Nirvana Upanishad: Verse 1

Sanskrit (Devanagari)

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः । निष्केवलज्ञानम् ॥१-११॥

Padapatha (Word Split)

अथ । निर्वाण-उपनिषदम् । व्याख्यास्यामः । परमहंसः । सः-अहम् । परिव्राजकाः । पश्चिम-लिङ्गाः । मन्मथः । क्षेत्र-पालः । गगन-सिद्धान्तः । अमृत-कल्लोल-नदी । अक्षयम् । निरञ्जनम् । निः-संशयः । ऋषिः । निर्वाणः । देवता । निष्कुल-प्रवृत्तिः । निष्केवल-ज्ञानम् ॥

Recitation with translationNirvana Upanishad 1

IAST Transliteration

atha nirvāṇopaniṣadaṃ vyākhyāsyāmaḥ | paramahaṃsaḥ so’ham | parivrājakāḥ paścimaliṅgāḥ | manmathaḥ kṣetrapālaḥ | gaganasiddhāntaḥ amṛtakallolanadī | akṣayaṃ nirañjanam | niḥsaṃśaya ṛṣiḥ | nirvāṇo devatā | niṣkulapravṛttiḥ | niṣkevalajñānam ||1-11||

Translation

À présent, nous exposerons l’Upaniṣad du Nirvāṇa. Son sujet est le Paramahaṃsa — « Je suis Lui ». Ses renonçants sont les mendiants errants ; son signe extérieur est l’emblème de l’Occident. Manmatha est le gardien du champ. La doctrine est comme le ciel ; le fleuve est l’amṛta aux vagues ondoyantes. Elle est impérissable, sans tache. Niḥsaṃśaya est le ṛṣi voyant. Nirvāṇa est la divinité. Son agir est au-delà du lignage et des devoirs familiaux. Sa connaissance est la gnose absolue, non-duelle.

Ask anything about this verse...Ask

Academic Translation

Now we shall expound the Nirvāṇa Upaniṣad. (Its) subject is the Paramahaṃsa—‘I am He’. (Its) renunciants are the wandering mendicants; (its) external mark is the western sign. Manmatha is the guardian of the field. The doctrine is the sky; the river is the nectar with its waves. (It is) imperishable, stainless. Niḥsaṃśaya is the seer. Nirvāṇa is the deity. (Its) activity is without lineage (i.e., beyond family/lineage obligations). (Its) knowledge is non-dual, absolute knowledge.

Verse Context

• Moksha (Nirvāṇa) through non-dual knowledge (Advaita-jñāna) and renunciation (saṃnyāsa/paramahaṃsa)
• Mahavakya: Directly echoes the mahāvākya orientation of identity-statements (esp. ‘ahaṃ brahmāsmi’ / ‘so’ham’) via “so’ham” (I am He/That).
• Atharva
• Chandas: Prose