा (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (उमायाः पतिः)

• समस्तक्लेशविच्छेदकारणम्: cause of the removal of all afflictions
• समस्तक्लेशविच्छेदकारणम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: समस्त (प्रातिपदिक) + क्लेश (प्रातिपदिक) + विच्छेद (प्रातिपदिक) + कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः—समस्तानां क्लेशानां विच्छेदस्य कारणम्

• जगताम्: of the worlds
• जगताम्: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन

• गुरुम्: teacher
• गुरुम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (कर्म), एकवचन

Speaker

Kuśadhvaja

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hṛdaya-kṣetra (inner heart as kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A meditator sits in padmāsana; within the heart-lotus appears Umāpati with Umā, radiant yet tranquil; threads of darkness labeled ‘kleśa’ are severed by a beam of Śiva’s light; the cosmos bows subtly to ‘jagad-guru’.

Characters & Entities

• Śiva
• Umāpati

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True worship of Śiva is both devotional and inward: realizing Him within consciousness removes all spiritual afflictions.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific location is named; the verse emphasizes the inner tīrtha—turning the mind inward to the Lord.

What ritualistic prescription is mentioned?

Continuous ārādhana (worship/propitiation) of Umāpati with inward-focused mind (pratyakcitta).