Adhyaya 20
Royal consecration (Rajasuya) mantras.
Mantras
Mantra 1
क्ष॒त्रस्य॒ योनि॑रसि क्ष॒त्रस्य॒ नाभि॑रसि । मा त्वा॑ हिᳪसी॒न्मा मा॑ हिᳪसीः
તું ક્ષત્રનું યોનિ (ગર્ભસ્થાન) છે; તું ક્ષત્રનું નાભિ છે. તું મને ઇજા ન કર; હું પણ તને ઇજા ન કરું.
Mantra 2
नि ष॑साद घृ॒तव्र॑तो॒ वरु॑णः प॒स्त्यास्वा । साम्रा॑ज्याय सु॒क्रतु॑: । मृ॒त्योः पा॑हि वि॒द्योत्पा॑हि
ઘૃતવ્રત વરુણ પસ્ત્યોમાં બેસી ગયો છે—સુક્રતુ, સામ્રાજ્ય માટે. મૃત્યુથી રક્ષા કર; વિદ્યુત્ફ્લેશ (વીજળીના ચમકાર)થી રક્ષા કર.
Mantra 3
दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वेऽश्विनो॑र्बा॒हुभ्यां॑ पू॒ष्णो हस्ता॑भ्याम् । अ॒श्विनोर्भैष॑ज्येन॒ तेज॑से ब्रह्मवर्च॒साया॒भि षि॑ञ्चामि॒ सर॑स्वत्यै॒ भैष॑ज्येन वी॒र्या॒या॒न्नाद्या॑या॒भि षि॑ञ्चा॒मीन्द्र॑स्येन्द्रि॒येण॒ बला॑य श्रियै॒ यश॑से॒ऽभि षि॑ञ्चामि
દેવ સવિતૃના પ્રેરણાથી હું તને અભિષિંચન કરું છું—અશ્વિનૌના બાહુઓથી, પૂષણના હસ્તોથી. અશ્વિનૌના ભૈષજ્યથી તેજ અને બ્રહ્મવર્ચસ માટે હું તને અભિષિંચન કરું છું; સરસ્વતીના ભૈષજ્યથી વીર્ય અને અન્નાદ્ય માટે હું તને અભિષિંચન કરું છું; ઇન્દ્રના ઇન્દ્રિયથી બળ, શ્રી અને યશ માટે હું તને અભિષિંચન કરું છું.
Mantra 4
को॑ऽसि कत॒मो॒ऽसि॒ कस्मै॑ त्वा॒ काय॑ त्वा । सुश्लो॑क॒ सुम॑ङ्गल॒ सत्य॑राजन्
તું કોણ છે? તું કયો છે? તને કોના માટે (અર્પિત) કરવામાં આવ્યો છે? તને કયા હેતુ માટે (અર્પિત) કરવામાં આવ્યો છે?—હે સુશ્લોક, સુમંગલ, સત્યરાજન!
Mantra 5
शिरो॑ मे॒ श्रीर्यशो॒ मुखं॒ त्विषि॒: केशा॑श्च॒ श्मश्रू॑णि । राजा॑ मे प्रा॒णो अ॒मृत॑ᳪ स॒म्राट् चक्षु॑र्वि॒राट् श्रोत्र॑म्
મારું શિર શ્રી છે; મારું મુખ યશ છે; કેશ અને શ્મશ્રુમાં તેજ છે. મારો પ્રાણ રાજત્વ છે; અમૃતત્વ સમ્રાટ્ (સર્વસ્વાધિપત્ય) છે; ચક્ષુ વિરાટ્ (વિસ્તૃત શાસક શક્તિ) છે; શ્રોત્ર મારું છે.
Mantra 6
जि॒ह्वा मे॑ भ॒द्रं वाङ्महो॒ मनो॑ म॒न्युः स्व॒राड् भाम॑: । मोदा॑: प्रमो॒दा अ॒ङ्गुली॒रङ्गा॑नि मि॒त्रं मे॒ सह॑:
મારી જિહ્વા ભદ્ર (મંગલ) છે; વાણી મહત્તા છે; મન મન્યુ (ઉત્કટ તેજસ્વી ઉન્મેષ) છે, સ્વરાટ્ (સ્વયં-શાસક); ભામ (પ્રભા) મારું છે. મોદ અને પ્રમોદ આંગળીઓ અને અંગો છે; મિત્ર મારો સહ (બળ) છે.
Mantra 7
बा॒हू मे॒ बल॑मिन्द्रि॒यᳪ हस्तौ॑ मे॒ कर्म॑ वी॒र्य॒म् । आ॒त्मा क्ष॒त्रमुरो॒ मम॑
મારા બાહુ બળ અને ઇન્દ્રિય (ઇન્દ્ર-શક્તિ) છે; મારા હસ્ત કર્મ અને વીર્ય છે. આત્મા ક્ષત્ર (અધિપત્ય) છે; મારું ઉરઃ મારું (તેનું આસન) છે.
Mantra 8
पृ॒ष्ठीर्मे॑ रा॒ष्ट्रमु॒दर॒मᳪसौ॑ ग्री॒वाश्च॒ श्रोणी॑ । ऊ॒रू अ॑र॒त्नी जानु॑नी॒ विशो॒ मेऽङ्गा॑नि स॒र्वत॑ः ।
મારી પીઠ રાષ્ટ્ર છે; મારું ઉદર અંતરિક્ષ છે; મારા ખભા અને મારી ગળા, અને મારી શ્રોણી. મારી ઊરુઓ, મારી અરત્નીઓ, મારી જાનુઓ—મારા વિશઃ (પ્રજા) સર્વ દિશામાં મારા અંગો છે.
Mantra 9
नाभि॑र्मे चि॒त्तं वि॒ज्ञानं॑ पा॒युर्मेऽप॑चितिर्भ॒सत् । आ॒न॒न्द॒न॒न्दावा॒ण्डौ मे॒ भग॒: सौभा॑ग्यं॒ पस॑: । जङ्घा॑भ्यां प॒द्भ्यां धर्मो॑ऽस्मि वि॒शि राजा॒ प्रति॑ष्ठितः ।
મારી નાભિ ચિત્ત અને વિજ્ઞાન છે; મારું પાયુ અપચિતિ—ભસ્મક (દાહક) શુદ્ધિકારક છે. મારા આંડૌ આનંદ અને નંદ છે; ભગ મારું સૌભાગ્ય છે, અને પોષઃ (પોષક બળ) સમૃદ્ધિ છે. જઙ્ઘા અને પાદોથી હું ધર્મ છું; વિશિ (પ્રજામાં) રાજા પ્રતિષ્ઠિત છે.
Mantra 11
प्रति॑ क्ष॒त्रे प्रति॑ तिष्ठामि रा॒ष्ट्रे प्रत्यश्वे॑षु॒ प्रति॑ तिष्ठामि॒ गोषु॑ । प्रत्यङ्गे॑षु॒ प्रति॑ तिष्ठाम्या॒त्मन् प्रति॑ प्रा॒णेषु॒ प्रति॑ तिष्ठामि पु॒ष्टे प्रति॒ द्यावा॑पृथि॒व्योः प्रति॑ तिष्ठामि य॒ज्ञे।। १ ०।। त्र॒या दे॒वा एका॑दश त्रयस्त्रि॒ᳪशाः सु॒राध॑सः । बृह॒स्पति॑पुरोहिता दे॒वस्य॑ सवि॒तुः स॒वे । दे॒वा दे॒वैर॑वन्तु मा ।
ક્ષત્રમાં હું પ્રતિષ્ઠિત થાઉં છું; રાજ્યમાં હું પ્રતિષ્ઠિત થાઉં છું; અશ્વોમાં હું પ્રતિષ્ઠિત થાઉં છું, ગૌઓમાં હું પ્રતિષ્ઠિત થાઉં છું। અંગોમાં હું પ્રતિષ્ઠિત થાઉં છું; આત્મનમાં હું પ્રતિષ્ઠિત થાઉં છું; પ્રાણોમાં હું પ્રતિષ્ઠિત થાઉં છું; પુષ્ટિમાં હું પ્રતિષ્ઠિત થાઉં છું; દ્યાવા-પૃથિવીમાં હું પ્રતિષ્ઠિત થાઉં છું; યજ્ઞમાં હું પ્રતિષ્ઠિત થાઉં છું॥ ત્રણ દેવ, એકાદશ, અને ત્રયસ્ત્રિંશ—સુ-આધસ (શુભ દાનવાળા) છે। બૃહસ્પતિ પુરોહિત છે; દેવ સવિતાના સવે (પ્રેરણામાં) [હું સ્થિર થાઉં છું]। દેવો દેવો દ્વારા મને રક્ષે/સહાય કરે।
Mantra 12
प्र॒थ॒मा द्वि॒तीयै॑र्द्वि॒तीया॑स्तृ॒तीयै॑स्तृ॒तीया॑: स॒त्येन॑ स॒त्यं य॒ज्ञेन॑ य॒ज्ञो यजु॑र्भि॒र्यजू॑ᳪषि॒ साम॑भि॒: सामा॑न्यृ॒ग्भिरृच॑: पुरोऽनुवा॒क्या॒भिः पुरोऽनुवा॒क्या॒ या॒ज्या॒भिर्या॒ज्या॒ वषट्का॒रैर्व॑षट्का॒रा आहु॑तिभि॒राहु॑तयो मे॒ कामा॒न्त्सम॑र्धयन्तु॒ भूः स्वाहा॑ ।
પ્રથમને દ્વિતીયો દ્વારા, દ્વિતીયોને તૃતીયો દ્વારા, તૃતીયોને તૃતીયો દ્વારા—સત્યથી સત્ય સ્થાપિત થાઓ; યજ્ઞથી યજ્ઞ પૂર્ણ થાઓ; યજુર્ભિઃ યજૂંષિ (યજુઃકર્મો) [સિદ્ધ થાઓ]; સામભિઃ સામાનિ (સામગાન) [સિદ્ધ થાઓ]; ઋગ્ભિઃ ઋચઃ (ઋક્-મંત્રો) [સિદ્ધ થાઓ]। પુરોઽનુવાક્યાભિઃ પુરોઽનુવાક્યાઃ (પૂર્વ-આહ્વાન) [સિદ્ધ થાઓ]; યાજ્યાભિઃ યાજ્યાઃ (આહુતિ-મંત્રો) [સિદ્ધ થાઓ]; વષટ્કારૈઃ વષટ્કારાઃ [સિદ્ધ થાઓ]; આહુતિભિઃ આહુતયઃ [સિદ્ધ થાઓ]। મારા કામોને સમૃદ્ધ કરો। ભૂઃ સ્વાહા॥
Mantra 13
लोमा॑नि॒ प्रय॑ति॒र्मम॒ त्वङ्म॒ आन॑ति॒राग॑तिः । मा॒ᳪसं म॒ उप॑नति॒र्वस्वस्थि॑ म॒ज्जा म॒ आन॑तिः ।
મારા રોમો પ્રયતિ (નિયમિત પ્રયત્ન) છે; મારી ત્વચા આનતિ (વિનયપૂર્વક નમવું) અને આગતિ (સમીપ આવવું) છે। મારું માંસ ઉપનતિ (નિકટ ઉપસ્થિતિ/સેવા) છે; મારી વસ (ચરબી), મારું અસ્થિ (હાડકું), મારી મજ્જા—આનતિ (વિનયપૂર્વક નમન) છે।
Mantra 14
यद्दे॑वा देव॒हेड॑नं॒ देवा॑सश्चकृ॒मा व॒यम् । अ॒ग्निर्मा॒ तस्मा॒देन॑सो॒ विश्वा॑न्मुञ्च॒त्वᳪह॑सः
હે દેવો, દેવો સામે જે દેવહેડન (દેવ-અપરાધ) અમે કર્યો છે—તે સર્વ એનસ (દોષ) અને સર્વ અહસ (પાપ)માંથી અગ્નિ મને મુક્ત કરે.
Mantra 15
यदि॒ दिवा॒ यदि॒ नक्त॒मेना॑ᳪसि चकृ॒मा व॒यम् । वा॒युर्मा॒ तस्मा॒देन॑सो॒ विश्वा॑न्मुञ्च॒त्वᳪह॑सः
જો દિવસે, જો રાત્રે, અમે પાપ કર્યું હોય—તે સર્વ એનસ (દોષ) અને સર્વ અહસ (પાપ)માંથી વાયુ મને મુક્ત કરે.
Mantra 16
यदि॒ जाग्र॒द्यदि॒ स्वप्न॒ एना॑ᳪसि चकृ॒मा व॒यम् । सूर्यो॑ मा॒ तस्मा॒देन॑सो॒ विश्वा॑न्मुञ्च॒त्वᳪह॑सः
જો જાગ્રતમાં, જો સ્વપ્નમાં, અમે પાપો કર્યા હોય; તે સર્વ દોષમાંથી, તે સર્વ અઘમાંથી, સૂર્ય મને મુક્ત કરે.
Mantra 17
यद्ग्रामे॒ यदर॑ण्ये॒ यत्स॒भायां॒ यदि॑न्द्रि॒ये । यच्छू॒द्रे यदर्ये॒ यदेन॑श्चकृ॒मा व॒यं यदेक॒स्याधि॒ धर्म॑णि॒ तस्या॑व॒यज॑नमसि
ગ્રામમાં જે (પાપ), અરણ્યમાં જે, સભામાં જે, ઇન્દ્રિયોથી જે; શૂદ્ર સાથે જે, આર્ય સાથે જે—અમે જે દોષ કર્યો છે; અને કોઈના પણ ધર્મવિધાન વિરુદ્ધ જે (અપરાધ) કર્યો છે—તેનુ પ્રાયશ્ચિત્ત તું છે.
Mantra 18
यदापो॑ अ॒घ्न्या इति॒ वरु॒णेति॒ शपा॑महे॒ ततो॑ वरुण नो मुञ्च । अव॑भृथ निचुम्पुण निचे॒रुर॑सि निचुम्पु॒णः । अव॑ दे॒वैर्दे॒वकृ॑त॒मेनो॑ऽय॒क्ष्यव॒ मर्त्यै॒र्मर्त्य॑कृतं पुरु॒राव्णो॑ देव रि॒षस्पा॑हि
જો અમે અઘ્ન્યા—અવિઘ્ન્ય જળોને ‘(તું) વરુણ છે’ એમ કહી નિંદ્યા કરી હોય, તો તેમાંથી, હે વરુણ, અમને મુક્ત કર. તું અવભૃથ છે, શુદ્ધિકર્તા છે, નીચે ઝાડનાર છે; તું શુદ્ધ કર, દૂર કર. દેવોએ કરેલો દોષ—તે તું યજ્ઞથી નિવાર્યો છે; મર્ત્યોએ કરેલો દોષ—તે પણ તું યજ્ઞથી નિવાર. હે દેવ પુરુરાવ્ણ, રિષથી રક્ષા કર.
Mantra 19
स॑मु॒द्रे ते॒ हृद॑यम॒प्स्वन्तः सं त्वा॑ विश॒न्त्वोष॑धीरु॒ताप॑: । सु॒मि॒त्रि॒या न॒ आप॒ ओष॑धयः सन्तु दुर्मित्रि॒यास्तस्मै॑ सन्तु॒ योऽस्मान्द्वेष्टि॒ यं च॑ व॒यं द्वि॒ष्मः
સમુદ્રમાં તારું હૃદય છે, જળોના અંતરમાં; ઔષધિઓ અને જળો એકસાથે તારા અંદર પ્રવેશ કરે. જળો અમારા માટે સુમિત્ર (મૈત્રીપૂર્ણ) રહે, ઔષધિઓ પણ સુમિત્ર રહે; પરંતુ જે અમારો દ્વેષ કરે છે અને જેને અમે દ્વેષ કરીએ છીએ, તેના માટે તે દુર્મિત્ર (વિરોધી) બને.
Mantra 20
द्रु॒प॒दादि॑व मुमुचा॒नः स्वि॒न्नः स्ना॒तो मला॑दिव । पू॒तं प॒वित्रे॑णे॒वाज्य॒माप॑: शुन्धन्तु मैन॑सः
દ્રુપદ (લાકડાના બંધન)માંથી છૂટેલા જેવો, પરસેવાથી ભીંજાયેલો સ્નાન કરીને જેમ મેલથી મુક્ત થાય તેમ; જેમ પવિત્ર (છાણણી) દ્વારા આજ્ય શુદ્ધ થાય છે, તેમ જળો મને અશુદ્ધિથી શુદ્ધ કરે.
Mantra 21
उद्व॒यं तम॑स॒स्परि॒ स्व: पश्य॑न्त॒ उत्त॑रम् । दे॒वं दे॑व॒त्रा सूर्य॒मग॑न्म॒ ज्योति॑रुत्त॒मम्
અમે અંધકારને પાર કરીને ઉપર ઉઠ્યા છીએ, ઉત્તમ સ્વર્ગને નિહાળી રહ્યા છીએ; દેવમાર્ગે અમે સૂર્ય સુધી ગયા છીએ—પરમ ઉત્તમ જ્યોતિ સુધી.
Mantra 22
अ॒पो अ॒द्यान्व॑चारिष॒ᳪ रसे॑न॒ सम॑सृक्ष्महि । पय॑स्वानग्न॒ आऽग॑मं॒ तं मा॒ सᳪ सृ॑ज॒ वर्च॑सा प्र॒जया॑ च॒ धने॑न च
આજે મેં આપઃ (જળ)નું અનુસરણ કર્યું છે; તેમના રસથી અમે એકરૂપ થયા છીએ. પોષણસમૃદ્ધ અગ્નિ પાસે હું આવ્યો છું; તું મને તેજ, પ્રજા અને ધન સાથે સંયોજિત કર.
Mantra 23
एधो॑ऽस्येधिषी॒महि॑ स॒मिद॑सि॒ तेजो॑ऽसि॒ तेजो॒ मयि॑ धेहि । स॒माव॑वर्ति पृथि॒वी समु॒षाः समु॒ सूर्य॑: । समु॒ विश्व॑मि॒दं जग॑त् । वै॒श्वा॒न॒रज्यो॑तिर्भूयासं वि॒भून् कामा॒न् व्य॒श्नवै॒ भूः स्वाहा॑
તું ઇંધણ છે; અમે તને પ્રજ્વલિત કરીએ. તું સમિધ છે; તું તેજ છે; મારામાં તેજ સ્થાપિત કર. સમ્મતિમાં પૃથ્વી ગતિમાન થઈ છે; સમ્મતિમાં ઉષાઓ; સમ્મતિમાં સૂર્ય; સમ્મતિમાં આ સમગ્ર જગત. હે વૈશ્વાનર, હું જ્યોતિરૂપ થાઉં; વિભૂ (પ્રચુર) કામનાઓ પ્રાપ્ત કરું. ભૂઃ સ્વાહા.
Mantra 24
अ॒भ्या द॑धामि स॒मिध॒मग्ने॑ व्रतपते॒ त्वयि॑ । व्र॒तं च॑ श्र॒द्धां चोपै॑मी॒न्धे त्वा॑ दीक्षि॒तो अ॒हम्
હે અગ્નિ, વ્રતપતે! હું તારા ઉપર સમિધા અર્પું છું. હું વ્રત અને શ્રદ્ધામાં પ્રવેશું છું; દીક્ષિત એવો હું તને પ્રજ્વલિત કરું છું.
Mantra 25
यत्र॒ ब्रह्म॑ च क्ष॒त्रं च॑ स॒म्यञ्चो॒ चर॑तः स॒ह । तँल्लो॒कं पुण्यं॒ प्रज्ञे॑षं॒ यत्र॑ दे॒वाः स॒हाग्निना॑
જ્યાં બ્રહ્મ અને ક્ષત્ર—બન્ને—એકમતથી સાથે ચાલે છે; તે પુણ્ય લોક, તે પ્રજ્ઞેય લોક—જ્યાં દેવો અગ્નિ સાથે નિવાસ કરે છે.
Mantra 26
यत्रेन्द्र॑श्च वा॒युश्च॑ स॒म्यञ्चो॒ चर॑तः स॒ह । तँल्लो॒कं पुण्यं॒ प्रज्ञे॑षं॒ यत्र॑ से॒दिर्न वि॒द्यते॑
જ્યાં ઇન્દ્ર અને વાયુ—બન્ને—એકમતથી સાથે ચાલે છે; તે પુણ્ય લોક, તે પ્રજ્ઞેય લોક—જ્યાં સ્થિરતા (જડતા) નથી.
Mantra 27
अ॒ᳪशुना॑ ते अ॒ᳪशुः पृ॑च्यतां॒ परु॑षा॒ परु॑: । ग॒न्धस्ते॒ सोम॑मवतु॒ मदा॑य॒ रसो॒ अच्यु॑तः
અંશુથી તારો અંશુ મિશ્રિત થાઓ; સાંધો સાંધા સાથે જોડાય. તારી સુગંધ સોમને મદ માટે અનુકૂળ કરે—તારો રસ અચ્યૂત, અવિનાશી.
Mantra 28
सि॒ञ्चन्ति॒ परि॑ षिञ्च॒न्त्युत्सि॑ञ्चन्ति पु॒नन्ति॑ च । सुरा॑यै ब॒भ्र्वै॒ मदे॑ कि॒न्त्वो व॑दति कि॒न्त्वः
તેઓ ઢાલે છે, ચારે તરફ ઢાલે છે, બહાર ઢાલે છે, અને શુદ્ધ પણ કરે છે. ભૂરી સુરાના માટે, મદમાં—‘પણ શું, ખરેખર, તે તમને શું કહે છે? શું જ?’
Mantra 29
धा॒नाव॑न्तं कर॒म्भिण॑मपू॒पव॑न्तमु॒क्थिन॑म् । इन्द्र॑ प्रा॒तर्जु॑षस्व नः
ધાનાવંત, કરંભિણ, અપૂપવંત, ઉક્થિન—એવા તેને, હે ઇન્દ્ર, પ્રાતઃકાળે અમારી માટે પ્રસન્નતાથી સ્વીકાર કર.
Mantra 30
बृ॒हदिन्द्रा॑य गायत॒ मरु॑तो वृत्र॒हन्त॑मम् । येन॒ ज्योति॒रज॑नयन्नृता॒वृधो॑ दे॒वं दे॒वाय॒ जागृ॑वि
ઇન્દ્ર માટે મહાન સ્તુતિ ગાવો; હે મરુતો, અતિ વૃત્રહન્તમ (વૃત્ર-વધક) માટે ગાવો—જેણે ઋતથી વૃદ્ધિ પામનાર શક્તિઓ દ્વારા જ્યોતિ ઉત્પન્ન કરી; દેવ માટે જાગૃત દેવને ગાવો.
Mantra 31
अध्व॑र्यो॒ अद्रि॑भिः सु॒तᳪ सोमं॑ प॒वित्र॒ आ न॑य । पु॒ना॒हीन्द्रा॑य॒ पात॑वे
હે અધ્વર્યು, પથ્થરો વડે પિષાયેલો સોમ પવિત્ર (છાણણી) પાસે અહીં લાવ; ઇન્દ્રને પીવા માટે તેને શુદ્ધ કર.
Mantra 32
यो भू॒ताना॒मधि॑पति॒र्यस्मिँ॑ल्लो॒का अधि॑ श्रि॒ताः । य ईशे॑ मह॒तो म॒हाँस्तेन॑ गृह्णामि॒ त्वाम॒हं मयि॑ गृह्णामि॒ त्वाम॒हम्
જે ભૂતોનો અધિપતિ છે, જેમાં લોકો આધારિત છે, જે મહાનમાં મહાન થઈ શાસન કરે છે—તે દ્વારા હું તને ગ્રહણ કરું છું; મારામાં હું તને ગ્રહણ કરું છું—હું જ.
Mantra 33
उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽस्य॒श्विभ्यां॑ त्वा॒ सर॑स्वत्यै॒ त्वेन्द्रा॑य त्वा सु॒त्राम्ण॑ ए॒ष ते॒ योनि॑र॒श्विभ्यां॑ त्वा॒ सर॑स्वत्यै॒ त्वेन्द्रा॑य त्वा सु॒त्राम्णे॑
ઉપયામથી ગ્રહિત થયેલ તું છે; અશ્વિનો માટે તને! સરસ્વતી માટે તને! સુત્રામા ઇન્દ્ર માટે તને, સારા રક્ષક! આ તારો યોનિ (આધાર) છે; અશ્વિનો માટે તને! સરસ્વતી માટે તને! સુત્રામા ઇન્દ્ર માટે તને, સારા રક્ષક!
Mantra 34
प्रा॒ण॒पा मे॑ अपान॒पाश्च॑क्षु॒ष्पाः श्रो॑त्र॒पाश्च॑ मे । वाचो॑ मे वि॒श्वभे॑षजो॒ मन॑सोऽसि वि॒लाय॑कः
પ્રાણનો રક્ષક તું છે અને અપાનનો પણ રક્ષક તું છે; મારી દૃષ્ટિનો રક્ષક તું છે અને મારી શ્રવણશક્તિનો પણ રક્ષક તું છે. મારી વાણી માટે તું સર્વભેષજ—સર્વરોગહર ઔષધિ—છે; મારા મન માટે તું બંધનો વિલાયક, મુક્તિકારક છે.
Mantra 35
अ॒श्विन॑कृतस्य ते॒ सर॑स्वतिकृत॒स्येन्द्रे॑ण सु॒त्राम्णा॑ कृ॒तस्य॑ । उप॑हूत॒ उप॑हूतस्य भक्षयामि
અશ્વિનો દ્વારા તારા માટે તૈયાર કરાયેલું, સરસ્વતી દ્વારા તૈયાર કરાયેલું, અને સુત્રામા ઇન્દ્ર દ્વારા તૈયાર કરાયેલું—તેમાંથી, યોગ્ય રીતે આમંત્રિત થયેલો હું, યોગ્ય રીતે આમંત્રિત થયેલ અન્નનો ભક્ષણ કરું છું.
Mantra 36
समि॑द्ध॒ इन्द्र॑ उ॒षसा॒मनी॑के पुरो॒रुचा॑ पूर्व॒कृद्वा॑वृधा॒नः । त्रि॒भिर्दे॒वैस्त्रि॒ᳪशता॒ वज्र॑बाहुर्ज॒घान॑ वृ॒त्रं वि दुरो॑ ववार
ઉષાઓના અગ્રભાગે ઇન્દ્ર પ્રજ્વલિત છે—પુરોરુચા, આગળથી તેજસ્વી; પૂર્વકૃત, પ્રાચીન કર્તા; બળમાં વૃદ્ધિ પામતો. ત્રણ દેવો સાથે, ત્રીસ સાથે, વજ્રબાહુએ વૃત્રને સંહાર્યો; તેણે દ્વારોને વિશાળપણે ખોલી નાખ્યા.
Mantra 37
नरा॒शᳪस॒: प्रति॒ शूरो॒ मिमा॑न॒स्तनू॒नपा॒त्प्रति॑ य॒ज्ञस्य॒ धाम॑ । गोभि॑र्व॒पावा॒न् मधु॑ना सम॒ञ्जन् हिर॑ण्यैश्च॒न्द्री य॑जति॒ प्रचे॑ताः
નરાશંસ—શૂરવીર—માપણી કરતાં, તનૂનપાત યજ્ઞનું ધામ (સ્થાન) આગળ સ્થાપે છે. ગાયો સાથે, સમૃદ્ધિ/વપા સાથે, મધથી અભિષેક કરીને, અને સોનાથી દીપ્ત—પ્રચેત (જ્ઞાની) યજન કરે છે.
Mantra 38
ई॒डि॒तो दे॒वैर्हरि॑वाँ२ अभि॒ष्टिरा॒जुह्वा॑नो ह॒विषा॒ शर्ध॑मानः । पु॒र॒न्द॒रो गो॑त॒भिद्वज्र॑बाहु॒रा या॑तु य॒ज्ञमुप॑ नो जुषा॒णः
દેવો દ્વારા સ્તુત, હરિવાન (હરિ-અશ્વવાળો), અમારો અભિષ્ટ સહાયક—હવિષાથી આહુતિ અર્પણ કરતાં, બળમાં વૃદ્ધિ પામતો; પુરંદર, ગોતભિદ, વજ્રબાહુ—યજ્ઞ તરફ આવે, તેમાં આનંદ લેતો, અમારા તરફ અનુકૂળ બની.
Mantra 39
जु॒षा॒णो ब॒र्हिर्हरि॑वान् न॒ इन्द्र॑ः प्रा॒चीन॑ᳪ सीदत् प्र॒दिशा॑ पृथि॒व्याः । उ॒रु॒प्रथा॒ः प्रथ॑मानᳪ स्यो॒नमा॑दि॒त्यैर॒क्तं वसु॑भिः स॒जोषा॑ः
હરિવાન ઇન્દ્ર બર્હિષને પ્રસન્નતાથી સ્વીકારી, પૃથ્વીના પૂર્વ દિશાભાગમાં પૂર્વમુખે બેસે; વિશાળ-વિસ્તૃત, અગ્ર, સુખદ આસન પર—આદિત્યો સાથે સંયુક્ત રીતે અભિષિક્ત, વસુઓ સાથે સમરસ થઈને—બેસે.
Mantra 40
इन्द्रं॒ दुर॑ः कव॒ष्यो धाव॑माना॒ वृषा॑णं यन्तु॒ जन॑यः सु॒पत्नी॑ः । द्वारो॑ दे॒वीर॒भितो॒ वि श्र॑यन्ताᳪ सु॒वीरा॑ वी॒रं प्रथ॑माना॒ महो॑भिः
ઇન્દ્ર તરફ દ્વારો—ઝડપે દોડી નીકળતાં—બળવાન વૃષભ સમા (ઇન્દ્ર) પાસે જાય; સુપત્ની માતાઓ પણ તેની પાસે જાય. દેવ દ્વારો સર્વ બાજુથી વિસ્તરી ખુલ્લાં થાય; સુવીરા, મહાશક્તિઓથી આગળ વધીને, વીરને પ્રથમાન કરે.
Mantra 41
उ॒षासा॒नक्ता॑ बृह॒ती बृ॒हन्तं॒ पय॑स्वती सु॒दुघे॒ शूर॒मिन्द्र॑म् । तन्तुं॑ त॒तं पेश॑सा सं॒वय॑न्ती दे॒वानां॑ दे॒वं य॑जतः सुरु॒क्मे
ઉષા અને રાત્રિ—બૃહતી, મહાન—દૂધથી સમૃદ્ધ, સુદોહિની—વીર ઇન્દ્ર પાસે આવે. સુંદર કૌશલ્યથી તાણેલા તંતુને વણતી, દેવોના દેવ એવા યજનીય, સુવર્ણાભૂષિત (સુરુક્મ) દેવને (તેઓ) ઉપાસે છે.
Mantra 42
दैव्या॒ मिमा॑ना॒ मनु॑षः पुरु॒त्रा होता॑रा॒विन्द्रं॑ प्रथ॒मा सु॒वाचा॑ । मू॒र्धन् य॒ज्ञस्य॒ मधु॑ना॒ दधा॑ना प्रा॒चीनं॒ ज्योति॑र्ह॒विषा॑ वृधातः
દૈવી બે હોતૃઓ મનુષ્ય માટે અનેક સ્થાનોમાં માપણી કરતાં, સૌપ્રથમ સુવાણીથી ઇન્દ્રને આહ્વાન કરે છે. યજ્ઞના મસ્તક પર મધુરતા સ્થાપિત કરતાં, હવિષ વડે પ્રાચીન (પૂર્વમુખી) જ્યોતિને તેઓ વૃદ્ધિ પામાડે.
Mantra 43
ति॒स्रो दे॒वीर्ह॒विषा॒ वर्ध॑माना॒ इन्द्रं॑ जुषा॒णा जन॑यो॒ न पत्नी॑ः । अच्छि॑न्नं॒ तन्तुं॒ पय॑सा॒ सर॑स्व॒तीडा॑ दे॒वी भार॑ती वि॒श्वतू॑र्तिः
ત્રણ દેવીઓ હવિષથી વૃદ્ધિ પામતી, ઇન્દ્રને પ્રસન્નતાથી સ્વીકારતી—માતાઓ સમ, પત્નીઓ સમ—પોષણથી અછિન્ન તંતુને ધારણ કરે છે: સરસ્વતી, દેવી ઇડા, અને ભારતી—વિશ્વતૂર્તિ (સર્વવિજયિની).
Mantra 44
त्वष्टा॒ दध॒च्छुष्म॒मिन्द्रा॑य॒ वृष्णेऽपा॒कोऽचि॑ष्टुर्य॒शसे॑ पु॒रूणि॑ । वृषा॒ यज॒न्वृष॑णं॒ भूरि॑रेता मू॒र्धन् य॒ज्ञस्य॒ सम॑नक्तु दे॒वान्
ત્વષ્ટા, વृषભ ઇન્દ્રને શૌર્ય (શુષ્મ) અર્પણ કરીને, અક્ષય (અપાક) રહી, યશ માટે અનેક રચનાઓ ઘડી છે. યજ્ઞના મસ્તકે, યજન કરતો વृषભ—ભૂરિરેતા (પ્રચુર બીજવાળો)—દેવોને અભિષેક કરે.
Mantra 45
वन॒स्पति॒रव॑सृष्टो॒ न पाशै॒स्त्मन्या॑ सम॒ञ्जञ्छ॑मि॒ता न दे॒वः । इन्द्र॑स्य ह॒व्यैर्ज॒ठरं॑ पृणा॒नः स्वदा॑ति य॒ज्ञं मधु॑ना घृ॒तेन॑
વનસ્પતિ—જાણે બંધનોમાંથી મુક્ત થયેલો—પોતે જ અભિષેક કરતો, દેવ સમિતૃ સમાન; ઇન્દ્રના હવ્યોથી તેનું ઉદર પરિપૂર્ણ કરતો, મધુરતા અને ઘી વડે યજ્ઞને સ્વાદિષ્ટ બનાવે છે.
Mantra 46
स्तो॒काना॒मिन्दुं॒ प्रति॒ शूर॒ इन्द्रो॑ वृषा॒यमा॑णो वृष॒भस्तु॑रा॒षाट् । घृ॒त॒प्रुषा॒ मन॑सा॒ मोद॑माना॒: स्वाहा॑ दे॒वा अ॒मृता॑ मादयन्ताम्
સોમના ટીપાં સામે શૂર ઇન્દ્ર—વૃષભ સમ, વિજયી વૃષભ—આગળ વધે છે. ઘીથી છાંટાયેલા, મનમાં આનંદિત: સ્વાહા! અમૃત દેવો પ્રફુલ્લિત થાઓ.
Mantra 47
आ या॒त्विन्द्रोऽव॑स॒ उप॑ न इ॒ह स्तु॒तः स॑ध॒मद॑स्तु॒ शूर॑: । वा॒वृ॒धा॒नस्तवि॑षी॒र्यस्य॑ पू॒र्वीर्द्यौर्न क्ष॒त्रम॒भिभू॑ति॒ पुष्या॑त्
ઇન્દ્ર અમારી રક્ષા માટે અહીં અમારી પાસે આવો—અહીં સ્તુત થયેલા—શૂર, સહમદનો સાથી. વૃદ્ધિ પામતા, જેના બહુવિધ શક્તિઓ પ્રાચીન છે: આકાશ સમ તેનું ક્ષત્ર, અતિશય પરાક્રમથી વિજયી બની, સમૃદ્ધ થાઓ.
Mantra 48
आ न॒ इन्द्रो॑ दू॒रादा न॑ आ॒साद॑भिष्टि॒कृदव॑से यासदु॒ग्रः । ओजि॑ष्ठेभिर्नृ॒पति॒र्वज्र॑बाहुः स॒ङ्गे स॒मत्सु॑ तु॒र्वणि॑: पृत॒न्यून्
દૂરથી ઇન્દ્ર અમારા તરફ આવો; સહાયક, ઉગ્ર અને અભિષ્ટિ-કર્તા અમારા અવસ (રક્ષા) માટે આવી અહીં આસન ગ્રહણ કરો. અતિશય બળોથી યુક્ત, મનુષ્યોના અધિપતિ, વજ્રબાહુ—સંગોમાં, સમત્સુ (યુદ્ધોમાં) તુર્વણિ (અતિ વેગી) બની—શત્રુ પૃતન્યૂઓ (યુદ્ધકામી વિરોધીઓ)ને દમન કરો.
Mantra 49
आ न॒ इन्द्रो॒ हरि॑भिर्या॒त्वच्छा॑र्वाची॒नोऽव॑से॒ राध॑से च । तिष्ठा॑ति व॒ज्री म॒घवा॑ विर॒प्शीमं य॒ज्ञमनु॑ नो॒ वाज॑सातौ
ઇન્દ્ર પોતાના હરિ (તામ્રવર્ણ) અશ્વો સાથે અમારે તરફ વળી, અમારી સહાય અને દાન માટે અહીં આવે. વજ્રધારી, મઘવાન, દુરવ્યાપી પકડવાળો, બળ અને વિજય-પુરસ્કાર મેળવવામાં, અમારા આ યજ્ઞની પાસે સ્થિર રહે.
Mantra 50
त्रा॒तार॒मिन्द्र॑मवि॒तार॒मिन्द्र॒ᳪ हवे॑ – हवे सु॒हव॒ᳪ शूर॒मिन्द्र॑म् । ह्वया॑मि श॒क्रं पु॑रुहू॒तमिन्द्र॑ᳪ स्व॒स्ति नो॑ म॒घवा॑ धा॒त्विन्द्र॑:
ઉદ્ધારક ઇન્દ્રને, રક્ષક ઇન્દ્રને હું આહ્વાન કરું છું—હું આહ્વાન કરું છું સુહવ, શૂર ઇન્દ્રને. હું શક્ર, પુરુહૂત ઇન્દ્રને બોલાવું છું; મઘવાન ઇન્દ્ર અમારે માટે સ્વસ્તિ સ્થાપે.
Mantra 51
इन्द्र॑: सु॒त्रामा॒ स्ववाँ॒२ अवो॑भिः सुमृडी॒को भ॑वतु वि॒श्ववे॑दाः । बाध॑तां॒ द्वेषो॒ अभ॑यं कृणोतु सु॒वीर्य॑स्य॒ पत॑यः स्याम
સુત્રામા, સ્વવાં (પોતાના બળથી સમૃદ્ધ) અને પોતાના સહાયોથી યુક્ત, સર્વવેદા ઇન્દ્ર કૃપાળુ અને સુમૃડીક (કલ્યાણકારી) બને. તે દ્વેષને દૂર હાંકે, અભય પ્રદાન કરે; સુવીર્ય (શ્રેષ્ઠ પરાક્રમ)ના અમે સ્વામી બનીએ.
Mantra 52
तस्य॑ व॒यᳪ सु॑म॒तौ य॒ज्ञिय॒स्यापि॑ भ॒द्रे सौ॑मन॒से स्या॑म । स सु॒त्रामा॒ स्ववाँ॒२ इन्द्रो॑ अ॒स्मे आ॒राच्चि॒द् द्वेष॑: सनु॒तर्यु॑योतु
તે યજ્ઞિય (પૂજનીય)ના સુમતામાં—હા, શુભ સૌમનસ (સુવિચાર/સુપ્રસન્નતા)માં—અમે નિવાસ કરીએ. તે સુત્રામા, સ્વવાં ઇન્દ્ર અમારાથી દ્વેષને દૂર—દૂરથી પણ—સંપૂર્ણ રીતે હટાવી દે.
Mantra 53
आ म॒न्द्रैरि॑न्द्र॒ हरि॑भिर्या॒हि म॒यूर॑रोमभिः । मा त्वा॒ के चि॒न्नि य॑म॒न् विं ना पा॒शिनोऽति॒ धन्वे॑व॒ ताँ२ इ॑हि
હે ઇન્દ્ર, આનંદદાયક હરિ (કપિલ/તામ્રવર્ણ) અશ્વો સાથે આવો; મયૂરરોમ સમાન તેજસ્વી યોક્ત્રો/સજ્જા સાથે આવો. કોઈ પણ તને રોકી ન શકે; પાશિન (ફાંસો નાખનાર)ને વટાવી જા—વિસ્તૃત ધન્વ (વિશાળ મેદાન) ઉપરથી જેમ પાર થાય તેમ—અને અહીં આવો.
Mantra 54
ए॒वेदिन्द्रं॒ वृष॑णं॒ वज्र॑बाहुं॒ वसि॑ष्ठासो अ॒भ्य॒र्चन्त्य॒र्कैः । स न॑ स्तु॒तो वी॒रव॑द्धातु॒ गोम॑द्यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभि॒: सदा॑ नः
આ રીતે વશિષ્ઠો પોતાના અર્ક (સ્તુતિગીતો) વડે ઇન્દ્રને—વૃષણ, વજ્રબાહુ—અભ્યર્ચે છે. તે સ્તુત થયેલો અમને વીરવત્ ધન, ગોમત્ ધન આપે; અને તમે સ્વસ્તિભિઃ સદા અમારું રક્ષણ કરો.
Mantra 55
समि॑द्धो अ॒ग्निर॑श्विना त॒प्तो घ॒र्मो वि॒राट् सु॒तः । दु॒हे धे॒नुः सर॑स्वती॒ सोम॑ᳪ शु॒क्रमि॒हेन्द्रि॒यम्
અગ્નિ પ્રજ્વલિત થયો છે; ઘર્મ તપ્ત થયો છે; પિષાયેલ સોમ વિરાટ્—વિસ્તૃત શાસક—છે. સરસ્વતી, દૂધાળ ગાય સમી, અહીં ઇન્દ્રિય તેજવાળો ઉજ્જ્વલ સોમ દોહે છે.
Mantra 56
त॒नू॒पा भि॒षजा॑ सु॒तेऽश्विनो॒भा सर॑स्वती । मध्वा॒ रजा॑ᳪसीन्द्रि॒यमिन्द्रा॑य प॒थिभि॑र्वहान्
સોમ પિષાતાં, તનૂપા—દેહરક્ષક—ભિષજા (ચિકિત્સક શક્તિ) સાથે, અશ્વિનોના બંને અને સરસ્વતી: મધુરતાથી, પ્રદેશોમાંથી માર્ગો દ્વારા વહન કરતાં, ઇન્દ્રિય-શક્તિને ઇન્દ્ર સુધી પહોંચાડે.
Mantra 57
इन्द्रा॒येन्दु॒ᳪ सर॑स्वती॒ नरा॒शᳪसे॑न न॒ग्नहु॑म् । अधा॑ताम॒श्विना॒ मधु॑ भेष॒जं भि॒षजा॑ सु॒ते
ઇન્દ્ર માટે સોમબિંદુ—સરસ્વતી નરાશંસ સાથે નગ્નહુ (નગ્નહુ) સ્થાપે. અને સોમપિષણ સમયે અશ્વિનો, ભિષજા (ચિકિત્સક શક્તિ) સાથે, મધુમય ભેષજ (ઔષધ) સ્થાપે.
Mantra 58
आ॒जुह्वा॑ना॒ सर॑स्व॒तीन्द्रा॑येन्द्रि॒याणि॑ वी॒र्य॒म् । इडा॑भिर॒श्विना॒विष॒ᳪ समूर्ज॒ᳪ सᳪ र॒यिं द॑धुः
આહ્વાન કરતી સરસ્વતીએ ઇન્દ્ર માટે ઇન્દ્રિય શક્તિઓ તથા વીર્ય સ્થાપ્યાં; અને ઇડા-અર્પણો સાથે અશ્વિનોંએ વ્યાપક રસ, ઊર્જા અને ધનને એકસાથે સ્થાપિત કર્યા.
Mantra 59
अ॒श्विना॒ नमु॑चेः सु॒तᳪ सोम॑ᳪ शु॒क्रं प॑रि॒स्रुता॑ । सर॑स्वती॒ तमा ऽभ॑रद्ब॒र्हिषेन्द्रा॑य॒ पात॑वे
અશ્વિનોંએ નમુચિ પાસેથી દબાવેલો સોમ—શુક્ર, સુપરસ્રુત (સારી રીતે ગાળેલો)—પ્રાપ્ત કર્યો. સરસ્વતીએ તેને અહીં બર્હિષ પર ઇન્દ્રને પીવા માટે લાવ્યો.
Mantra 60
क॒व॒ष्यो न॒ व्यच॑स्वतीर॒श्विभ्यां॒ न दुरो॒ दिश॑: । इन्द्रो॒ न रोद॑सी उ॒भे दु॒हे का॒मान्त्सर॑स्वती
વિસ્તાર પામતી (ધારાઓ) જેવી, અશ્વિનો માટે દિશાઓ તરફના દ્વારો જેવી, ઇન્દ્ર જેમ (બે લોકને ધારણ કરે છે) તેમ—સરಸ್ವતી કામનાઓ (વરદાનો) દોહે છે.
Mantra 61
उ॒षासा॒नक्त॑मश्विना॒ दिवेन्द्र॑ सा॒यमि॑न्द्रियैः । स॒ञ्जा॒ना॒ने सु॒पेश॑सा॒ सम॑ञ्जाते॒ सर॑स्वत्या
ઉષા અને રાત્રે, હે અશ્વિનો; દિવસે અને સાંજે, હે ઇન્દ્ર—(તમારા) ઇન્દ્રિયબળોથી; પરસ્પર સંમતિમાં, સુન્દર રૂપવાળા, તમે સરસ્વતી સાથે એકસાથે જન્મેલા છો.
Mantra 62
पा॒तं नो॑ अश्विना॒ दिवा॑ पा॒हि नक्त॑ᳪ सरस्वति । दैव्या॑ होतारा भिषजा पा॒तमिन्द्र॒ᳪ सचा॑ सु॒ते
હે અશ્વિનો, દિવસે અમારું રક્ષણ કરો; હે સરસ્વતી, રાત્રે રક્ષણ કરો. હે દૈવી હોતાઓ, હે ભિષજો, દબાયેલા (સોમ) સાથે ઇન્દ્રનું પણ રક્ષણ કરો.
Mantra 63
ति॒स्रस्त्रे॒धा सर॑स्वत्य॒श्विना॒ भार॒तीडा॑ । ती॒व्रं प॑रि॒स्रुता॒ सोम॒मिन्द्रा॑य सुषुवु॒र्मद॑म्
ત્રિધા ત્રણ છે—સરಸ್ವતી, અશ્વિનૌ, ભારતી, ઇડા. તીવ્ર, સુપરિશ્રુત (સારી રીતે ગાળેલ) સોમ તેમણે ઇન્દ્ર માટે, મદ (ઉલ્લાસ) માટે, પિરસ્યો છે.
Mantra 64
अ॒श्विना॑ भेष॒जं मधु॑ भेष॒जं न॒: सर॑स्वती । इन्द्रे॒ त्वष्टा॒ यश॒: श्रिय॑ᳪ रू॒पᳪ-रू॑पमधुः सु॒ते
અશ્વિનો અમારા માટે ભેષજ (ઔષધ) છે; મધુ પણ ભેષજ છે; સરસ્વતી પણ (અમારા માટે) ભેષજ છે. ઇન્દ્ર માટે ત્વષ્ટાએ યશ અને શ્રી (સમૃદ્ધિ) અર્પી છે—સુતે (પિષિત સોમમાં) રૂપ પર રૂપ (વિવિધ રૂપો) મધુરતા સાથે.
Mantra 65
ऋ॒तु॒थेन्द्रो॒ वन॒स्पति॑: शशमा॒नः प॑रि॒स्रुता॑ । की॒लाल॑म॒श्विभ्यां॒ मधु॑ दु॒हे धे॒नुः सर॑स्वती
ઋતુ પ્રમાણે ઇન્દ્ર—વનસ્પતિનો સ્વામી—વર્ધમાન બળવાળો બની, પરિસ્રુતા (છનાયેલા) પ્રવાહોને (પાન કરે છે). સરસ્વતી, દૂધાળ ગાય સમી, અશ્વિનો માટે મીઠું કીલાલ, મધુ દોહે છે.
Mantra 66
गोभि॒र्न सोम॑मश्विना॒ मास॑रेण परि॒स्रुता॑ । सम॑धात॒ᳪ सर॑स्वत्या॒ स्वाहेन्द्रे॑ सु॒तं मधु॑
ગાય સમી ધારો દ્વારા અમારા માટે, હે અશ્વિનો, સોમ—માષર સાથે છનાયેલો—તમે સરસ્વતી સાથે યથાવિધી સંયોજિત કર્યો છે. સ્વાહા! ઇન્દ્ર માટે પિષિત મધુર (સોમ) અર્પિત થાઓ.
Mantra 67
अ॒श्विना॑ ह॒विरि॑न्द्रि॒यं नमु॑चेर्धि॒या सर॑स्वती । आ शु॒क्रमा॑सु॒राद्वसु॑ म॒घमिन्द्रा॑य जभ्रिरे
હે અશ્વિનો, ઇન્દ્રિયબળ વધારતું આ હવિઃ—સરસ્વતીએ ધી (પ્રજ્ઞા) વડે તેને પ્રાપ્ત કર્યું છે. તેજસ્વી નિધિ, વસુ અને મઘ (દાન-સમૃદ્ધિ) અસુર પાસેથી ઇન્દ્ર માટે (તેણે/તેમણે) લાવી છે.
Mantra 68
यम॒श्विना॒ सर॑स्वती ह॒विषेन्द्र॒मव॑र्धयन् । स बि॑भेद व॒लं म॒घं नमु॑चावासु॒रे सचा॑
જે ઇન્દ્રને અશ્વિનો અને સરસ્વતીએ હવિઃ વડે વધાર્યો, તે (ઇન્દ્ર) વલને ભેદી ગયો અને મઘ (દાન-સમૃદ્ધિ) જીત્યો; નમુચિ સાથે, અસુરિક ક્ષેત્રમાં, સહવાસે (તેમની સંગતમાં).
Mantra 69
तमिन्द्रं॑ प॒शव॒: सचा॒श्विनो॒भा सर॑स्वती । दधा॑ना अ॒भ्य॒नूषत ह॒विषा॑ य॒ज्ञ इ॑न्द्रि॒यैः
તે ઇન્દ્રને પશુઓ (અને સર્વ પ્રાણીઓ), બંને અશ્વિનો તથા સરસ્વતી સાથે, પોતાના દાન ધારણ કરીને, હવિષા સાથે સમીપ આવી સ્તુતિ કરી; અને યજ્ઞ પોતે પણ ઇન્દ્રિય શક્તિઓ સાથે (તેને) સ્તવે છે.
Mantra 70
य इन्द्र॑ इन्द्रि॒यं द॒धुः स॑वि॒ता वरु॑णो॒ भग॑: । स सु॒त्रामा॑ ह॒विष्प॑ति॒र्यज॑मानाय सश्चत
જે ઇન્દ્રમાં સવિતા, વરુણ અને ભગે ઇન્દ્રિય (પ્રભુત્વશક્તિ) સ્થાપી છે—એ સુત્રામા, હવિષ્પતિ (હવિષ્યના સ્વામી) ઇન્દ્ર યજમાનને અનુસરે, તેની પાસે ઉપસ્થિત રહે.
Mantra 71
स॒वि॒ता वरु॑णो दध॒द्यज॑मानाय दा॒शुषे॑ । आद॑त्त॒ नमु॑चे॒र्वसु॑ सु॒त्रामा॒ बल॑मिन्द्रि॒यम्
સવિતા અને વરુણ યજમાન—દાનશીલ દાશુષ—ને (તે શક્તિ) અર્પે; (અને) સુત્રામા ઇન્દ્રે નમુચિનું વસુ (ધન) હરી લીધું—બળ અને ઇન્દ્રિય (પ્રભુત્વ) પણ (હરી લીધાં).
Mantra 72
वरु॑णः क्ष॒त्रमि॑न्द्रि॒यं भगे॑न सवि॒ता श्रिय॑म् । सु॒त्रामा॒ यश॑सा॒ बलं॒ दधा॑ना य॒ज्ञमा॑शत
વરુણ ક્ષત્ર (રાજ્યશક્તિ) અને ઇન્દ્રિય (પ્રભુત્વ) આપે; સવિતા ભગ સાથે શ્રી (ઐશ્વર્ય-શોભા) આપે. સુત્રામા (દેવશક્તિઓ) યશસહિત બળ ધારણ કરીને યજ્ઞને પ્રાપ્ત થયા છે.
Mantra 73
अ॒श्विना॒ गोभि॑रिन्द्रि॒यमश्वे॑भिर्वी॒र्यं बल॑म् । ह॒विषेन्द्र॒ᳪ सर॑स्वती॒ यज॑मानमवर्धयन्
અશ્વિનો ગાયો દ્વારા ઇન્દ્રિય-શક્તિ (ઐશ્વર્ય) વધારે છે; અશ્વો દ્વારા વીર્ય, પરાક્રમ અને બળ. હવિષ્ય દ્વારા તેમણે ઇન્દ્રને મહિમાવંત કર્યો; સરસ્વતીએ યજમાનને વૃદ્ધિ આપી.
Mantra 74
ता नास॑त्या सु॒पेश॑सा॒ हिर॑ण्यवर्तनी॒ नरा॑ । सर॑स्वती ह॒विष्म॒तीन्द्र॒ कर्म॑सु नोऽवत
તે નાસત્યૌ—સુરૂપ, હિરણ્યમય માર્ગવાળા તે બે વીર; તથા હવિષ્યવતી સરસ્વતી—હે ઇન્દ્ર—અમારા યજ્ઞકર્મોમાં અમને સહાય કરે.
Mantra 75
ता भि॒षजा॑ सु॒कर्म॑णा॒ सा सु॒दुघा॒ सर॑स्वती । स वृ॑त्र॒हा श॒तक्र॑तु॒रिन्द्रा॑य दधुरिन्द्रि॒यम्
તે બે—ભિષજ તરીકે સુકર્મથી; અને તે સુદુઘા સરસ્વતી; તથા તે વૃત્રહા શતક્રતુ—ઇન્દ્ર માટે ઇન્દ્રિય (પરાક્રમ) અર્પણ કર્યું છે.
Mantra 76
यु॒वᳪ सु॒राम॑मश्विना॒ नमु॑चावासु॒रे सचा॑ । वि॒पि॒पा॒नाः सर॑स्व॒तीन्द्रं॒ कर्म॑स्वावत
હે અશ્વિનૌ, તમે બંને અસુરની રીતથી નમુચિ સાથે સુરા પીધી; ઊંડે સુધી પીધા પછી—(અને) સરસ્વતી—યજ્ઞકર્મોમાં ઇન્દ્રને સહાય કરો.
Mantra 77
पु॒त्रमि॑व पि॒तरा॑व॒श्विनो॒भेन्द्रा॒वथु॒: काव्यै॑र्द॒ᳪसना॑भिः ।यत्सु॒रामं॒ व्यपि॑ब॒: शची॑भि॒: सर॑स्वती त्वा मघवन्नभिष्णक्
જેમ બે માતા-પિતા પુત્રને સહાય કરે તેમ, હે ઇન્દ્ર, અશ્વિનૌ દ્વયે કાવ્ય-કૌશલ્ય અને અદ્ભુત કર્મોથી તને સહારો આપ્યો. જ્યારે તું પોતાની શક્તિઓથી સુરા પીતો હતો, ત્યારે હે મઘવન, સરસ્વતીએ તને આધાર આપ્યો છે.
Mantra 78
यस्मि॒न्नश्वा॑स ऋष॒भास॑ उ॒क्षणो॑ व॒शा मे॒षा अ॑वसृ॒ष्टास॒ आहु॑ताः । की॒ला॒ल॒पे सोम॑पृष्ठाय वे॒धसे॑ हृ॒दा म॒तिं ज॑नय॒ चारु॑म॒ग्नये॑
જ્યાં ઘોડા, ઋષભ-વૃષભ, ઉક્ષણ-બળદ, વશા-ગાયો અને મેષ-માંડા—છોડી દેવાયેલા—આહુતિરૂપે અર્પિત થાય છે; તે કીલાલ-મિશ્રણમાં, સોમ-પૃષ્ઠવાળા, વિધાતા એવા અગ્નિ માટે, હૃદયથી મનમાં સુંદર સંકલ્પ ઉત્પન્ન કર.
Mantra 79
अहा॑व्यग्ने ह॒विरा॒स्ये॒ ते स्रु॒ची॒व घृ॒तं च॒म्वी॒व॒ सोम॑: । वा॒ज॒सनि॑ᳪ र॒यिम॒स्मे सु॒वीरं॑ प्रश॒स्तं धे॑हि य॒शसं॑ बृ॒हन्त॑म्
હે અગ્નિ, દિવસના આહ્વાન માટે યોગ્ય, જેના મુખમાં હવિઃ છે—જેમ સ્રુચિથી ઘૃત, તેમ ચમૂથી સોમ; તું અમને વાજસનિ (વિજય-પ્રદ) રયિ, સુવીર (વીરોથી સમૃદ્ધ), પ્રશસ્ત, યશસ્વી અને મહાન ધન અર્પણ કર.
Mantra 80
अ॒श्विना॒ तेज॑सा॒ चक्षु॑: प्रा॒णेन॒ सर॑स्वती वी॒र्य॒म् । वा॒चेन्द्रो॒ बले॒नेन्द्रा॑य दधुरिन्द्रि॒यम्
અશ્વિનો તેજસાથી ચક્ષુ સ્થાપિત કર્યું; સરસ્વતીએ પ્રાણથી વીર્ય સ્થાપિત કર્યું; ઇન્દ્રે વાણી અને બળથી ઇન્દ્ર માટે ઇન્દ્રિય—ઇન્દ્રશક્તિ (પ્રભુત્વમય પરાક્રમ) સ્થાપિત કરી.
Mantra 81
गोम॑दू॒ षु णा॑सत्या॒श्वा॑वद्यातमश्विना । व॒र्ती रु॑द्रा नृ॒पाय्य॑म्
હે નાસત્યાઓ, હે અશ્વિનો, ગાયોવાળા અને અશ્વોવાળા બની અહીં આવો; હે રુદ્રો, મનુષ્યોના રક્ષણને યોગ્ય એવી રક્ષાત્મક વારી (આવરણ) આપો.
Mantra 82
न यत्परो॒ नान्त॑र आद॒धर्ष॑द्वृषण्वसू । दु॒:शᳪसो॒ मर्त्यो॑ रि॒पुः
હે વૃષણ્વસૂઓ, દુઃશંસક એવો કોઈ મર્ત્ય શત્રુ—ન બહારથી, ન અંદરથી—તમને પરાજિત કરી શક્યો નથી.
Mantra 83
ता न॒ आ वो॑ढमश्विना र॒यिं पि॒शङ्ग॑संदृशम् । धिष्ण्या॑ वरिवो॒विद॑म्
હે અશ્વિનો, તમે તે તેજસ્વી (પિશંગ) રૂપવાળું ધન અમારે માટે અહીં લાવો—સ્થિર, અને અમારે માટે વિશાળ અવકાશ તથા અનુગ્રહ શોધી આપનાર; હે ધિષ્ણ્યો, કલ્યાણના દાતા.
Mantra 84
पा॒व॒का न॒: सर॑स्वती॒ वाजे॑भिर्वा॒जिनी॑वती । य॒ज्ञं व॑ष्टु धि॒याव॑सुः
પાવકિણી, અમારી સરસ્વતી—વાજોથી સમૃદ્ધ, વાજિનીવતી (શક્તિસંપન્ન)—ધિયાવસુ (પ્રેરિત બુદ્ધિ-ધનવાળી) દેવી યજ્ઞને આગળ વધારશે.
Mantra 85
चो॒द॒यि॒त्री सू॒नृता॑नां॒ चेत॑न्ती सुमती॒नाम् । य॒ज्ञं द॑धे॒ सर॑स्वती
સરસ્વતી—સૂનૃતાઓની ચોદયિત્રી, સુમતિઓની ચેતન્તી—યજ્ઞને સ્થાપે છે.
Mantra 86
म॒हो अर्ण॒: सर॑स्वती॒ प्र चे॑तयति के॒तुना॑ । धियो॒ विश्वा॒ वि रा॑जति
મહાન પ્રવાહરૂપ સરસ્વતી પોતાના કેતુ (ચિહ્ન) વડે સ્પષ્ટ ચેતન કરે છે; સર્વ ધિયો (પ્રેરણાઓ) તેજથી પ્રકાશિત કરે છે.
Mantra 87
इन्द्रा या॑हि चित्रभानो सु॒ता इ॒मे त्वा॒यव॑: । अण्वी॑भि॒स्तना॑ पू॒तास॑:
હે ઇન્દ્ર, ચિત્રભાનુ (દીપ્ત તેજવાળા), અહીં આવો; આ સોમરસના પિચોડેલા પાન, તને ઇચ્છતા, સૂક્ષ્મ છણણીઓ દ્વારા ક્રમશઃ શુદ્ધ થાય છે.
Mantra 88
इन्द्रा या॑हि धि॒येषि॒तो विप्र॑जूतः सु॒ताव॑तः । उप॒ ब्रह्मा॑णि वा॒घत॑:
હે ઇન્દ્ર, પ્રેરિત ધી (પ્રજ્ઞા) વડે ઉદ્દીપિત, વિપ્રો (ઋષિઓ) દ્વારા પ્રેરિત, સોમપિચોડ ધરાવનાર સ્તોતૃ-યજમાનના પવિત્ર બ્રહ્મમંત્રો (પ્રાર્થનાઓ) તરફ અહીં આવો.
Mantra 89
इन्द्रा या॑हि॒ तूतु॑जान॒ उप॒ ब्रह्मा॑णि हरिवः । सु॒ते द॑धिष्व न॒श्चन॑ः ॥
હે ઇન્દ્ર, તું તૂતુજાન—ઝડપે દોડતો—અહીં આવ; હરીવઃ, બ્રહ્માણિ (પવિત્ર મંત્રો) પાસે નજીક આવ. સુત સોમમાં અમારા ઉપકાર અને સમૃદ્ધિને તારા માટે સ્થિર કર.
Mantra 90
अ॒श्विना॑ पिबतां॒ मधु॒ सर॑स्वत्या स॒जोष॑सा । इन्द्र॑ः सु॒त्रामा॑ वृत्र॒हा जु॒षन्ता॑ᳪ सो॒म्यं मधु॑ ॥
અશ્વિનો સરસ્વતી સાથે સજોષા (એકમત) રહી મધુ પાન કરો; અને ઇન્દ્ર—સુત્રામા, વૃત્રહા—સોમ્ય મધુમાં આનંદ પામે.
Frequently Asked Questions
Varuṇa’s enthronement ritualizes ṛta as the seat of power: when the lord of cosmic order is installed in the sacrificial abodes, the sacrificer’s sāmrājya is framed as lawful, stabilizing, and protective rather than coercive.
They align bodily organs and inner faculties—speech, breath, senses, arms, and self—with sacrificial energy and kṣatra, making the ruler/sacrificer internally steady and ritually fit to wield power without disorder.
By consecrating Soma at pressing, reuniting it ‘like with like,’ straining it through the pavitra, and allocating portions through upayāma formulas, the rite produces a purified, correctly apportioned offering that functions as a vehicle of strength, restoration, and divine safeguarding.