Adhyaya 54

Verse 1

इस प्रकार श्रीमह्याभारत विराटपर्वके अन्तर्गत गोहरणपर्वमें उत्तरयोग्रहके समय यौओके लौटनेसे सम्बन्ध रखनेवाला तिरपनवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ५३ ॥। (दाक्षिणात्य अधिक पाठका १३ शलोक मिलाकर कुल २६३ श्लोक हैं।) #-+- “5 (9) &:..... +--:..& चतुष्पठ्चाशत्तमोडध्याय: अर्जुनका कर्णपर आक्रमण

વૈશમ્પાયને કહ્યું—શત્રુસેનાને તીવ્ર વેગથી હટાવી અને ગાયો પાછી મેળવી ધનુર્ધરોમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુન દુર્યોધન સામે આગળ વધ્યો, ફરી યુદ્ધ કરવા ઇચ્છતો।

Verse 2

वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! धनुषधारियोंमें श्रेष्ठ अर्जुनने शत्रुसेनाको बड़े वेगसे दबाकर उन गौओंको जीत लिया और वे युद्धकी इच्छासे फिर दुर्योधनकी ओर चले ।।

ગાયો તીવ્ર વેગથી મત્સ્યદેશ તરફ જઈ રહી હતી અને કિરીટધારી અર્જુન કાર્યસિદ્ધ કરીને દુર્યોધન સામે આગળ વધી રહ્યો છે—એ જાણતાં જ કુરુઓના પ્રધાન વીરો અચાનક ત્યાં આવી પડ્યા।

Verse 3

तेषामनीकानि बहूनि गाढं व्यूढानि दृष्टवा बहुलध्वजानि । मत्स्यस्य पुत्र द्विषतां निहन्ता वैराटिमामन्त्रय ततो5भ्युवाच

તેમની અનેક સેનાઓ ઘન રીતે વ્યૂહબદ્ધ હતી અને અનેક ધ્વજ-પતાકાઓ લહેરાતી હતી। શત્રુઓનો સંહાર કરનાર અર્જુને તે જોઈ મત્સ્યરાજના પુત્ર વૈરાટિપુત્ર ઉત્તર ને સંબોધીને પછી કહ્યું—

Verse 4

एतेन तूर्ण प्रतिपादयेमान्‌ श्वेतान्‌ हयान्‌ काज्चनरश्मियोक्त्रान्‌ जवेन सर्वेण कुरु प्रयत्न- मासादये<हं कुरुसिंहवृन्दम्‌

વૈશંપાયન બોલ્યા—“રાજકુમાર! સોનાની લગામોથી જોડાયેલા આ મારા શ્વેત ઘોડાઓને આ માર્ગે ત્વરિત હાંકો. સર્વ વેગ લગાવી એવો પ્રયત્ન કરો કે હું કુરુ-સિંહોની સેના સુધી પહોંચી જાઉં. જુઓ—જેમ હાથી હાથી સાથે ભીડવા આતુર થાય છે, તેમ એ દુષ્ટ સૂતપુત્ર કર્ણ મારી સાથે યુદ્ધ કરવા ઇચ્છે છે. પહેલાં મને એની પાસે જ લઈ જાઓ; દુર્યોધનના આશ્રયથી તેનો દર્પ ફૂલી ગયો છે।”

Verse 5

गजो गजेनेव मया दुरात्मा योद्धुं समाकाड्क्षति सूतपुत्र: । तमेव मां प्रापय राजपुत्र दुर्योधनापाश्रयजातदर्पम्‌

“જેમ હાથી હાથી સાથે ભીડવા આતુર થાય છે, તેમ એ દુષ્ટ સૂતપુત્ર મારી સાથે યુદ્ધ કરવા ઇચ્છે છે. રાજકુમાર! દુર્યોધનના આશ્રયથી જન્મેલા દર્પથી ફૂલેલા એ કર્ણ પાસે મને સીધો પહોંચાડ.”

Verse 6

स तैहयैर्वातजवैर्बृहदूभि: पुत्रो विराटस्य सुवर्णकक्षै: व्यध्वंसयत्‌ तद्‌ रथिनामनीकं ततो5वहत्‌ पाण्डवमाजिमध्ये

વૈશંપાયન બોલ્યા—પવન સમા વેગવાળા તે વિશાળ ઘોડાઓને, જેમના કાઠાં પાછળ સોનાની ઝળહળતી કક્ષાઓ હતી, વિરાટપુત્ર ઉત્તરએ તીવ્ર ગતિથી હાંકી. તે ઘોડાઓ દ્વારા કૌરવ રથીઓની વ્યૂહરચનાને રુંદીને ચકનાચૂર કરાવતા, તેણે પાંડવ અર્જુનને યુદ્ધભૂમિના મધ્યમાં લઈ ગયો.

Verse 7

त॑ चित्रसेनो विशिखेर्विपाठै: संग्रामजिच्छत्रुसहो जयश्न । प्रत्युद्ययुर्भारतमापतलन्तं महारथा: कर्णमभीप्समाना:

વૈશંપાયન બોલ્યા—ત્યારે ચિત્રસેન, સંગ્રામજિત, શત્રુસહ, જય વગેરે મહારથીઓ તીક્ષ્ણ બાણોની વર્ષા કરતા કરતા, ધસી આવતા ભરતવંશીય અર્જુન સામે પ્રતિઉદ્યત થયા. કર્ણને બચાવવાની ઇચ્છાથી તેઓ તેની સામે આવી ઊભા રહ્યા.

Verse 8

ततः स तेषां पुरुषप्रवीर: शरासनार्चि: शरवेगताप: । व्रातं रथानामदहत्‌ समन्यु- वन यथाग्नि: कुरुपुज्ननाम्‌

વૈશંપાયન બોલ્યા—ત્યારે પુરુષપ્રવીર અર્જુન ક્રોધથી અગ્નિ સમો પ્રજ્વલિત થયો. તેનું ધનુષ્ય જાણે જ્વાળા હતું અને બાણોની ગતિ જાણે દાહક તાપ. જેમ આગ વનને ભસ્મ કરે, તેમ તેણે કુરુ-શ્રેષ્ઠોના રથસમૂહને દહન કરી નાશ કરવા માંડ્યો.

Verse 9

तस्मिंस्तु युद्धे तुमुले प्रवृत्ते पार्थ विकर्णोडतिरथं रथेन । विपाठवर्षेण कुरुप्रवीरो भीमेन भीमानुजमाससाद

જ્યારે તે ઘોર યુદ્ધ શરૂ થયું, ત્યારે કુરુકુલનો શ્રેષ્ઠ વીર વિકર્ણ રથ પર ચઢી, વિપાઠ બાણોની ભયંકર વર્ષા કરતો ભીમના નાના ભાઈ—અતિરથ અર્જુન પર તૂટી પડ્યો।

Verse 10

ततो विकर्णस्य धरनुर्विकृष्य जाम्बूनदाग्रयोपचितं दृढज्यम्‌ | अपातयत्‌ तं ध्वजमस्य मथ्य च्छिन्नध्वज: सो5प्यपयाज्जवेन

પછી અર્જુને બાણોથી વિકર્ણનું જાંબૂનદ સોનાથી મઢેલું, દૃઢ પ્રત્યંચાવાળું ધનુષ કાપી નાખ્યું; અને તેનો ધ્વજ પણ ચુરચુર કરી નીચે પાડી દીધો. ધ્વજ છિન્ન થતાં વિકર્ણ પણ ઝડપથી મેદાન છોડીને હટી ગયો।

Verse 11

तं शात्रवाणां गणबाधितारं कर्माणि कुर्वन्तममानुषाणि । शतन्रुंतपः पार्थममृष्यमाण: समार्दयच्छरवर्षेण पार्थम्‌

શત્રુદળોને દબાવી નાખનાર પાર્થ અર્જુનને આ રીતે માનવાતીત પરાક્રમ કરતા જોઈ શત્રુંતપ સહન ન કરી શક્યો; અને બાણોની ઘની વર્ષાથી પાર્થને પીડાવા લાગ્યો।

Verse 12

स तेन राज्ञातिरथेन विद्धो विगाहमानो ध्वजिनीं कुरूणाम्‌ | शत्रुंतपं पञ्यभिराशु विद्धा ततो<स्य सूतं दशभिर्जघान

કુરુસેનામાં પ્રવેશી આગળ વધતા અર્જુનને તે અતિરથ રાજા શત્રુંતપના બાણ વાગ્યા; છતાં તેણે તરત જ પાંચ બાણોથી શત્રુંતપને ભેદ્યો, અને પછી દસ બાણોથી તેના સારથીને મારી યમલોક મોકલ્યો।

Verse 13

ततः स विद्धों भरतर्षभेण बाणेन गात्रावरणातिगेन । गतासुराजौ निपपात भूमौ नगो नगाग्रादिव वातरुग्ण:

પછી ભરતશ્રેષ્ઠ અર્જુનના તે બાણથી—જે કવચ ભેદીને દેહમાં ઘૂસી ગયું—વિદ્ધ થઈ રાજા શત્રુંતપ પ્રાણ છોડીને ધરતી પર પડી ગયો; જેમ વાવાઝોડાથી ઉખડેલું વૃક્ષ પર્વતશિખર પરથી નીચે પટકાય।

Verse 14

नरर्षभास्तेन नरर्षभेण वीरा रणे वीरतरेण भग्ना: । चकम्पिरे वातवशेन काले प्रकम्पितानीव महावनानि

તે નરશ્રેષ્ઠ, અતિવીર ધનંજયના બાણપ્રહારોને કારણે કૌરવસેનાના અનેક શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓ મર્યા વિના પણ ભાંગી પડ્યા અને કંપવા લાગ્યા; જેમ ઋતુકાળે પ્રચંડ પવનના વેગથી મહાવનોનાં વૃક્ષો હલચલ કરી ધ્રુજવા લાગે છે।

Verse 15

हतास्तु पार्थेन नरप्रवीरा गतासवोर्व्या सुषुपु: सुवेषा: | वसुप्रदा वासवतुल्यवीर्या: पराजिता वासवजेन संख्ये

પાર્થી (અર્જુન) દ્વારા હણાયેલા અનેક ઉત્તમ નરવીરો, સુંદર વેશભૂષાથી શોભિત, પ્રાણ વિહોણા થઈ ધરતી પર જાણે સૂઈ ગયા. જે વીરો ધન આપનારા અને ઇન્દ્ર સમ પરાક્રમી ગણાતા, તેઓ પણ યુદ્ધમાં વાસવપુત્ર અર્જુનથી પરાજિત થયા।

Verse 16

सुवर्णकार्ष्णायसवर्मनद्धा नागा यथा हैमवता: प्रवृद्धा: तथा स शत्रून्‌ समरे विनिध्नन्‌ गाण्डीवधन्वा पुरुषप्रवीर:

સોનાં અને કાળા લોખંડના કવચોથી સજ્જ શત્રુઓ હિમાલયમાં વધેલા મહાનાગો જેવા પ્રબળ લાગતા; પરંતુ ગાંડીવધારી પુરુષપ્રવીર અર્જુને સમરમાં તેમને એક પછી એક ઢાળી દીધા।

Verse 17

प्रकीर्णपर्णानि यथा वसन्ते विशातयित्वा पवनोअथ्बुदांश्ष

જેમ વસંતમાં પવન પડેલા પાંદડાંને વિખેરીને ચીરવી નાખે છે, તેમ અહીં પણ પ્રબળ બળના પ્રહારથી બધું તૂટી ને છૂટુંછવાયું થઈ જાય છે।

Verse 18

शोणाश्ववाहस्य हयान्‌ निहत्य वैकर्तनभ्रातुरदीनसत्त्व: । एकेन संग्रामजित: शरेण शिरो जहाराथ किरीटमाली

જેનાં હૃદયમાં દૈન્યનો લેશ પણ ન હતો, જે સુંદર કિરીટ અને માળાઓથી અલંકૃત હતો—એ કિરીટમાળીએ લાલ ઘોડાંવાળા રથ પર સામે આવેલા વૈકર્તન (કર્ણ)ના ભાઈ સંગ્રામજિતના ઘોડાંને મારી નાખ્યા અને એક જ બાણથી તેનું મસ્તક ધડથી અલગ કરી દીધું।

Verse 19

तस्मिन्‌ हते भ्रातरि सूतपुत्रो वैकर्तनो वीर्यमथाददान: । प्रगृह् दन्ताविव नागराजो महर्षभं व्यात्र इवा भ्यधावत्‌

ભાઈ સંગ્રામજિત્ મારાયો તે સાંભળતાં જ સૂતપુત્ર વૈકર્તન કર્ણ ક્રોધે દહકી ઊઠ્યો અને પરાક્રમ દેખાડવાની તીવ્ર ઇચ્છાથી અર્જુન અને ઉત્તર પર અડગપણે ધસી આવ્યો—જેમ દાંત ઊંચા કરી ગજરાજ પર્વતશિખરોને અથડાવવા જાય, અથવા વ્યાઘ્ર મહાબલી વૃષભ પર ઝંપલાવે તેમ।

Verse 20

स पाण्डवं द्वादशभि: पृषत्कै- वैंकर्तन: शीघ्रमथो जघान । विव्याध गात्रेषु हयांश्व सर्वान्‌ विराटपुत्रं च करे निजघ्ने

સૂર્યપુત્ર વૈકર્તન કર્ણે અતિ ઝડપથી પાંડુનંદન અર્જુનને બાર બાણોથી ઘાયલ કર્યો; પછી તેના સર્વ ઘોડાઓના અંગોમાં બાણો ભેદ્યા અને વિરાટપુત્ર ઉત્તરનાં હાથ પર પણ ભારે પ્રહાર કરીને ઘોર ઇજા પહોંચાડી।

Verse 21

तमापतन्तं सहसा किरीटी वैकर्तनं वै तरसाभिपत्य । प्रगृह्य वेग न्‍्यपतज्जवेन नागं गरुत्मानिव चित्रपक्ष:

કર્ણને અચાનક ધસી આવતો જોઈ કિરીટધારી અર્જુન પણ તીવ્ર વેગે આગળ વધ્યો; જેમ વિચિત્ર પાંખોવાળો ગરુડ નાગ પર ઝંપલાવે, તેમ જ તે મહાવેગથી કર્ણ પર તૂટી પડ્યો।

Verse 22

तावुत्तमौ सर्वधनुर्धराणां महाबलौ सर्वसपत्नसाहौ । कर्णस्य पार्थस्य निशम्य युद्ध दिदृक्षमाणा: कुरवो5भितस्थु:

તે બંને સર્વ ધનુર્ધરોમાં શ્રેષ્ઠ, મહાબલવાન અને સર્વ પ્રતિસ્પર્ધીઓના વેગને સહન કરનાર હતા. કર્ણ અને પાર્થનું યુદ્ધ સાંભળીને કુરુવીરો તેને જોવા દર્શકોની જેમ ચારે તરફ ઊભા રહ્યા।

Verse 23

स पाण्डवस्तूर्णमुदीर्णकोप: कृतागसं कर्णमुदीक्ष्य हर्षात्‌ । क्षणेन साक्षं सरथं ससारथि- मन्तर्दधे घोरशरौघवृष्ट्या

પોતાના ઉપર અપરાધ કરનાર કર્ણને સામે જોઈ પાંડુનંદન અર્જુનનો ક્રોધ તરત જ ભભૂકી ઊઠ્યો. છતાં ઉત્સાહથી પ્રેરાઈ તેણે ભયંકર બાણવર્ષા કરી અને ક્ષણમાં ઘોડા, રથ અને સારથિસહિત કર્ણને ઢાંકી દીધો।

Verse 24

ततः सुविद्धा: सरथा: सनागा योधा विनेदुर्भरतर्षभाणाम्‌ । अन्तर्हिता भीष्ममुखा: सहा श्वाः किरीटिना कीर्णरथा: पृषत्कै:

ત્યારે કુરુસેનાના રથિયાં અને હાથીસવાર યોદ્ધાઓ સર્વત્ર બાણોથી વિદ્ધ થઈ વ્યથાથી ચીસો પાડવા લાગ્યા. અને કિરીટધારી અર્જુને ઘન શરવર્ષાથી તેમના રથોને ઢાંકી દીધા ત્યારે ભીષ્મપ્રમુખ શ્રેષ્ઠ મહારથીઓ અશ્વસહિત જાણે નજરથી ઓઝલ થઈ ગયા—શરવાવાઝોડામાં આચ્છન્ન થઈ।

Verse 25

स चापि तानर्जुनबाहुमुक्ता- ज्छराज्छरौचै: प्रतिहत्य वीर: । तस्थौ महात्मा सधनु: सबाण: सविस्फुलिज्रोडग्निरिवाशु कर्ण:

ત્યારે તે વીર મહાત્મા કર્ણ અર્જુનની ભુજાઓમાંથી છૂટેલા બાણોને બાણ પર બાણ ઝડપથી પ્રતિહત કરીને, ધનુષ્ય અને બાણો સહિત અડગ ઊભો રહ્યો—ચિંગારીઓ ઉડાવતી અગ્નિ સમાન તેજસ્વી।

Verse 26

ततस्त्वभूद्‌ वै तलतालशब्द: सशड्रभेरीपणवप्रणाद: । प्रक्षेडितज्यातलनि:स्वनं तं वैकर्तनं पूजयतां कुरूणाम्‌

પછી ત્યાં તાલીઓનો ગર્જન થયો; શંખ, ભેરી અને પણવનો નાદ ગુંજવા લાગ્યો. વૈકર્તન કર્ણ જ્યારે વારંવાર પ્રત્યંચા ખેંચી ધનુષ્યની ટંકાર ફેલાવતો, ત્યારે તેને પૂજતા કૌરવોની પંક્તિઓમાં ઉત્સાહધ્વનિ અને વાદ્યધ્વનિ ઉછળી પડતી।

Verse 27

उद्धृूतलाडूलमहापताक- ध्वजोत्तमांसाकुलभीषणान्तम्‌ । गाण्डीवनिर्हादकृतप्रणाद॑ किरीडिनं प्रेक्ष्य ननाद कर्ण:

અર્જુનના રથ પર ઉત્તમ ધ્વજમાં ઊંચે ઉઠેલી વાનરપુંછ મહાપતાકા જેવી લહેરાતી હતી; અગ્રભાગ કકળાટથી ભયાનક જણાતો હતો; અને ગાંડિવની ટંકાર વજ્રગર્જના સમાન ગુંજતી હતી. એવા કિરીટધારી અર્જુનને જોઈ કર્ણ વારંવાર સિંહનાદ કરવા લાગ્યો।

Verse 28

स चापि वैकर्तनमर्दयित्वा साश्व॑ं ससूतं सरथं पृषत्कै: । तमाववर्ष प्रसभं किरीटी पितामहं द्रोणकृपौ च दृष्टवा

ત્યારે કિરીટધારી અર્જુને અશ્વ, સારથી અને રથ સહિત વૈકર્તન કર્ણને બાણોથી પીડિત કરીને, પિતામહ ભીષ્મ તથા દ્રોણ અને કૃપ તરફ નજર નાખતા, કર્ણ પર દબદબાથી શરવર્ષા શરૂ કરી।

Verse 29

स चापि पार्थ बहुभि: पृषत्कै- वैंकर्तनो मेघ इवाभ्यवर्षत्‌ । तथैव कर्ण च किरीटमाली संछादयामास शितै: पृषत्कैः

વૈશમ્પાયન બોલ્યા—વૈકર્તન કર્ણે પણ પાર્થ અર્જુન પર વાદળની જેમ અનેક બાણોની વર્ષા કરી. એ જ રીતે કિરીટધારી અર્જુને પણ તીક્ષ્ણ શરોથી કર્ણને ઢાંકી દીધો.

Verse 30

यह देख कर्णने भी अर्जुनपर मेघकी भाँति बहुत-से बाणोंकी झड़ी लगा दी। इसी प्रकार किरीटमाली अर्जुनने भी अपने तीखे सायकोंसे कर्णको ढँक दिया ।।

વૈશમ્પાયન બોલ્યા—કર્ણ અને કિરીટધારી અર્જુન જ્યારે અતિ તીક્ષ્ણ બાણસમૂહોની ધોધમાર વર્ષા કરતા હતા, ત્યારે તે રણમાં અસ્ત્રવર્ષાનો મહાસંગ્રામ વધુ પ્રબળ બન્યો. લોકોએ જોયું—બાણોના ઘનઘોર પડદામાંથી તેઓ બંને પોતાના રથ પર બેઠા એવા તેજસ્વી દેખાતા હતા, જાણે વાદળોમાંથી સૂર્ય અને ચંદ્ર ઝળહળતા હોય.

Verse 31

अथाशुकारी चतुरो हयांश्न विव्याध कर्णो निशितै: किरीटिन: । त्रिभिश्व यन्तारममृष्यमाणो विव्याध तूर्ण त्रिभिरस्य केतुम्‌

વૈશમ્પાયન બોલ્યા—પછી ઝડપી બાણછોડવામાં નિપુણ કર્ણે કિરીટધારી અર્જુનના ચારેય ઘોડાઓને તીક્ષ્ણ બાણોથી વીંધી નાખ્યા. સહન ન થતાં તેણે ત્રણ બાણોથી સારથિને ઘાયલ કર્યો અને તરત જ વધુ ત્રણ બાણોથી તેના ધ્વજને પણ ભેદી નાખ્યો.

Verse 32

ततो5भिविद्ध: समरावमर्दी प्रबोधित: सिंह इव प्रसुप्त: । गाण्डीवधन्चा ऋषभ: कुरूणा- मजिद्दवागैः कर्णमियाय जिष्णु:

પછી સમરમાં શત્રુઓને રौંદનાર ગાંડીવધારી—કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ જિષ્ણુ અર્જુન—સૂતપુત્રના બાણોથી ઘાયલ થઈ સૂતા સિંહની જેમ જાગી ઊઠ્યો. અને સીધો પ્રહાર કરનારા શરોથી કર્ણનો સામનો કરવા આગળ વધ્યો.

Verse 33

शरास्त्रवृष्ट्या निहतो महात्मा प्रादुश्षकारातिमनुष्यकर्म । प्राच्छादयत्‌ कर्णरथं पृषत्कै- लॉकानिमान्‌ सूर्य इवांशुजालै:

વૈશમ્પાયન બોલ્યા—બાણાસ્ત્રવર્ષાથી આઘાત પામેલો તે મહાત્મા, જેના કર્મ માનવસીમાથી પર હતા, પોતાના શરોથી કર્ણના રથને એમ ઢાંકી દેતો હતો, જેમ સૂર્ય પોતાની કિરણજાળથી આ લોકોને આચ્છાદિત કરે છે.

Verse 34

कर्णकी बाणवर्षासे आहत हुए महात्मा अर्जुनने अतिमानुष पराक्रम प्रकट किया। जैसे सूर्य अपनी किरणोंके समूहसे समस्त संसारको आच्छादित कर देते हैं, उसी प्रकार उन्होंने बाणसमुदायसे कर्णके रथको ढक दिया ।।

વૈશમ્પાયન બોલ્યા—ત્યારે કર્ણના બાણવર્ષથી આહત મહાત્મા અર્જુને અતિમાનુષ પરાક્રમ પ્રગટ કર્યો. જેમ સૂર્ય પોતાના કિરણસમૂહથી સમગ્ર જગતને આચ્છાદિત કરે છે, તેમ તેણે બાણસમૂહથી કર્ણના રથને ઢાંકી દીધો. તે સમયે અર્જુનની સ્થિતિ તે ગજરાજ જેવી હતી, જે પ્રતિસ્પર્ધી હાથીના પ્રહારને સહન કરીને પણ પ્રત્યાઘાત કરવા ઉદ્યત થાય. તેણે તૂણમાંથી તીક્ષ્ણ ‘ભલ્લ’ બાણ કાઢ્યા અને ધનુષ્યને કાન સુધી ખેંચીને સૂતપુત્ર કર્ણના અંગોને ભેદી નાખ્યા.

Verse 35

अथास्य बाहूरुशिरोललार्टं ग्रीवां वराड़्ानि परावमर्दी । शितैश्न बाणैर्युधि निर्बिभेद गाण्डीवमुक्तैरशनिप्रकाशै:

વૈશમ્પાયન બોલ્યા—પછી શત્રુઓનો માન મર્દન કરનાર વીરસ્વરૂપ ધનંજયે યુદ્ધમાં ગાંડિવમાંથી છૂટેલા, વજ્ર સમાન પ્રકાશિત તીક્ષ્ણ બાણોથી કર્ણની બંને ભુજાઓ, જાંઘો, મસ્તક, લલાટ, ગ્રીવા તથા અન્ય ઉત્તમ અંગોને ભેદી નાખ્યા.

Verse 36

स पार्थमुक्तैरिषुभि: प्रणुन्नो गजो गजेनेव जितस्तरस्वी । विहाय संग्रामशिर: प्रयातो वैकर्तन: पाण्डवबाणतप्त:

પાર્થના છોડેલા બાણોથી ઘોર આઘાત પામીને તે મહાબલી વૈકર્તન, જેમ એક હાથી બીજા હાથીથી પરાજિત થાય તેમ, યુદ્ધના અગ્રભાગને છોડીને પાછો હટ્યો. પાંડવના બાણોથી સંતપ્ત થઈ કર્ણ સંગ્રામથી વિમુખ થયો.

Verse 54

अर्जुनके छोड़े हुए बाणोंकी चोट खाकर सूर्यपुत्र कर्ण तिलमिला उठा और एक हाथीसे पराजित हुए दूसरे वेगशाली हाथीकी भाँति वह पाण्डुनन्दन अर्जुनके बाणोंसे संतप्त हो युद्धका मुहाना छोड़कर भाग निकला ।।

વૈશમ્પાયન બોલ્યા—અર્જુને છોડેલા બાણોની ચોટ ખાઈ સૂર્યપુત્ર કર્ણ તિલમિલાઈ ઉઠ્યો. પાંડુનંદન અર્જુનના બાણોથી સંતપ્ત થઈ તે યુદ્ધના મુખને છોડીને ભાગી ગયો—જેમ એક બળવાન હાથી બીજા હાથીથી પરાજિત થતાં પાછો વળી દોડે. ઇતિ શ્રીમહાભારતે વિરાટપર્વણિ ગોહરણપર્વણિ ઉત્તરગોગ્રહે કર્ણાપયાને ચતુઃપંચાશત્તમોऽધ્યાયઃ।

Verse 163

चचार संख्ये विदिशो दिशश्व दहन्निवाग्निर्वनमातपान्ते | उनमेंसे कुछ तो सोनेके कवच पहने थे और कुछ लोगोंने काले लोहेके बख्तर बाँध रखे थे। वे उस युद्धभूमिमें पड़े हुए हिमालयप्रदेशके विशालकाय गजराजोंके समान जान पड़ते थे। इस प्रकार संग्राममें शत्रुओंका संहार करनेवाले गाण्डीव-धारी वीरशिरोमणि नररत्न अर्जुन वहाँ सब दिशाओंमें इस प्रकार विचरने लगे

વૈશમ્પાયન બોલ્યા—તે યુદ્ધમાં ગાંડિવ-ધારી અર્જુન વિદિશાઓ અને દિશાઓમાં સર્વત્ર એવો વિહરવા લાગ્યો, જાણે ઉનાળાના અંતે દાવાનલ વનને દહન કરતો ચારે તરફ ફેલાય.

Verse 176

तथा सपत्नान्‌ विकिरन्‌ किरीटी चचार संख्येडतिरथो रथेन । जैसे वसन्तऋतुमें (तेज चलनेवाली) हवा पतझड़के बिखरे पत्तोंको उड़ाती और बादलोंको छिन्न-भिन्न कर देती है

આ રીતે શત્રુઓને વિખેરી નાખતો કિરીટધારી અતિરથી અર્જુન રથ પર યુદ્ધભૂમિમાં વિચરવા લાગ્યો. જેમ વસંતઋતુની ઝડપી પવન પાનખરના વિખરાયેલા પાંદડાં ઉડાવી દે છે અને વાદળોને છિન્ન-ભિન્ન કરી નાખે છે, તેમ રથસ્થ વીરસ્વરૂપ અર્જુન શત્રુઓનો સંહાર કરતો ફરવા લાગ્યો.