Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 1
Bhārgavaṃ prati Varuṇāgamanaṃ
Varuṇa’s Approach to Bhārgava/Paraśurāma
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे मध्यमभागे तृतीये उपोद्धातपादे भार्गवं प्रति वरुणागमनं नाम सप्तपञ्चशत्तमो ऽध्यायः // ५७// जैमिनिरुवाच एवं ब्रुवाणं वरुणं विलोक्य पतितं भुवि / संजहार पुनर्धीमानस्त्रं मृगुकुलोद्वहः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe madhyamabhāge tṛtīye upoddhātapāde bhārgavaṃ prati varuṇāgamanaṃ nāma saptapañcaśattamo 'dhyāyaḥ // 57// jaiminiruvāca evaṃ bruvāṇaṃ varuṇaṃ vilokya patitaṃ bhuvi / saṃjahāra punardhīmānastraṃ mṛgukulodvahaḥ
Translation
આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના મધ્યમભાગના તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદમાં ‘ભાર్గવ પ્રત્યે વરુણાગમન’ નામે સત્તાવનમો અધ્યાય. જૈમિનિ બોલ્યા— આમ બોલતા વરુણને ભૂમિ પર પડેલો જોઈ, ધીમાન મૃગુકુલોદ્વહે ફરી પોતાનું અસ્ત્ર સંહારી લીધું।
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्तिसूचक अव्यय (quotative particle)
श्री-ब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्री-ब्रह्माण्डे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neut), सप्तमी (locative), एकवचन (singular)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neut), सप्तमी (locative), एकवचन (singular)
मध्यम-भागेin the middle section
मध्यम-भागे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्यम (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masc), सप्तमी (locative), एकवचन (singular)
तृतीयेin the third
तृतीये:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neut) / पुंलिङ्ग (masc) locative singular agreeing with implied ‘भागे/पादे’; सप्तमी, एकवचन
उपोद्धात-पादेin the Upoddhāta-pāda (introductory section)
उपोद्धात-पादे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपोद्धात (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masc), सप्तमी (locative), एकवचन (singular)
भार्गवम्Bhārgava (descendant of Bhṛgu)
भार्गवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभार्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masc), द्वितीया (accusative), एकवचन (singular)
प्रतिtowards, concerning
प्रति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formउपसर्ग/अव्यय (preposition; ‘towards/with regard to’)
वरुण-आगमनम्the coming of Varuṇa
वरुण-आगमनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक) + आगमन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neut), प्रथमा (nominative), एकवचन (singular)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formसंज्ञासूचक अव्यय (particle meaning ‘named/called’)
सप्त-पञ्चाशत्तमःfifty-seventh
सप्त-पञ्चाशत्तमः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्या) + पञ्चाशत् (संख्या) + तम (प्रत्ययान्त प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masc), प्रथमा (nominative), एकवचन (singular); क्रमवाचक (ordinal)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masc), प्रथमा (nominative), एकवचन (singular)
जैमिनिःJaimini
जैमिनिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजैमिनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masc), प्रथमा (nominative), एकवचन (singular)
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)
एवम्thus
एवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb)
ब्रुवाणम्speaking
ब्रुवाणम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootब्रुवाण (कृदन्त; √ब्रू धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग (masc), द्वितीया (accusative), एकवचन (singular)
वरुणम्Varuṇa
वरुणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masc), द्वितीया (accusative), एकवचन (singular)
विलोक्यhaving seen
विलोक्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootवि + लोक् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव (indeclinable verbal), ‘having seen’
पतितम्fallen
पतितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपतित (कृदन्त; √पत् धातु)
Formभूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग (masc), द्वितीया (accusative), एकवचन (singular); वरुणम् इति विशेषणम्
भुविon the ground
भुवि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक: भुव्/भूमि)
Formस्त्रीलिङ्ग (fem), सप्तमी (locative), एकवचन (singular)
संजहारwithdrew, drew back
संजहार:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + हृ (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb)
धीमान्wise, intelligent
धीमान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootधीमन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masc), प्रथमा (nominative), एकवचन (singular)
अस्त्रम्weapon, missile
अस्त्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neut), द्वितीया (accusative), एकवचन (singular)
मृगु-कुल-उद्वहःthe foremost of the Mṛgu lineage
मृगु-कुल-उद्वहः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमृगु (प्रातिपदिक) + कुल (प्रातिपदिक) + उद्वह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masc), प्रथमा (nominative), एकवचन (singular)