Prakarana 17

Verse 338 (दोहा/सोरठा)

अब लगि मोहि न मिलेउ कोउ मैं न जनावउँ काहु। लोकमान्यता अनल सम कर तप कानन दाहु।।161(क)।। तुलसी देखि सुबेषु भूलहिं मूढ़ न चतुर नर। सुंदर केकिहि पेखु बचन सुधा सम असन अहि।।161(ख)।।

aba lagi mohi na mileu kou maiṁ na janāuṁ kāhu | lokamānyatā anala sama kari tapa kānana dāhu ||161(ka)|| tulasī dekhi subeṣu bhūlahiṁ mūṛha na catura nara | suṁdara kekihi pekhu bacana sudhā sama asana ahi ||161(kha)||

Jusqu’à cette heure, je n’ai rencontré personne que je puisse vraiment reconnaître ; à nul je ne me dévoile. Car l’acclamation du monde est comme le feu : dès qu’on en fait son but, elle embrase la forêt même de l’ascèse (tapas).

Verse 339 (चौपाई)

तातें गुपुत रहउँ जग माहीं। हरि तजि किमपि प्रयोजन नाहीं।। प्रभु जानत सब बिनहिं जनाएँ। कहहु कवनि सिधि लोक रिझाएँ।। तुम्ह सुचि सुमति परम प्रिय मोरें। प्रीति प्रतीति मोहि पर तोरें।। अब जौं तात दुरावउँ तोही। दारुन दोष घटइ अति मोही।। जिमि जिमि तापसु कथइ उदासा। तिमि तिमि नृपहि उपज बिस्वासा।। देखा स्वबस कर्म मन बानी। तब बोला तापस बगध्यानी।। नाम हमार एकतनु भाई। सुनि नृप बोले पुनि सिरु नाई।। कहहु नाम कर अरथ बखानी। मोहि सेवक अति आपन जानी।।

tāteṁ guputa rahuṁ jaga māhīṁ | hari taji kimapi prayojana nāhīṁ || prabhu jānata saba binahiṁ janāeṁ | kahahu kavani sidhi loka rijhāeṁ || tumha suci sumati parama priya moreṁ | prīti pratīti mohi para toreṁ || aba jauṁ tāta durāuṁ tohī | dāruṇa doṣa ghaṭai ati mohī || jimi jimi tāpasu kathai udāsā | timi timi nṛpahi upaja bisvāsā || dekhā svabasa karma mana bānī | taba bolā tāpasa bagadhyānī || nāma hamāra ekatanu bhāī | suni nṛpa bole puni siru nāī || kahahu nāma kara aratha bakhānī | mohi sevaka ati āpana jānī ||

C'est pourquoi je reste caché dans le monde; en dehors de Hari, il n'y a nul but en rien. Le Seigneur sait tout sans qu'on le lui dise. Dis-moi, par quel accomplissement gagnera-t-on les cœurs des hommes? Tu es pur et de bon jugement, très cher à moi; ton amour et ta confiance reposent sur moi. Si maintenant, cher ami, je me cache de toi, un terrible blâme pèsera lourdement sur moi. Plus l'ascète parlait avec un détachement apparent, plus la confiance du roi grandissait. Voyant sa maîtrise de soi dans l'acte, l'esprit et la parole, l'ascète, méditant comme une grue, parla alors. « Mon nom est Ekatanu, frère. » L'entendant, le roi parla de nouveau, inclinant la tête: « Dis-moi le sens de ton nom; me tenant pour tout à fait tien, compte-moi comme ton serviteur. »

Verse 340 (दोहा/सोरठा)

आदिसृष्टि उपजी जबहिं तब उतपति भै मोरि। नाम एकतनु हेतु तेहि देह न धरी बहोरि।।162।।

ādisṛṣṭi upajī jabahiṃ taba utpati bhai mori | nāma ekatanu hetu tehi deha na dharī bahori ||162||

Lorsque surgit, au commencement, la création primordiale, mon propre avènement eut lieu alors. Pour l’amour du Nom, Un et sans corps, je ne repris plus ensuite de corps.

Verse 341 (चौपाई)

जनि आचरुज करहु मन माहीं। सुत तप तें दुर्लभ कछु नाहीं।। तपबल तें जग सृजइ बिधाता। तपबल बिष्नु भए परित्राता।। तपबल संभु करहिं संघारा। तप तें अगम न कछु संसारा।। भयउ नृपहि सुनि अति अनुरागा। कथा पुरातन कहै सो लागा।। करम धरम इतिहास अनेका। करइ निरूपन बिरति बिबेका।। उदभव पालन प्रलय कहानी। कहेसि अमित आचरज बखानी।। सुनि महिप तापस बस भयऊ। आपन नाम कहत तब लयऊ।। कह तापस नृप जानउँ तोही। कीन्हेहु कपट लाग भल मोही।।

jani ācaruja karahu mana māhīṁ | suta tapa teṁ durlabha kachu nāhīṁ || tapabala teṁ jaga sṛjai bidhātā | tapabala biṣṇu bhae paritrātā || tapabala saṁbhu karahiṁ saṁghārā | tapa teṁ agama na kachu saṁsārā || bhayu nṛpahi suni ati anurāgā | kathā purātana kahai so lāgā || karama dharama itihāsa anekā | karai nirūpana birati bibekā || udabhava pālana pralaya kahānī | kahesi amita ācaraja bakhānī || suni mahip tāpasa basa bhayū | āpana nāma kahata taba layū || kaha tāpasa nṛpa jānaūṁ tohī | kīṇhehu kapaṭa lāga bhala mohī ||

Ne garde pas d'étonnement dans ton esprit: pour son propre fils, par l'austérité, rien n'est vraiment inaccessible. Par la force du tapas l'Ordonnateur crée le monde; par la force du tapas Vishnu devint le Libérateur. Par la force du tapas Shambhu accomplit la destruction; par le tapas rien en ce monde ne reste hors d'atteinte. Entendant cela, le roi fut rempli d'une profonde affection, et il commença à raconter un ancien récit. Il exposa maints récits de devoir et de droiture, décrivant le détachement et le discernement. Il narra l'histoire de l'origine, de la préservation et de la dissolution, et décrivit d'innombrables merveilles. Écoutant, le roi tomba sous le charme de l'ascète; alors, disant son propre nom, il prit congé. L'ascète dit: « Ô roi, je te reconnais: ton déguisement m'a bien plu. »

Verse 342 (दोहा/सोरठा)

सुनु महीस असि नीति जहँ तहँ नाम न कहहिं नृप। मोहि तोहि पर अति प्रीति सोइ चतुरता बिचारि तव।।163।।

sunu mahīsa asi nīti jahã-tahã nāma na kahahĩ nṛpa | mo-hi to-hi para ati prīti soi caturatā bicāri tava ||163||

« Écoute, ô Mahesha : telle est la règle — les rois ne prononcent pas partout, au hasard, le Saint Nom. Pourtant je te porte un amour immense ; et c’est là, en vérité, ta juste finesse et ta sagesse, si tu veux bien y réfléchir. »

Verse 343 (चौपाई)

नाम तुम्हार प्रताप दिनेसा। सत्यकेतु तव पिता नरेसा।। गुर प्रसाद सब जानिअ राजा। कहिअ न आपन जानि अकाजा।। देखि तात तव सहज सुधाई। प्रीति प्रतीति नीति निपुनाई।। उपजि परि ममता मन मोरें। कहउँ कथा निज पूछे तोरें।। अब प्रसन्न मैं संसय नाहीं। मागु जो भूप भाव मन माहीं।। सुनि सुबचन भूपति हरषाना। गहि पद बिनय कीन्हि बिधि नाना।। कृपासिंधु मुनि दरसन तोरें। चारि पदारथ करतल मोरें।। प्रभुहि तथापि प्रसन्न बिलोकी। मागि अगम बर होउँ असोकी।।

nāma tumhār pratāpa dinesā | satyaketu tava pitā naresā || gura prasāda saba jāni-a rājā | kahi-a na āpana jāni akā-jā || dekhi tāta tava sahaja sudhāī | prīti pratīti nīti nipunāī || upaji pari mamatā mana moreṁ | kahauṁ kathā nija pūche toreṁ || aba prasanna maiṁ saṁsaya nāhīṁ | māgu jo bhūpa bhāva mana māhīṁ || suni subacana bhūpati haraṣānā | gahi pada binaya kīnhi bidhi nānā || kṛpāsiṁdhu muni darasana toreṁ | cāri padāratha karatala moreṁ || prabhūhi tathāpi prasanna bilokī | māgi agama bara houṁ asokī ||

« Ton nom est glorieux, ô seigneur du jour; et Satyaketu est ton père royal. Tout est connu par la grâce du Guru, ô roi, ne parle pas comme si tu le savais toi-même, de peur que cela ne convienne pas. Voyant, cher enfant, ta bonté naturelle, ton affection, ta confiance et ton habileté en politique juste, un tendre amour est né dans mon cœur; je te raconterai l'histoire, puisque tu l'as toi-même demandée. Maintenant je suis satisfait; je n'ai plus de doute. Demande, ô monarque, tout désir qui git dans ton esprit. » Entendant ces paroles gracieuses, le roi se réjouit; saisissant les pieds du sage, il fit humblement maintes supplications: « Ô océan de compassion, sage, par la vue de toi les quatre buts de la vie sont dans le creux de ma main; pourtant, voyant le Seigneur encore plus agréable, je demanderais une grâce rare, pour devenir libre de chagrin. »

Verse 344 (दोहा/सोरठा)

जरा मरन दुख रहित तनु समर जितै जनि कोउ। एकछत्र रिपुहीन महि राज कलप सत होउ।।164।।

jarā marana dukha rahita tanu samara jitai jani kou | eka-chhatra ripu-hīna mahi rāja kalapa sata hou ||164||

Que son corps soit affranchi de vieillesse, de mort et de douleur ; que nul ne triomphe de lui au combat. Qu’il gouverne la terre en souverain unique, sans rival — sans ennemi — durant cent âges.

Verse 345 (चौपाई)

कह तापस नृप ऐसेइ होऊ। कारन एक कठिन सुनु सोऊ।। कालउ तुअ पद नाइहि सीसा। एक बिप्रकुल छाड़ि महीसा।। तपबल बिप्र सदा बरिआरा। तिन्ह के कोप न कोउ रखवारा।। जौं बिप्रन्ह सब करहु नरेसा। तौ तुअ बस बिधि बिष्नु महेसा।। चल न ब्रह्मकुल सन बरिआई। सत्य कहउँ दोउ भुजा उठाई।। बिप्र श्राप बिनु सुनु महिपाला। तोर नास नहि कवनेहुँ काला।। हरषेउ राउ बचन सुनि तासू। नाथ न होइ मोर अब नासू।। तव प्रसाद प्रभु कृपानिधाना। मो कहुँ सर्ब काल कल्याना।।

kaha tāpasa nṛpa aisei hoū | kārana eka kaṭhina sunu soū || kālau tua pada nāihi sīsā | eka bipra-kula chāḍi mahīsā || tapa-bala bipra sadā bariārā | tinh ke kopa na kou rakhavārā || jaũ bipranha saba karahu naresā | tau tua basa bidhi biṣṇu mahesā || cala na brahma-kula sana bariāī | satya kahauँ dou bhujā uṭhāī || bipra śrāpa binu sunu mahipālā | tora nāsa nahi kavanehu kālā || haraṣeu rāu bacana suni tāsū | nātha na hoi mora aba nāsū || tava prasāda prabhu kṛpānidhānā | mo kahuँ sarba kāla kalyānā ||

L'ascète dit: « Ô roi, qu'il en soit ainsi; pourtant écoute une raison difficile. Même le Temps incline la tête à tes pieds, sauf en une chose: n'abandonne pas l'ordre des Brahmanes. Par la puissance de l'austérité le Brahmane est toujours redoutable; contre sa colère il n'y a point de protecteur. Si, ô seigneur des hommes, tu gagnes tous les Brahmanes, alors même Brahma, Vishnu et Mahesa sont sous ton emprise. Mais traiter avec arrogance la race brahmanique ne te sied pas; je dis vrai, levant les deux bras en témoignage. Écoute, ô protecteur de la terre: sans la malédiction d'un Brahmane, ta ruine ne viendra en aucun temps. » Entendant ces paroles, le roi se réjouit: « Seigneur, alors ma destruction ne sera pas maintenant. Par ta grâce, ô Maître compatissant, que le salut soit mien en tout temps. »

Verse 346 (दोहा/सोरठा)

एवमस्तु कहि कपटमुनि बोला कुटिल बहोरि। मिलब हमार भुलाब निज कहहु त हमहि न खोरि।।165।।

evam astu kahi kapaṭa-muni bolā kuṭila bahori | milaba hamāra bhulāba nija kahahu ta hamahi na khori ||165||

« Ainsi soit-il », dit le faux ascète, reprenant la parole avec une intention rusée : « Tu as oublié ta propre promesse de me rencontrer ; dis-moi l’arrangement, afin que tu ne me fasses pas perdre ce qui m’est dû. »

Verse 347 (चौपाई)

तातें मै तोहि बरजउँ राजा। कहें कथा तव परम अकाजा।। छठें श्रवन यह परत कहानी। नास तुम्हार सत्य मम बानी।। यह प्रगटें अथवा द्विजश्रापा। नास तोर सुनु भानुप्रतापा।। आन उपायँ निधन तव नाहीं। जौं हरि हर कोपहिं मन माहीं।। सत्य नाथ पद गहि नृप भाषा। द्विज गुर कोप कहहु को राखा।। राखइ गुर जौं कोप बिधाता। गुर बिरोध नहिं कोउ जग त्राता।। जौं न चलब हम कहे तुम्हारें। होउ नास नहिं सोच हमारें।। एकहिं डर डरपत मन मोरा। प्रभु महिदेव श्राप अति घोरा।।

tāteṁ maiṁ tohi barajauṁ rājā | kaheṁ kathā tava param akāzā || chaṭheṁ śravaṇa yaha parata kahānī | nāsa tumhāra satya mama bānī || yaha pragaṭeṁ athavā dvija-śrāpā | nāsa tora sunu bhānu-pratāpā || āna upāyaṁ nidhana tava nāhīṁ | jauṁ hari hara kopahiṁ mana māhīṁ || satya nātha pada gahi nṛpa bhāṣā | dvija gura kopa kahahu ko rākhā || rākhai gura jauṁ kopa bidhātā | gura birodha nahiṁ kou jaga trātā || jauṁ na calaba hama kahe tumhāreṁ | hou nāsa nahiṁ soca hamāreṁ || ekahiṁ ḍara ḍarapata mana morā | prabhu mahideva śrāpa ati ghorā ||

C'est pourquoi, ô roi, je t'interdis, ce récit que tu racontes est très inconvenant. L'entendant encore et encore, maintenant pour la sixième fois, ta ruine est certaine; ma parole ne sera pas fausse. Qu'elle se manifeste ouvertement ou qu'elle prenne la forme d'une malédiction brahmanique, ta destruction est assurée, écoute-moi, ô radieux. Il n'y a point d'autre remède contre ta mort si Vishnu et Shiva s'irritent dans leur cœur. Vrai Seigneur, saisissant tes pieds, je parle en roi: dis-moi, qui peut détourner la colère d'un précepteur brahmane? Si même le Créateur ne peut retenir la colère d'un guru, alors dans tout le monde nul ne peut sauver celui qui s'oppose au guru. Si je ne pars pas comme tu l'as ordonné, que la ruine vienne, je n'ai point de souci. C'est pour une seule crainte que mon esprit tremble: la malédiction excessivement terrible du Seigneur Mahadeva.

Verse 348 (दोहा/सोरठा)

होहिं बिप्र बस कवन बिधि कहहु कृपा करि सोउ। तुम्ह तजि दीनदयाल निज हितू न देखउँ कोउँ।।166।।

hohiṃ bipra basa kavan bidhi kahahu kṛpā kari sou | tumha taji dīnadayāla nija hitū na dekhauṃ kouṃ ||166||

Dis-moi, je t’en prie, par miséricorde, par quel moyen un brahmane peut passer sous (Ta) dépendance. Hors de Toi, ô Compatissant envers les humbles, je ne vois personne qui puisse assurer mon véritable bien.

Verse 349 (चौपाई)

सुनु नृप बिबिध जतन जग माहीं। कष्टसाध्य पुनि होहिं कि नाहीं।। अहइ एक अति सुगम उपाई। तहाँ परंतु एक कठिनाई।। मम आधीन जुगुति नृप सोई। मोर जाब तव नगर न होई।। आजु लगें अरु जब तें भयऊँ। काहू के गृह ग्राम न गयऊँ।। जौं न जाउँ तव होइ अकाजू। बना आइ असमंजस आजू।। सुनि महीस बोलेउ मृदु बानी। नाथ निगम असि नीति बखानी।। बड़े सनेह लघुन्ह पर करहीं। गिरि निज सिरनि सदा तृन धरहीं।। जलधि अगाध मौलि बह फेनू। संतत धरनि धरत सिर रेनू।।

sunu nṛpa bibidha jatan jaga māhīṁ. kaṣṭa-sādhya puni hohiṁ ki nāhīṁ.. ahei eka ati sugama upāī. tahāṁ parantu eka kaṭhināī.. mama ādhīna juguti nṛpa soī. mora jāba tava nagara na hoī.. āju lageṁ aru jaba teṁ bhayūṁ. kāhū ke gṛha grāma na gayūṁ.. jaũ na jāũ tava hoi akājū. banā āi asamañjasa ājū.. suni mahīsa बोलेu mṛdu bānī. nātha nigama asi nīti bakhānī.. baṛe saneha laghunha para karahīṁ. giri nija sirani sadā tṛna dharahīṁ.. jaladhi agādha mauli baha phenū. santata dharani dharata sira renū..

« Écoute, ô roi: en ce monde les hommes tentent maintes stratagèmes, mais qui sait s'ils réussiront, car ils sont arduux. Il existe certes un remède très aisé; pourtant, en cela même gît une unique difficulté. Cette méthode, ô roi, est en mon pouvoir; mais si je m'en vais, ta cité ne sera plus mienne. Jusqu'à ce jour, depuis que je suis ce que je suis, je ne suis allé en la maison ni au village de qui que ce soit. Si je ne vais pas, quelque malheur t'atteindra; ainsi aujourd'hui je suis tombé dans la perplexité. Entendant cela, Mahesh parla en paroles douces: 'Ô Seigneur, le Véda lui-même proclame une telle règle de conduite: Les grands montrent toujours affection aux petits; la montagne porte toujours une herbe sur sa tête. L'océan insondable porte l'écume sur sa crête; et la terre porte continuellement la poussière sur sa tête.' »

Verse 350 (दोहा/सोरठा)

अस कहि गहे नरेस पद स्वामी होहु कृपाल। मोहि लागि दुख सहिअ प्रभु सज्जन दीनदयाल।।167।।

asa kahi gahe naresa pada svāmī hohu kṛpāla | mohi lāgi dukha sahia prabhu sajjana dīnadayāla ||167||

Ainsi parlant, il saisit les pieds du roi : « Ô Seigneur et Maître, fais-moi grâce. Pour moi, ô Seigneur — noble et compatissant envers les sans-appui — supporte cette affliction. »

Verse 351 (चौपाई)

जानि नृपहि आपन आधीना। बोला तापस कपट प्रबीना।। सत्य कहउँ भूपति सुनु तोही। जग नाहिन दुर्लभ कछु मोही।। अवसि काज मैं करिहउँ तोरा। मन तन बचन भगत तैं मोरा।। जोग जुगुति तप मंत्र प्रभाऊ। फलइ तबहिं जब करिअ दुराऊ।। जौं नरेस मैं करौं रसोई। तुम्ह परुसहु मोहि जान न कोई।। अन्न सो जोइ जोइ भोजन करई। सोइ सोइ तव आयसु अनुसरई।। पुनि तिन्ह के गृह जेवँइ जोऊ। तव बस होइ भूप सुनु सोऊ।। जाइ उपाय रचहु नृप एहू। संबत भरि संकलप करेहू।।

jāni nṛpahi āpana ādhīnā | bolā tāpasa kapaṭa prabīnā || satya kahauṁ bhūpati sunu tohī | jaga nāhina durlabha kachu mohī || avasi kāja maiṁ karihauṁ torā | mana tana bacana bhagata taiṁ morā || joga juguti tapa mantra prabhāū | phalai tabahiṁ jaba kari-a durāū || jauṁ naresa maiṁ karauṁ rasoī | tumha parusahu mohi jāna na koī || anna so joi-joi bhojana karaī | soi-soi tava āyasu anusaraī || puni tin̐ha ke gṛha jev̐i joū | tava basa hoi bhūpa sunu soū || jāi upāya racahu nṛpa ehū | saṁbata bhari saṅkalapa karehū ||

Sachant le roi entièrement en son pouvoir, l'ascète, versé dans la tromperie, parla: « Je dis la vérité, ô seigneur des hommes; écoute-moi. En ce monde, rien n'est difficile pour moi à obtenir. Certes, j'accomplirai ton dessein; d'esprit, de corps et de parole, je suis ton 'dévot'. Le yoga, les stratagèmes, l'ascèse, le pouvoir des mantras, ces choses portent fruit seulement quand elles sont tenues cachées. Si, ô roi, je deviens ton cuisinier, et que toi seul manges de ma main, que nul autre ne le sache. Quiconque mange la nourriture que je prépare suivra ton commandement. Et de plus, quiconque dîne dans les maisons de ces hommes, lui aussi, ô roi, passera sous ton emprise. Va donc, conçois ce plan, ô roi, et maintiens cette résolution pendant une année entière. »

Verse 352 (दोहा/सोरठा)

नित नूतन द्विज सहस सत बरेहु सहित परिवार। मैं तुम्हरे संकलप लगि दिनहिंकरिब जेवनार।।168।।

nita nūtana dvija sahasa sata barehu sahita parivāra | maiṁ tumhare saṅkalapa lagi dinahiṁ kariba jevanāra ||168||

« Chaque jour, fais servir de nouveau mille et cent brahmanes, avec toute leur maisonnée. Pour l’accomplissement de ton vœu, j’ordonnerai le festin du jour. »

Verse 353 (चौपाई)

एहि बिधि भूप कष्ट अति थोरें। होइहहिं सकल बिप्र बस तोरें।। करिहहिं बिप्र होम मख सेवा। तेहिं प्रसंग सहजेहिं बस देवा।। और एक तोहि कहऊँ लखाऊ। मैं एहि बेष न आउब काऊ।। तुम्हरे उपरोहित कहुँ राया। हरि आनब मैं करि निज माया।। तपबल तेहि करि आपु समाना। रखिहउँ इहाँ बरष परवाना।। मैं धरि तासु बेषु सुनु राजा। सब बिधि तोर सँवारब काजा।। गै निसि बहुत सयन अब कीजे। मोहि तोहि भूप भेंट दिन तीजे।। मैं तपबल तोहि तुरग समेता। पहुँचेहउँ सोवतहि निकेता।।

ehi bidhi bhūpa kaṣṭa ati thorẽ। hoihahiṁ sakala bipra basa torẽ॥ karihahiṁ bipra homa makha sevā। tehiṁ prasaṅga sahajehiṁ basa devā॥ aura eka tohi kahauṁ lakhāū। maiṁ ehi beṣa na āuba kāū॥ tumhare uparohita kahuँ rāyā। hari ānaba maiṁ kari nija māyā॥ tapabala tehi kari āpu samānā। rakhihauँ ihā̃ baraṣa paravānā॥ maiṁ dhari tāsu beṣu sunu rājā। saba bidhi tora saṁvāraबा kājā॥ gai nisi bahuta sayana aba kīje। mohi tohi bhūpa bheṁṭa dina tīje॥ maiṁ tapabala tohi turaga sametā। pahū̃cehauँ sovatahi niketā॥

« Ainsi, ô roi, ta peine sera très légère; tous les brahmanes passeront sous ton emprise. Ils accompliront les offrandes par le feu, les sacrifices et le service dû; et en cette occasion, les dieux eux-mêmes seront gagnés spontanément. Et une chose encore je te dis clairement: sous cette apparence je n'apparaîtrai devant personne. J'emmènerai, ô roi, ton prêtre royal par mon propre pouvoir occulte. Par la force de mon ascèse, je l'absorberai en moi-même et le garderai ici pour le terme fixé d'un an. Prenant sa forme même, écoute, ô roi, j'accomplirai en tout point tes affaires. La nuit est presque passée; maintenant repose-toi: le troisième jour, ô roi, tu me rencontreras. Par la puissance de ma pénitence, avec ton cheval aussi, je te conduirai à ta demeure même pendant ton sommeil. »

Verse 354 (दोहा/सोरठा)

मैं आउब सोइ बेषु धरि पहिचानेहु तब मोहि। जब एकांत बोलाइ सब कथा सुनावौं तोहि।।169।।

maĩ āuba soi beṣu dhari pahicānehū taba mohi | jaba ekānta bolāi saba kathā sunāvaũ tohi ||169||

« Je viendrai sous cette même apparence ; alors, reconnais-moi. Quand je t’appellerai à l’écart, en secret, je te raconterai toute l’histoire. »

Verse 355 (चौपाई)

सयन कीन्ह नृप आयसु मानी। आसन जाइ बैठ छलग्यानी।। श्रमित भूप निद्रा अति आई। सो किमि सोव सोच अधिकाई।। कालकेतु निसिचर तहँ आवा। जेहिं सूकर होइ नृपहि भुलावा।। परम मित्र तापस नृप केरा। जानइ सो अति कपट घनेरा।। तेहि के सत सुत अरु दस भाई। खल अति अजय देव दुखदाई।। प्रथमहि भूप समर सब मारे। बिप्र संत सुर देखि दुखारे।। तेहिं खल पाछिल बयरु सँभरा। तापस नृप मिलि मंत्र बिचारा।। जेहि रिपु छय सोइ रचेन्हि उपाऊ। भावी बस न जान कछु राऊ।।

sayana kīnha nṛpa āyasu mānī. āsana jāi baiṭha chala-gyānī.. śramita bhūpa nidrā ati āī. so kimi sova soca adhikāī.. kālaketu nisi-cara tahaṁ āvā. jehiṁ sūkāra hoi nṛpahi bhulāvā.. parama mitra tāpasa nṛpa kerā. jānai so ati kapaṭa ghanerā.. tehi ke sata suta aru dasa bhāī. khala ati ajaya deva dukhadāī.. prathamahĩ bhūpa samara saba māre. bipra santa sura dekhi dukhāre.. tehiṁ khala pāchila bayaru saṁbharā. tāpasa nṛpa mili mantra bicārā.. jehi ripu chaya soi racenhĩ upāū. bhāvī basa na jāna kachu rāū..

Le roi, acceptant l'ordre, se coucha pour dormir; et l'imposteur rusé alla s'asseoir sur un siège. Accablé de fatigue, un lourd sommeil vint sur le monarque; mais comment pourrait-il véritablement dormir, alors que le souci ne faisait que croître? Alors le démon nocturne Kālaketu arriva là, lui qui, devenu un sanglier, égarerait le roi. Il était compté comme l'ami le plus proche du roi sous l'apparence d'un ascète; mais sache qu'il était plongé dans une dense tromperie. Il avait sept fils et dix frères, des scélérats très difficiles à vaincre, porteurs de douleur pour les dieux. D'abord le roi les tua tous au combat; les brahmanes, les saints et les célestes, en voyant cela, furent affligés. Ce méchant nourrit alors son ancienne inimitié; l'ascète et le roi se rencontrèrent et délibérèrent de leurs conseils. Ils conçurent un stratagème pour la ruine de l'ennemi; pourtant, lié par le destin, le roi ne comprit rien du tout.

Verse 356 (दोहा/सोरठा)

रिपु तेजसी अकेल अपि लघु करि गनिअ न ताहु। अजहुँ देत दुख रबि ससिहि सिर अवसेषित राहु।।170।।

ripu tejasī akela api laghu kari gani-a na tāhu | ajahũ det dukha rabi sasihi sira avaseṣita rāhu ||170||

Un ennemi pourvu de puissance, fût-il seul, ne doit pas être tenu pour insignifiant. Aujourd’hui encore, le reste de Rāhu tourmente, là-haut, le Soleil et la Lune.

Verse 357 (चौपाई)

तापस नृप निज सखहि निहारी। हरषि मिलेउ उठि भयउ सुखारी।। मित्रहि कहि सब कथा सुनाई। जातुधान बोला सुख पाई।। अब साधेउँ रिपु सुनहु नरेसा। जौं तुम्ह कीन्ह मोर उपदेसा।। परिहरि सोच रहहु तुम्ह सोई। बिनु औषध बिआधि बिधि खोई।। कुल समेत रिपु मूल बहाई। चौथे दिवस मिलब मैं आई।। तापस नृपहि बहुत परितोषी। चला महाकपटी अतिरोषी।। भानुप्रतापहि बाजि समेता। पहुँचाएसि छन माझ निकेता।। नृपहि नारि पहिं सयन कराई। हयगृहँ बाँधेसि बाजि बनाई।।

tāpasa nṛpa nija sakhahi nihārī | haraṣi mileu uṭhi bhayu sukhārī || mitrahi kahi saba kathā sunāī | jātudhāna bolā sukha pāī || aba sādheuṁ ripu sunahu naresā | jauṁ tumha kīnha mora upadesā || parihari soca rahahu tumha soī | binu auṣadha biādhi bidhi khoī || kula sameta ripu mūla bahāī | cauthē divasa milaba maiṁ āī || tāpasa nṛpahi bahuta paritoṣī | calā mahā-kapaṭī ati-roṣī || bhānu-pratāpahi bāji sametā | pahuṁcāesi chana mājha niketā || nṛpahi nāri paiṁ sayana karāī | haya-gṛhaṁ bāṁdhesi bāji banāī ||

Voyant l'ami même du roi, l'ascète se leva et le rencontra avec joie, semblant grandement satisfait. L'appelant 'ami', il raconta toute l'histoire; le rākṣasa parla, le cœur gratifié. « J'ai maintenant réglé le compte de l'ennemi, écoute, ô roi, puisque tu as suivi le conseil que je t'ai donné. Rejette toute anxiété et dors en paix; sans aucun remède, la Providence elle-même a écarté la maladie. Avec toute sa maison, l'ennemi a été déraciné et balayé. Le quatrième jour je viendrai te rencontrer à nouveau. » Ainsi satisfaisant grandement le roi, ce maître de la tromperie s'en alla, bouillant intérieurement de rage. Il transporta Bhānupratāp, avec le cheval, à la maison en un instant. Il fit coucher le roi auprès de la femme et fit attacher le cheval dans l'étable.