Adhyaya 25

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने बलाहकादिसप्तसेनापतिवधो नाम चतुर्विंशो ऽध्यायः ततः श्रुत्वा वधं तेषां तपोबलवतामपि / न्यश्वसत्कृष्णसर्पेन्द्र इव भण्डो महासुरः

આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના ઉત્તરભાગમાં, હયગ્રીવ-અગસ્ત્ય સંવાદના લલિતોપાખ્યાનમાં ‘બલાહક આદિ સાત સેનાપતિઓના વધ’ નામનો ચોવીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો. ત્યારબાદ તપોબળવાન એવા તેમનો પણ વધ થયો તે સાંભળી મહાસુર ભંડ કાળા નાગરાજની જેમ ફુંફાડ્યો।

Verse 2

एकान्ते मन्त्रयामास स आहूय महोदरौ / भण्डः प्रचण्डशैण्डीर्यः काङ्क्षमाणो रणे जयम्

યુદ્ધમાં વિજય ઇચ્છતો, અત્યંત ઉગ્ર પરાક્રમી ભંડ, મહોદર નામના બંનેને બોલાવી એકાંતમાં મંત્રણા કરવા લાગ્યો।

Verse 3

युवराजो ऽपि सक्रोधो विषङ्गेण यवीयसा / भण्डासुरं नमस्कृत्य मन्त्रस्थानमुपागमत्

યુવરાજ પણ ક્રોધિત થઈ, નાનાભાઈ વિષંગ સાથે ભંડાસુરને નમસ્કાર કરીને મંત્રસ્થાને ગયો.

Verse 4

अत्याप्तैर्मन्त्रिभिर्युक्तः कुटिलाक्षपुरःसरैः / ललिताविजये मन्त्रं चकार क्वथिताश्यः

અત્યંત વિશ્વાસપાત્ર મંત્રીઓ સાથે, આગળ કુટિલાક્ષને રાખીને, લલિતાવિજય માટે તેણે મંત્ર રચ્યો; ક્રોધથી તેનું મુખ તપતું હતું.

Verse 5

भण्ड उवाच अहो बत कुलभ्रंशः समायातः सुरद्विषाम् / उपेक्षामधुना कर्तुं प्रवृत्तो बलवान्विधिः

ભંડ બોલ્યો— અહો! દેવદ્વેષીઓનો આ કુલભ્રંશ આવી પહોંચ્યો છે; હવે અમને અવગણાવવા બળવાન વિધિ પ્રવૃત્ત થયો છે.

Verse 6

मद्भृत्यनाममात्रेण विद्रवन्ति दिवौकसः / तादृशानामिहास्माकमागतो ऽयं विपर्ययः

મારા ભૃત્યોનું નામ માત્ર સાંભળતાં જ દેવો ભાગી જાય છે; એવા અમને અહીં આ વિપરીત ફેર કેમ આવ્યો!

Verse 7

करोति बलिनं क्लीबं धनिनं धनवर्जितम् / दीर्घायुषमनायुष्कं दुर्धाता भवितव्यता

દુર્ધાતા ભવિતવ્યતા— એ જ વિધિ— બળવાનને કાયર કરે, ધનવાનને ધનહીન કરે, દીર્ઘાયુષ્યને અલ્પાયુષ્ય કરે છે.

Verse 8

क्व सत्त्वमस्मद्बाहुनां क्वेयं दुर्ल्ललिता वधूः / अकाण्ड एव विधिना कृतो ऽयं निष्ठुरो विधिः

અમારા બાહુબળનું સત્ત્વ ક્યાં, અને આ સુકોમળ લલિતા વધૂ ક્યાં? અકાળે જ વિધાતાએ આ નિષ્ઠુર વિધાન રચ્યું છે।

Verse 9

सर्पिणीमाययोदग्रास्तंया दुर्घटशौर्यया / अधिसंग्रामभूचक्रे सेनान्यो विनिपातिताः

તેણીની સર્પિણી જેવી માયા અને દુર્ધર્ષ શૌર્યના પ્રહારો વડે, આ સંગ્રામભૂમિના ચક્રમાં સેનાનાયકો પટકાયા।

Verse 10

एवमुद्दामदर्पाढ्या वनिता कापि मायिनी / यदि संप्रहरत्यस्मान्धिग्बलं नो भुजार्जितम्

આ રીતે ઉદ્દામ દર્પથી ભરેલી તે માયાવિની સ્ત્રી જો અમ પર પ્રહાર કરે, તો ધિક્કાર છે અમારા બાહુઓથી મેળવેલા બળને!

Verse 11

इमं प्रसंगं वक्तुं च जिह्वा जिह्वेति मामकी / वनिता किमु मत्सैन्यं मर्द यिष्यति दुर्मदा

આ પ્રસંગ કહેતાં મારી જીભ ‘જીભ’ કહી કંપે છે—એ દુર્મદા સ્ત્રી શું મારા સૈન્યને મર્દન કરશે?

Verse 12

तदत्र मूलच्छेदाय तस्या यत्नो विधीयताम् / मया चारमुखाज्ज्ञाता तस्या वृत्तिर्महाबला

અતએવ અહીં તેના મૂળચ્છેદ માટે પ્રયત્ન કરવો જોઈએ; મેં ગુપ્તચરોના મુખેથી જાણ્યું છે કે તેની પ્રવૃત્તિ મહાબલવાન છે।

Verse 13

सर्वेषामपि सैन्यानां पश्चादेवावतिष्ठते / अग्रतश्चलितं सैन्यं हयहस्तिरथादिकम्

બધી સેનાઓમાં પાછળનો દળ જ સ્થિર રહે છે; આગળ તરફ ઘોડા, હાથી અને રથાદિ સહિતની સેના આગળ વધેલી છે।

Verse 14

अस्मिन्नेव ह्यवसरे पार्ष्णिग्राहो विधीयताम् / पार्ष्णिग्रहमिमं कर्तुं विषङ्गश्चतुरो भवेत्

આ જ અવસરે ‘પાર્ષ્ણિગ્રાહ’—પાછળથી ઘેરવાનો ઉપાય—વિધેય થવો જોઈએ; આ પાર્ષ્ણિગ્રાહ કરવા માટે વિષંગ કુશળ બને।

Verse 15

तेन प्रौढमदोन्मता बहुसंग्रामदुर्मदाः / दश पञ्च च सेनान्यः सह यान्तु युयुत्सया

તેની સાથે, પ્રૌઢ મદથી ઉન્મત્ત અને અનેક યુદ્ધોથી દર્પિત, દસ અને પાંચ—કુલ પંદર—સેનાઓ યુદ્ધેચ્છાથી સાથે જાય।

Verse 16

पृष्ठतः परिवारास्तु न तथा संति ते पुनः / अल्पैस्तु रक्षिता वै स्यात्तेनैवासौ सुनिग्रहा

પાછળ તરફ તેમના સહાયક દળો તેટલા નથી; તે થોડા રક્ષકો દ્વારા જ રક્ષિત છે, તેથી એ જ કારણે તેને સહેલાઈથી વશ કરી શકાય।

Verse 17

अतस्त्वं बहुसन्नाहमाविधाय मदोत्कटः / विषङ्ग गुप्तरूपेण पार्ष्णिग्राहं समाचर

અતએવ તું, હે વિષંગ, બહુ સન્નાહ ધારણ કરીને મદથી પ્રબળ બની, ગુપ્ત રૂપે પાર્ષ્ણિગ્રાહનું આચરણ કર।

Verse 18

अल्पीयसी त्वया सार्द्धं सेना गच्छतु विक्रमात् / सज्जाश्च लन्तु सेनान्यो दिक्पालविजयोद्धताः

તારી સાથે અલ્પ સેના પરાક્રમે પ્રસ્થાન કરે; દિક્પાલ-વિજયથી ઉદ્ધત થયેલા સેનાનાયકો પણ સજ્જ થઈ આગળ વધે।

Verse 19

अक्षौहिण्यश्च सेनानां दश पञ्च चलन्तु ते / त्वं गुप्तवेषस्तां दुष्टां सन्निपत्य दृढं जहि

સેનાઓની દસ અને પાંચ અક્ષૌહિણી આગળ વધે; તું ગુપ્તવેશ ધારણ કરી નજીક જઈ તે દુષ્ટાને દૃઢપણે સંહાર કર।

Verse 20

सैव निःशेषशक्तीनां मूलभूता महीयसी / तस्याः समूलनाशेन शक्तिवृन्दं विनश्यति

એ જ સર્વ શક્તિઓની મૂળભૂતા મહાન આધાર છે; તેનું સમૂળ નાશ થતાં શક્તિઓનો સમૂહ વિનષ્ટ થાય છે।

Verse 21

कन्दच्छेदे सरोजिन्या दलजालमिवांभसि / सर्वेषामेव पश्चाद्यो रथश्चलति भासुरः

જેમ સરોજિનીનો કંદ કાપતાં જ પાણીમાં પાંદડાંનું જાળ વિખેરાઈ જાય, તેમ સર્વના પાછળ તે ભાસ્વર રથ ચાલે છે।

Verse 22

दशयोजनसंपन्ननिजदेहसमुच्छ्रयः / महामुक्तातपत्रेण सर्वोद्ध्व परिशोभितः

દશ યોજન ઊંચા પોતાના દેહ-સમુચ્છ્રયથી યુક્ત, અને મહામુક્તાના છત્રથી ઉપર સર્વત્ર શોભિત હતો।

Verse 23

वहन्मुहर्वीज्यमानं चामराणां चतुष्टयम् / उत्तङ्गकेतुसंघातलिखितांबुदमण्डलः

તે રથ વારંવાર આગળ વધતો હતો અને ચાર ચામરો દ્વારા પંખાવાતો હતો; ઊંચા ધ્વજોના સમૂહે જાણે મેઘમંડળ પર રેખાઓ દોરી હોય તેમ લાગતું હતું।

Verse 24

तस्मिन्रथे समायाति सा दृष्टा हरिणेक्षणा / निबृतं संनिपत्य त्वं चिह्नेनानेन लक्षिताम्

જ્યારે તે રથ ત્યાં આવી પહોંચ્યો, ત્યારે હરિણનેત્રા તે સ્ત્રી દેખાઈ; તું શાંતપણે નજીક જઈ આ ચિહ્નથી ઓળખાયેલી તેણીને પકડી લે।

Verse 25

तां विजित्य दुराचारां केशेष्वा कृष्य मर्दय / पुरतश्चलिते सैन्ये सत्त्वशालिनि सा वधूः

તે દુષ્ચરિત્ર સ્ત્રીને જીત્યા પછી તેના વાળ પકડી ખેંચીને દમન કર; આગળ વધતી સેના સામે, હે પરાક્રમી, તે વધૂને લઈ જા।

Verse 26

स्त्रीमात्ररक्षा भवतो वशमेष्यति सत्त्वरम् / भवत्सहायभूतायां सेनेन्द्राणामिहाभिधा

સ્ત્રીઓની રક્ષા શીઘ્ર જ તારા વશમાં આવી જશે; અને તને સહાયક બનેલા સેનાનાયકોનાં નામ અહીં જણાવવામાં આવે છે।

Verse 27

शृणु यैर्भवतो युद्धे साह्यकार्यमतन्द्रितैः / आद्यो मदनको नाम दीर्घजिह्वो द्वितीयकः

સાંભળો—યુદ્ધમાં તારી સહાયનું કાર્ય નિષ્કળંક રીતે કરનારાઓ: પહેલો ‘મદનક’ નામે, બીજો ‘દીર્ઘજિહ્વ’ છે।

Verse 28

हुबको हुलुमुलुश्च कक्लसः कक्लिवाहनः / थुक्लसः पुण्ड्रकेतुश्च चण्डबाहुश्च कुक्कुरः

હુબક, હુલુમુલુ, કક્લસ, કક્લિવાહન, થુક્લસ, પુણ્ડ્રકેતુ, ચંડબાહુ અને કુક્કુર—આ નામપ્રસિદ્ધ વીરો છે.

Verse 29

जंबुकाक्षो जंभनश्च तीक्ष्णशृङ्गस्त्रिकण्टकः / चन्द्रगुप्तश्च पञ्चैते दश चोक्ताश्चमूवराः

જંબુકાક્ષ, જંભન, તીક્ષ્ણશૃંગ, ત્રિકંટક અને ચન્દ્રગુપ્ત—આ પાંચ; આમ કુલ દસ ચામૂવર (સેનાનાયક) કહેવાયા છે.

Verse 30

एकैकाक्षौहिणीयुक्ताः प्रत्येकं भवता सह / आगमिष्यन्ति सेनान्यो दमनाद्या महाबलाः

દરેક સેનાનાયક એક-એક અક્ષૌહિણી સેનાથી યુક્ત થઈ, દમન આદિ મહાબલી, આપની સાથે અલગ-અલગ આવી મળશે.

Verse 31

परस्य कटकं नैव यथा जानाति ते गतिम् / तथा गुप्तसमाचारः पार्ष्णिग्राहं समाचर

શત્રુનું કટક તારી ગતિ જાણે નહીં એવી રીતે ગુપ્ત સમાચાર-વ્યવસ્થા કર; અને પાછળથી પકડવાની (પાર્ષ્ણિગ્રાહ) નીતિ આચર.

Verse 32

अस्मिन्कार्ये सुमहतां प्रौढिमानं समुद्वहन् / निषङ्ग त्वं हि तभसे जयसिद्धिमनुत्तमाम्

આ કાર્યમાં મહાપુરુષોની પરાક્રમ-પ્રૌઢતા ધારણ કરીને, હે નિષંગ! તું નિશ્ચયે અનુત્તમ જયસિદ્ધિ માટે તેજસ્વી છે.

Verse 33

इति मन्त्रितमन्त्रो ऽयं दुर्मन्त्री भण्डदानवः / विषङ्गं प्रेषयामास रक्षितं सैन्यपालकैः

આ રીતે મંત્રણા કરીને તે દુર્મંત્રી ભંડ દાનવ, સૈન્યપાલકોની રક્ષામાં રહેલા વિષંગને મોકલવા લાગ્યો.

Verse 34

अथ श्रीललितादेव्याः पार्ष्णिग्राहकृतोद्यमे / युवराजानुजे दैत्ये सूर्यो ऽस्तगिरिमाययौ

પછી શ્રીલલિતા દેવીના પાર્ષ્ણિગ્રાહના પ્રયત્નમાં, યુવરાજના અનુજ એવા દૈત્યના સમયે સૂર્ય અસ્તગિરિ તરફ ગયો.

Verse 35

प्रथमे युद्धदिवसे व्यतीते लोकभीषणे / अन्धकारः समभवत्तस्य बाह्यचिकीर्षया

લોકોને ભયભીત કરનાર પ્રથમ યુદ્ધદિવસ વીતી જતાં, તેની બાહ્યક્રિયા કરવાની ઇચ્છાથી ઘોર અંધકાર છવાઈ ગયો.

Verse 36

महिषस्कन्धधूम्राभं वनक्रोडवपुर्द्दुति / नीलकण्ठनिभच्छायं निबिडं पप्रथे तमः

મહિષના સ્કંધ જેવી ધૂમ્રછાયા, વનકરોડના દેહ જેવી દ્યુતિ ધરાવતી, નીલકંઠ સમી છાયાવાળી ઘન તિમિરતા પ્રસરી ગઈ.

Verse 37

कुञ्जेषु पिण्डितमिव प्रधावदिव संधिषु / उज्जिहानमिव क्षोणीविवरेभ्यः सहस्रशः

તે તિમિરતા કુંજોમાં જાણે ગૂંથાઈ ગઈ હોય, સંધિઓમાં જાણે દોડતી હોય, અને ધરતીના વિવરોમાંથી સહસ્રશઃ જાણે ઉગળી નીકળતી હોય તેમ જણાઈ।

Verse 38

निर्गच्छदिव शैलानां भूरि कन्दरमन्दिरात् / क्वचिद्दीपप्रभाजाले कृतकातरचेष्टितम्

જાણે પર્વતોના બહુ કંદરામંદિરમાંથી કંઈક બહાર નીકળતું હોય; ક્યાંક દીપપ્રભાના જાળમાં તે ભયાકુલ ચેષ્ટા કરતું દેખાતું હતું।

Verse 39

दत्तावलंबनमिव स्त्रीणां कर्णोत्पलत्विषि / एकीभूतमिव प्रौढदिङ्नागमिव कज्जले / आबद्धमैत्रकमिव स्फुरच्छाद्वलमण्डले

સ્ત્રીઓના કર્ણોત્પલની તેજસ્વિતામાં જાણે આધાર અપાયો હોય; કાજળમાં જાણે પ્રૌઢ દિગ્નાગ એકરૂપ થયો હોય; અને ઝગમગતા લીલા તૃણમંડળમાં જાણે મૈત્રીનું બંધન બંધાયું હોય।

Verse 40

कृतप्रियाश्लेषमिव स्फुरन्तीष्वसियष्टिषु / गुप्तप्रविष्टमिव च श्यामासु वनपङ्क्तिषु

ચમકતી તલવારની પંક્તિઓમાં જાણે પ્રિયાનો આલિંગન થયું હોય; અને શ્યામ વનપંક્તિઓમાં જાણે કોઈ ગુપ્ત રીતે પ્રવેશ્યું હોય।

Verse 41

क्रमेण बहुलीभूतं प्रससार महत्तमः / त्रियामावामनयना नीलकञ्चुकरोचिषा

ક્રમશઃ તે મહાતમ ઘન બનીને પ્રસરી ગયું; જાણે ત્રિયામા નીલ કંચુકની કાંતિથી પોતાના વામનયનો ઢાંકી રહી હોય।

Verse 42

तिमिरेणावृतं विश्वं न किञ्चित्प्रत्यपद्यत / असुराणां प्रदुष्टानां रात्रिरेव बलावहा

તિમિરથી આવૃત વિશ્વમાં કશું જ સ્પષ્ટ જણાયું નહીં; દુષ્ટ અસુરો માટે તો રાત્રિ જ બળવર્ધક છે।

Verse 43

तेषां मायाविलासो ऽयं तस्यामेव हि वर्धते / अथ प्रचलितं सैन्यं विषङ्गेण महौजसा

આ તેમનો માયાવિલાસ છે; એ જ માયામાં તે વધતો ગયો. ત્યારબાદ મહાતેજસ્વી વિષંગના પ્રભાવથી સૈન્ય આગળ વધ્યું.

Verse 44

धौतखड्गलताच्छायावर्धिष्णु तिमिरच्छटम् / दमनाद्याश्च सेनान्यः श्मामकङ्कटधारिणः

ધોયેલા ખડગોની લતાસમાન ઝાંખીથી અંધકારની છટા વધુ વધતી ગઈ. દમન વગેરે સેનાનાયકો શ્યામ કંકટ ધારણ કરતા હતા.

Verse 45

श्यामोष्णीषधराः श्यामवर्णसर्वपरिच्छदाः / एकत्वमिव संप्राप्तास्तिमिरेणातिभूयसा

તેઓ શ્યામ ઉષ્ણીષ ધારણ કરનાર, શ્યામવર્ણના સર્વ પરિધાનોથી સજ્જ હતા; ઘન તિમિરથી જાણે એકરૂપ થઈ ગયા.

Verse 46

विषङ्गमनुसंचेलुः कृताग्रजनमस्कृतिम् / कूटेन युद्धकृत्येन विजिगीषुर्महेश्वरीम्

અગ્રજોને નમસ્કાર કરીને તેઓ વિષંગના અનુસરણમાં ચાલ્યા. કૂટ યુદ્ધકૃત્યથી તેઓ મહેશ્વરીને જીતવા ઇચ્છતા હતા.

Verse 47

मेघडंबरकं नाम दधे वक्षसि कङ्कटम् / यथा तस्य निशायुद्धानुरूपो वेषसंग्रहः

તેણે વક્ષસ્થળ પર ‘મેઘડંબરક’ નામનું કંકટ ધારણ કર્યું; તેનો વેષસંગ્રહ રાત્રિયુદ્ધને અનુરૂપ હતો.

Verse 48

तथा कृतवती सेना श्यामलं कञ्चुकादिकम् / न च दुन्दुभिनिस्वानो न च मर्द्दलगर्जितम्

ત્યારે સેનાએ શ્યામવર્ણ કંચુક આદિ ધારણ કર્યા; ન દુન્દુભિનો નાદ થયો, ન મર્દલનું ગર્જન.

Verse 49

पणवानकभेरीणां न च घोषविजृंभणम् / गुप्ताचाराः प्रचलितास्तिमिरेण समावृताः

પણવ, આનક અને ભેરીનો કોઈ ઘોષ-વિસ્તાર ન હતો; ગુપ્તચરો તિમિરથી આવૃત થઈ આગળ વધ્યા.

Verse 50

परैरदृश्यगतयो विष्कोशीकृतरिष्टयः / पश्चिमाभिमुखं यान्ति ललितायाः पताकिनीम्

તેઓ શત્રુઓને અદૃશ્ય ગતિથી, તલવારો મ્યાનમાંથી ખેંચીને, પશ્ચિમાભિમુખ થઈ લલિતાની પતાકિની સેનાની તરફ જાય છે.

Verse 51

आवृतोत्तरमार्गेण पूर्वभागमशिश्रियन् / निश्वासमपि सस्वानमकुर्वन्तः पदेपदे

ઉત્તર માર્ગને આવરી તેઓ પૂર્વ ભાગમાં આશ્રયે રહ્યા; પગલે પગલે શ્વાસ પણ અવાજ સાથે ન કરતા.

Verse 52

सावधानाः प्रचलिताः पार्ष्णिग्राहाय दानवाः / भूयः पुरस्य दिग्भागं गत्वा मन्दपराक्रमाः

દાનવો સાવધાન થઈ પાછળથી પકડવા માટે આગળ વધ્યા; ફરી નગરના દિશાભાગે જઈ તેમનો પરાક્રમ મંદ પડ્યો.

Verse 53

ललितासैन्यमेव स्वान्सूचयन्तः प्रपृच्छतः / आगत्य निभृतं पृष्ठे कवचच्छन्नविग्रहाः

તેઓ પોતાના લોકોને ‘લલિતાનું સૈન્ય’ એમ જ સૂચવીને પૂછનારાઓ પાસે આવ્યા; કવચથી ઢંકાયેલા દેહવાળા તેઓ નિઃશબ્દ રીતે પાછળ આવી ઊભા રહ્યા।

Verse 54

चक्रराजरथं तुङ्गं मेरुमन्दरसंनिभम् / अपश्यन्नतिदीप्ताभिः शक्तिभिः परिवारितम्

તેઓએ ચક્રરાજનો ઊંચો રથ જોયો, જે મેરુ-મંદર સમાન હતો; તે અતિદીપ્ત શક્તિઓથી પરિઘેરાયેલો હતો।

Verse 55

तत्र मुक्तातपत्रस्य वर्त्तमानामधःस्थले / सहस्रादित्यसंकाशां पश्चिमाभिमुखीं स्थिताम्

ત્યાં મુક્તાના છત્રની નીચે, તેના અધઃસ્થળે, સહસ્ર સૂર્ય સમાન તેજસ્વી, પશ્ચિમાભિમુખ સ્થિત (દેવીને) તેમણે જોયી।

Verse 56

कामेश्वर्यादिनित्याभिः स्वसमानसमृद्धिभिः / नर्मालापविनोदेन सेव्यमानां रथोत्तमे

તે ઉત્તમ રથ પર તેણી કામેશ્વરી આદિ નિત્યાઓ—પોતાની સમાન સમૃદ્ધિવાળી દેવીઓ—મધુર પરिहासભર્યા સંવાદથી સેવિત થતી હતી।

Verse 57

तां तथाभूतवृत्तान्ताम तादृशरणोद्यमाम् / पुरोगतं महत्सैन्यं वीक्षमाण सकौतुकम्

એવી સ્થિતિના વર્ણાંતમાં રહેલી અને તેવી જ રણોદ્યમમાં પ્રવૃત્ત, તેણી આગળ વધેલા મહાસૈન્યને કૌતુકપૂર્વક નિહાળી રહી હતી।

Verse 58

मन्वानश्च हि तामेव विषङ्गः सुदुराशयः / पृष्ठवंशे रथेन्द्रस्य घट्टयामास सैनिकैः

વિષંગ નામનો દુર્દાશય, એને જ લક્ષ્ય માની, સૈનિકો સાથે રથરાજના પીઠભાગે ઘસડીને આઘાત કરવા લાગ્યો।

Verse 59

तत्राणि मादिशक्तीनां परिवारवरूथिनी / महाकलकलं चक्रुरणिमाद्याः परःशतम्

ત્યાં આદિશક્તિઓની પરિવાર-સેનાએ, અણિમા વગેરે શતાધિક શક્તિઓ સાથે, મહા કકળાટ મચાવ્યો।

Verse 60

पट्टिशैर्द्रुघणैश्चैव भिन्दिपालैर्भुशुण्डिभिः / कठोरवज्रनिर्धातनिष्ठुरैः शक्तिमण्डलैः

પટ્ટિશ, દ્રુઘણ, ભિંદિપાલ, ભુશુણ્ડિ જેવા શસ્ત્રો તથા વજ્રપ્રહાર સમા કઠોર નિષ્ઠુર શક્તિ-મંડળોથી તેઓ સજ્જ હતા।

Verse 61

मर्दयन्तो महासत्त्वाः समरं बहुमेनिरे / आकस्मिकरणोत्साहविपर्याविष्टविग्रहम्

મહાસત્ત્વ વીરોએ દબાવીને આગળ વધતાં તે સમરને મહાન્ માન્યો; તે અચાનક ઉદ્ભવેલા ઉત્સાહથી વ્યાકુળ દેહોથી ભરેલો હતો।

Verse 62

अकाण्डक्षुभितं चासीद्रथस्थं शक्तिमण्डलम् / विपाटैः पाटयामासुरदृश्यैरन्धकारिणः

રથસ્થ શક્તિ-મંડળ અચાનક ક્ષુબ્ધ થયું; અંધકારિણોએ અદૃશ્ય વિપાટોથી તેને ચીરી નાંખ્યું।

Verse 63

ततश्चक्ररथेन्द्रस्य नवमे पर्वणि स्थिताः / अदृश्यमानशस्त्राणामदृश्यनिजवर्मणाम्

પછી ચક્રરથ-ઇન્દ્રના નવમા પર્વમાં તેઓ સ્થિત થયા; જેમનાં શસ્ત્રો અદૃશ્ય હતાં અને પોતાનાં કવચો પણ અદૃશ્ય હતાં.

Verse 64

तिमिरच्छन्नरूपाणां दानवानां शिलीमुखैः / इतस्ततो बहु क्लिष्टं छन्नवर्मितमर्मवत्

અંધકારથી ઢંકાયેલા રૂપવાળા દાનવોને શિલીમુખ બાણોથી અહીં-ત્યાં ભારે કષ્ટ થયું; જાણે છુપાયેલા કવચમાં પણ મર્મસ્થળ ભેદાઈ ગયું હોય.

Verse 65

शक्तीनां मण्डलं तेने क्रन्दनं ललितां प्रति / पूर्वानुक्रम तस्तत्र संप्राप्तं सुमहद्भयम्

તેણે શક્તિઓનું મંડળ રચી લલિતાને પ્રતિ ક્રંદન ઊઠાવ્યું; ત્યાં પૂર્વાનુક્રમે અતિમહાભય આવી પહોંચ્યું.

Verse 66

कर्णाकर्णिकयाकर्ण्य ललिता कोपमादधे / एतस्मिन्नन्तरे भण्डश्चण्डदुर्मत्रिपण्डितः

કર્ણાકર્ણિકા દ્વારા સાંભળી લલિતાએ ક્રોધ ધારણ કર્યો; એટલામાં ભંડ—ચંડ, દુર્મતિ અને કપટી પંડિત—ત્યાં આવી પહોંચ્યો.

Verse 67

दशाक्षौहिणिकायुक्तं कुटिलाक्षं महौजसम् / ललितासैन्यनाशाय युद्धाय प्रजिघाय सः

તે દસ અક્ષૌહિણી સેનાથી યુક્ત, કૂટિલદૃષ્ટિ અને મહાતેજસ્વી હતો; લલિતાની સેનાનો નાશ કરવા યુદ્ધ માટે તે આગળ વધ્યો.

Verse 68

यथा पश्चात्कलकलं श्रुत्वाग्रेवर्तिनी चमूः / नागच्छति तथा चक्रे कुटिलाक्षो महारणम्

જેમ પાછળનો કલકલ સાંભળી આગળ વધતી સેના આગળ નથી વધતી, તેમ કુટિલાક્ષે મહારણ રચ્યું.

Verse 69

एवं चोभयतो युद्धं पश्चादग्रे तथाभवत् / अत्यन्ततुमुलं चासीच्छक्तीनां सैनिके महत्

આ રીતે પાછળ અને આગળ બંને તરફ યુદ્ધ થયું; શક્તિધારીઓની મહાસેનામાં અત્યંત તુમુલ ગાજવીજ મચી।

Verse 70

नक्तसत्त्वाश्च दैत्येन्द्रास्तिमिरेण समावृताः / इतस्ततः शिथिलतां कण्टके निन्युरुद्धताः

રાત્રિચર દૈત્યેન્દ્રો અંધકારથી ઢંકાઈ, અહીં-ત્યાં ઉદ્ધત થઈ કાંટામાં ફસાઈ શિથિલ બન્યા।

Verse 71

निषङ्गेण दुराशेन धमनाद्यैश्चमूवरैः / चमूभिश्च प्रणहिता न्यपतञ्छत्रुकोटयः

દુરાશ નામના નિષંગ તથા ધમન વગેરે શ્રેષ્ઠ સેનાનાયકો દ્વારા પ્રેરિત સેનાઓથી શત્રુઓની કોટિઓ ધરાશાયી થઈ।

Verse 72

ताभिर्दैत्यास्त्रमालाभिश्चक्रराजरथो वृतः / बकावलीनिबिडतः शैलराज इवाबभौ

તે દૈત્યાસ્ત્રોની માળાઓથી ઘેરાયેલો ચક્રરાજનો રથ, બકાવલીની ઘની વેલોથી ઢંકાયેલા શૈલરાજ સમો શોભ્યો।

Verse 73

आक्रान्तपर्वणाधस्ताद्विषङ्गेण दुरात्मना / मुक्त एकः शरोदेव्यास्तालवृन्तमचूर्णयत्

દુરાત્મા વિષંગે નીચે તરફથી પર્વતની સાંધ દબાવી દેવી પર એક જ બાણ છોડ્યું; તે બાણે દેવીનું તાળપત્રનું પંખું ચૂરચૂર કરી નાખ્યું.

Verse 74

अथ तेनाव्याहितेन संभ्रान्ते शक्तिमण्डले / कामेश्वरीमुखा नित्या महान्तं क्रोधमाययुः

પછી તે અણધાર્યા પ્રહારથી શક્તિમંડળમાં ખળભળાટ મચી ગયો; કામેશ્વરીમુખ નિત્યાઓમાં મહાન ક્રોધ ઉદ્ભવ્યો.

Verse 75

ईषद्भृकुटिसंसक्तं श्रीदेव्या वदनांबुजम् / अवलोक्य भृशोद्विग्ना नित्या दधुरतिश्रमम्

શ્રીદેવીના મુખકમળ પર થોડું ભ્રૂકુટી-સંકોચ દેખાતાં નિત્યાઓ અત્યંત વ્યાકુળ થઈ અને ભારે થાક અનુભવ્યો.

Verse 76

नित्या कालस्वरूपिण्यः प्रत्येकं तिथिविग्रहाः / क्रोधमुद्वीक्ष्य सम्नाज्ञ्या युद्धाय दधुरुद्यमम्

નિત્યાઓ કાળસ્વરૂપિણીઓ છે, પ્રત્યેક તિથિની મૂર્તિ છે; મહારાજ્ઞીના ક્રોધને જોઈ તેઓ યુદ્ધ માટે ઉદ્યત થયા.

Verse 77

प्रणिपत्य च तां देवीं महाराज्ञीं महोदयाम् / ऊचुर्वाचमकाण्डोत्थां युद्धकौतुकगद्गदाम्

પછી તેમણે મહોદયમયી મહારાજ્ઞી દેવીને પ્રણામ કરીને, યુદ્ધકૌતુકથી ગદગદ અને અચાનક ઉદ્ભવેલી વાણીથી બોલ્યા।

Verse 78

तिथिनित्या उचुः / देवदेवी महाराज्ञी तवाग्रे ब्रेक्षितां चमूम् / दण्डिनीमन्त्रनाथादिमहाशक्त्याभपालिताम्

તિથિનિત્યાઓ બોલ્યાં— હે દેવદેવી મહારાજ્ઞી! તમારા સમક્ષ દંડિની, મંત્રનાથ આદિ મહાશક્તિઓ દ્વારા રક્ષિત તે સેનાને અમે નિહાળીએ છીએ।

Verse 79

धर्षितु कातरा दुष्टा मायाच्छद्मपरायणाः / पार्ष्णिग्राहेण युद्धेन बाधन्ते रथपुङ्गवम्

ધર્ષણ કરવા કાતર એવા દુષ્ટો માયા-છલમાં જ આશ્રિત છે; તેઓ પાર્ષ્ણિગ્રાહ યુદ્ધથી તે શ્રેષ્ઠ રથવીરને પીડાવે છે।

Verse 80

तस्मात्तिमिरसंछन्नमूर्तीनां विबुधद्रुहाम् / शमयामो वयं दर्पं क्षणमात्रं विलोकय

અતએવ, અંધકારથી ઢંકાયેલા સ્વરૂપવાળા દેવદ્રોહીઓનો દર્પ અમે શમાવી દઈશું; તમે ક્ષણમાત્ર નજર કરો।

Verse 81

या वह्निवासिनी नित्या या ज्वालामालिनी परा / ताभ्यां प्रदीपिते युद्धे द्रष्टुं शक्ताः सुरद्विषः

જે નિત્યા વહ્નિવાસિની છે અને જે પરા જ્વાલામાલિની છે— તે બન્ને દ્વારા પ્રજ્વલિત યુદ્ધને દેવદ્વેષીઓ જોઈ પણ શકતા નથી।

Verse 82

प्रशमय्य महादर्पं पार्ष्णिग्राहप्रवर्तिनाम् / सहसैवागमिष्यामः सेवितुं श्रीपदांबुजम् / आज्ञां देहि महाराज्ञि मर्दनार्थं दुरात्मनाम्

પાર્ષ્ણિગ્રાહ યુદ્ધમાં પ્રવર્તમાન들의 મહાદર્પ શમાવીને અમે તરત જ તમારા શ્રીપદાંબુજની સેવા કરવા આવી જઈશું; હે મહારાજ્ઞી, દુષ્ટાત્માઓના મર્દન માટે આજ્ઞા આપો।

Verse 83

इत्युक्ते सति नित्याभिस्तथास्त्विति जगाद सा / अथ कामेश्वरी नित्या प्रणम्य ललितेश्वरीम् / तया संप्रेषिता ताभिः कुण्डलीकृत कार्मुका

નિત્યા દેવીઓએ આમ કહ્યું ત્યારે લલિતા દેવીએ 'તથાસ્તુ' કહ્યું. પછી કામેશ્વરી નિત્યાએ લલિતેશ્વરીને પ્રણામ કર્યા અને તેમની આજ્ઞાથી અન્ય નિત્યાઓ સાથે ધનુષ્ય સજ્જ કર્યું.

Verse 84

सा हन्तुं तान्दुराचारान्कूटयुद्धकृतक्षणान् / बालारुणमिव क्रोधारुणं वक्त्रं वितन्वती

તે દુરાચારી અને કપટ યુદ્ધમાં નિપુણ દૈત્યોને મારવા માટે, તેણીએ પોતાનું મુખ ક્રોધથી ઉગતા સૂર્ય જેવું લાલ કર્યું.

Verse 85

रे रे तिष्ठत पापिष्ठा मायानिष्ठाश्छिनद्मि वः / अन्धकारमनुप्राप्य कूटयुद्धपरायणाः

'અરે અરે પાપીઓ! ઉભા રહો! માયામાં રત એવા તમારો હું નાશ કરું છું. અંધકારનો આશરો લઈને તમે કપટ યુદ્ધ કરી રહ્યા છો!'

Verse 86

इति तान्भर्त्सयन्ती सा तूणीरोत्खातसायकात् / पर्वावरोहणं चक्रे क्रोधेन प्रस्खलद्गतिः

આમ તેમને ધમકાવતી, ભાથામાંથી બાણ કાઢીને, ક્રોધથી લડખડાતી ચાલે તે રથના પગથિયાં પરથી નીચે ઉતરી.

Verse 87

सज्जकार्मुकहस्ताश्च भगमालापुरःसराः / अन्याश्च चरिता नित्याः कृत पर्वावरोहणाः

હાથમાં સજ્જ ધનુષ્ય લઈને, ભગમાલા જેમના અગ્રેસર હતા, તેવી અન્ય નિત્યા દેવીઓ પણ પગથિયાં પરથી નીચે ઉતરી.

Verse 88

ज्वालामालिनि नित्या च या नित्या वह्निवासिनी / सज्जे युद्धे स्वतेजोभिः समदीपयतां रणे

જ્વાલામાલિની નિત્યા, જે સદા અગ્નિમાં નિવાસ કરતી નિત્યા છે, તે યુદ્ધ માટે સજ્જ થઈ પોતાના તેજથી રણભૂમિને સમ્યક્ પ્રકાશિત કરવા લાગી.

Verse 89

अथ ते दुष्टदनुजाः प्रदीप्ते युद्धमण्डले / प्रकाशवपुषस्तत्र मरान्तं क्रोधमाययुः

પછી તે દુષ્ટ દાનવો પ્રદીપ્ત યુદ્ધમંડળમાં, ત્યાં પ્રકાશમય દેહવાળીઓને જોઈ મૃત્યુપર્યંત ક્રોધે ભરાઈ ગયા.

Verse 90

कामेश्वर्यादिका नित्यास्ताः पञ्चदश सायुधाः / ससिंहनादास्तान्दैत्यानमृद्नन्नेव हेलया

કામેશ્વરી આદિ તે પંદર નિત્યાઓ શસ્ત્રધારી હતી; સિંહનાદ કરતાં કરતાં તેઓ દૈત્યોને જાણે હેલામાં જ મર્દન કરવા લાગી.

Verse 91

महाकलकलस्तत्र समभूद्युद्धसीमनि / मन्दरक्षोभितांभोदिवेल्लत्कल्लोलमण्डलः

ત્યાં યુદ્ધસીમાએ મહા કલકલ થયો; જાણે મન્દરાચલથી ક્ષોભિત સમુદ્રમાં ઉછળતા તરંગમંડળ હોય તેમ.

Verse 92

ताश्च नित्यावलत्क्वाणकङ्कणैर्युधि पाणिभिः / आकृष्य प्रामकोदण्डास्तेनिरे युद्धमुद्धतम्

તે નિત્યાઓએ યુદ્ધમાં ઝણઝણતા કંકણવાળા હાથોથી પ્રામક ધનુષ્યોની દોરી ખેંચી ઉગ્ર યુદ્ધ આરંભ્યું.

Verse 93

यामत्रितयपर्यन्तमेवं युद्धमवर्त्तत / नित्यानां निशितैर्बाणैरक्षौहिण्यश्च संहृताः

ત્રણ યામ સુધી આમ જ યુદ્ધ ચાલ્યું; નિત્યાઓના તીક્ષ્ણ બાણોથી અનેક અક્ષૌહિણીયો પણ સંહૃત થઈ ગઈ।

Verse 94

जघान दमनं दुष्टं कामेशी प्रथमं शरैः / दीर्घजिह्वं चमूनाथं भगमाला व्यदारत्

કામેશીએ સૌપ્રથમ શરોથી દુષ્ટ દમનનો વધ કર્યો; અને ભગમાલાએ દીર્ઘજિહ્વ નામના ચમૂનાથને વિદારિત કર્યો।

Verse 95

नित्यक्लिन्ना च भेरुण्डा हुम्बेकं हुलुमल्लकम् / कक्लसं वह्निवासा च निजघान शरैः शतैः

નિત્યક્લિન્ના અને ભેરુન્ડાએ હુંબેક તથા હુલુમલ્લકનો સંહાર કર્યો; અને વહ્નિવાસાએ કક્લસને સૈકડો બાણોથી નिहત કર્યો।

Verse 96

महावज्रेश्वरी बाणैरभिनत्केकिवाहनम् / पुक्लसं शिवदूती च प्राहिणोद्यमसादनम्

મહાવજ્રેશ્વરીએ બાણોથી કેકિવાહનને પરાસ્ત કર્યો; અને શિવદૂતીએ પુક્લસને યમસદન તરફ પ્રેષિત કર્યો।

Verse 97

पुण्ड्रकेतुं भुजोद्दण्डं त्वरिता समदारयत् / कुलसुन्दरिका नित्या चण्डबाहुं च कुक्कुरम्

ત્વરિતાએ પુંડ્રકેતુ અને ભુજોદ્દંડને ચીરી નાંખ્યા; અને નિત્યા કુલસુંદરિકાએ ચંડબાહુ તથા કુક્કુરનો સંહાર કર્યો।

Verse 98

अथ निलपताका च विजया च जयोद्धते / जंबुकाक्षं जृंभणं च व्यतन्वातां रणे बलिम् / सर्वमङ्गलिका नित्या तीक्ष्णशृङ्गमखण्डयत् / ज्वालामालिनिका नित्या जघानोग्रं त्रिकर्णकम्

ત્યારે નીલપતાકા અને વિજયાએ જયઘોષ સાથે રણમાં જંબુકાક્ષ અને જૃંભણને બલિ સમા સંહાર્યા. નિત્યા સર્વમંગલિકાએ તીક્ષ્ણશૃંગને ખંડિત કર્યો અને નિત્યા જ્વાલામાલિનિકાએ ઉગ્ર ત્રિકર્ણકનો વધ કર્યો.

Verse 99

चन्द्रगुप्तं च दुःशीलं चित्रं चित्रा व्यदारत् / सेनानाथेषु सर्वेषु निहतेषु दुरात्मसु

ચિત્રાએ ચન્દ્રગુપ્ત, દુઃશીલ અને ચિત્રને ચીરી નાંખ્યા. જ્યારે દુષ્ટાત્મા સર્વ સેનાનાયકો નિહત થયા હતા.

Verse 100

विषङ्गः परमः कुद्धश्चचाल पुरतो बली / अथ यामावशेषायां यामिन्यां घटिकाद्वयम्

અતિ ક્રોધિત બલવાન વિષંગ આગળ વધ્યો. ત્યારબાદ રાત્રિના બાકી પ્રહરમાં બે ઘટિકાનો સમય વીતી ગયો.

Verse 101

नित्याभिः सह संग्रामं विधाय स दुराशयः / अशक्यत्वं समुद्दिश्य चक्राम प्रपलायितुम्

નિત્યાઓ સાથે યુદ્ધ કરીને તે દુર્ભાવનાવાળો, અશક્ય માનીને, પલાયન કરવા તત્પર થયો.

Verse 102

कामेश्वरीकराकृष्टचापोत्थौर्निशितैः शरैः / भिन्नवर्मा दृढतरं विषङ्गो विह्वलाशयः / हतावशिष्टैर्योधैश्च सार्धमेव पलायितः

કામેશ્વરીના કરથી ખેંચાયેલા ધનુષ્યમાંથી નીકળેલા તીક્ષ્ણ બાણોએ વિષંગનું કવચ ભેદી નાંખ્યું; તેનું મન અત્યંત વ્યાકુળ થયું. બચેલા યોધાઓ સાથે તે પલાયન કરી ગયો.

Verse 103

ताभिर्न निहतो दुष्टो यस्माद्वध्यः स दानवः / दण्डनाथाशरेणैव कालदण्डसमत्विषा

તેઓ દ્વારા તે દુષ્ટ ન મારાયો, કારણ કે તે દાનવ વધ્ય હતો; દંડનાથના શરથી જ, કાળદંડ સમ તેજ સાથે, તે વિદ્ધ થયો.

Verse 104

तस्मिन्पलायिते दुष्टे विषङ्गे भण्डसोदरे / सा विभाता च रजनी प्रसन्नाश्चाभवन्दिशः

જ્યારે તે દુષ્ટ વિષંગ—ભંડાસુરના ઉદર સમ—પલાયન કર્યો, ત્યારે રાત વિતીને પ્રભાત થયો અને દિશાઓ પણ પ્રસન્ન થઈ ગઈ.

Verse 105

पलायितं रणेवीरमनुसर्त्तुमनौचिती / इति ताः समरान्नित्यास्तस्मिन्काले व्यरंसिषुः

‘રણમાં પલાયન કરેલા વીરનો પીછો કરવો અનુચિત છે’ એમ કહી નિત્યાઓ તે સમયે સમરથી વિરમ્યા.

Verse 106

दैत्यशस्त्रव्रणस्यन्दिशोणितप्लुतविग्रहाः / नित्याः श्रीललितां देवीं प्रणिपेतुर्जयोद्धताः

દૈત્યશસ્ત્રના ઘાવમાંથી વહેતા રક્તથી લથબથ દેહવાળા, વિજયથી ઉન્મત્ત નિત્યાઓએ શ્રીલલિતા દેવીને સાષ્ટાંગ પ્રણામ કર્યા.

Verse 107

इत्थं रात्रौ महद्युद्धं तत्र जातं भयङ्करम् / नित्यानां रूपजालं च शस्त्रक्षतमलोकयत्

આ રીતે રાત્રે ત્યાં ભયંકર મહાયુદ્ધ થયું; અને નિત્યાઓના રૂપસમૂહ તથા શસ્ત્રક્ષત પણ (તેને) દેખાયા.

Verse 108

श्रुत्वोदन्तं महाराज्ञी कृपापाङ्गेन सैक्षत / तदालोकनमात्रेण व्रणो निर्व्रणतामगात्

વૃત્તાંત સાંભળી મહારાણી કરુણાભર્યા કટાક્ષથી તેને જોઈ. તેના માત્ર દર્શનથી જ તે ઘાવ ઘાવરહિત થઈ ગયો.

Verse 109

नित्यानां विक्रमैश्चापि ललिता प्रीतिमासदत्

નિત્યોના પરાક્રમોથી પણ લલિતા દેવીને પરમ પ્રીતિ પ્રાપ્ત થઈ.