Adhyaya 7: The Sanctity of Gayā: Raibhya’s Encounter and Hymn to Viṣṇu (Gadādhara)

Verse 1

धरण्युवाच । रैभ्योऽसौ मुनिशार्दूलः श्रुत्वा सिद्धं वसुं तदा । स्वयं किमकरोद् देव संशयो मे महानयम् ॥ ७.१ ॥

Dijo Dharaṇī: «Raibhya, ese tigre entre los sabios, al oír entonces que Vasu había alcanzado la perfección, ¿qué hizo él mismo, oh Deva? En mí ha surgido esta gran duda.»

Verse 2

श्रीवराह उवाच । स रैभ्यो मुनिशार्दूलः श्रुत्वा सिद्धं वसुं तदा । आजगाम गयां पुण्यां पितृतीर्थं तपोधनः । तत्र गत्वा पितॄन् भक्त्या पिण्डदानेन तर्पयत् ॥ ७.२ ॥

Dijo Śrī Varāha: Entonces Raibhya, ese tigre entre los sabios, al oír que Vasu había alcanzado la perfección, llegó a la sagrada Gayā, el pitṛ-tīrtha. Allí, el asceta enriquecido por la austeridad satisfizo con devoción a los antepasados mediante la ofrenda de piṇḍas (bolas rituales de alimento).

Verse 3

ततो वै सुमहत्तीव्रं तपः परमदुष्चरम् । चरतोऽस्य तत्तीव्रं तपो रैभ्यस्य धीमतः । आजगाम महायोगी विमानस्थोऽतिदीप्तिमान् ॥ ७.३ ॥

Luego, mientras el sabio Raibhya practicaba una austeridad sumamente intensa, supremamente difícil de realizar, un gran yogui, resplandeciente en extremo y sentado en un vimāna, llegó hasta él.

Verse 4

त्रसरॆणुसमे शुद्धे विमानॆ सूर्यसन्निभे । परमाणुप्रमाणेन पुरुषस्तत्र दीप्तिमान् ॥ ७.४ ॥

En ese vimāna puro, comparable en fulgor al Sol y de la medida de un trasareṇu, se halla allí un Puruṣa luminoso, cuya medida es la de un paramāṇu (átomo).

Verse 5

सोऽब्रवीद् रैभ्य किं कार्यं तपश्चरसि सुव्रत । एवमुक्त्वा दिवो भूमिं मापयामास वै पुमान् ॥ ७.५ ॥

Él dijo a Raibhya: «¿Con qué propósito practicas la austeridad, oh tú de excelentes votos?» Dicho esto, aquel varón se dispuso en verdad a medir la tierra desde el cielo.

Verse 6

तत्रापि रथपञ्चाभं विमानं सूर्यसन्निभम् । युगपद् ब्रह्मभुवनं व्याप्नुवन्तं ददर्श सः ॥ ७.६ ॥

Allí también vio un carro celeste (vimāna), resplandeciente con un fulgor quíntuple, semejante al sol; y lo vio, a la vez, extendiéndose por el mundo de Brahmā.

Verse 7

ततः स विस्मयाविष्टो रैभ्यः प्रणतिपूर्वकम् । पप्रच्छ तं महायोगिन् को भवान् प्रब्रवीतु मे ॥ ७.७ ॥

Entonces Raibhya, sobrecogido de asombro, tras inclinarse con reverencia, preguntó a aquel gran yogui: «¿Quién eres tú? Te ruego que me lo digas».

Verse 8

पुरुष उवाच । अहं रुद्रादवरजो ब्रह्मणो मानसः सुतः । नाम्ना सनत्कुमार इति जनलोके वसाम्यहम् ॥ ७.८ ॥

La Persona dijo: «Soy más joven que Rudra, un hijo nacido de la mente de Brahmā. Mi nombre es Sanatkumāra, y habito en el Jana-loka».

Verse 9

भवतः पार्श्वमायातः प्रणयेन तपोधन । धन्योऽसि सर्वथा वत्स ब्रह्मणः कुलवर्धनः ॥ ७.९ ॥

Oh tesoro de austeridad, has venido a mi lado con afecto. En todo eres afortunado, querido hijo: acrecentador del linaje de Brahmā.

Verse 10

रैभ्य उवाच । नमोऽस्तु ते योगिवर प्रसीद दयां मह्यं कुरुषे विश्वरूप । किमत्र कृत्यं वद योगिसिंह कथं हि धन्योऽहमुक्तस्त्वया च ॥ ७.१० ॥

Raibhya dijo: «Salve a ti, el mejor de los yoguis. Sé propicio; ten compasión de mí, oh Tú de forma universal. Dime, oh león entre los yoguis: ¿qué debe hacerse aquí? ¿Y cómo, en verdad, soy afortunado por haber sido interpelado por ti?»

Verse 11

सनत्कुमार उवाच । धन्यस्त्वमेव द्विजवर्यमुख्य यद् वेदवादाभिरतः पितॄंश्च । प्रीणासि मन्त्रव्रतजप्यहोमैर्गयां समासाद्य तथाऽन्नपिण्डैः ॥ ७.११ ॥

Sanatkumāra dijo: «Bendito eres tú, oh el más excelso entre los dos veces nacidos, pues, dedicado a las recitaciones védicas, también complaces a los Pitṛs (ancestros). Al llegar a Gayā, los satisfaces mediante observancias con mantras, japa (repetición sagrada) y ofrendas al fuego (homa), y asimismo con ofrendas de piṇḍa, las bolas de arroz.»

Verse 12

शृणुष्व चान्यं नृपतिर्बभूव विशालनामास पुरीं विशालाम् । उवास धन्यो धृतिमानपुत्रः स्वयं विशालाधिपतिर्द्विजाग्र्यान् । पप्रच्छ पुत्रार्थममित्रसाह - स्ते ब्राह्मणाश्चोचुरदीनसत्त्वाः ॥ ७.१२ ॥

Escucha también otro relato: hubo un rey llamado Viśāla, que habitaba en la gran ciudad llamada Viśālā. Dichoso y firme, aunque sin hijo, él mismo—señor de Viśālā—se acercó a los más eminentes entre los dos veces nacidos y les preguntó acerca de obtener un hijo. Entonces aquellos brāhmaṇas, de ánimo no abatido, respondieron.

Verse 13

ऋगत्वा गयामन्नदानैरनेकैः । ध्रुवं सुतस्ते भविता नृपीश सुसंप्रदाता सकलक्षितीशः ॥ ७.१३ ॥

Habiendo ido a Gayā y realizado numerosas dádivas de alimento, oh señor de los reyes, con certeza nacerá para ti un hijo: será un generoso dador y un soberano sobre toda la tierra.

Verse 14

इतीरितो ब्राह्मणैः स प्रहृष्टो राजा विशालाधिपतिः प्रयत्नात् । आगत्य तेन प्रवरेण तीर्थे मघासु भक्त्याऽथ कृतं पितॄणाम् ॥ ७.१४ ॥

Así, al ser instruido por los brāhmaṇas, aquel rey—señor de Viśālā—se llenó de alegría. Luego, con empeño, fue a ese excelente tīrtha; y durante la mansión lunar Maghā, con devoción, realizó el rito para los Pitṛs (ancestros).

Verse 15

पिण्डप्रदानं विधिना प्रयत्नाददद्वियत्यूत्तममूर्तयस्तान् । पश्यन् स पुंसः सितपीतकृष्णानुवाच राजा किमिदं भवद्भिः । उपेक्ष्यते शंसत सर्वमेव कौतूहलं मे मनसि प्रवृत्तम् ॥ ७.१५ ॥

Mientras ofrecían con esmero la oblación de piṇḍa conforme al rito prescrito, el rey observó a aquellas personas—de formas radiantes y excelentes—de tez blanca, amarilla y oscura. Al verlas, el rey dijo: «¿Qué es esto que vosotros estáis desatendiendo? Decidme todo; en mi mente ha surgido una viva curiosidad».

Verse 16

सीता उवाच । अहं सीतस्ते जनकोऽस्मि तात नाम्ना च वृत्तेन च कर्मणा च । अयं च मे जनको रक्तवर्णो नृशंसकृद् ब्रह्महा पापकामी ॥ ७.१६ ॥

Sītā dijo: «Yo soy Sītā; yo soy tu padre, querido hijo—por nombre, por conducta y por obras. Y este es mi padre, de tez rojiza: uno que obra con crueldad, matador de un brāhmaṇa y deseoso de actos pecaminosos.»

Verse 17

अधीश्वरो नाम परः पिता ऽस्य कृष्णो वृत्त्या कर्मणा चापि कृष्णः । एतेन कृष्णेन हताः पुरा वै जन्मन्यनेके ऋषयः पुराणाः ॥ ७.१७ ॥

El padre supremo de él se llama Adhīśvara. También es llamado Kṛṣṇa por su disposición y por sus actos. Por este Kṛṣṇa, en tiempos antiguos, en cierta existencia, fueron muertos muchos ṛṣis venerables de antaño.

Verse 18

एतौ मृतौ द्वावपि पुत्र रौद्र- मवीचिसंज्ञं नरकं प्रपन्नौ । अधीश्वरो मे जनकः परोऽस्य कृष्णः पिता द्वावपि दीर्घकालम् । अहं च शुद्धेन निजेन कर्मणा शक्रासनं प्रापितो दुर्लभं ततः ॥ ७.१८ ॥

«Cuando aquellos dos murieron, oh hijo, ambos cayeron en el infierno llamado Avīci, un lugar terrible. Mi padre es el Señor supremo; y su padre es Kṛṣṇa—ambos por largo tiempo. Pero yo, por mis propias acciones purificadas, alcancé el difícil de obtener asiento de Śakra (Indra).»

Verse 19

त्वया पुनर्मन्त्रविदा गयायां पिण्डप्रदानेन बलादिमौ च । मेलापितौ तीर्थपिण्डप्रदान-प्रभावतो मे नरकाश्रितावपि ॥ ७.१९ ॥

Y de nuevo, por ti—versado en las fórmulas sagradas—mediante la ofrenda de piṇḍas en Gayā, estos dos (comenzando por Bala) fueron reunidos. En verdad, por el poder del tīrtha y de la ofrenda de piṇḍa, aun quienes habían caído en el infierno recibieron alivio.

Verse 20

पितॄन् पितामहांस्तत्र तथैव प्रपितामहान् । प्रीणयामीति तत्तोयं त्वया दत्तमरिंदम ॥ ७.२० ॥

«Allí satisfago a los Pitṛs (antepasados), a los abuelos y asimismo a los bisabuelos»—pensando así, esa agua ha sido ofrecida por ti, oh domador de enemigos.

Verse 21

तेनास्मद्युगपद्य्योगो जातो वाक्येन सत्तम । तीर्थप्रभावाद् गच्छामः पितृलोकं न संशयः ॥ ७.२१ ॥

Por esa declaración, oh el mejor de los virtuosos, ha surgido para nosotros una unión inmediata por tus palabras. Por el poder del tīrtha (vado sagrado), vamos al mundo de los antepasados—sin duda alguna.

Verse 22

अत्र पिण्डप्रदानेन एतौ तव पितामहौ । दुर्गतावपि संसिद्धौ पापकृद्विकृतिं गतौ ॥ ७.२२ ॥

Aquí, mediante la ofrenda del piṇḍa, estos dos abuelos tuyos—aunque caídos en un estado desdichado—han alcanzado la plenitud, habiendo trascendido la condición alterada producida por el obrar pecaminoso.

Verse 23

तीर्थप्रभाव एषोऽस्मिन् ब्रह्मघ्नस्यापि तत्सुतः । पुतः पिण्डप्रदानेन कुर्यादुद्धरणं पुनः ॥ ७.२३ ॥

Tal es la eficacia de este tīrtha: incluso el hijo de quien ha matado a un brāhmaṇa queda purificado mediante la ofrenda de piṇḍas, y puede de nuevo obrar la liberación (elevación) de los difuntos.

Verse 24

एतस्मात् कारणात् पुत्र अहमेतौ विगृह्य वै । आगतोऽस्मि भवन्तं वै द्रष्टुं यास्यामि साम्प्रतम् । एतस्मात् कारणाद् रैभ्य भवान् धन्यो मयोच्यते ॥ ७.२४ ॥

«Por esta razón, hijo mío, tras haber afrontado en verdad a esos dos, he venido—ahora iré a verte. Por esta misma razón, oh Raibhya, te declaro afortunado.»

Verse 25

सकृद् गयाभिगमनं सकृत्पिण्डप्रदापनम् । दुर्लभं त्वं पुनर्नित्यमस्मिन्नेव व्यवस्थितः ॥ ७.२५ ॥

Una sola peregrinación a Gayā y una sola ofrenda de piṇḍas son, en verdad, alcanzables; pero a Ti, que permaneces aquí eternamente, es difícil obtenerte de nuevo.

Verse 26

किमनु प्रोच्यते रैभ्य तव पुण्यमिदं प्रभो । येन साक्षाद् गदापाणिर्दृष्टो नारायणः स्वयम् ॥ ७.२६ ॥

«Oh Raibhya, oh señor: ¿qué más puede decirse de este mérito tuyo, por el cual Nārāyaṇa mismo, el portador de la maza, ha sido visto directamente?»

Verse 27

ततो गदाधरः साक्षादस्मिंस्तीर्थे व्यवस्थितः । अतोऽतिविख्याततमं तीर्थमेतद् द्विजोत्तम ॥ ७.२७ ॥

Después, Gadādhara mismo quedó establecido de manera manifiesta en este tīrtha. Por ello, oh el mejor de los nacidos dos veces, este lugar sagrado es sumamente célebre.

Verse 28

श्रीवराह उवाच । एवमुक्त्वा महायोगी तत्रैवान्तरधीयत । रैभ्योऽपि च गदापाणेर्हरेः स्तोत्रमथाकरोत् ॥ ७.२८ ॥

Śrī Varāha dijo: Habiendo hablado así, el gran yogui desapareció allí mismo. Entonces Raibhya también compuso un himno de alabanza a Hari, el portador de la maza.

Verse 29

रैभ्य उवाच । गदाधरं विबुधजनैरभिष्टुतं धृतक्ष्ममं क्षुधितजनार्त्तिनाशनम् । शिवं विशालासुरसैन्यमर्दनं नमाम्यहं हतसकलाशुभं स्मृतौ ॥ ७.२९ ॥

Raibhya dijo: «Me inclino ante Gadādhara, el portador de la maza, alabado por las asambleas de sabios y seres divinos; sustentador de la tierra, destructor del dolor de los hambrientos; el auspicioso, el que aplasta los vastos ejércitos de los asuras—cuyo solo recuerdo aniquila toda inauspiciosidad.»

Verse 30

पुराणपूर्वं पुरुषं पुरुषाश्रितं पुरातनं विमलमलं नृणां गतिम् । त्रिविक्रमं धृतधरणिं बलिर्हं गदाधरं रहसि नमामि केशवम् ॥ ७.३० ॥

En devoción secreta me inclino ante Keśava: el Puruṣa primordial, el Antiguo en quien se apoyan los seres; inmaculado y puro, destino y refugio de la humanidad; Trivikrama que sostuvo la tierra, humilló a Bali y porta la maza.

Verse 31

सुशुद्धभावं विभवैरुपावृतं श्रियावृतं विगतमलं विचक्षणम् । क्षितीश्वरैरपगतकिल्बिषैः स्तुतं गदाधरं प्रणमति यः सुखं वसेत् ॥ ७.३१ ॥

Quien se postra ante Gadādhara —de ánimo perfectamente purificado, rodeado de majestad, abrazado por Śrī (Lakṣmī), libre de impureza, perspicaz, y alabado por reyes de la tierra a quienes se les han quitado las culpas— morará en bienestar.

Verse 32

सुरासुरैरर्च्चितपादपङ्कजं केयूरहाराङ्गद मौलिधारिणम् । अब्दौ शयानं च रथाङ्गपाणिनं गदाधरं प्रणमति यः सुखं वसेत् ॥ ७.३२ ॥

Quien se inclina con reverencia ante el Señor portador de la maza—cuyos pies de loto son adorados por dioses y asuras; que luce brazaletes, collares, pulseras y diadema; que reposa sobre el océano; y cuya mano sostiene el disco—morará en felicidad.

Verse 33

सितं कृते त्रेतायुगेऽरुणं विभुं तथा तृतीये पीतवर्णमच्युतम् । कलौ घनालिप्रतिमं महेश्वरं गदाधरं प्रणमति यः सुखं वसेत् ॥ ७.३३ ॥

En la era Kṛta es blanco; en la era Tretā, el Poderoso es rojizo; en la tercera (Dvāpara), Acyuta es de tez amarilla. En la era Kali es comparable a una masa de nubes oscuras: Maheśvara, el portador de la maza. Quien se inclina ante Él mora en sosiego.

Verse 34

बीजोद्भवो यः सृजते चतुर्मुख-स्तथैव नारायणरूपतो जगत् । प्रपालयेद् रुद्रवपुस्तथान्तकृद् गदाधरो जयतु षडर्धमूर्तिमान् ॥ ७.३४ ॥

¡Sea victorioso el Señor portador de la maza, dotado de una forma compuesta en seis aspectos: como el de cuatro rostros crea; como Nārāyaṇa sostiene el mundo; con cuerpo de Rudra protege; y, como el que pone fin, trae la disolución!

Verse 35

सत्त्वं रजश्चैव तमो गुणास्त्रयस् त्वेतॆषु नान्यस्य समुद्भवः किल । स चैक एव त्रिविधो गदाधरो दधातु धैर्यं मम धर्ममोक्षयोः ॥ ७.३५ ॥

Sattva, rajas y tamas: éstos son los tres guṇa; en verdad, fuera de ellos no se dice que surja otra fuente de manifestación. Y Él, uno solo y sin embargo triple, Gadādhara, portador de la maza, concédame firmeza en el dharma y en la liberación (mokṣa).

Verse 36

संसारतोयार्णवदुःखतन्तुभिर्वियोगनक्रक्रमणैः सुभीषणैः । मज्जन्तमुच्चैः सुतरां महाप्लवे गदाधरो मामु दधातु पोतवत् ॥ ७.३६ ॥

En medio del gran diluvio del saṃsāra—un océano de aguas—terrible por las cuerdas del sufrimiento y por los espantosos movimientos de los cocodrilos de la separación, mientras me hundo cada vez más, que Gadādhara, portador de la maza, me eleve y me sostenga como una barca.

Verse 37

स्वयं त्रिमूर्तिः स्वमिवात्मनात्मनि स्वशक्तितश्चाण्डमिदं ससर्ज्ज ह । तस्मिञ्जलोत्थासनमार्यतेजसं ससर्ज्ज यस्तं प्रणतोऽस्मि भूधरम् ॥ ७.३७ ॥

Aquel que, siendo Él mismo la Trimūrti, creó este huevo cósmico por su propio poder, como si estuviera dentro de Sí mismo; y que, en su interior, produjo el asiento nacido de las aguas, dotado de noble resplandor: ante ese Bhūdhara, Sostenedor de la Tierra, me inclino.

Verse 38

मत्स्यादिनामानि जगत्सु केवलं सुरादिसंरक्षणतो वृषाकपिः । मुख्यस्वरूपेण समन्ततो विभुर्गदाधरो मे विदधातु सद्गतिम् ॥ ७.३८ ॥

Los nombres como “Matsya” y otros en el mundo son, en verdad, meras designaciones surgidas de la protección de los dioses y de los seres afines. Que el Señor omnipresente—Gadādhara, cuya forma esencial es suprema y está en todas partes—me conceda una buena morada (sugati).

Verse 39

श्रीवराह उवाच । एवं स्तुतस्तदा विष्णुर्भक्त्या रैभ्येण धीमता । प्रादुर्बभूव सहसा पीतवासा जनार्दनः ॥ ७.३९ ॥

Dijo Śrī Varāha: Así, alabado entonces Viṣṇu por la devoción del sabio Raibhya, de pronto se manifestó Janārdana, vestido con ropajes amarillos.

Verse 40

शङ्खचक्रगदापाणिर्गरुडस्थो वियद्गतः । उवाच मेघगम्भीरधीर्वाक् पुरुषोत्तमः ॥ ७.४० ॥

El Puruṣottama, con la caracola, el disco y la maza en sus manos, sentado sobre Garuḍa y surcando el cielo, habló con voz serena, profunda como el trueno de las nubes.

Verse 41

तुष्टोऽस्मि रैभ्य भक्त्या ते स्तुत्या च द्विजसत्तम । तीर्थस्नानेन च विभो ब्रूहि यत्तेऽभिवाञ्छितम् ॥ ७.४१ ॥

Oh Raibhya, me complazco en tu devoción y en tu alabanza, oh el mejor de los nacidos dos veces; y también en tu baño en el tīrtha sagrado. Oh poderoso, habla: ¿qué es lo que deseas?

Verse 42

रैभ्य उवाच । गतिं मे देहि देवेश यत्र ते सनकादयः । वसेयं तत्र येनाहं त्वत्प्रसादाद् गदाधर ॥ ७.४२ ॥

Raibhya dijo: «Oh Señor de los dioses, concédeme el destino (estado) donde moran tus sabios, comenzando por Sanaka. Que yo habite allí, para que, por tu gracia, oh portador de la maza, alcance esa morada».

Verse 43

देव उवाच । एवमस्त्विति ते ब्रह्मन्नित्युक्त्वा ऽन्तरधी यत । भगवानपि रैभ्यस्तु दिव्यज्ञानसमन्वितः ॥ ७.४३ ॥

La Deidad dijo: «Así sea». Habiéndote hablado de ese modo, oh brahmán, desapareció. Y el bienaventurado Raibhya también, dotado de conocimiento divino, permaneció en aquel estado.

Verse 44

क्षणाद् बभूव देवेन परितुष्टेन चक्रिणा । जगाम यत्र ते सिद्धाः सनकाद्या महर्षयः ॥ ७.४४ ॥

En un instante, por la gracia del dios portador del disco, plenamente complacido, él fue al lugar donde estaban los siddhas y los grandes sabios, comenzando por Sanaka.

Verse 45

एतच्च रैभ्यनिर्दिष्टं स्तोत्रं विष्णोर्गदाभृतः । यः पठेत् स गयां गत्वा पिण्डदानाद् विशिष्यते ॥ ७.४५ ॥

Este es el himno enseñado por Raibhya, acerca de Viṣṇu, el Portador de la maza. Quien lo recita, aun habiendo ido a Gayā, obtiene un mérito que supera al alcanzado mediante la ofrenda de piṇḍas.