←Previous Verse
Next Verse→

Varaha Purana 80.3: Adhyaya 80, Shloka 3

Cosmographic Ordering of the Southern and Western Quarters: Valleys, Forest-Plateaus, and Sacred Sites

तत्र प्रसन्नस्वादुसलिला बहूदका नद्यः वहन्ति । तत्राश्रमो भगवतः कर्दमस्य प्रजापतेः । नानामुनिजनाकीर्णस् तच्च शतयोजनम् एकं परिमण्डलं वनं च । तथा च ताम्राभस्य शैलस्य पतङ्गस्य चान्तरे शतयोजनविस्तीर्णं द्विगुणायतं बालार्कसदृशराजीवपुण्डरीकैः समन्ततः सहस्रपत्रैरविरलैरलङ्कृतं महत्सरः । अनेकसिद्धगन्धर्वाध्युषितम् ॥ ८०.३ ॥

Recitation with translationVaraha Purana 80.3

tatra prasanna-svādu-salilā bahūdakā nadyo vahanti | tatrāśramo bhagavataḥ kardamasya prajāpateḥ | nānā-muni-janākīrṇas tac ca śata-yojanam ekaṃ parimaṇḍalaṃ vanaṃ ca | tathā ca tāmrābhasya śailasya pataṅgasya cāntare śata-yojana-vistīrṇaṃ dviguṇāyataṃ bālārka-sadṛśa-rājīva-puṇḍarīkaiḥ samantataḥ sahasra-patrair aviralair alaṅkṛtaṃ mahat saraḥ | aneka-siddha-gandharvādhyuṣitam || 80.3 ||

Allí fluyen muchos ríos de aguas claras y dulces, con abundantes corrientes. Allí está el āśrama del venerable Prajāpati Kardama, colmado de numerosos sabios; y también hay un bosque circular que se extiende por cien yojanas. Asimismo, entre el monte Tamrābha y el monte Pataṅga se halla un gran lago, de cien yojanas de ancho y el doble de largo, adornado por todas partes con densos lotos de mil pétalos y lotos blancos, semejantes al sol naciente, y habitado por muchos siddhas y gandharvas.

तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (there)
प्रसन्न-स्वादु-सलिलाःhaving clear and sweet water
प्रसन्न-स्वादु-सलिलाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रसन्न (प्रातिपदिक) + स्वादु (प्रातिपदिक) + सलिल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (नद्यः) विशेषण; कर्मधारय-श्रृंखला: ‘प्रसन्नं स्वादु सलिलं यासाम्’
बहु-उदकाःabounding in water
बहु-उदकाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक) + उदक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (नद्यः) विशेषण; ‘much-watered’
नद्यःrivers
नद्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
वहन्तिflow
वहन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवह् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय
आश्रमःhermitage
आश्रमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भगवतःof the venerable one
भगवतः:
Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
कर्दमस्यof Kardama
कर्दमस्य:
Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकर्दम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
प्रजापतेःof Prajāpati
प्रजापतेः:
Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
नाना-मुनि-जन-आकीर्णःfilled with various sages and people
नाना-मुनि-जन-आकीर्णः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनाना (अव्यय/प्रातिपदिक) + मुनि (प्रातिपदिक) + जन (प्रातिपदिक) + आकीर्ण (कृदन्त, आ+कॄ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (आश्रमः) विशेषण; ‘various sages and people filled’
तत्that
तत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (वनम्) निर्देशक
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक
शत-योजनम्a hundred yojanas (in measure)
शत-योजनम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशत (संख्या-प्रातिपदिक) + योजन (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; परिमाणवाचक (hundred yojanas)
एकम्one
एकम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (संख्या-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (वनम्) विशेषण
परिमण्डलम्circular
परिमण्डलम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरिमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (वनम्) विशेषण; ‘circular’
वनम्forest
वनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (thus/likewise)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक
ताम्र-आभस्यof the copper-hued
ताम्र-आभस्य:
Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootताम्र (प्रातिपदिक) + आभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; (शैलस्य) विशेषण; ‘copper-hued’
शैलस्यof the mountain
शैलस्य:
Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशैल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
पतङ्गस्यof Pataṅga (mountain/name)
पतङ्गस्य:
Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपतङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक
अन्तरेin between
अन्तरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘in between’
शत-योजन-विस्तीर्णम्a hundred-yojana wide
शत-योजन-विस्तीर्णम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशत (संख्या) + योजन (प्रातिपदिक) + विस्तीर्ण (कृदन्त, वि+स्तॄ)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (सरः) विशेषण; ‘spread over a hundred yojanas’
द्विगुण-आयतम्twice in length
द्विगुण-आयतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्विगुण (प्रातिपदिक) + आयत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (सरः) विशेषण; ‘twice as long’
बाल-अर्क-सदृश-राजीव-पुण्डरीकैःwith lotuses like the rising sun
बाल-अर्क-सदृश-राजीव-पुण्डरीकैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootबाल (प्रातिपदिक) + अर्क (प्रातिपदिक) + सदृश (प्रातिपदिक) + राजीव (प्रातिपदिक) + पुण्डरीक (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष; नपुंसकलिङ्ग? (पुण्डरीक/राजीव नपुंसक), तृतीया, बहुवचन; उपमान-विशेषणयुक्त: ‘with lotuses like the young sun’
समन्ततःon all sides
समन्ततः:
Desha (देश)
TypeIndeclinable
Rootसमन्ततः (अव्यय)
Formपरितोऽर्थक अव्यय (on all sides)
सहस्र-पत्रैःwith thousand petals
सहस्र-पत्रैः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसहस्र (संख्या) + पत्र (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास; नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; (राजीवपुण्डरीकैः) विशेषण
अविरलैःdense
अविरलैः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअविरल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; (पत्रैः) विशेषण; ‘dense/unbroken’
अलङ्कृतम्adorned
अलङ्कृतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअलङ्कृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (सरः) विशेषण
महत्great
महत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (सरः) विशेषण
सरःlake
सरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अनेक-सिद्ध-गन्धर्व-अध्युषितम्inhabited by many Siddhas and Gandharvas
अनेक-सिद्ध-गन्धर्व-अध्युषितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनेक (प्रातिपदिक) + सिद्ध (प्रातिपदिक) + गन्धर्व (प्रातिपदिक) + अध्युषित (कृदन्त, अधि+वस्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (सरः) विशेषण; ‘inhabited by many Siddhas and Gandharvas’

Varāha (default dialogue frame; speaker not explicit in excerpt)

C
Classical Literature
V
Vaishnavism
A
Ancient Geography
E
Ecological Ethics

FAQs

It exemplifies Purāṇic sacred-geography writing: mapping āśramas, forests, mountains, and lakes into a cultural landscape that links ascetic communities (munis) with idealized water resources and protected natural zones.

The verse names the āśrama of Prajāpati Kardama and references the Tamrābha and Pataṅga mountains with an intervening lake. Without additional adjoining verses, these toponyms cannot be securely matched to a single modern site; they are best treated as internal Purāṇic place-names used to structure a sacred landscape.

Implicitly, the passage models environmental stewardship through the depiction of abundant, sweet waters, forest extent, and a lotus-filled lake—presenting water bodies and forests as valued heritage spaces associated with disciplined habitation (āśrama) rather than exploitation.

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play