Adhyaya 7

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे दनुवंशकीर्त्तनं नाम षष्ठो ऽध्याय सूत उवाच गन्धर्वाप्सरसः पुत्रा मौनेयास्तान्निबोधत / भीमसेनेग्रसेनौ च सुपर्णो वरुणस्तथा

આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણમાં, વાયુપ્રોક્ત મધ્યમભાગના તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદમાં ‘દનુવંશકીર્તન’ નામનો છઠ્ઠો અધ્યાય. સૂત બોલ્યા—ગંધર્વ-અપ્સરાઓના પુત્રો, મૌનેય, તેમને જાણો: ભીમસેન, ગ્રસેન, સુપર્ણ અને વરુણ પણ.

Verse 2

धृतराष्ट्रश्च गोमांश्च सूर्यवर्चास्तथैव च// पत्रवानर्कपर्णश्च प्रयुतश्च तथैव हि

ધૃતરાષ્ટ્ર, ગોમાણ, સૂર્યવર્ચા; તેમજ પત્રવાન, અર્કપર્ણ અને પ્રયુત પણ.

Verse 3

भीमश्चित्ररथश्चैव विख्यातः सर्वजीद्वशी / त्रयोदशः शालिशिराः पर्जन्यश्च चतुर्दशः

ભીમ અને ચિત્રરથ—બન્ને સર્વજીવોને વશ કરનાર તરીકે વિખ્યાત છે. તેરમો શાલિશિરા અને ચૌદમો પર્જન્ય કહેવાય છે.

Verse 4

कलिः पञ्च दशस्तेषां नारदश्चैव षोडशः / इत्येते देवगन्धर्वा मौनेयाः परिकीर्त्तिताः

તેમામાં પંદરમો કલી અને સોળમો નારદ છે. આ રીતે તેઓ ‘મૌનેય’ નામના દેવગંધર્વ તરીકે પરિકીર્તિત છે.

Verse 5

चतुर्विंशाश्चावरजास्तेषामप्सरसः शुभाः / अरुणा चानपाया च विमनुष्या वरांबरा

તેમના કનિષ્ઠ વર્ગમાં ચોવીસ શુભ અપ્સરાઓ છે—અરુણા, અનપાયા, વિમનુષ્યા અને વરાંબરા.

Verse 6

मिश्रकेशी तथाचासिपर्णिनी चाप्यलुंबुषा / मरीचिः शुचिका चैव विद्युत्पर्णा तिलोत्तमा

મિશ્રકેશી, અસિપર્ણિની અને અલુંબુષા; તેમજ મરીચિ, શુચિકા, વિદ્યુત્પર્ણા અને તિલોત્તમા.

Verse 7

अद्रिका लक्ष्मणा क्षेमा दिव्या रंभा मनोभवा / असिता च सुबाहूश्च सुप्रिया सुभुजा तथा

અદ્રિકા, લક્ષ્મણા, ક્ષેમા, દિવ્યા, રંભા, મનોભવા; તેમજ અસિતા, સુબાહુ, સુપ્રિયા અને સુભુજા.

Verse 8

पुण्डरीकाजगन्धा च सुदती सुरसा तथा / तथैवास्याः सुबाहूश्च विख्यातौ च हहाहुहू

પુંડરીકાજગંધા, સુદતી અને સુરસા—તથા એ જ રીતે તેની સુબાહૂ; અને હાહા તથા હુહૂ—આ બે પણ વિખ્યાત હતા.

Verse 9

तुंबुरुश्चेति चत्वारः स्मृतागन्धर्वसत्तमाः / गन्धर्वाप्सरसो ह्येते मौनेयाः परिकीर्त्तिताः

તુંબુરુ વગેરે આ ચારેયને શ્રેષ્ઠ ગંધર્વો તરીકે સ્મરવામાં આવે છે. આ ગંધર્વ-અપ્સરાઓ ‘મૌનેય’ નામે પરિકીર્તિત છે.

Verse 10

हंसा सरस्वती चैव सूता च कमलाभया / सुमुखी हंसपादी च लौकिक्यो ऽप्सरसः स्मृताः

હંસા, સરસ્વતી, સૂતા, કમલાભયા, સુમુખી અને હંસપાદી—આને ‘લૌકિક’ અપ્સરાઓ તરીકે સ્મરવામાં આવે છે.

Verse 11

हंसो ज्योतिष्टमो मध्य आचारस्त्विह दारुणः / वरूथो ऽथ वरेण्यश्य ततो वसुरुचिः स्मृतः

હંસ, જ્યોતિષ્ટમ અને મધ્ય; અહીં ‘આચાર’ નામે એક દારુણ (ગંધર્વ) છે. પછી વરૂથ, વરેण्य અને ત્યારબાદ વસુરુચિ—એવું સ્મરાય છે.

Verse 12

अष्टमः सुरुचिस्तेषां ततो विश्वा वसुः स्मृतः / सुषुवे सा महाभागा रिष्टा देवर्षिपूजिता

તેમામાં આઠમો સુરુચિ છે; ત્યારબાદ ‘વિશ્વા વસુ’ સ્મરાય છે. તે મહાભાગ્યવતીએ રિષ્ટાને પ્રસવ કરી, જે દેવર્ષિઓ દ્વારા પૂજિતા છે.

Verse 13

अरूपां सुभगां भासीमिति त्रेधा व्यजायत / मनुवन्ती सुकेशी च तुंबरोस्तु सुते शुभे

અરૂપા, સુભગા અને ભાસી—એ રીતે ત્રિધા જન્મ્યાં; તેમજ તુંબરોની શુભ પુત્રીઓ મનુવંતી અને સુકેશી પણ જન્મ્યાં.

Verse 14

पञ्चचूडास्त्विमा विद्यादेवमप्सरसो दश / मेनका सहजन्या च पर्णिनी पुञ्जिकस्थला

આમાં ‘પંચચૂડા’ને જાણો; આ રીતે દસ અપ્સરાઓ કહેવાય છે—મેનકા, સહજન્યા, પર્ણિની અને પુઞ્જિકસ્થલા।

Verse 15

कृतस्थला द्यृताची च विश्वाची पूर्वचित्त्यपि / प्रम्लोचेत्यभिविख्यातानुम्लोचैव तु ता दश

કૃતસ્થલા, દ્યૃતાચી, વિશ્વાચી અને પૂર્વચિત્તી; તેમજ ‘પ્રમ્લોચા’ તરીકે વિખ્યાત અને ‘અનુમ્લોચા’—આ પણ તે દસમાં છે।

Verse 16

अनादिनिधनस्याथ जज्ञे नारायणस्य या / कुलोचितानवद्याङ्गी उर्वश्चेकादशी स्मृता

પછી અનાદિ-નિધન નારાયણમાંથી જે જન્મી—કુલોચિત, નિર્દોષ અંગવાળી—તે ઉર્વશી અગિયારમી તરીકે સ્મરાય છે।

Verse 17

मेनस्य मेनका कन्या जज्ञे सर्वाङ्गसुंदरी / सर्वाश्च ब्रह्मवादिन्यो महाभागाश्च ताः स्मृताः

મેનની પુત્રી મેનકા સર્વાંગસુંદરી બનીને જન્મી; અને તેઓ સર્વે બ્રહ્મવાદિનીઓ તથા મહાભાગા તરીકે સ્મરાય છે।

Verse 18

गणास्त्वप्सरसां ख्याताः पुण्यास्ते वै चतुर्दश / आहृत्यः शोभवत्यश्च वेगवत्यस्तथैव च

અપ્સરાઓના પ્રસિદ્ધ પુણ્ય ગણ ચૌદ છે—આહૃત્યા, શોભવતી અને વેગવતી પણ.

Verse 19

ऊर्ज्जाश्चैव युवत्यश्च स्रुचस्तु कुरवस्तथाश्च / वर्हयश्चामृताश्चैव मुदाश्च मृगवो रुचः

ઊર્જા, યુવતી, સ્રુચ, કુરવ, વર્હય, અમૃતા, મુદા, મૃગવ અને રુચ—આ નામો છે.

Verse 20

भीरवः शोभयन्त्यश्च गाणा ह्येते चतुर्दश / ब्रह्मणो मानसाहृत्यः शोभवत्यो मरुत्सुताः

ભીરવ અને શોભયંતી—આ પણ ચૌદ ગણ છે; તેઓ બ્રહ્માના માનસોત્પન્ન, શોભવતીઓ અને મરુત્સુત તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 21

वेगवत्यश्च रिष्टाया ऊर्ज्जाश्चैवाग्निसंभवाः / युवत्यश्च तथा सूर्यरश्मिजाताः सुशोभनाः

વેગવતી રિષ્ટાથી, અને ઊર્જા અગ્નિથી ઉત્પન્ન થઈ; તેમજ અતિ શોભન યુવતીઓ સૂર્યકિરણોથી જન્મી છે.

Verse 22

गभस्तिभिश्च सोमस्य जज्ञिरे कुरवः शुभाः / यज्ञोत्पन्ना स्रुचो नाम कुशवत्यां च बर्हयः

સોમના કિરણોથી શુભ કુરવ જન્મ્યા; યજ્ઞમાંથી ‘સ્રુચ’ નામના, અને કુશવતીમાં ‘વર્હય’ ઉત્પન્ન થયા.

Verse 23

वारिजा ह्यमृतोत्पन्ना अमृता नामतः स्मृताः / वायूत्पनाना मुदा नाम भूमिजा मृगवस्तथा

કમળમાંથી અમૃતથી ઉત્પન્ન થયેલીઓ ‘અમૃતા’ નામે સ્મરાય છે. વાયુથી ઉત્પન્ન થયેલીઓ ‘મુદા’ કહેવાય છે, અને ભૂમિથી ઉત્પન્ન થયેલીઓ ‘મૃગવા’ પણ કહેવાય છે.

Verse 24

विद्युतो ऽत्र रुचो नाम मृत्योः कन्याश्च भीरवः / शोभयन्त्यश्च कामस्य गणाः प्रोक्ताश्चतुर्दश

અહીં વિદ્યુતમાંથી ઉત્પન્ન થયેલીઓ ‘રુચઃ’ નામે છે, અને મૃત્યુની કન્યાઓ ‘ભીરવા’ કહેવાય છે. તેઓ કામદેવના શોભાવર્ધક ગણો છે—કુલ ચૌદ.

Verse 25

इत्येते बहुसाहस्रा भास्वरा अप्सरोगणाः / देवतानामृषीणां च पत्न्यश्च मातरश्च ह

આ રીતે આ હજારો-હજારો તેજસ્વી અપ્સરાઓના સમૂહો છે; અને તેઓ દેવતાઓ તથા ઋષિઓની પત્નીઓ અને માતાઓ પણ છે.

Verse 26

सुगन्धाश्चाथ निष्पन्दा सर्वाश्चाप्सरसः समाः / संप्रयोगस्तु कामेन माद्यं दिवि हरं विना

તે તમામ અપ્સરાઓ સુગંધિત, નિષ્પંદ (અચળ) અને સમાન રીતે દિવ્ય છે. પરંતુ સ્વર્ગમાં કામ સાથે તેમનો સંયોગ મદ ઉત્પન્ન કરે છે—હર (શિવ) સિવાય.

Verse 27

तासां देवर्षि संस्पर्शा जाताः साधारणा यतः / पर्वतस्तत्र संभूतो नारदश्चैव तावुभौ

તે અપ્સરાઓનો દેવર્ષિઓ સાથે સ્પર્શ થયો હોવાથી (તેમમાંથી) સામાન્ય સંતાન ઉત્પન્ન થયું. ત્યાં પર્વત અને નારદ—એ બંને જન્મ્યા.

Verse 28

ततो यवीयसी चैव तृतीयारुन्धती स्मृता / देवर्षिभ्यस्तयोर्जन्म यस्मान्नारदपर्वतौ

પછી ત્રીજી, કનિષ્ઠા, અરુન્ધતી તરીકે સ્મરાય છે. દેવર્ષિઓમાંથી તે બંનેનો જન્મ થયો; તેથી તેઓ નારદ અને પર્વત કહેવાયા.

Verse 29

तस्मात्तौ तत्सनामानौ स्मृतौ नारदपर्वतौ / विनतायाश्च पुत्रौ द्वौ अरुणौ गरुडश्च ह

એથી તેઓ તે જ નામોથી સ્મરાય છે—નારદ અને પર્વત. તેમજ વિનતાના બે પુત્રો—અરુણ અને ગરુડ—એવું કહેવાય છે.

Verse 30

गायत्र्यादीनि छन्दांसि सौपर्णेयानि पक्षिणाः / व्यवहार्याणि सर्वाणि ऋजुसन्निहितानि च

ગાયત્રી વગેરે છંદો અને સૌપર્ણેય વંશના પક્ષીઓ—આ બધું વ્યવહારમાં ઉપયોગી અને સરળતાથી સન્નિહિત ગણાય છે.

Verse 31

क्रद्रूर्नागसहस्रं वै विजज्ञे धरणीधरम् / अनेकशिरसां तेषां खेचराणां महात्मनाम्

કદ્રૂએ ખરેખર સહસ્ર નાગોને જન્મ આપ્યો, જે ધરણીને ધારણ કરનાર હતા. તે મહાત્મા ખેચરોને અનેક શિરો હતાં.

Verse 32

बहुत्वान्नामधेयानां प्रधानांश्च निबोधत / तेषां प्रधाना नागानां शेषवासुकितक्षकाः

નામો બહુ હોવાથી, તેમાંના મુખ્ય નામો સાંભળો. તે નાગોમાં પ્રધાન છે—શેષ, વાસુકિ અને તક્ષક.

Verse 33

अकर्णो हस्तिकर्णश्च पिजरश्चार्यकस्तथा / ऐरावतो महापद्मः कंबलाश्वतरावुभौ

અકર્ણ, હસ્તિકર્ણ, પિજર અને આર્યક; તેમજ ઐરાવત, મહાપદ્મ, અને કમ્બલ તથા અશ્વતર—આ બન્ને પણ પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 34

एलापत्रश्च शङ्खश्च कर्केटकधनञ्जयौ / महाकर्णमहानीलौ धृतराष्ट्रबलाहकौ

એલાપત્ર અને શંખ; કર્કેટક અને ધનંજય; મહાકર્ણ અને મહાનીલ; તથા ધૃતરાષ્ટ્ર અને બલાહક—આ (નાગ) નામો કહેવાય છે.

Verse 35

करवीरः पुष्पदंष्ट्रः सुमुखो दुर्मुखस्तथा / सूनामुखो दधिमुखः कालियश्चालिपिण्डकः

કરવીર, પુષ્પદંષ્ટ્ર, સુમુખ અને દુર્મુખ; સૂનામુખ, દધિમુખ; તથા કાલિય અને આલિપિણ્ડક—આ (નાગ) નામો છે.

Verse 36

कपिलश्चांबरीषश्च अक्रूरश्च कपित्थकः / प्रह्रादस्तु ब्रह्मणाश्च गन्धर्वो ऽथ मणिस्थकः

કપિલ અને અંબરીષ, અક્રૂર અને કપિત્થક; તેમજ પ્રહ્લાદ, બ્રહ્મણા, ગંધર્વ અને મણિસ્થક—આ પણ (નાગ) નામો છે.

Verse 37

नहुषः कररोमा च मणिरित्येवमादयः / काद्रवेयाः समाख्याताः खशायास्तु निबोधत

નહુષ, કરરોમા અને મણિ—આદિ કાદ્રવેય (નાગ) તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; હવે ખશાયોના વિષયમાં પણ જાણો.

Verse 38

खशा विजज्ञे द्वौ पुत्रौ विकृतौ परुषव्रतौ / श्रेष्ठं पश्चिमसंध्यायां पूर्वस्यां च कनीयसम्

ખશાએ બે પુત્રોને જન્મ આપ્યો—બન્ને વિકૃત અને કઠોર વ્રતવાળા હતા. પશ્ચિમ સંધ્યાએ જેઠ, પૂર્વ સંધ્યાએ કનિષ્ઠ થયો.

Verse 39

विलोहितैककर्णं च पूर्वं साजनयत्सुतम् / चतुर्भुजं चतुष्पादं किञ्चित्स्पन्दं द्विधागतिम्

પ્રથમ તેણે ‘વિલોહિત’ નામના એક કાનવાળા પુત્રને જન્મ આપ્યો—ચાર ભુજાવાળો, ચાર પગવાળો, થોડો કંપતો અને દ્વિવિધ ગતિવાળો।

Verse 40

सर्वङ्गकेशं स्थूलाङ्गं शुभनासं महोदरम् / स्वच्छशीर्षं महाकर्णं मुञ्जकेशं महाबलम्

તેનું સર્વ અંગ વાળથી ઢંકાયેલું, દેહ સ્થૂલ, નાક શુભ અને પેટ વિશાળ હતું. માથું સ્વચ્છ, કાન મોટા, મુંજ જેવા વાળ અને મહાબળવાન હતો.

Verse 41

ह्रस्वास्यं दीर्घजिह्वं च बहुदंष्ट्रं महाहनुम् / रक्तपिङ्गाक्षपादं च स्थूलभ्रूदीर्घनासिकम्

તેનું મોઢું નાનું, જીભ લાંબી, દાંત ઘણા અને હનુ વિશાળ હતો. આંખો અને પગ રક્ત-પિંગળ વર્ણના; ભ્રૂ ઘની અને નાસિકા દીર્ઘ હતી.

Verse 42

गुह्यकं शितिकण्ठं च महापादं महामुखम् / एवंविधं खशापुत्रं जज्ञे ऽसावतिभीषणम्

તે ગુહ્યક-સ્વરૂપ, શિતિકંઠ, મહાપાદ અને મહામુખવાળો હતો. આવા પ્રકારનો ખશાપુત્ર અત્યંત ભયંકર રૂપે જન્મ્યો.

Verse 43

तस्यानुजं द्वितीयं सा ह्युषस्यन्ते व्यजायत / त्रिशीर्षं च त्रिपादं च त्रिहस्तं कृष्णलोचनम्

તેણીએ ઉષાકાળે પોતાના બીજા નાનાં પુત્રને જન્મ આપ્યો—તે ત્રિશીર્ષ, ત્રિપાદ, ત્રિહસ્ત અને કૃષ્ણલોચન હતો।

Verse 44

ऊर्द्ध्वकेशं हरिच्छ्मश्रुं शिलासंहननं दृढम् / ह्रस्वकायं प्रबाहुं च महाकाय महारवम्

તેના વાળ ઊભા હતા, દાઢી હરિતવર્ણ, દેહ શિલા સમ દૃઢ; કાયાં નાનું છતાં ભુજાઓ પ્રબળ, શરીર વિશાળ અને ગર્જના મહારવ હતી।

Verse 45

आकर्णदारितास्यं च बलवत्सथूलनासिकम् / स्थूलौष्ठमष्टदंष्ट्र च जिह्मास्यं शङ्कुकर्णकम्

તેનું મોઢું કાન સુધી ફાટેલું હોય તેમ, નાક બળવાન અને જાડું; હોઠ જાડા, આઠ દંષ્ટ્રા, મોઢું વાંકું અને કાન શંકુ જેવા હતા।

Verse 46

पिङ्गलोद्वत्तनयनं जटिलं द्वन्द्वपिण्डकम् / महास्कन्धं महोरस्कं पृथुघोणं कृशोदरम्

તેની આંખો પિંગળ અને ઉન્મત્ત, તે જટાધારી અને ગાલે દ્વંદ્વ-ગાંઠ જેવી; ખભા વિશાળ, છાતી પહોળી, નાક ફેલાયેલું અને પેટ કૃશ હતું।

Verse 47

अस्थूलं लोहितं ग्रीवलंबमेढ्राण्डपिडकम् / एवंविधं कुमारं सा कनिष्ठं समसूयत

તે સ્થૂલ ન હતો, વર્ણે લોહિત હતો, અને ગળા તથા મૈઢ્ર-અંડ પ્રદેશમાં લટકતા પિંડ હતા; આવા સ્વરૂપનો કનિષ્ઠ કુમાર તેણીએ જનમાવ્યો।

Verse 48

सद्यः प्रसूतमात्रौ तौ विवृद्धौ च प्रमादतः / उपयौगसमर्थाभ्यां शरीराभ्यां व्यवस्थितौ

તેઓ બંને હમણાં જ જન્મેલા હતા, પણ પ્રમાદવશ તરત જ વધ્યા અને ઉપયોગયોગ્ય સમર્થ શરીરોમાં સ્થિત થયા।

Verse 49

सद्योजातौ विवृद्धाङ्गौ मातरं पर्यकर्षताम् / तयोः पूर्वस्तु यः क्रूरो मातरं सो ऽभ्य कर्षत

તેઓ સદ્યોજાત હોવા છતાં વધેલા અંગોવાળા હતા અને માતાને ચારે તરફથી ખેંચવા લાગ્યા; તેમાંનો મોટો ક્રૂર બની માતાને જોરથી ખેંચતો રહ્યો।

Verse 50

ब्रुवंश्च मातर्भक्षाव रक्षार्थं क्षुधयार्दितः / न्यषेधयत्पुनर्ह्येनं स्वयं स तु कनिष्ठकः

‘માતાને ખાઈ લઈએ’ એમ બોલતો તે ભૂખથી પીડાતો હતો; પરંતુ રક્ષાર્થે કનિષ્ઠે પોતે જ તેને ફરી રોક્યો।

Verse 51

पूर्वेषां क्षेमकृत्त्वं वै रक्षैतां मातरं स्वकाम् / बाहुभ्यां परिगृह्यैनं मातरं सो ऽभ्यभाषयत्

તે બોલ્યો—‘પૂર્વજોની ફરજ કલ્યાણ કરવી છે; તમારી પ્રિય માતાની રક્ષા કરો.’ એમ કહી તેને બાહોમાં પકડી તે માતાને સંબોધ્યો।

Verse 52

एतस्मिन्नेव काले तु प्रादुर्भूतस्तयोः पिता / तौ दृष्ट्वा विकृता कारौ खशां तामभ्यभाषत

એ જ સમયે તેમનો પિતા પ્રગટ થયો; બંનેને વિકૃત આકારવાળા જોઈ તેણે તે ખશા સ્ત્રીને સંબોધી કહ્યું।

Verse 53

तौ सुतौ पितरं दृष्ट्वा ह्येकभूतौ भयान्वितौ / मातुरेव पुनश्चाङ्गे प्रलीयेतां स्वमायया

તે બંને પુત્ર પિતાને જોઈ ભયથી એકરૂપ થયા અને પોતાની માયાથી ફરી માતાના અંગમાં લીન થયા।

Verse 54

अथाब्रवीदृषिर्भार्यां किमाभ्यामुक्तवत्यसि / सर्वमाचक्ष्व तत्त्वेन तवैवायं व्यतिक्रमः

પછી ઋષિએ પત્નીને કહ્યું—તું આ બંનેને શું કહ્યું? તત્ત્વથી બધું કહો; આ વ્યતિક્રમ તો તારો જ છે।

Verse 55

मातृतुल्यश्च जनने पुत्रो भवति कन्यका / यथाशीला भवेन्माता तथाशीलो भवेत्सुतः

હે જનની, પુત્ર માતા સમાન જ હોય છે; જેવી માતાની શીલતા હોય તેવી જ પુત્રની શીલતા થાય છે।

Verse 56

यद्वर्णा तु भवेद्भूमिस्तद्वर्णं सलिलं ध्रुवम् / मातॄणां शीलदोषेण तथा रूपगुणैः पुनः

ભૂમિ જેવો વર્ણ ધરાવે છે, જળનો વર્ણ પણ નિશ્ચિત એવો જ થાય છે; તેમ જ માતાઓના શીલદોષ અને રૂપગુણોથી (સંતાન પર અસર પડે છે)।

Verse 57

विभिन्नास्तु प्रजाः सर्वास्तथा ख्यातिवशेन च / इत्येवमुक्त्वा भगवान्खशामप्रतिमस्तदा

આ રીતે કહીને, તે સમયે આકાશ સમ શાંત સ્વરૂપ ભગવાને જણાવ્યું કે ખ્યાતિના પ્રભાવથી પણ સર્વ પ્રજાઓ ભિન્નભિન્ન થાય છે।

Verse 58

पुत्रावाहूय साम्ना वै चक्रे ताभ्यां तु नामनी / पुत्राभ्यां यत्कृतं तस्यास्तदाचष्ट खशा तदा

તેણે સામગાનના સ્વરે બંને પુત્રોને બોલાવી તેમની નામકરણ કર્યું. પુત્રોએ માતા પ્રત્યે જે કર્યું હતું તે ખશાએ ત્યારે જ કહી બતાવ્યું.

Verse 59

माता यथा समाख्याता तर्माभ्यां च पृथक्पृथक् / तेन धात्वर्थयोगेन तत्तदर्थे चकार ह

માતાએ જેમ તેમને અલગ અલગ રીતે સંબોધ્યા, તેમ તેમણે પણ જુદાજુદા ઉચ્ચાર્યા. ધાતુના અર્થયોગથી તેમણે તે તે અર્થ અનુસાર વ્યવહાર કર્યો.

Verse 60

मातर्भक्षेत्यथोक्तो वै खादने भक्षणे च सः / भक्षावेत्युक्तवानेष तस्माद्यक्षो ऽभवत्त्वयम्

‘માતઃ, ભક્ષ’ એમ કહ્યે તે ખાવા-ભક્ષણમાં પ્રવૃત્ત થયો. આણે ‘ભક્ષાવે’ કહ્યું; તેથી તું યક્ષ થયો.

Verse 61

रक्ष इत्येष धातुर्यः पालने स विभाव्यते / उक्तवांश्चैष यस्मात्तु रक्षेमां मातरं स्वकाम्

‘રક્ષ’ એવો ધાતુ પાલન અને રક્ષણના અર્થમાં માનવામાં આવે છે. કારણ કે એણે કહ્યું હતું—‘હું મારી પ્રિય માતાનું રક્ષણ કરીશ.’

Verse 62

नाम्ना रक्षो ऽपरस्तस्माद्भविष्यति तवात्मजः / स तदा तद्विधां दृष्ट्वा विक्रियां च तयोः पिता

આથી તારો બીજો પુત્ર ‘રક્ષ’ નામે રાક્ષસ થશે. ત્યારે તેમના પિતા, બંનેમાં થયેલી તેવી વિકૃતિ જોઈને…

Verse 63

तदा भाविनमर्थं च बुद्ध्वा मात्रा कृतं तयोः / तावृभौ क्षुधितौ दृष्ट्वा विस्मितः परिमृष्टधीः

ત્યારે માતાએ કરેલ ભાવિ હેતુ સમજીને, તે બંનેને ભૂખ્યા જોઈ તે આશ્ચર્યચકિત થયો અને વિચારમગ્ન બન્યો।

Verse 64

तयोः प्रादिशदाहारं खशापतिरसृग्वसे / पिता तौ क्षुधितौ दृष्ट्वा वर मेतं तयोर्ददौ

ખશાપતિ અસૃગ્વસે તેમને આહાર આપ્યો; પિતાએ બંનેને ભૂખ્યા જોઈ તેમને આ વરદાન આપ્યું।

Verse 65

युवयोर्हस्तसंस्पर्शाद्रक्तधाराश्च सर्वशः / सृङ्मांसवसाभूता भविष्यन्तीह कामतः

તમારા બંનેના હાથના સ્પર્શથી સર્વત્ર રક્તધારાઓ ઇચ્છાનુસાર માંસ અને ચરબીરૂપ બની જશે।

Verse 66

नक्ताहारविहारौ च द्विजदेवादिभोजनौ / नक्तं चैव बलीयांसौ दिवा वै निर्बलौ युवाम्

તમારો આહાર-વિહાર રાત્રે થશે અને તમે દ્વિજ તથા દેવતાઓ વગેરેનું ભક્ષણ કરશો; રાત્રે તમે બળવાન, પરંતુ દિવસે નિશ્ચયે નિર્બળ રહેશો।

Verse 67

मातरं रक्षत इमां धर्मश्चैवानुशिष्यते / इत्युक्त्वा काश्यपः पुत्रौ तत्रैवान्तरधीयत

“આ માતાનું રક્ષણ કરો અને ધર્મનું પણ અનુસરણ કરો”—એવું કહી કાશ્યપે પુત્રોને ઉપદેશ આપ્યો અને ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા।

Verse 68

गते पितरि तौ क्रूरौ निसर्गादेव दारुणौ / विपर्ययेषु वर्त्तेते ऽकृतज्ञौ प्राणिहिंसकौ

પિતા ગયા પછી તે બંને સ્વભાવથી જ ક્રૂર અને દારુણ હતા. તેઓ વિપરીત માર્ગોમાં વર્તતા, અકૃતજ્ઞ અને પ્રાણિહિંસક હતા.

Verse 69

महाबलौ महासत्त्वौ महाकायौ दुरासदौ / मायाविदावदृश्यौ तावन्तर्धानगतावुभौ

તે બંને મહાબલી, મહાસત્ત્વ, મહાકાય અને દુર્જેય હતા. માયાવિદ્યાના જાણકાર, અદૃશ્ય બની, બંને અંતર્ધાન થયા.

Verse 70

तौ कामरूपिणौ घोरौ नीरुजौ च स्वभावतः / रूपा नुरूपैराचारैः प्रचरन्तौ प्रबाधकौ

તે બંને ઇચ્છાનુસાર રૂપ ધારણ કરનાર, ઘોર અને સ્વભાવથી નિરોગ હતા. પોતાના રૂપને અનુરૂપ આચરણથી ફરતા ફરતા પીડા પહોંચાડતા.

Verse 71

देवानृषीन्पितॄंश्चैव गन्धर्वान्किन्नरानपि / पिशाचांश्चमनुष्यांश्चपन्नगान्पक्षिणः पशून्

તેઓ દેવો, ઋષિઓ અને પિતૃઓને, તેમજ ગંધર્વો અને કિન્નરોને પણ; પિશાચો, મનુષ્યો, પન્નગો, પક્ષીઓ અને પશુઓને પણ (પીડાવતા).

Verse 72

भक्षार्थमिह लिप्संतौ चेरतुस्तौ निशाचरौ / इन्द्रस्यानुचरौ चैव क्षुब्धौ दृष्ट्वा ह्यतिष्ठताम्

ભક્ષણની લાલસાથી તે બંને નિશાચર અહીં ફરતા હતા. ઇન્દ્રના અનુચરો તેમને જોઈ ક્ષુબ્ધ થયા અને ત્યાં જ અટકી ઊભા રહ્યા.

Verse 73

राक्षसं तं कदाचिद्वै निशीथे ह्येक मीश्वरम् / आहारं स परीप्सन्वै शब्देनानुससार ह

એક વખત મધ્યરાત્રિએ તે રાક્ષસ એકલા તે ઈશ્વરને આહારરૂપે મેળવવાની ઇચ્છાથી, અવાજને અનુસરી પાછળ પાછળ ગયો।

Verse 74

आससाद पिशाचौ वै त्वजः शण्ढश्च ताबुभौ / कपिपुत्रौ महावीर्यौं कूष्माडौ पूर्वजावुभौ

તે ત્યાં બે પિશાચો પાસે પહોંચ્યો—ત્વજ અને શણ્ઢ; તેઓ બંને કપિપુત્ર, મહાવીર્યવાન, કૂષ્માંડ જાતિના, પ્રાચીન હતા।

Verse 75

पिङ्गाक्षावूर्द्ध्वरोमाणौ वृत्ताक्षौ च सुदारुणौ / कन्याभ्यां सहितौ तौ तु ताभ्यां भर्तुश्चिकीर्षया

તેમની આંખો પિંગળ, રોમ ઊભાં, ગોળ નેત્ર અને અત્યંત ભયંકર; તેઓ બંને બે કન્યાઓ સાથે હતા, જે પોતાના પતિ માટે આ કરવાનું ઇચ્છતી હતી।

Verse 76

ते कन्ये कामरूपिण्यौ तदाचारमुभे च तम् / आहारार्थे समीहन्तौ सकन्यौ तु बुभुक्षितौ

એ બે કન્યાઓ કામરૂપિણીઓ હતી અને તે જ રીતે વર્તતી; તે બંને (પિશાચો) કન્યાઓ સાથે ભૂખ્યા થઈ આહાર માટે પ્રયત્ન કરતા હતા।

Verse 77

अपश्यतां रक्षसं तौ कामरूपिणमग्रतः / सहसा सन्निपातेन दृष्ट्वा चैव परस्परम्

જોતાં જોતાં તેમના આગળ તે કામરૂપિ રાક્ષસ દેખાયો; અને અચાનક સામસામે પડતાં તેઓએ પરસ્પર પણ જોઈ લીધા।

Verse 78

ईक्षमाणाः स्थितान्योन्यं परस्परजिघृक्षवः / पितरावूचतुः कन्ये युवा मानयत द्रुतम्

તેઓ પરસ્પર એકબીજાને જોઈ, એકબીજાને પકડવા ઉત્સુક હતા. ત્યારે પિતૃઓ બોલ્યા—હે કન્યે, તમે બન્ને તરત જ તેનો માન કરો.

Verse 79

जीवग्राहं निगृह्यैनं विस्फुरन्तं पदेपदे / ततस्तमभिसृत्यैनं कन्ये जगृहतुस्तदा

પગલે પગલે ફફડતો તે જીવગ્રાહ તેમણે દબોચી લીધો. પછી, હે કન્યે, તેની પાસે જઈ તે ક્ષણે તેને પકડી લીધો.

Verse 80

संगृहीत्वा तु हस्ताभ्यामानीतः पितृसंसदि / ताभ्यां कन्यागृहीतं तं पिशाचौ वीक्ष्य रक्षसम्

બે હાથથી પકડી તેને પિતૃસભામાં લાવવામાં આવ્યો. તે બે કન્યાઓએ પકડેલા તે રાક્ષસને જોઈ પિશાચો પણ નિહાળવા લાગ્યા.

Verse 81

अपृच्छतां च कस्य त्वं स च सर्वमभाषत / तस्य कर्माभिजाती च श्रुत्वा तौ रक्षसस्तदा

તેઓએ પૂછ્યું—તું કોનો છે? અને તેણે બધું કહી દીધું. ત્યારે તે બે રાક્ષસોએ તેની કરણી અને વંશપરંપરા સાંભળી.

Verse 82

अजः शण्डश्च तस्मै ते कन्यके प्रत्यपादयत् / तौ तुष्टौ कर्मणा तस्य कन्ये ते ददतुस्तु वै

અજ અને શંડ—આ બે કન્યાઓને તેમણે તેને સોંપી દીધી. તેના કર્મથી પ્રસન્ન થઈ, હે કન્યે, તેમણે ખરેખર તમને તેને આપી દીધી.

Verse 83

पैशाचैन विवाहेन रुदन्त्यावुद्ववाह सः / अजः शण्डः सुताभ्यां तु तदा श्रावयतां धनम्

પૈશાચ વિવાહથી તેણે રડતી કન્યાનું વિવાહ કરાવ્યું; ત્યારે અજ અને શંડે પોતાના પુત્રોને ધનની વાત સંભળાવી।

Verse 84

इयं ब्रह्मधना नाम कन्या या सहिता शुभा / ब्रह्म तस्यापराहार इति शण्डो ऽभ्यभाषत

આ શુભ અને સુસજ્જ કન્યાનું નામ ‘બ્રહ્મધના’ છે; શંડે કહ્યું—‘તેનો પરમ આહાર બ્રહ્મ જ છે’।

Verse 85

इयं जन्तुधना नाम कन्या सर्वाङ्गजन्तिला / जन्तुभाव धनादाना इत्यजौऽश्रावयद्धनम्

આ કન્યાનું નામ ‘જંતુધના’ છે, તેના સર્વ અંગોમાં જંતુઓ છે; અજએ ધનની વાત સંભળાવી—‘જંતુભાવ જ ધનદાન છે’।

Verse 86

सर्वाङ्गकेशापाशा च कन्या जन्तुधना तु या / यातुधानप्रसूता सा कन्या चैव महारवा

જે ‘જંતુધના’ કન્યા છે, તેના સર્વ અંગોમાં વાળના જાળ છે; તે યાતુધાનોથી ઉત્પન્ન અને મહાન રોદન કરનારી કન્યા છે।

Verse 87

अरुणा चाप्यलोमा च कन्या ब्रह्मधना तु या / ब्रह्मधानप्रसूता सा कन्या चैव महारवा

જે ‘બ્રહ્મધના’ કન્યા છે, તે અરુણા અને રોમરહિત છે; તે બ્રહ્મધનથી ઉત્પન્ન અને મહાન રોદન કરનારી કન્યા છે।

Verse 88

एवं पिशाचकन्ये ते मिथुने द्वे प्रसूयताम् / तयोः प्रजानिसर्गं च कथयिष्ये निबोधत

આ રીતે, હે પિશાચકન્યાઓ, તમે બંનેએ બે યુગલો પ્રસવ્યા; હવે તેમની પ્રજાસૃષ્ટિનું વર્ણન હું કહું છું—ધ્યાનથી સાંભળો.

Verse 89

हेतिः प्रहेतिरुग्रश्च पौरुषेयौ वधस्तथा / विद्युत्स्फूर्जश्च वातश्च आयो प्याघ्रस्तथैव च

હેતિ, પ્રહેતિ, ઉગ્ર, પૌરુષેય, વધ; તેમજ વિદ્યુત્સ્ફૂર્જ, વાત, આયુ અને આઘ્ર—આ પણ (તેમની સંતાન) છે.

Verse 90

सूर्यश्च राक्षसा ह्येते यातुधानात्मजा दश / माल्यवांश्च सुमाली च प्रहेतितनयौ शृणु

‘સૂર્ય’ વગેરે આ રાક્ષસો યાતુધાનના દસ પુત્રો છે; અને પ્રહેતિના પુત્રો માલ્યવાન તથા સુમાલી પણ છે—સાંભળો.

Verse 91

प्रहेतितनयः श्रीमानपुलोमा नाम विश्रुतः / मधुः परो महोग्रस्तु लवणस्तस्य चात्मजः

પ્રહેતિનો શ્રીમાન પુત્ર ‘અપુલોમા’ નામે પ્રસિદ્ધ હતો; તેના પુત્રો મધુ, પર, મહોગ્ર અને લવણ હતા.

Verse 92

महायोगबलोपेतो महा देवमुपस्थितः / उग्रस्य पुत्रौ विक्रान्तो वज्रहा नाम विश्रुतः

મહાયોગબળથી યુક્ત તે મહાદેવની ઉપાસનામાં સ્થિત રહ્યો; ઉગ્રના પુત્રોમાં પરાક્રમી ‘વજ્રહા’ નામે પ્રસિદ્ધ હતો.

Verse 93

पौरुषेयसुताः पञ्च पुरुषादा महाबलाः / कूरश्च विकृतश्चैव रुधिरादस्तथैव च

પૌરુષેયના પાંચ પુત્ર મહાબળી પુરુષાદ હતા—કૂર, વિકૃત અને રુધિરાદ વગેરે।

Verse 94

मेदाशश्चवपाशश्च नामभिः परिकीर्त्तिताः / वधपुत्रौ दुराचारौ विघ्नश्च शामनश्च ह

મેદાશ અને વપાશ—આ નામોથી તેઓ પ્રસિદ્ધ; વધના બે દુષ્ચરિત્ર પુત્ર—વિઘ્ન અને શામન।

Verse 95

विद्युत्पुत्रो दुराचारो रसनो नाम राक्षसः / स्फूर्जक्षेत्रे निकुंभस्तु जातो वै ब्रह्मराक्षसः

વિદ્યૂતનો દુષ્ચરિત્ર પુત્ર ‘રસન’ નામનો રાક્ષસ હતો; અને સ્ફૂર્જક્ષેત્રમાં નિકુંભ બ્રહ્મરાક્ષસ રૂપે જન્મ્યો।

Verse 96

वातपुत्रो विरोधस्तु तथा यस्य जनातकः / व्याघ्र पुत्रो निरानन्दः क्रतूनां विघ्नकारकः

વાતનો પુત્ર ‘વિરોધ’ અને તેનો ‘જનાતક’; તેમજ વ્યાઘ્રનો પુત્ર ‘નિરાનંદ’—ક્રતુઓમાં વિઘ્ન કરનાર।

Verse 97

सर्वस्य चान्वये जाता पूराः सर्पाश्च राक्षसाः / यातुधानाः परिक्रान्ता ब्रह्म धानान्निबोधत

સર્વના વંશક્રમમાં પૂર, સર્પ, રાક્ષસ અને યાતુધાન જન્મીને સર્વત્ર વ્યાપ્યા—હે બ્રહ્મન, આ જાણો।

Verse 98

यज्ञापेतो धृतिः क्षेमो ब्रह्मपेतश्च यज्ञहा / श्वातोंऽबुकः केलिसर्पौं ब्रह्मधानात्मजा नव

યજ્ઞથી વિમુખ થયેલી ધૃતિ અને ક્ષેમ, તથા બ્રહ્મથી પતિત યજ્ઞહા; શ્વાત, અંબુક અને કેલિસર્પ—આ બ્રહ્મધાનના નવ પુત્રો કહેવાય છે.

Verse 99

स्वसारो ब्रह्मराक्षस्यस्तेषां चेमाः सुदारुणाः / रक्तकर्णी महाजिह्वा क्षमा चेष्टापहारिणी

તેમની બહેનો બ્રહ્મરાક્ષસીઓ હતી; અને તેમાં આ અત્યંત ભયાનક—રક્તકર્ણી, મહાજિહ્વા, તથા ક્ષમા જે ચેષ્ટા હરી લે છે.

Verse 100

एतासामन्वये जाताः पृथिव्यां ब्रह्मराक्षसाः / इत्येते राक्षसाः क्रान्ता यक्षस्यविनिबोधत

આઓના વંશમાં પૃથ્વી પર બ્રહ્મરાક્ષસો જન્મ્યા. આ રીતે આ રાક્ષસો અત્યંત પ્રબળ બન્યા—હે યક્ષ, આ વાત સારી રીતે જાણ.

Verse 101

चकमे सरसं यक्षः पञ्चचूडां क्रतुस्थलाम् / तल्लिप्सुश्चिन्तयानः स देवोद्यानानि मार्गते

યક્ષે સરોવર પાસે આવેલી પઞ્ચચૂડા નામની ક્રતુસ્થલીને ઇચ્છી. તેને મેળવવાની લાલસાથી વિચારમગ્ન થઈ તે દેવઉદ્યાનો શોધવા લાગ્યો.

Verse 102

वैभ्राजं सुरभिं चैव तथा चैत्ररथं च यत् / विशोकं सुमनं चैव नन्दनं च वनोत्तमम्

તે વૈભ્રાજ, સુરભિ તથા ચૈત્રરથ; અને વિશોક, સુમન તથા વનોત્તમ નંદન—આ (ઉદ્યાનો) શોધતો ફર્યો.

Verse 103

बहूनि रमणीयानि मार्गते जातलालसः / दृष्ट्वा तां नन्दने सो ऽथ अप्सरोभिः सहासिनीम्

લાલસાથી વ્યાકુળ થઈ તે અનેક રમણીય માર્ગોમાં તેને શોધતો ફર્યો. પછી નંદનવનમાં અપ્સરાઓ સાથે હસતી બેઠેલી તેણીને જોઈ તે થંભી ગયો.

Verse 104

नोपायं विन्दते तत्र तस्या लाभाय चिन्तयन् / दूषितः स्वेन रूपेण कर्मणा चैव दूषितः

તેણીને મેળવવાનો ઉપાય વિચારતો હોવા છતાં ત્યાં તેને કોઈ ઉપાય મળ્યો નહીં. પોતાનાં રૂપથી પણ તે કલુષિત હતો અને કર્મોથી પણ કલુષિત હતો.

Verse 105

ममोद्विजन्ति हिंस्रस्य तथाभूतानि सर्वशः / तत्कथं नाम चार्वगीं प्राप्नुयामहमङ्गनाम्

મારા જેવા હિંસકથી સર્વ પ્રાણીઓ સર્વથા ડરે છે. તો પછી ‘ચાર્વગી’ નામની તે સુંદર અંગનાને હું કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરું?

Verse 106

दृष्ट्वोपायं ततः सो ऽथ शीघ्रकारी व्यवर्त्तयत् / कृत्वा रूपं वसुरुचेर्गन्धर्वस्य च गुह्यकः

ઉપાય દેખાતાં જ તે તત્કાળ કાર્યમાં પ્રવૃત્ત થયો. તે ગુહ્યકે વસુરુચિ નામના ગંધર્વનું રૂપ ધારણ કર્યું.

Verse 107

ततः सो ऽप्सरसां मध्ये ता जचग्राह क्रतुस्थलाम् / बुद्ध्वा वसुरुचिं तं सा भावेनैवाभ्यावर्त्तत

પછી અપ્સરાઓની વચ્ચે તેણે ક્રતુસ્થલાને પકડી લીધી. તેને વસુરુચિ સમજી તેણી ભાવપૂર્વક તેની તરફ જ વળી આવી.

Verse 108

संभूतः स तया सार्द्धं दृश्यमानो ऽप्सरोगणैः / जगाम मैथुनं यक्षः पुत्रार्थं स तया सह

તે તેણી સાથે પ્રગટ થયો; અપ્સરાઓના ગણ તેને જોઈ રહ્યા હતા. પુત્રપ્રાપ્તિ માટે તે યક્ષ તેણી સાથે સંભોગ કરવા ગયો.

Verse 109

दृश्यमानो ऽप्सरो लिप्सुः शङ्कां नैव चकार सः / ततः संसिद्धकारणः सद्यो जातः सुतस्तु वै

અપ્સરાને મેળવવા ઇચ્છુક તે, અપ્સરાઓ દ્વારા જોવાતો હોવા છતાં, કોઈ શંકા ન કરી. પછી કારણ સિદ્ધ થતાં જ તરત પુત્ર જન્મ્યો.

Verse 110

उछ्रयात्परिणाहेन सद्यो वृद्धः श्रिया ज्वलन् / राजाहमिति नाभिर्हि पितरं सो ऽभ्यवादयत्

ઊંચાઈ અને પરિઘમાં તે તરત જ મોટો થયો, અને શ્રી-તેજથી ઝળહળ્યો. “હું રાજા છું” એમ કહી તેણે નાભિમાંથી જ પિતાને વંદન કર્યું.

Verse 111

भवान् रजतनाभेति पिता तं प्रत्युवाच ह / मात्रानुरूपो रूपेम पितुर्वीर्येणजायते

પિતાએ તેને ઉત્તર આપ્યો—“તું રજતનાભ છે.” રૂપ માતાને અનુરૂપ હોય છે, અને જન્મ પિતાના વીર્યથી થાય છે.

Verse 112

जाते तस्मिन्कुमारे तु स्वरुपं प्रयपद्यत / स्वरूपं प्रतिपद्यन्ते गूहन्तो यक्षराक्षसाः

તે કુમાર જન્મતાં જ તે પોતાના સ્વરૂપને પ્રાપ્ત થયો. છુપાઈ રહેનારા યક્ષ અને રાક્ષસ પણ પોતપોતાનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે.

Verse 113

सुप्ता म्रियन्तः क्रुद्धाश्च भीतास्ते हर्षितास्तथा / ततो ऽब्रवीत्सो ऽप्सरसं स्मयमानस्तु गुह्यकः

કેટલાક સૂતા હતા, કેટલાક મરણાસન્ન, કેટલાક ક્રોધિત, કેટલાક ભીત, અને કેટલાક હર્ષિત હતા. ત્યારે સ્મિત કરતો તે ગુહ્યક તે અપ્સરાને બોલ્યો.

Verse 114

गृहं मे गच्छ भद्रं ते सपुत्रा त्वं वरानने / इत्युक्त्वा सहसा तत्र दृष्ट्वा स्वं रूपमास्थितम्

તે બોલ્યો—“મારા ઘેર જા, તારો કલ્યાણ થાઓ; હે સુન્દરમુખી, તું પુત્રসহ જા.” એમ કહી તેણે ત્યાં જ અચાનક પોતાનું સ્વરૂપ સ્થિર જોયું.

Verse 115

विभ्रान्ताः प्रद्रुताः सर्वाः समेत्याप्सरसस्तदा / गच्छन्तीमन्वगच्छत्तां पुत्रस्तप्तां त्वयन्शिरा

ત્યારે બધી અપ્સરાઓ ગભરાઈને દોડી આવી અને એકઠી થઈ. તપ્ત હૃદયે જતી તેણીને પુત્રે માથું નમાવી અનુસર્યો.

Verse 116

गन्धर्वाप्सरसां मध्ये नयित्वा स न्यवर्त्तत / तां च दृष्ट्वा समुत्पत्तिं यक्षस्याप्सरसां गणाः

તે તેણીને ગંધર્વો અને અપ્સરાઓની વચ્ચે લઈ જઈ પછી પાછો ફર્યો. તે યક્ષની ઉત્પત્તિ જોઈ અપ્સરાઓનો સમૂહ આશ્ચર્યચકિત થયો.

Verse 117

यक्षाणां तु जनित्री त्वं इत्यूचुस्तां क्रतुस्थलाम् / जगाम सह पुत्रेण ततो यक्षः स्वमालयम्

તેઓ ક્રતુસ્થલાને કહ્યું—“તું યક્ષોની જનની છે.” ત્યારબાદ તે યક્ષ પુત્રসহ પોતાના નિવાસે ગયો.

Verse 118

न्यग्रोधो रोहिणो नाम्ना शेरते तत्र गुह्यकाः / तस्मिन्निवासो यक्षाणां न्यग्रोधे रोहिणे स्मृतः

‘રોહિણ’ નામના વડવૃક્ષ નીચે ત્યાં ગુહ્યકો નિવાસ કરે છે. તે રોહિણ-ન્યગ્રોધમાં યક્ષોનું નિવાસસ્થાન સ્મૃત છે.

Verse 119

यक्षो रजतनाभश्च गुह्यकानां पितामहः / अनुह्रादस्य दैत्यस्य भद्रां मणिवरां सुताम्

રજતનાભ નામનો યક્ષ ગુહ્યકોનો પિતામહ હતો. તેણે દૈત્ય અનુહ્રાદની પુત્રી ભદ્રા—મણિવરા—ને (વિવાહરૂપે) ગ્રહણ કરી.

Verse 120

उपयेमे ऽनवद्याङ्गीं तस्यां मणिवरो वशी / जज्ञे सा मणिभद्रं च शक्रतुल्यपराक्रममम्

મણિવરે તે નિર્દોષ અંગોવાળી સ્ત્રીને વિવાહ કરી. તેના ગર્ભથી શક્ર સમ પરાક્રમી મણિભદ્ર જન્મ્યો.

Verse 121

तयोः पत्न्यौ भगिन्यौ च क्रतुस्थस्यात्मजे शुभे / नाम्ना पुण्यजनी चैव तथा देवजनी च या

તેમની બે પત્નીઓ પરસ્પર બહેનો હતી; તેઓ ક્રતુસ્થની શુભ પુત્રીઓ—એકનું નામ પુણ્યજની અને બીજીનું દેવજની હતું.

Verse 122

विजज्ञे पणिभद्रातु पुत्रान्पुण्यजनी शुभा / सिद्धार्थं सूर्यतेजश्च सुमनं नन्दनं तथा

શુભા પુણ્યજનીએ મણિભદ્રથી પુત્રોને જન્મ આપ્યો—સિદ્ધાર્થ, સૂર્યતેજ, સુમન અને નન્દન.

Verse 123

मण्डूकं रुचकं चैव मणिमन्तं वसुं तथा / सर्वानुभूतं शङ्खं च पिङ्गाक्षं भीरुमेव च

મંડૂક, રુચક, મણિમંત અને વસુ; તેમજ સર્વાનુભૂત, શંખ, પિંગાક્ષ અને ભીરુ—આ નામો પણ છે.

Verse 124

असोमं दूरसोमं च पद्मं चन्द्रप्रभं तथा / मेघवर्णं सुभद्रं च प्रद्योतं च महाद्युतिम्

અસોમ, દૂરસોમ, પદ્મ, ચન્દ્રપ્રભ; તેમજ મેઘવર્ણ, સુભદ્ર, પ્રદ્યોત અને મહાદ્યુતિ—આ પણ નામો છે.

Verse 125

द्युति मन्तं केतुमन्तं दर्शनीयं सुदर्शनम् / चत्वारो विंशतिश्चैव पुत्राः पुण्यजनीभवाः

દ્યુતિમંત, કેતુમંત, દર્શનીય અને સુદર્શન—આ; આ રીતે પુણ્યજનીના ચોવીસ પુત્રો થયા.

Verse 126

जज्ञिरे मणिभद्रस्य सर्वे ते पुण्यलक्षणाः / तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च यक्षाः पुण्यजनाः शुभाः

તેઓ બધા મણિભદ્રના વંશમાં જન્મ્યા, પુણ્યલક્ષણોથી યુક્ત. તેમના પુત્રો અને પૌત્રો પણ શુભ પુણ્યજન યક્ષ બન્યા.

Verse 127

विजज्ञे वै देवजनी पुत्रान्मणिवराञ्छुभा / पूर्णभद्रं हैमवन्तं मणिमन्त्रविवर्द्धनौ

દેવજનીએ પણ શુભ મણિવર પુત્રોને જન્મ આપ્યો—પૂર્ણભદ્ર, હૈમવન્ત, તેમજ મણિ અને મંત્રવિવર્ધન.

Verse 128

कुसुं चरं पिशङ्गं च स्थूलकर्णं महामुदम् / स्वेतं च विमलं चैव पुष्पदन्तं चयावहम्

કુસુંચર, પિશંગ, સ્થૂલકર્ણ, મહામુદ; શ્વેત, વિમલ તથા પુષ્પદંત અને ચયાવહ—આ પવિત્ર નામો છે.

Verse 129

पद्मवर्णं सुचन्द्रं च पक्षञ्च बलकं तथा / कुमुदाक्षं सुकमलं वर्द्धमानं तथा हितम्

પદ્મવર્ણ, સુચન્દ્ર, પક્ષ અને બલક; કુમુદાક્ષ, સુકમલ, વર્ધમાન તથા હિત—આ પણ દિવ્ય નામો છે.

Verse 130

पद्मनाभं सुगन्धं च सुवीरं विजयं कृतम् / पूर्ममासं हिरण्याक्षं सारणं चैव मानसम्

પદ્મનાભ, સુગંધ, સુવીર, વિજયકૃત; પૂર્મમાસ, હિરણ્યાક્ષ, સારણ તથા માનસ—આ પણ પાવન નામો છે.

Verse 131

पुत्रा मणिवरस्यैते यक्षा वै गुह्यकाः स्मृताः / सुरुपाश्च सुवेषाश्च स्रग्विणः प्रियदर्शनाः

આ મણિવરના પુત્રો છે; એમને યક્ષ, એટલે ગુહ્યક કહેવાય છે—સુરુપ, સુવેષ, પુષ્પમાલાધારી અને પ્રિયદર્શન.

Verse 132

तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च शतशो ऽथ सहस्रशः / खशायास्त्वपरे पुत्रा राक्षसाः कामरूपिणः

તેમના પુત્રો અને પૌત્રો સૈકડાઓ તથા હજારો છે; અને ખશાયાના અન્ય પુત્રો કામરૂપિ રાક્ષસો છે.

Verse 133

तेषां यथा प्रधानान्वै वर्ण्यमा नान्निबोधत / लालाविः क्रथनो भीमः सुमाली मधुरेव च

તેમામાં જે મુખ્ય છે તેમનું વર્ણન સાંભળો—લાલાવી, ક્રથન, ભીમ, સુમાલી અને મધુર પણ.

Verse 134

विस्फूर्जनो बृहज्जिह्वो मातङ्गो धूम्रितस्तथा / चन्द्रार्कभीकरो बुध्नः कपिलोमा प्रहासकः

વિસ્ફૂર્જન, બૃહજ્જિહ્વ, માતંગ, ધૂમ્રિત; તેમજ ચન્દ્રાર્કભીકર, બુધ્ન, કપિલોમા અને પ્રહાસક।

Verse 135

पीडापरस्त्रिनाभश्च वक्राक्षश्च निशाचरः / त्रिशिराः शतदंष्ट्रश्च तुण्डकोशश्च राक्षसः

પીડાપર, ત્રિનાભ, વક્રાક્ષ નામનો નિશાચર; તેમજ ત્રિશિરા, શતદંષ્ટ્ર અને તુણ્ડકોશ રાક્ષસ।

Verse 136

अश्वश्चाकंपनश्चैव दुर्मुखश्च निशाचरः / इत्येते राक्षसवारा विक्रान्ता गणरूपिमः

અશ્વ, અકંપન અને દુર્મુખ નામનો નિશાચર—આ બધા રાક્ષસવીર, પરાક્રમી અને ગણરૂપ હતા।

Verse 137

सर्वलोकचरास्ते तु त्रिदशानां समक्रमाः / सप्त चान्या दुहितरस्ताः शृणुध्वं यथाक्रमम्

તેઓ સર્વ લોકોમાં વિહાર કરતા અને દેવતાઓના સમકક્ષ હતા. વધુ સાત અન્ય પુત્રીઓ પણ હતી—તેને ક્રમથી સાંભળો.

Verse 138

यासां च यः प्रजासर्गो येन चोत्पादिता गणाः / आलंबा उत्कचोत्कृष्टा निरृता कपिला शिवा

જેનાથી પ્રજાસૃષ્ટિ થઈ અને જેમના દ્વારા ગણો ઉત્પન્ન થયા—તેઓ આલંબા, ઉત્કચા, ઉત્કૃષ્ટા, નિરૃતા, કપિલા અને શિવા તરીકે પ્રસિદ્ધ છે।

Verse 139

केशिनी च महाभागा भगिन्यः सप्त याः स्मृताः / ताभ्यो लोकनिकायस्य हन्तारो युद्धदुर्मदाः

કેશિની નામની મહાભાગા સહિત સ્મરિત સાત બહેનોમાંથી જ લોકસમૂહના સંહારક, યુદ્ધમાં ઉન્મત્ત, ઉત્પન્ન થયા।

Verse 140

उदीर्णा राक्षसगणा इमे चोत्पादिताः शुभाः / आलंबेयो गणः क्रूर औत्कचेयो गणस्तथा

આ ઉગ્ર રાક્ષસગણો પણ ઉત્પન્ન થયા; આલંબેય ગણ ક્રૂર છે અને ઔત્કચેય ગણ પણ તેમ જ છે।

Verse 141

तथौ त्कार्ष्टेयशैवेयौ रक्षसां ह्युत्तमा गणाः / तथैव नैरृतो नाम त्र्यंबकानुचरेण ह

તેમ જ ઉત્કાર્ષ્ટેય અને શૈવેય—રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ ગણો છે; અને ત્ર્યંબક (શિવ) ના અનુચર દ્વારા ‘નૈરૃત’ નામનો ગણ પણ।

Verse 142

उत्पादितः प्रजाकर्गे गणेश्वरवरेण तु / विक्रान्ताः शौर्यसंपन्ना नैरृता देवराक्षसाः

પ્રજાસૃષ્ટિના ક્રમે ગણેશ્વર-શ્રેષ્ઠ દ્વારા ‘નૈરૃત’ ઉત્પન્ન થયા; તેઓ પરાક્રમી, શૌર્યસંપન્ન, દેવ-રાક્ષસ હતા।

Verse 143

येषामधिपतिर्युक्तो नाम्ना ख्यातो विरूपकः / तेषां गणशतानीका उद्धतानां महात्मनाम्

જેનાં અધિપતિ ‘વિરૂપક’ નામે પ્રસિદ્ધ હતા, એવા ઉદ્ધત મહાત્માઓનાં ગણોની સૈંકડો ટુકડીઓ હતી।

Verse 144

प्रायेणानुचरन्त्येते शङ्करं जगतः प्रभुम् / दैत्यराजेन कुम्भेन महाकाया महात्मना

આ લોકો પ્રાયઃ જગતના પ્રભુ શંકરને અનુસરતા; મહાકાય, મહાત્મા દૈત્યરાજ કુંભ સાથે।

Verse 145

उत्पादिता महावीर्या महाबलपराक्रमाः / कापिलेया महावीर्या उदीर्णा दैत्यराक्षसाः

તેઓ મહાવીર્ય, મહાબળ અને પરાક્રમી રૂપે ઉત્પન્ન થયા; ‘કાપિલેય’ નામે પ્રસિદ્ધ એવા ઉદ્ઘાત દૈત્ય-રાક્ષસો મહાવીર્યવાન હતા।

Verse 146

कपिलेन च यक्षेण केशिन्यां ह्यपरे जनाः / उत्पादिता बलावता उदीर्णा यक्षराक्षसाः

અને કેશિનીમાં ‘કપિલ’ નામના યક્ષથી અન્ય લોકો ઉત્પન્ન થયા; બળવાન બની તેઓ ઉદ્ઘાત યક્ષ-રાક્ષસ થયા।

Verse 147

केशिनी दुहिता चैव नीला या श्रुद्रराक्षसी / आलंबेयेन जनिता नैकाः सुरसिकेन हि

કેશિનીની પુત્રી ‘નીલા’ પણ હતી, જે ભયંકર રાક્ષસી હતી; અને આલંબેયથી તથા સૂરસિકથી પણ અનેક સંતાન ઉત્પન્ન થયા।

Verse 148

नैला इति समाख्याता दुर्जया घोरविक्रमाः / चरन्ति पृथिवीं कृत्स्नां तत्र ते देवलौकिकाः

તેઓ ‘નૈલા’ નામે પ્રસિદ્ધ છે, અજેય અને ઘોર પરાક્રમી. તેઓ સમગ્ર પૃથ્વી પર વિચરે છે; ત્યાં તેઓ દેવલોકીય, દિવ્ય સ્વરૂપ છે.

Verse 149

बहुत्वाच्चैवसर्गस्य तेषां वक्तुं न शक्यते / तस्यास्त्वपि च नीलाया विकचा नाम राक्षसी

સૃષ્ટિમાં તેમની સંખ્યા બહુ હોવાથી તેમનું વર્ણન કરવું શક્ય નથી. અને એ નૈલાની ‘વિકચા’ નામની એક રાક્ષસી પણ હતી.

Verse 150

दुहिता सुताश्च विकया महा सत्त्वपराक्रमाः / विरूपकेन तस्यां वै नैरृतेन इह प्रजाः

વિકચાની પુત્રી અને પુત્રો પણ મહાબળ અને પરાક્રમી હતા. તેની પાસે જ અહીં ‘વિરૂપક’ નામના નૈરૃત રાક્ષસ દ્વારા પ્રજા ઉત્પન્ન થઈ.

Verse 151

उत्पादिताः सुघोराश्च शृणु तास्त्वनुपूर्वशः / दंष्ट्राकराला विकृता महाकर्णा महोदराः

તેઓ અતિ ઘોર રૂપે ઉત્પન્ન થયા; તેમને ક્રમથી સાંભળો—દંષ્ટ્રાકરાલ, વિકૃત, મહાકર્ણ અને મહોદર.

Verse 152

हारका भीषकाश्चैव तथैव क्लामकाः परे / रेरवाकाः पिशाचाश्च वाहकास्त्रासकाः परे

તેમજ હારક, ભીષક અને તેવી જ રીતે અન્ય ક્લામક; રેરવાક પિશાચ અને અન્ય વાહક તથા ત્રાસક પણ હતા.

Verse 153

भूमिराक्षसका ह्येते मन्दाः परुपविक्रमाः / चरन्त्यदृष्टपूर्वास्तु नानाकारा ह्यनेकशः

આ ભૂમિરાક્ષસ કહેવાય છે; બુદ્ધિમાં મંદ, પરંતુ પરાક્રમમાં કઠોર. પહેલાં કદી ન જોયેલા, અનેક આકારોમાં, અનેક રીતે તેઓ વિચરે છે.

Verse 154

उत्कृष्टबलसत्त्वा ये तेषां वैखेचराः स्मृताः / लक्षमात्रेण चाकाशं स्वल्पात्स्वल्पं चरन्ति वै

જેઓમાં બળ અને સત્ત્વ ઉત્તમ છે, તેઓ ‘વૈખેચર’ કહેવાય છે. તેઓ આકાશમાં લક્ષ-પરિમાણ સુધી, થોડું થોડું કરીને વિચરે છે.

Verse 155

एतैर्व्याप्तमिदं विश्वं शतशो ऽथ सहस्रशः / भूमिराक्षसकैः सर्वैरनेकैः क्षुद्रराक्षसैः

આ લોકોથી આ સમગ્ર વિશ્વ સૈકડાઓ અને હજારોની સંખ્યામાં વ્યાપ્ત છે—અनेक નાનાં નાનાં ભૂમિરાક્ષસોથી સર્વત્ર ભરાયેલું છે.

Verse 156

नानाप्रकारैराक्रान्ता नाना देशाः समन्ततः / समासाभिहिताश्चैवह्यष्टौ राक्षसमातरः

નાના પ્રકારોથી અનેક દેશો સર્વ તરફથી આક્રાંત થયા છે. તેમજ સંક્ષેપમાં ‘રાક્ષસમાતર’ નામે આઠ (વર્ગ) પણ જણાવાયા છે.

Verse 157

अष्टौ विभागा ह्येषां हि व्याख्याता अनुपूर्वशः / भद्रका निकराः केचिदज्ञनिष्पत्तिहेतुकाः

એમના આઠ વિભાગો ક્રમશઃ વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવ્યા છે. તેમાં કેટલાક ‘ભદ્રક’ નામના સમૂહો છે, જે અજ્ઞાનની ઉત્પત્તિનું કારણ માનવામાં આવે છે.

Verse 158

सहस्रशतसंख्याता मर्त्य लोकविचारिणः / पूतरा मातृसामान्यास्तथा भूतभयङ्कराः

તેઓ સહસ્ર-શત સંખ્યામાં મર્ત્યલોકમાં વિચરે છે—પૂતના આદિ, માતૃસમાન સ્વરૂપવાળાં, તથા ભૂતસમાન ભયંકર।

Verse 159

बालानां मानुषे लोके ग्रहा मरणहेतुकाः / स्कन्दग्रहादयो हास्या आपकास्त्रासकादयः

માનુષલોકમાં બાળકો માટે આ ગ્રહો મૃત્યુહેતુ બને છે—સ્કંદગ્રહ આદિ, હાસ્ય, આપક, ત્રાસક વગેરે।

Verse 160

कौमारास्ते तु विज्ञेया बालानां गृहवृत्तयः / स्कन्दग्रहविशेषाणां मायिकानां तथैव च

બાળકોની ગ્રહવૃત્તિઓ ‘કૌમાર’ તરીકે જાણવી; તેમજ સ્કંદગ્રહના વિશેષ, માયિક સ્વરૂપો પણ તેવી જ રીતે સમજવા।

Verse 161

पूतना नाम भूतानां ये च लोकविनायकाः / एवं गणसहस्राणि चरन्ति पृथिवीमिमाम्

ભૂતોમાં ‘પૂતના’ નામવાળા અને ‘લોકવિનાયક’ કહેવાતા—આ રીતે ગણોના સહસ્રો સમૂહો આ પૃથ્વી પર વિચરે છે।

Verse 162

यक्षाः पुण्यजना नामपूर्णभद्राश्च ये स्मृताः / यक्षाणां राक्षसानां च पौलस्त्यागस्तयश्च ये

‘પુણ્યજન’ નામે પ્રસિદ્ધ યક્ષો અને ‘પૂર્ણભદ્ર’ તરીકે સ્મૃત થયેલાઓ; તેમજ યક્ષો અને રાક્ષસોમાં જે પૌલસ્ત્ય વંશજ (પૌલસ્ત્યાગસ્ત્ય) છે તેઓ પણ।

Verse 163

नैरृतानां च सर्वेषां राजभूदलकाधिपः / यक्षादृष्ट्या पिबन्तीह नॄणां मांसमसृग्वसे

અલકાપુરીના સ્વામી સર્વ નૈઋત્યોના રાજા બન્યા. યક્ષો દ્રષ્ટિ માત્રથી મનુષ્યોનું માંસ, લોહી અને ચરબી પી જાય છે.

Verse 164

रक्षांस्यनुप्रवेशेन पिशाचैः परिपीडनैः / सर्वलक्षणसंपन्नाः समामैश्चापि दैवतैः

રાક્ષસો શરીરમાં પ્રવેશ કરીને અને પિશાચો પીડા આપીને કષ્ટ આપે છે. તેઓ સર્વ લક્ષણોથી યુક્ત અને ક્રૂર દેવતાઓ સમાન છે.

Verse 165

भास्वरा बलवन्तश्च ईश्वराः कामरूपिणः / अनाभिभाव्या विक्रान्ताः सर्वलोकनमस्कृताः

તેઓ તેજસ્વી, બળવાન, ઐશ્વર્યશાળી, ઈચ્છા મુજબ રૂપ લેનારા, અજેય, પરાક્રમી અને સર્વ લોક દ્વારા વંદનીય છે.

Verse 166

सूक्ष्माश्चौजस्विनोमेध्या वरदा याज्ञिकाश्च वै / देवानां लक्षणं ह्येतदसुराणां तथैव च

તેઓ સૂક્ષ્મ, ઓજસ્વી, પવિત્ર, વરદાન આપનારા અને યજ્ઞ કરનારા છે. આ દેવોનું લક્ષણ છે અને અસુરોનું પણ તેવું જ છે.

Verse 167

हीना देवैस्त्रिभिः पादैर्गन्धर्वाप्सरसः स्मृताः / गन्धर्वेभ्यस्त्रिभिः पादैर्हीना गुह्यकराक्षसाः

ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ દેવો કરતા ત્રણ ચરણ (ત્રણ-ચતુર્થાંશ) ઉતરતા ગણાય છે. ગુહ્યકો અને રાક્ષસો ગંધર્વો કરતા ત્રણ ચરણ ઉતરતા છે.

Verse 168

ऐश्वर्यहीना रक्षोभ्यः पिशाचास्त्रिगुणां पुनः / एवन्धनेन रूपेण आयुषा च बलेन च

ઐશ્વર્યહીન પિશાચો રાક્ષસોથી પણ ફરી ત્રણગણા; ધન, રૂપ, આયુષ્ય અને બળમાં પણ તેમ જ।

Verse 169

धर्मैश्वर्येण बुद्ध्या च तपःश्रुतपराक्रमैः / देवासुरेभ्यो हीयन्ते त्रींस्त्रीन्पादान्परस्परम्

ધર્મ, ઐશ્વર્ય, બુદ્ધિ, તપ, શ્રુતિ અને પરાક્રમથી તેઓ દેવો અને અસુરોથી પરસ્પર ત્રણ-ત્રણ પાદે હીન થાય છે।

Verse 170

गन्धर्वाद्याः पिशाचान्ताश्चतस्रो देवयोनयः / अतः शृणुत भद्रं वः प्रजाः क्रोधवशान्वयाः

ગંધર્વાદિથી પિશાચ સુધી—આ દેવયોનિના ચાર પ્રકાર છે; તેથી, હે ક્રોધવશ વંશજ પ્રજાઓ, તમારું કલ્યાણ થાય—સાંભળો।

Verse 171

क्रोधायाः कन्यका जज्ञे द्वादशैवात्मसंभवाः / ता भार्या पुलहस्यासन्नामतो मे निबोधत

ક્રોધાની આત્મસમ્ભવ એવી બાર કન્યાઓ જન્મી; તેઓ પુલહની પત્નીઓ બન્યા—તેમના નામો મારી પાસેથી જાણો।

Verse 172

मृगी च मृगमन्दा च हरिभद्रा त्विरावती / भूता च कपिशा दंष्ट्रा ऋषा तिर्या तथैव च

મૃગી, મૃગમંદા, હરિભદ્રા, ઇરાવતી, ભૂતા, કપિશા, દંષ્ટ્રા, ઋષા, તિર્યા—અને તેમ જ અન્ય પણ।

Verse 173

श्वेता च सरमा चैव सुरसा चेति विश्रुता / मृग्यास्तु हरिगाः पुत्रा मृगश्चान्ये शशास्तथा

શ્વેતા, સરમા અને સુરસા—આ પ્રસિદ્ધ છે. મૃગ્યાના પુત્ર હરિગા થયા; અન્ય મૃગો અને શશ (સસલા) પણ થયા.

Verse 174

न्यङ्कवःशरभा ये च रुरवः पृषताश्च ये / ऋक्षाश्च मृगमन्दाया गवयाश्चापरे तथा

ન્યંક, શરભ, રુરુ અને પૃષત; તેમજ ઋક્ષ, મૃગમંદ અને અન્ય ગવય પણ ઉત્પન્ન થયા.

Verse 175

महिषोष्ट्रवराहश्च खड्गा गौरमुखास्तथा / हर्य्या स्तु हरयः पुत्रा गोलाङ्गूलास्तरक्षवः

મહિષ, ઉષ્ટ્ર, વરાહ, ખડ્ગ અને ગૌરમુખ પણ થયા. હર્યા ના પુત્રો ‘હરય’ કહેવાયા; ગોલાંગૂલ અને તરક્ષુ પણ ઉત્પન્ન થયા.

Verse 176

वानराः किन्नराश्चैव मायुः किंपुरुषास्तथा / सिंहाव्याघ्राश्च नीलाश्चद्वीपिनः क्रोधिताधराः

વાનર, કિન્નર, માયૂ અને કિમ્પુરુષ પણ થયા; સિંહ, વ્યાઘ્ર, નીલ અને દ્વીપિન (ચિત્તેદાર) ક્રોધિત અધરવાળા ઉત્પન્ન થયા.

Verse 177

सर्पाश्चाजगरा ग्राहा मार्जारा मूषिकाः परे / मण्डूका नकुलाश्चैव वल्कका वनगोचराः

સર્પ, અજગર, ગ્રાહ; તેમજ માર্জાર (બિલાડી) અને અન્ય મૂષિક (ઉંદર) પણ થયા. મંડૂક (દેડકા), નકુલ અને વનમાં ફરતા વલ્કક પણ ઉત્પન્ન થયા.

Verse 178

हंसं तु प्रथमं जज्ञे पुलहस्य वरं शुभा / रणचन्द्रं शतमुखं दरीमुखमथापि च

પ્રથમ પુલહના શુભ વરથી ‘હંસ’ જન્મ્યો; પછી રણચન્દ્ર, શતમુખ અને દરીમુખ પણ ઉત્પન્ન થયા.

Verse 179

हरितं हरिवर्माणं भीषणं शुभलक्षणम् / प्रथितं मथितं चैव हरिणं लाङ्गलिं तथा

પછી હરિત, હરિવર્મા, ભીષણ (શુભ લક્ષણવાળો), તેમજ પ્રથિત, મથિત, હરિણ અને લાંગલી પણ જન્મ્યા.

Verse 180

श्वेताया जज्ञिरे वीरा दश वानरपुङ्गवाः / ऊर्द्ध्वदृष्टिः कृताहारः सुव्रतो विनतो बुधः

શ્વેતાથી દસ વીર વાનરપુંગવો જન્મ્યા—ઊર્ધ્વદૃષ્ટિ, કૃતાહાર, સુવ્રત, વિનત અને બુધ।

Verse 181

पारिजातः सुजातश्च हरिदासो गुणाकरः / क्षेममूर्तिश्च बलवान् राजानः सर्व एव ते

પારિજાત, સુજાત, હરિદાસ, ગુણાકર, ક્ષેમમૂર્તિ અને બલવાન—તે બધા રાજાઓ જ હતા.

Verse 182

तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च बलवन्तः सुदुःसहाः / अशक्याः समरेजेतुं देवदानवमानवैः

તેમના પુત્રો અને પૌત્રો પણ અત્યંત બળવાન અને અદમ્ય હતા; દેવ, દાનવ અને માનવ—કોઈ પણ યુદ્ધમાં તેમને જીતી શકતો ન હતો.

Verse 183

यक्षभूतपिशाचैश्च राक्षसैः सुभुजङ्गमैः / नाग्निशस्त्रविषैरन्यैर्मृत्युरेषां विधीयते

યક્ષ, ભૂત, પિશાચ, રાક્ષસ અને ભયંકર સર્પો માટે—અગ્નિ, શસ્ત્ર, વિષ વગેરે દ્વારા નહીં—મૃત્યુ જ વિધાનરૂપે નિર્ધારિત થાય છે.

Verse 184

असंगगतयः सर्वे पृथिव्यां व्योम्नि चैव हि / पाताले च जले वायौ ह्यविनाशिन एव ते

તેઓ સર્વે અસંગ-ગતિ ધરાવે છે; પૃથ્વી, આકાશ, પાતાળ, જળ અને વાયુમાં પણ તેઓ ખરેખર અવિનાશી જ છે.

Verse 185

दशकोटिसहस्राणि दशार्बुदशतानि च / महापद्मसहस्राणि महापद्मशतानि च

દશકોટિના સહસ્રો અને દશાર્બુદના શતો; તેમજ મહાપદ્મના સહસ્રો અને મહાપદ્મના શતો.

Verse 186

दशार्बुदानि कोटीनां सहस्राणां शतं शतम् / नियुतानां सहस्राणि निखर्वाणां तथै व च

કોટિઓના દશાર્બુદ; સહસ્રોના શત-શત; નિયુતોના સહસ્રો અને નિખર્વોના પણ એ જ રીતે.

Verse 187

दशार्बुदानि कोटीनां षष्टिकोटिस्तथैव च / अर्बुदानां च लक्षं तु कोटीशतमथापरम्

કોટિઓના દશાર્બુદ અને તેમ જ ષષ્ટિકોટિ; અર્બુદોના એક લક્ષ, અને પછી વધુ એક કોટીશત.

Verse 188

दश पद्मानि चान्यानि महापद्मानि वै नव / संख्यातानि कुलीनानां वानराणां तरस्विनाम्

અને અન્ય દસ પદ્મ તથા નવ મહાપદ્મ—આ કુલિન, પરાક્રમી વાનરોની સંખ્યા કહેવાઈ છે.

Verse 189

सर्वे तेजस्विनः शूराः कामरूपा महा बलाः / दिव्याभरणवेषाश्च ब्रह्मण्याश्चाहितग्नयः

તેઓ બધા તેજસ્વી શૂરવીર, ઇચ્છાનુસાર રૂપ ધારણ કરનાર, મહાબળી હતા; દિવ્ય આભૂષણ-વેષધારી, બ્રાહ્મણભક્ત અને આહિતાગ્નિ હતા.

Verse 190

यष्टारः सर्वयज्ञानां सहस्रशतदक्षिणाः / मुकुटैः कुण्डलैर्हारैः केयूरैः समलङ्कृताः

તેઓ સર્વ યજ્ઞોના કર્તા, હજારો-સૈકડો દક્ષિણાથી યુક્ત; મુકુટ, કુંડળ, હાર અને કેયૂરથી અલંકૃત હતા.

Verse 191

वेदवेदाङ्गविद्वांसो नीतिशास्त्रविचक्षणाः / अस्त्राणां मोचने चापि तथा संहारकर्मणि

તેઓ વેદ-વેદાંગના વિદ્વાન અને નીતિશાસ્ત્રમાં નિપુણ હતા; અસ્ત્રો છોડવા-વાપરવામાં તથા સંહારકર્મમાં પણ કુશળ હતા.

Verse 192

दिव्यमं त्रपुरस्कारा दिव्यमन्त्रपुरस्कृताः / समर्था बलिनः शूराः सर्वशस्त्रप्रहारिणः

તેઓ દિવ્ય મંત્રોથી અગ્રસર અને દિવ્ય મંત્રોથી સંસ્કૃત; સમર્થ, બલવાન, શૂર અને સર્વ શસ્ત્રોથી પ્રહાર કરનાર હતા.

Verse 193

दिव्यरूपधराः सौम्या जरामरणवर्जिताः / कुलानां च सहस्राणि दश तेषां महात्मनाम्

તેઓ દિવ્યરૂપધારી, સૌમ્ય અને જરા-મરણથી રહિત છે; તે મહાત્માઓનાં કુળો દશ સહસ્ર છે.

Verse 194

चतुर्षु मेरुपार्श्वेषु हेमकूटे हिमाह्वये / नीले श्वेतनगे चैव निषधे गन्धमादने

મેરુના ચાર પાર्श્વોમાં—હેમકૂટ, હિમાલય નામે પ્રસિદ્ધ, નીલ, શ્વેત પર્વત, તેમજ નિષધ અને ગંધમાદન ખાતે।

Verse 195

द्वीपेषु सप्तसु तथा या गुहा ते च पर्वताः / निलयास्तेषु ते प्रोक्ता विश्वकर्मकृता स्वयम्

સાતેય દ્વીપોમાં જે ગુફાઓ અને તે પર્વતો છે, તેમાં જ તેમના નિવાસ કહ્યા છે—સ્વયં વિશ્વકર્માએ રચેલા.

Verse 196

पुरैश्च विविधाकारैः प्रकारैश्च विभूषिताः / सर्वर्तुरमणीयास्ते ह्युद्यानानि च सर्वशः

તેઓ વિવિધ આકારનાં પુરો અને પ્રાકારો વડે શોભિત છે; અને સર્વત્ર સર્વ ઋતુમાં રમણીય એવા ઉદ્યાનો છે.

Verse 197

गृहभूमिषु शय्यासु पुष्पगन्धसुखोदिताः / आलेपनैश्च विविधैर्दिव्यभक्तिकृतैस्तथा

ગૃહભૂમિ અને શય્યાઓ પર પુષ્પસુગંધથી ઉદ્ભવેલું સુખ વ્યાપે છે; તેમજ ભક્તિભાવથી કરાયેલા વિવિધ દિવ્ય લેપન પણ છે.

Verse 198

सर्वरत्नसमाकीर्णा मानसीं सिद्धिमास्थिताः / वानरा वानरीभिस्ते दिव्याभरणभूषिताः

તે વાનરો અને વાનરીઓ સર્વ રત્નોથી પરિપૂર્ણ હતા અને માનસી સિદ્ધિને પ્રાપ્ત હતા; તેઓ દિવ્ય આભૂષણોથી ભૂષિત હતા.

Verse 199

पिबन्तो मधु माध्वीकं सुधाभक्षानुमिश्रितम् / क्रियामयाः समुदिता दिवि देवगणा इव

તેઓ મધુ અને માધ્વીક રસ પીતા, જે સુધાભક્ષણ સમ મિશ્રિત હતું; તેઓ ક્રિયામય બની ઉદ્ભાસિત થયા, જાણે આકાશમાં દેવગણ હોય.

Verse 200

देवगन्धर्वमुख्यानां पुत्रास्ते वै सुखे रताः / धार्मिकाश्च वरोत्सिक्ता युद्धशैण्डा महाबलाः

તેઓ દેવો અને મુખ્ય ગંધર્વોના પુત્રો હતા, સુખમાં રત; ધાર્મિક, શ્રેષ્ઠતાથી ઉત્સાહિત, યુદ્ધમાં નિપુણ અને મહાબળવાન હતા.