Adhyaya 1

Verse 1

श्रीगणेशाय नमः श्रीगुरुभ्यो नमः । अथ ब्रह्मोत्तरखंडमारंभः । ॐ नमः शिवाय । ज्योतिर्मात्रस्वरूपाय निर्मलज्ञानचक्षुषे । नमः शिवाय शांताय ब्रह्मणे लिंगमूर्त्तये

શ્રીગણેશાય નમઃ, શ્રીગુરુભ્યો નમઃ। હવે બ્રહ્મોત્તરખંડનો આરંભ. ॐ નમઃ શિવાય। જે માત્ર જ્યોતિસ્વરૂપ છે અને જેમનું જ્ઞાનચક્ષુ નિર્મળ છે—તે શાંત શિવને નમસ્કાર; લિંગમૂર્તિરૂપે પ્રગટ પરબ્રહ્મને નમસ્કાર।

Verse 2

ऋषय ऊचुः । आख्यातं भवता सूत विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम् । समस्ताघहरं पुण्यं समसेन श्रुतं च नः

ઋષિઓએ કહ્યું—હે સૂત! તમે અમને વિષ્ણુનું ઉત્તમ માહાત્મ્ય વર્ણવ્યું છે, જે પુણ્યદાયક અને સર્વ પાપો હરનાર છે; અને અમે તે સંપૂર્ણ રીતે સાંભળ્યું છે।

Verse 3

इदानीं श्रोतुमिच्छामो माहात्म्यं त्रिपुरद्विषः । तद्भक्तानां च माहात्म्यमशेषाघहरं परम्

હવે અમે ત્રિપુરદ્વેષી (શિવ)નું માહાત્મ્ય સાંભળવા ઇચ્છીએ છીએ, તેમજ તેમના ભક્તોનું પણ પરમ માહાત્મ્ય—જે અવશેષ વિના સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે।

Verse 4

तन्मंत्राणां च माहात्म्यं तथैव द्विजसत्तम । तत्कथायाश्च तद्भक्तेः प्रभावमनुवर्णय

હે દ્વિજસત્તમ! તેમના મંત્રોનું માહાત્મ્ય પણ, તેમજ તેમની કથાઓ અને તેમની ભક્તિનો પ્રભાવ પણ અનુવર્ણન કરો।

Verse 5

सूत उवाच । एतावदेव मर्त्यानां परं श्रेयः सनातनम् । यदीश्वरकथायां वै जाता भक्तिरहैतुकी

સૂતજીએ કહ્યું—મર્ત્યો માટે આ જ પરમ અને સનાતન શ્રેય છે; જ્યારે ઈશ્વરકથામાં નિર્હેતુક, નિષ્કામ ભક્તિ પ્રગટે।

Verse 6

अतस्तद्भक्तिलेशस्य माहात्म्यं वर्ण्यते मया । अपि कल्पायुषा नालं वक्तुं विस्तरतः क्वचित्

અતએવ તે ભક્તિના એક લેશનું પણ માહાત્મ્ય હું વર્ણવું છું; કલ્પ જેટલી આયુ હોય તોય તેનું વિસ્તૃત પૂર્ણ વર્ણન શક્ય નથી।

Verse 7

सर्वेषामपि पुण्यानां सर्वेषां श्रेयसामपि । सर्वेषामपि यज्ञानां जपयज्ञः परः स्मृतः

બધા પુણ્યોમાં, બધા શ્રેયસાધનોમાં અને બધા યજ્ઞોમાં—જપયજ્ઞને પરમ માનવામાં આવ્યો છે।

Verse 8

तत्रादौ जपयज्ञस्य फलं स्वस्त्ययनं महत् । शैवं षडक्षरं दिव्यं मंत्रमाहुर्महर्षयः

તેમાં પ્રથમ જપયજ્ઞનું ફળ મહાન સ્વસ્ત્યયન—મંગલક્ષેમ છે; મહર્ષિઓ દિવ્ય શૈવ ષડક્ષર મંત્ર કહે છે।

Verse 9

देवानां परमो देवो यथा वै त्रिपुरांतकः । मंत्राणां परमो मंत्रस्तथा शैवः षडक्षरः

જેમ દેવોમાં પરમ દેવ ત્રિપુરાંતક (શિવ) છે, તેમ મંત્રોમાં પરમ મંત્ર શૈવ ષડક્ષર મંત્ર છે।

Verse 10

एष पंचाक्षरो मंत्रो जप्तॄणां मुक्तिदायकः । संसेव्यते मुनिश्रेष्ठैरशेषैः सिद्धिकांक्षिभिः

આ પંચાક્ષરી મંત્ર જપ કરનારને મુક્તિ આપનાર છે. સિદ્ધિ ઇચ્છનાર સર્વ શ્રેષ્ઠ મુનિઓ તેને શ્રદ્ધાપૂર્વક સેવન કરે છે.

Verse 11

अस्यैवाक्षरमाहात्म्यं नालं वक्तुं चतुर्मुखः । श्रुतयो यत्र सिद्धांतं गताः परमनिर्वृताः

આ અક્ષર-મંત્રનું માહાત્મ્ય સંપૂર્ણ રીતે વર્ણવવા ચતુર્મુખ બ્રહ્મા પણ અસમર્થ છે. જ્યાં વેદો પોતે સિદ્ધાંતને પામી પરમ શાંતિમાં સ્થિર થાય છે.

Verse 12

सर्वज्ञः परिपूर्णश्च सच्चिदानंदलक्षणः । स शिवो यत्र रमते शैवे पंचाक्षरे शुभे

જે સર્વજ્ઞ અને પરિપૂર્ણ છે, જેમનું સ્વરૂપ સৎ-ચિત્-આનંદ છે—એ જ શિવ શુભ શૈવ પંચાક્ષરીમાં રમે છે.

Verse 13

एतेन मंत्रराजेन सर्वोपनिषदात्मना । लेभिरे मुनयः सर्वे परं ब्रह्म निरामयम्

સર્વ ઉપનિષદોના સારરૂપ આ મંત્રરાજ દ્વારા સર્વ મુનિઓએ નિરામય પરબ્રહ્મને પ્રાપ્ત કર્યું.

Verse 14

नमस्कारेण जीवत्वं शिवेऽत्र परमात्मनि । ऐक्यं गतमतो मंत्रः परब्रह्ममयो ह्यसौ

નમસ્કાર દ્વારા અહીં પરમાત્મા શિવમાં જીવભાવનું એકત્વ લય પામે છે; તેથી આ મંત્ર નિશ્ચયે પરબ્રહ્મમય છે.

Verse 15

भवपाशनिबद्धानां देहिनां हितकाम्यया । आहोंनमः शिवायेति मंत्रमाद्यं शिवः स्वयम्

ભવપાશમાં બંધાયેલા દેહધારીઓના હિત માટે સ્વયં ભગવાન શિવે આદ્ય મંત્ર પ્રગટ કર્યો— ‘ૐ નમઃ શિવાય’।

Verse 16

किं तस्य बहुभिर्मंत्रैः किं तीर्थैः किं तपोऽध्वरैः । यस्योंनमः शिवायेति मंत्रो हृदयगोचरः

જેનાં હૃદયમાં ‘ૐ નમઃ શિવાય’ મંત્ર વસે છે, તેને અનેક મંત્રો, તીર્થો, તપસ્યા કે યજ્ઞોની શું જરૂર?

Verse 17

तावद्भ्रमंति संसारे दारुणे दुःखसंकुले । यावन्नोच्चारयंतीमं मंत्रं देहभृतः सकृत्

દુઃખથી ભરેલા આ દારુણ સંસારમાં દેહધારીઓ ત્યા સુધી ભટકતા રહે છે, જ્યાં સુધી તેઓ આ મંત્ર એક વાર પણ ઉચ્ચારે નહીં.

Verse 18

मंत्राधिराजराजोऽयं सर्ववेदांतशेखरः । सर्वज्ञाननिधानं च सोऽयं चैव षडक्षरः

આ મંત્રાધિરાજોના પણ મહારાજ છે, સર્વ વેદાંતનો શિરોમણિ અને સર્વ જ્ઞાનનો નિધાન— આ જ ષડક્ષર મંત્ર છે.

Verse 19

कैवल्यमार्गदीपोऽयमविद्यासिंधुवाडवः । महापातकदावाग्निः सोऽयं मंत्रः षडक्षरः

આ ષડક્ષર મંત્ર કૈવલ્યમાર્ગનો દીવો છે; અવિદ્યા-સિંધુને શોષી નાખનાર વાડવાગ્નિ છે; અને મહાપાતકોને દહન કરનાર દાવાગ્નિ છે.

Verse 21

नास्य दीक्षा न होमश्च न संस्कारो न तर्पणम् । न कालो नोपदेशश्च सदा शुचिरयं मनुः

આ મંત્ર માટે દીક્ષા નથી, હોમ નથી, સંસ્કાર નથી, તર્પણ પણ નથી. વિશેષ સમય નથી, વિસ્તૃત ઉપદેશ પણ નથી—આ મંત્ર સદા પવિત્ર છે.

Verse 22

महापातकविच्छित्त्यै शिव इत्यक्षरद्वयम् । अलं नमस्कियायुक्तो मुक्तये परिकल्पते

મહાપાતકોને છેદવા માટે ‘શિ-વ’ આ બે અક્ષરો જ પૂરતા છે; નમસ્કાર સાથે જોડાય તો તે મુક્તિનું સીધું સાધન બને છે.

Verse 23

उपदिष्टः सद्गुरुणा जप्तः क्षेत्रे च पावने । सद्यो यथेप्सितां सिद्धिं ददातीति किमद्भुतम्

સદ્ગુરુએ ઉપદેશ આપેલો આ મંત્ર પવિત્ર ક્ષેત્રમાં જપવામાં આવે તો તે તરત જ ઇચ્છિત સિદ્ધિ આપે—એમાં આશ્ચર્ય શું?

Verse 24

अतः सद्गुरुमाश्रित्य ग्राह्योऽयं मंत्रनायकः । पुण्यक्षेत्रेषु जप्तव्यः सद्यः सिद्धिं प्रयच्छति

અતએવ સદ્ગુરુનો આશ્રય લઈને આ મંત્રનાયકને ગ્રહણ કરવો જોઈએ; પુણ્યક્ષેત્રોમાં જપ કરવો—તે તરત સિદ્ધિ આપે છે.

Verse 25

गुरवो निर्मलाः शांताः साधवो मितभाषिणः । कामक्रोधविनिर्मुक्ताः सदाचारा जितेंद्रियाः

ગુરુઓ નિર્મળ અને શાંત હોય છે—સાધુ, મિતભાષી, કામ-ક્રોધથી મુક્ત, સદાચારનિષ્ઠ અને ઇન્દ્રિયજિત.

Verse 26

एतैः कारुण्यतो दत्तो मंत्रः क्षिप्रं प्रसिद्ध्यति । क्षेत्राणि जपयोग्यानि समासात्कथयाम्यहम्

આવા ગુરુઓએ કરુણાથી આપેલો મંત્ર શીઘ્રે સિદ્ધિ અને પ્રસિદ્ધિ પામે છે. હવે જપ માટે યોગ્ય એવા પવિત્ર ક્ષેત્રો હું સંક્ષેપમાં કહું છું.

Verse 27

प्रयागं पुष्करं रम्यं केदारं सेतुबंधनम् । गोकर्णं नैमिषारण्यं सद्यः सिद्धिकरं नृणाम्

પ્રયાગ, રમ્ય પુષ્કર, કેદાર, સેતુબંધન, ગોકર્ણ અને નૈમિષારણ્ય—આ સ્થાનો મનુષ્યોને તત્કાળ સિદ્ધિ આપનારાં છે.

Verse 28

अत्रानुवर्ण्यते सद्भिरितिहासः पुरातनः । असकृद्वा सकृद्वापि शृण्वतां मंगलप्रदः

અહીં સદ્ગણીઓ દ્વારા એક પ્રાચીન પાવન ઇતિહાસ વર્ણવાય છે. તેને વારંવાર કે એકવાર સાંભળનારને પણ તે મંગળ આપે છે.

Verse 29

मथुरायां यदुश्रेष्ठो दाशार्ह इति विश्रुतः । बभूव राजा मतिमान्महोत्साहो महाबलः

મથુરામાં યદુઓમાં શ્રેષ્ઠ ‘દાશાર્હ’ નામે પ્રસિદ્ધ એક રાજા થયો; તે બુદ્ધિમાન, મહોત્સાહી અને મહાબળવાન હતો.

Verse 30

शास्त्रज्ञो नयवाक्छूरो धैर्यवानमितद्युतिः । अप्रधृष्यः सुगंभीरः संग्रामेष्वनिवर्त्तितः

તે શાસ્ત્રજ્ઞ, નીતિ-વાણીમાં શૂર, ધૈર્યવાન અને અમિત તેજવાળો હતો; અપ્રધર્ષ્ય, અત્યંત ગંભીર, અને યુદ્ધમાં કદી પાછો ન હટનાર હતો.

Verse 31

महारथो महेष्वासो नानाशास्त्रार्थकोविदः । वदान्यो रूपसंपन्नो युवा लक्ष णसंयुतः

તે મહારથી, મહાધનુર્ધર અને અનેક શાસ્ત્રોના અર્થમાં નિપુણ હતો. દાનશીલ, રૂપવાન, યુવાન તથા શુભ લક્ષણો અને સદ્ગુણોથી યુક્ત હતો.

Verse 32

स काशिराजतनयामुपयेमे वराननाम् । कांतां कलावतीं नाम रूपशीलगुणान्विताम्

તેણે કાશીરાજની પુત્રી, શ્રેષ્ઠ મુખવાળી અને કાંતિમતી—કલાવતી નામની—રૂપ, શીલ અને ગુણોથી યુક્ત એવી કન્યાને પરણ્યો.

Verse 33

कृतोद्वाहः स राजेंद्रः संप्राप्य निजमंदिरम् । रात्रौ तां शयनारूढां संगमाय समाह्वयत्

વિવાહ કર્યા પછી તે રાજેન્દ્ર પોતાના મહેલમાં પહોંચ્યો. રાત્રે તેણીને શય્યા પર આરૂઢ જોઈ, સંગમ માટે તેણે તેણીને બોલાવી.

Verse 34

सा स्वभर्त्रा समाहूता बहुशः प्रार्थिता सती । न बबंध मनस्तस्मिन्न चागच्छ तदंतिकम्

પતિએ બોલાવ્યા છતાં અને વારંવાર વિનંતી કર્યા છતાં, તે સતીનું મન તેમાં બંધાયું નહીં અને તે તેની નજીક પણ ગઈ નહીં.

Verse 35

संगमाय यदाहूता नागता निजवल्लभा । बलादाहर्तुकामस्तामुदतिष्ठन्महीपतिः

સંગમ માટે બોલાવ્યા છતાં પ્રિય પત્ની ન આવી; તેથી તેને બળપૂર્વક લાવવા ઇચ્છીને તે મહીપતિ ઊભો થયો.

Verse 36

राज्ञ्युवाच । मा मां स्पृश महाराज कारणज्ञां व्रते स्थिताम् । धर्माधर्मौ विजानासि मा कार्षीः साहसं मयि

રાણીએ કહ્યું—હે મહારાજ, મને સ્પર્શ ન કરો. કારણ હું જાણું છું અને હું વ્રતમાં સ્થિત છું. તમે ધર્મ-અધર્મ જાણો છો; મારા પ્રત્યે સાહસ કે હિંસા ન કરશો.

Verse 37

क्वचित्प्रियेण भुक्तं यद्रोचते तु मनीषिणाम् । दंपत्योः प्रीतियोगेन संगमः प्रीतिवर्द्धनः

ક્યારેક પ્રિયજન દ્વારા લેવાયેલું પણ વિદ્વાનોને ગમે છે. દંપતિમાં પરસ્પર પ્રીતિના યોગથી થયેલો સંગમ પ્રેમ વધારનાર બને છે.

Verse 38

प्रियं यदा मे जायेत तदा संगस्तु ते मयि । का प्रीतिः किं सुखं पुंसां बलाद्भोगेन योषिताम्

જ્યારે મારા હૃદયમાં પ્રીતિ જન્મશે, ત્યારે જ તારી સાથે મારો સંગમ થશે. બળજબરીથી સ્ત્રીનો ભોગ કરવામાં પુરુષને કયો પ્રેમ, કયું સુખ મળે?

Verse 39

अप्रीतां रोगिणीं नारीमंतर्वत्नीं धृतव्रताम् । रजस्वलामकामां च न कामेत बलात्पुमान्

અનિચ્છુક, રોગી, ગર્ભવતી, વ્રતધારિણી, રજસ્વલા અથવા અકામ સ્ત્રીને પુરુષે બળજબરીથી ઇચ્છવી ન જોઈએ.

Verse 40

प्रीणनं लालनं पोषं रंजनं मार्दवं दयाम् । कृत्वा वधूमुपगमेद्युवतीं प्रेमवान्पतिः । युवतौ कुसुमे चैव विधेयं सुखमिच्छता

પ્રેમાળ પતિએ પહેલાં તેને પ્રસન્ન કરવી, સ્નેહથી લાડ કરવો, પોષણ કરવું, આનંદિત કરવી, કોમળતા અને દયા બતાવવી; પછી પોતાની યુવતી વધૂ પાસે જવું. સુખ ઇચ્છનારએ યુવતી સાથે ફૂલની જેમ નાજુક રીતે વર્તવું જોઈએ.

Verse 41

इत्युक्तोऽपि तया साध्व्या स राजा स्मरविह्वलः । बलादाकृष्य तां हस्ते परिरेभे रिरंसया

તે સાધ્વી એમ કહી છતાં રાજા કામથી વ્યાકુળ થયો. તેણે બળપૂર્વક તેનો હાથ ખેંચી પકડી, ભોગઇચ્છાથી તેને આલિંગન કર્યું।

Verse 42

तां स्पृष्टमात्रां सहसा तप्तायःपिंडसन्निभाम् । निर्दहंतीमिवात्मानं तत्याज भयविह्वलः

તેને સ્પર્શ કરતાં જ તે તપ્ત લોખંડના પિંડ જેવી લાગી. જાણે તે તેની જાતને જ દહન કરતી હોય—ભયથી કંપતો તે તેને છોડીને દૂર થયો।

Verse 43

राजोवाच । अहो सुमहदाश्चर्यमिदं दृष्टं तव प्रिये । कथमग्निसमं जातं वपुः पल्लवकोमलम्

રાજાએ કહ્યું—“અહો પ્રિયે! મેં અતિ મહાન આશ્ચર્ય જોયું. પલ્લવ જેવી કોમળ તારી કાયા અગ્નિસમાન કેવી રીતે બની?”

Verse 44

इत्थं सुविस्मितो राजा भीतः सा राजवल्लभा । प्रत्युवाच विहस्यैनं विनयेन शुचिस्मिता

આ રીતે રાજા અત્યંત વિસ્મિત અને ભીત થયો. ત્યારે રાજવલ્લભા, શુચિસ્મિતા, હળવે હસીને વિનયપૂર્વક તેને ઉત્તર આપવા લાગી।

Verse 45

राज्ञ्युवाच । राजन्मम पुरा बाल्ये दुर्वासा मुनिपुंगवः । शैवीं पंचाक्षरीं विद्यां कारुण्येनोपदिष्टवान्

રાણીએ કહ્યું—“હે રાજન! મારા બાળપણમાં પૂર્વે મુનિપુંગવ દુર્વાસાએ કરુણાથી મને શૈવી પંચાક્ષરી વિદ્યાનો ઉપદેશ આપ્યો હતો।”

Verse 46

तेन मंत्रानुभावेन ममांगं कलुषोज्झितम् । स्प्रष्टुं न शक्यते पुंभिः सपापैर्देवैवर्जितैः

તે મંત્રના પ્રભાવથી મારું અંગ કલુષરહિત થયું છે; પાપથી ભારિત અને દેવાચારથી વંચિત પુરુષો મને સ્પર્શી શકતા નથી.

Verse 47

त्वया राजन्प्रकृतिना कुलटागणिकादयः । मदिरास्वादनिरता निषेव्यंते सदा स्त्रियः

હે રાજન, તારી પ્રકૃતિ એવી છે કે તું સદા કુલટા, ગણિકા વગેરે—મદિરાના સ્વાદમાં આસક્ત સ્ત્રીઓ—નો સંગ કરતો રહે છે.

Verse 48

न स्नानं क्रियते नित्यं न मंत्रो जप्यते शुचिः । नाराध्यते त्वयेशानः कथं मां स्प्रष्टुमर्हसि

તું નિત્ય સ્નાન કરતો નથી, શુચિભાવથી મંત્રજપ કરતો નથી, અને ઈશાન (શિવ)ની આરાધના પણ કરતો નથી; તો પછી મને સ્પર્શ કરવા તું કેમ યોગ્ય?

Verse 49

राजोवाच तां समाख्याहि सुश्रोणि शैवीं पंचाक्षरीं शुभाम् । विद्याविध्वस्तपापोऽहं त्वयीच्छामि रतिं प्रिये

રાજાએ કહ્યું—હે સુશ્રોણિ, તે શુભ શૈવી પંચાક્ષરી મને કહો. તે વિદ્યાથી મારા પાપ નાશ પામે પછી, હે પ્રિયે, હું તારી સાથે રતિ ઇચ્છું છું.

Verse 50

राज्ञ्युवाच । नाहं तवोपदेशं वै कुर्यां मम गुरुर्भवान् । उपातिष्ठ गुरुं राजन्गर्गं मंत्र विदांवरम्

રાણીએ કહ્યું—હું તને ઉપદેશ નહીં આપું; તું મારો પતિ છે અને મારા માટે ગુરુસમાન છે. હે રાજન, મંત્રવિદોમાં શ્રેષ્ઠ ગુરુ ગર્ગને શરણ જા.

Verse 51

सूत उवाच । इति संभाषमाणौ तौ दंपती गर्गसन्निधिम् । प्राप्य तच्चरणौ मूर्ध्ना ववंदाते कृताञ्जली

સૂતજી બોલ્યા—આ રીતે પરસ્પર સંવાદ કરતાં તે દંપતી ગર્ગમુનિના સાન્નિધ્યે પહોંચ્યાં અને તેમના ચરણોમાં મસ્તક મૂકી, કરજોડે પ્રણામ કર્યો।

Verse 52

अथ राजा गुरुं प्रीतमभिपूज्य पुनःपुनः । समाचष्ट विनीतात्मा रहस्यात्ममनोरथम्

પછી વિનયભર્યા રાજાએ પ્રસન્ન ગુરુને વારંવાર પૂજ્યો અને પોતાના હૃદયનો ગુપ્ત મનોભાવ નિવેદિત કર્યો।

Verse 53

राजोवाच । कृतार्थं मां कुरु गुरो संप्राप्तं करुणार्द्रधीः । शैवीं पंचाक्षरीं विद्यामुपदेष्टुं त्वमर्हसि

રાજાએ કહ્યું—હે ગુરુદેવ, મને કૃતાર્થ કરો. કરુણાથી દ્રવિત બુદ્ધિ લઈને તમે અહીં આવ્યા છો; તેથી તમે મને શૈવ પંચાક્ષરી વિદ્યાનો ઉપદેશ આપવા અર્હ છો।

Verse 54

अनाज्ञातं यदाज्ञातं यत्कृतं राजकर्मणा । तत्पापं येन शुद्ध्येत तन्मंत्रं देहि मे गुरो

રાજકર્મથી અજાણતાં કે જાણીને જે પાપ થયું હોય, જેના દ્વારા તે શુદ્ધ થાય—હે ગુરુદેવ, એવો મંત્ર મને આપો।

Verse 55

एवमभ्यर्थितो राज्ञा गर्गो ब्राह्मणपुंगवः । तौ निनाय महापुण्यं कालिंद्यास्तटमुत्तमम्

આ રીતે રાજાએ વિનંતી કરતાં બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ ગર્ગમુનિ તે દંપતીને કાલિંદી (યમુના) નદીના અતિ પવિત્ર ઉત્તમ તટે લઈ ગયા।

Verse 56

तत्र पुण्यतरोर्मूले निषण्णोऽथ गुरुः स्वयम् । पुण्यतीर्थजले स्नातं राजानं समुपोषितम्

ત્યાં પુણ્યવૃક્ષના મૂળ પાસે ગુરુ સ્વયં બેસી ગયા. પુણ્યતીર્થના જળમાં સ્નાન કરીને અને ઉપવાસ ધારણ કરીને રાજા પણ ત્યાં તૈયાર થઈ ઉપસ્થિત રહ્યો.

Verse 57

प्राङ्मुखं चोपवेश्याथ नत्वा शिवपदाम्बुजम् । तन्मस्तके करं न्यस्य ददौ मंत्रं शिवात्मकम्

રાજાને પૂર્વમુખ બેસાડીને અને શિવના પદકમળને નમસ્કાર કરીને, ગુરુએ તેના મસ્તક પર હાથ મૂકી શિવાત્મિક મંત્ર આપ્યો.

Verse 58

तन्मंत्रधारणादेव तद्गुरोर्हस्तसंगमात् । निर्ययुस्तस्य वपुषो वायसाः शतकोटयः

તે મંત્ર ધારણ કરતાં જ અને ગુરુના હાથના સ્પર્શથી, રાજાના શરીરમાંથી શતકોટિ કાગડાં બહાર નીકળી આવ્યા.

Verse 59

ते दग्धपक्षाः क्रोशंतो निपतंतो महीतले । भस्मीभूतास्ततः सर्वे दृश्यंते स्म सहस्रशः

તેમના પાંખો દગ્ધ થઈ ગયા; તેઓ ચીસો પાડતા ધરતી પર પટકાયા. ત્યારબાદ તેઓ બધા ભસ્મીભૂત થયા—હજારોની સંખ્યામાં દેખાયા.

Verse 60

दृष्ट्वा तद्वायसकुलं दह्यमानं सुविस्मितौ । राजा च राजमहिषी तं गुरुं पर्यपृच्छताम्

તે કાગડાંના સમૂહને બળતો જોઈ રાજા અને રાજમહિષી અત્યંત આશ્ચર્યચકિત થયા અને તેમણે તે ગુરુને પૂછ્યું.

Verse 61

भगवन्निदमाश्चर्यं कथं जातं शरीरतः । वायसानां कुलं दृष्टं किमेतत्साधु भण्यताम्

ભગવન્! આ અતિ આશ્ચર્ય છે—આ શરીરમાંથી કેવી રીતે ઉત્પન્ન થયું? કાગડાઓનો આખો ઝુંડ દેખાય છે; આ શું છે? કૃપા કરીને યોગ્ય રીતે કહો।

Verse 62

श्रीगुरुरुवाच राजन्भवसहस्रेषु भवता परिधावता । संचितानि दुरन्तानि संति पापान्यनेकशः

શ્રીગુરુએ કહ્યું—હે રાજન, હજારો જન્મોમાં તમે ભટકતા રહ્યા; તેથી અનેક પ્રકારનાં, ક્ષય કરવું દુષ્કર એવા અસંખ્ય પાપો સંચિત થયા છે।

Verse 63

तेषु जन्मसहस्रेषु यानि पुण्यानि संति ते । तेषामाधिक्यतः क्वापि जायते पुण्ययोनिषु

એ હજારો જન્મોમાં જે પુણ્ય છે—તે જ્યારે પ્રબળ બને છે, ત્યારે ક્યાંક શુભ અને પુણ્યયોનિમાં જન્મ થાય છે।

Verse 64

तथा पापीयसीं योनिं क्वचित्पापेन गच्छति । साम्ये पुण्यान्ययोश्चैव मानुषीं योनिमाप्तवान्

એ જ રીતે પાપથી ક્યારેક વધુ પાપમય (નીચ) યોનિમાં જાય છે; અને પુણ્ય-પાપ સમ હોય ત્યારે માનવયોનિ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 66

कोटयो ब्रह्महत्यानामगम्यागम्यकोटयः । स्वर्णस्तेयसुरापानभ्रूणहत्या दिकोटयः । भवकोटिसहस्रेषु येऽन्ये पातकराशयः

બ્રહ્મહત્યાના કરોડો પાપ છે, નિષિદ્ધ સંગમોના પણ કરોડો-કરોડ; સોનાચોરી, સુરાપાન અને ભ્રૂણહત્યા વગેરેના પણ અણગણિત કરોડ—અને કરોડો-હજારો જન્મોમાં સંચિત અન્ય પાતકોના ઢગલાં પણ છે।

Verse 67

क्षणाद्भस्मीभवंत्येव शैवे पंचाक्षरे धृते । आसंस्तवाद्य राजेंद्र दग्धाः पातककोटयः

શૈવ પંચાક્ષર દૃઢપણે ધારણ કરતાં જ પાપો ક્ષણમાં ભસ્મ થઈ જાય છે. હે રાજેન્દ્ર, આજે તારા પાપોની કરોડો રાશિ દગ્ધ થઈ ગઈ.

Verse 68

अनया सह पूतात्मा विहरस्व यथासुखम् । इत्याभाष्य मुनिश्रेष्ठस्तं मंत्रमुपदिश्य च

“એની સાથે, આત્માથી પવિત્ર બની, યથાસુખ વિહાર કર.” એમ કહી મુનિશ્રેષ્ઠે તેને તે મંત્રનો પણ ઉપદેશ આપ્યો.

Verse 69

शैवी पंचाक्षरी विद्या यदा ते हृदयं गता । अघानां कोटयस्त्वत्तः काकरूपेण निर्गताः

જ્યારે શૈવી પંચાક્ષરી વિદ્યા તારા હૃદયમાં પ્રવેશી, ત્યારે તારા પાપોની કરોડો કાગડાના રૂપે તારા પાસેથી નીકળી ગઈ.

Verse 70

ततः स्वभवनं प्राप्य रेजतुःस्म महाद्युती राजा दृढं समाश्लिष्य पत्नीं चन्दनशीतलाम् । संतोषं परमं लेभे निःस्वः प्राप्य यथा धनम्

પછી પોતાના ભવનમાં પહોંચીને તે મહાદ્યુતિમય યુગલ તેજસ્વી બન્યું. રાજાએ ચંદન જેવી શીતળ પત્નીને દૃઢપણે આલિંગન કરી, જેમ નિર્ધનને ધન મળે તેમ પરમ સંતોષ મેળવ્યો.

Verse 71

अशेषवेदोपनिषत्पुराणशास्त्रावतंसोऽयमघांतकारी । पंचाक्षरस्यैव महाप्रभावो मया समासात्कथितो वरिष्ठः

આ ઉપદેશ સર્વ વેદ, ઉપનિષદ, પુરાણ અને શાસ્ત્રોનું શિરોભૂષણ છે અને પાપનાશક છે. હે શ્રેષ્ઠ, પંચાક્ષરનો મહાપ્રભાવ મેં સંક્ષેપમાં કહ્યો છે.

Verse 120

तस्मात्सर्वप्रदो मंत्रः सोऽयं पञ्चाक्षरः स्मृतः । स्त्रीभिः शूद्रैश्च संकीर्णैर्धार्यते मुक्तिकांक्षिभिः

અતએવ સર્વફલપ્રદ આ મંત્ર ‘પંચાક્ષર’ તરીકે સ્મૃત છે. સ્ત્રીઓ, શૂદ્રો તથા સંકીર્ણવર્ણીયો પણ—મોક્ષકાંક્ષીઓ—એને ધારણ કરીને જપે.