Adhyaya 58

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे मध्यमभागे तृतीये उपोद्धातपादे भार्गवं प्रति वरुणागमनं नाम सप्तपञ्चशत्तमो ऽध्यायः // ५७// जैमिनिरुवाच एवं ब्रुवाणं वरुणं विलोक्य पतितं भुवि / संजहार पुनर्धीमानस्त्रं मृगुकुलोद्वहः

આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના મધ્યમભાગના તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદમાં ‘ભાર్గવ પ્રત્યે વરુણાગમન’ નામે સત્તાવનમો અધ્યાય. જૈમિનિ બોલ્યા— આમ બોલતા વરુણને ભૂમિ પર પડેલો જોઈ, ધીમાન મૃગુકુલોદ્વહે ફરી પોતાનું અસ્ત્ર સંહારી લીધું।

Verse 2

संत्दृतास्त्रस्ततो रामो वरुणं पुरतः स्थिरम् / विलोक्य बिगतक्रोधस्तमुवाच हसन्निव

પછી રામે અસ્ત્ર સંભાળી, સામે સ્થિર ઊભેલા વરુણને જોઈ ક્રોધ છોડ્યો અને જાણે હસતાં હસતાં તેને કહ્યું।

Verse 3

गोकर्णनिलयाः पूर्वमिमेमां मुनिपुङ्गवाः / समायाता महेन्द्राद्रौ निवसंतं सरित्पते

“હે સરિત્પતે! પૂર્વે ગોકર્ણનિવાસી આ મુનિપુંગવો, મહેન્દ્ર પર્વતે નિવાસ કરતા તમારા પાસે આવ્યા હતા।”

Verse 4

त्वत्तोये मेदिनीं पूर्वं खनद्भिः सगरात्मजैः / अधो निपातितं क्षेत्रं गोकर्णमृषिसेवितम्

હે વરુણ! તારા જળમાં સગરપુત્રોએ પૂર્વે ધરતી ખોદતાં જે ક્ષેત્રને નીચે પાડી દીધું, તે ઋષિસેવિત ગોકર્ણક્ષેત્ર છે.

Verse 5

उपलब्धुमिमे भूयः क्षेत्रं तद्भववल्लभम् / अधावन्मामुपागम्य मुनयस्तीर्थवासिनः

શિવપ્રિય તે ક્ષેત્રને ફરી પ્રાપ્ત કરવા તીર્થવાસી મુનિઓ દોડી આવીને મારી પાસે આવ્યા.

Verse 6

एषामर्थे ततः सो ऽहं महेन्द्रादचलोत्तमात् / भवन्तमागतो द्रष्टुं सहैभिर्मुनिपुङ्गवैः

એમના હિત માટે જ હું મહેન્દ્ર નામના શ્રેષ્ઠ પર્વત પરથી, આ મુનિશ્રેષ્ઠો સાથે, તમને દર્શન કરવા આવ્યો છું.

Verse 7

तस्मान्मदर्थे सलिलं समुत्सार्यात्मनो भवान् / दातुमर्हति तत्क्षेत्रमेषां तोये च पूर्ववत्

અતએવ મારા હિત માટે તમે તમારું જળ દૂર કરીને તે ક્ષેત્ર આપો; અને એમના માટે પણ પૂર્વવત્ જળ રહેવા દો.

Verse 8

जैमिनिरुवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा वरुणो यादसां पतिः / निरूप्य मनसा राममिद भूयो ऽब्रवीद्वचः

જૈમિનિએ કહ્યું—તેના વચન સાંભળી, જલચરોના સ્વામી વરુણે મનમાં રામને વિચાર કરીને ફરી આ વચન કહ્યું.

Verse 9

वरुण उवाच न शक्यमुत्सारयितुं मदंभः केनचिद्भवेत् / तथा हि मे वरो दत्तः पुरानेन विरिञ्चिना

વરુણે કહ્યું: મારા જળને કોઈ પણ હટાવી શકતું નથી, કારણ કે પ્રાચીન કાળમાં બ્રહ્માજીએ મને આવું વરદાન આપ્યું હતું.

Verse 10

सो ऽहं त्वत्तेजसेदारीं विहाय सहजां धृतिम् / कातरं समुपायातो वशतां तव भार्गव

તેથી હું, તમારા તેજને કારણે મારી સ્વાભાવિક ધીરજ છોડીને, વ્યાકુળ થઈને તમારા શરણે આવ્યો છું, હે ભાર્ગવ.

Verse 11

एषामर्थे विशेषण भवता परिचोदितः / कथं न कुर्यां कर्मेदमहं क्षत्त्रकुलान्तक

આમના (ઋષિઓના) હિત માટે વિશેષ રૂપે તમારા દ્વારા પ્રેરિત થઈને, હે ક્ષત્રિય કુળના નાશક! હું આ કાર્ય કેમ ન કરું?

Verse 12

तस्माद्यावत्प्रमाणं मे भवान्संकल्पयिष्यति / तावत्संघारयिष्यामि भूमौ सलिलमात्मनः

તેથી, તમે મારા માટે જેટલી સીમા નક્કી કરશો, તેટલે સુધી હું પૃથ્વી પર મારા જળને રોકી રાખીશ.

Verse 13

इति तस्य वचः श्रुत्वा तथेत्युक्त्वा स सायकम् / यथागतं प्रचिक्षेप धनुर्निर्भिद्य भार्गवः

તેમના વચનો સાંભળીને અને 'તથાસ્તુ' કહીને, ભાર્ગવે ધનુષ્ય ખેંચીને બાણ જે રીતે આવ્યું હતું તે જ દિશામાં છોડ્યું.

Verse 14

ततो निरूप्य सीमानं दर्शयानो महीपते / स्रुवं जग्राह मतिमान्क्षप्तुकामो जलाशये

ત્યારે, હે મહીપતે, સીમા નક્કી કરીને દર્શાવતા દર્શાવતા બુદ્ધિમાન રામે જળાશય પાસે ફેંકવાની ઇચ્છાથી સ્રુવ (યજ્ઞચમચો) હાથમાં લીધો।

Verse 15

प्रसन्नचेतसं रामं गतरोषमथात्मनि / अन्तर्हिते सरिन्नाथे रामः सुवमुदङ्मुखः

નદીઓના અધિપતિ (સમુદ્ર) અંતર્હિત થતાં, અંતરમાંથી ક્રોધ શમાવી પ્રસન્નચિત્ત રામ ઉત્તરમુખ થઈ સ્રુવ હાથમાં ધારણ કરીને ઊભા રહ્યા।

Verse 16

भ्रामयित्वातिवेगेन चिक्षेप लवणार्णवे / क्षिप्तत्वेन समुद्रे तु दिशमुत्तरपश्चिमाम्

તેણે સ્રુવને અતિ વેગથી ઘુમાવી લવણસમુદ્રમાં ફેંકી દીધો; સમુદ્રમાં પડતાં જ તે ઉત્તર-પશ્ચિમ દિશા તરફ ધસી ગયું।

Verse 17

गत्वा स्रुवोपतद्राजन्योजनानां शतद्वयम् / तीर्थं शुर्पारकं नाम सर्वपापविमोचनम्

હે રાજન, સ્રુવ બે સો યોજન દૂર જઈને પડ્યો; તે ‘શૂર્પારક’ નામનું તીર્થ છે, જે સર્વ પાપોનું વિમોચન કરનારું છે।

Verse 18

विश्रुतं यत्त्रिलोकेषु तीरे नदनदीपतेः / तीर्थं तदन्तरीकृत्य स्रुवो रामकराच्च्युतः

ત્રિલોકમાં વિખ્યાત અને નદ-નદીઓના અધિપતિ (સમુદ્ર)ના કિનારે આવેલ તે તીર્થને વચ્ચેથી પાર કરીને, રામના હાથમાંથી છૂટેલો સ્રુવ ત્યાં જઈ પડ્યો।

Verse 19

निपपात महाराज सूचयन्रामविक्रमम् / यत्राभूद्रामसृष्टाया भुवो निष्ठाथ पार्थिव

હે મહારાજ, રામના પરાક્રમનો સંકેત આપતો તે ત્યાં જ પડી ગયો; જ્યાં રામસર્જિત ભૂમિની સીમા સ્થિર થઈ, હે પાર્થિવ।

Verse 20

तीर्थं शूर्पारकं तत्तु श्रीमल्लोकपरिश्रुतम् / उत्सारयित्वा सलिलं समुद्रस्तावदात्मनः

શ્રીમંત અને લોકપ્રસિદ્ધ એવું શૂર્પારક તીર્થ તે છે; સમુદ્રે પણ પોતાનું જળ ત્યાંથી થોડું દૂર હટાવી જગ્યા કરી આપી।

Verse 21

अतिष्ठदपसृत्योर्वीं दत्त्वा रामाय पार्थिव / अनतिक्रान्तमर्यादो यथाकालं भृगूद्वहः

હે પાર્થિવ, ભૃગુશ્રેષ્ઠે ધરતીને પાછળ હટાવી રામને આપી દીધી; અને મર્યાદા ન લાંઘી, યથાકાળ ત્યાં સ્થિર રહ્યો।

Verse 22

समयं स्वापयामास तस्यैवानुमते भुवि / विज्ञाय पूर्वसीमान्तां भुवमभ्युत्ससर्ज ह

તેની જ અનુમતિથી ધરતી પર સમયનો નિયમ સ્થાપિત કરાવ્યો; પૂર્વ સીમાંત જાણી તેણે ભૂમિને આગળ તરફ વિસ્તારી છોડી દીધી।

Verse 23

व्यस्मयन्त सुराः सर्वे दृष्ट्वा रामस्य विक्रमम् / नगरग्रमसीमानः किञ्चित्किञ्चित्क्वचित्क्वचित्

રામના પરાક્રમને જોઈ સર્વ દેવતાઓ આશ્ચર્યચકિત થયા; નગર-ગ્રામની સીમાઓ ક્યાંક ક્યાંક થોડીથોડી આગળ વધતી દેખાઈ।

Verse 24

सह्ये तु पूर्ववत्तस्मिन्नब्धेरपसृतेंऽभसि / तत्र दैवात्तथा स्थानान्निम्नत्वात्स प्रलक्ष्य तु

સહ્ય પર્વત પર, પૂર્વવત્, સમુદ્રનું જળ પાછું હટતાં ત્યાં દૈવયોગે ભૂમિના નીચાણને કારણે તે સ્થાન સ્પષ્ટ દેખાયું.

Verse 25

ततस्तेषां भृगुश्रेष्ठो मुनीनां भावितात्मनाम् / यथाभिलषितं स्थानं प्रददौ प्रीतिपूर्वकम्

પછી ભાવિતાત્મા એવા તે મુનિઓને ભૃગુશ્રેષ્ઠે તેમની ઇચ્છા મુજબનાં સ્થાનો પ્રીતિપૂર્વક અર્પણ કર્યા.

Verse 26

ततस्ते मुनयः सर्वे हर्षेण महातान्विताः / कृतकृत्या भृशं राममाशिषा समपूजयन्

પછી તે બધા મુનિઓ મહાહર્ષથી યુક્ત થઈ, કૃતકૃત્ય બની, આશીર્વાદવચનો દ્વારા રામનું અત્યંત પૂજન કરવા લાગ્યા.

Verse 27

अथैतैरभ्यनुज्ञातो ययौ प्राप्तमनोरथः / गते मुनिवरे रामे देशात्तस्मान्निजाश्रमम्

પછી તે મુનિઓની અનુમતિ મેળવી, મનોભિલાષા પૂર્ણ થયેલ રામ તે દેશમાંથી પોતાના આશ્રમ તરફ ગયો.

Verse 28

संभूय मुनयः सर्वे प्रजग्मुस्तीरमंबुधेः / परिचङ्क्रम्य तां भूमिं यत्नेन महातान्विताः

પછી બધા મુનિઓ એકત્ર થઈ સમુદ્રના કિનારે ગયા અને મહાહર્ષથી યુક્ત થઈ પ્રયત્નપૂર્વક તે ભૂમિમાં ફર્યા.

Verse 29

ददृशुः सर्वतो राजन्ह्यर्मवान्तः स्थितां महीम् / नित्यत्वा त्सर्वदेवानामधिष्ठानतया तथा

હે રાજન, ધર્મનિષ્ઠોએ સર્વત્ર સ્થિર રહેલી પૃથ્વીને જોઈ; તે સર્વ દેવોના નિત્ય આધારસ્થાનરૂપે પ્રતિષ્ઠિત હતી.

Verse 30

कातमब्धौ निपतितं नष्टतोयं चिरोषितम् / अपि रुद्रप्रभावेम प्रायान्नात्यन्तविप्लवम्

સમુદ્રમાં પડીને જળવિહિન બની લાંબા સમયથી સૂકાઈ ગયેલો તે ખાડો પણ રુદ્રપ્રભાવથી પ્રાયઃ અતિશય વિપ્લવમાં પડ્યો નહીં.

Verse 31

तत्तेयनिःसृतं क्षेत्रमभूत्पूर्ववदेव हि / एतद्धि देवसामर्थ्यमचिन्त्यं नृपसत्तम

તેમાંથી બહાર નીકળીને તે પ્રદેશ ફરી પૂર્વવત્ થયો; હે નૃપશ્રેષ્ઠ, આ જ દેવતાઓનું અચિંત્ય સામર્થ્ય છે.

Verse 32

एवं रामेण जलधेः पुनः सृष्टा वसुंधरा / दक्षिणोत्तरतो राजनयोजनानां चतुःशतम्

આ રીતે રામે સમુદ્રમાંથી વસુંધરાને ફરી સર્જી; હે રાજન, તે દક્ષિણથી ઉત્તર સુધી ચારસો યોજન વિસ્તરેલી હતી.

Verse 33

नातिक्रामति सो ऽद्यापि सीमानं पयसां निधिः / कृतं रामेण महता न तु सज्जं महद्धनुः

આજેય જળનો નિધિ સમુદ્ર તે સીમા લાંઘતો નથી; મહાન રામે આ કાર્ય કર્યું, પરંતુ તેમનું મહાધનુષ્ય સજ્જ કરવું પડ્યું નહીં.

Verse 34

एवं प्रभावो रामो ऽसौ सगरश्च महीपतिः / यस्य पुत्रैरयं खण्डो भारतो ऽब्धौ निपतितः

આ રીતે મહિમાવાન તે રામ અને મહીપતિ સગર હતા; જેમના પુત્રોથી આ ભારતખંડ સમુદ્રમાં પડી ગયો.

Verse 35

योजनानां सहस्रन्तु वर्द्धितश्च महोदधिः / रामेणाभूत्पुनः सृष्टं योजनानां तु षट्शतम्

મહાસાગર એક હજાર યોજન સુધી વધ્યો; પછી રામે તેને ફરી રચીને છસો યોજનનો કર્યો.

Verse 36

सगरस्य सुतैर्यस्माद्वर्द्धितो मकरालयः / ततः प्रभृति लोकेषु सागराख्यामवाप्तवान्

સગરના પુત્રોથી મકરાલય સમુદ્ર વધ્યો; તેથી ત્યારથી લોકમાં તે ‘સાગર’ નામે પ્રસિદ્ધ થયો.

Verse 37

एतत्ते ऽभिहितं सम्यङ्महतश्चरितं मया / रामस्य कार्त्तवीर्यस्य सगरस्य महीपतेः

આ મહાન ચરિત્ર મેં તને યોગ્ય રીતે કહ્યું—કાર્ત્તવીર્ય રામનું અને મહીપતિ સગરનું.